Columbia Winitoevtiity tn tfje Cttp of J^eto |?otfe LIBRARY Marquis D'ALBON CARTULAIRE GENERAL L'ORDRE DU TEMPLE 1119? — 1150 AVEC UN PORTRAIT ET SIX PLANCHES HORS TEXTE PARIS ■LlBRAIRIE ANCIEME, HONORE CHAMPION, EDITEUR 5, Quai Malaquais, 5 I9i3 CARTULAIRE GENERAL DE LORDRE DU TEMPLE GET OUVRAGE A ETE TIRE A DEUX CENTS EXEMPL AIRES NUM&ROTES A LA PRESSE EXEMPLAIRE N° 1 -47 Helioq.Duiardm le-r JANVIER 1866 8 DECEMBRE 1912 Marquis D'ALBON CARTULAIRE GENERAL L'ORDRE DU TEMPLE 1119? — 1150 Recueil des Chartes et des Bulles relatives a TOrdre du Temple forme par le Marquis d'Albon AVEG UN PORTRAIT ET SIX PLANCHES HORS TEXTE PARIS LIBRAIRIE ANCIENNE, HONORE CHAMPION, EDITEUR 5, Quai Malaquais, 5 1913 La longue et cruelle maladie, puis la mort de mon pere ont retarde jusqu'a ce jour la publication du present ouvrage. Ce livre n'est qu'une petite partie d'une oeuvre beaucoup plus consi- derable, a laquelle il travailla pendant douze annees, les dernieres de sa vie, et que les memes circonstances ne lui ont pas permis d'achever. Le « Cartulaire du Temple », dans sa pensee, devait comprendre plusieurs volumes. Les nombreux materiaux accu- mules, fruit de ses constantes recherches, demandent encore plu- sieurs annees de ce labeur assidu, dont il a su donner un si remarquable exemple. J'espere etre a meme de le reprendre plus tard. II ma semble que toute preface etait hors de cadre, puisque Vauteur navait pu la r&diger. Cette note nest done qu'un hum- ble hommage a sa profonde erudition, en meme temps quun respectueux temoignage de piete filiate a sa memoire. D'ALBON. Oxford, Fevrier 1913. AVERTISSEMENT VOrdre religieux et militaire du Temple de Jerusalem a tenu une place considerable durant pres de deux siecles dans Vhis- toire de la Chretiente. he role exact de ces moines guerriers, leurs doctrines, leurs moeurs, la vie quils menaient soit dans les camps, soit dans Vinterieur des Commanderies, ont ete diversement interpretes et sont Vobjet d'opinions contradictoires. Tout en rendant justice a certains travaux particuliers, il reste evident quaucune etude serieuse na et& encore consa- cree a Vensemble de cet immense sujet. Pour Vahorder avec Vau- torite voulue, il fallait en premier lieu une connaissance complete et approfondie des actes aiithentiques que le passe nous a legues touchant ce corps illustre. C'est precisement pour remedier a Vin- suffisance des preuves apportees jusquici a Vhistoire du Temple, que le Marquis d'Albon s'etait propose de rechercher et de mettre au jour toutes les pieces qui pouvaient jeter la lumiere sur cette periode encore mysterieuse et incertaine. II lui avait paru logique comme debut a cet enorme travail de publier d'abord les documents qui composent ce volume et qui comprennent Vorigine et le developpement de VOrdre dans les pays ou il s'est etendu et oil ses archives se sont conservees. D'apres la pensee initiate de Vauteur, le « Cartulaire Gene- ral » devait etre prolonge jusqua Vepoque de la suppression des Templiers ; mais, jugeant ensuite ce plan gigantesque absolument irr&alisable, M. d'Albon s'est borne, a dater de 1151, a reunir seu~ lement les actes concernant ceux de France. II s'etait impose le soin de transcrire tous les documents dans leur integrite, sans se permettre aucun choix, ni aucune suppres- sion, convaincu que ce choix serait forcement arbitraire ou cri- X AVERT1SSEMENT tiquable et qu'il y avait un avantage reel a reproduire les textes sans coupures. II a poussd le scrupule jusqua donner litteralement toutes les formules pour les actes du XII* siecle et pour ceux de la pre- miere moitie du XIII\ Vers 1230, ces formules perdent leur interet. Paleographe tres exerce, le Marquis d'Albon a voulu fouiller lui-meme les divers depots des provinces du sud-ouest, particulie- rement riches en la matiere ; ceux de VEspagne, du Portugal, de V Angleterre, de la Belgique, dechiffrant les ecritures les plus ardues, et dans les cas ou il ne pouvait verifier les textes, recou- rant a des auxiliaires experimentes ou a la precision des photo- graphies. II est a remarquer aussi que la partie critique de ces pages nombreuses, telles que la determination des dates, ou les identifi- cations toujours tres subtiles, a etc Voeuvre personnelle et exclu- sive de M. d'Albon. Observateur rigoureux des regies historiques les plus severes, et different sur ce point detant d' autres ecrivains moins consciencieux, il na voulu produire pour ces identifications que celles dont il possedait les preuves les plus indiscutables. Les 600 chartes exposees dans ce « Cartulaire General » s'echelonnent depuis la fondation de VOrdre jusqua Vannee 1150. Les sources principales, d'apres leur importance, sont : Pour la France : Les Archives de la Haute-Garonne par le fonds de Malte, oik sont conserves entre autres les trois curieux petits Cartulaires de la Commanderie de Douzens; les Archives et la Bibliotheque Nationale, a Paris ; la Bibliotheque Municipale d' Avignon (Cartulaire de Richer enches), les Archives Departe- mentales des Pyr&nees-Orientales (Cartulaire du Mas Deu), des Bouches-du-Rhone, de VAveyron, de la Cote-d'Or, de la Marne, et quelques autres moins importantes. Pour TEspagne : V Archivo Historico Nacional, a Madrid, ou ont et& trans feres, il y a peu d'annees, les fonds si riches d\Alcala de H£nares : a Barcelone, V Archivo General de la Corona de Aragon, puis les Archives du Monastere des Dames Maltaises de San Ger- vasio de Cassolas ; M. d'Albon eut la bonne fortune d'y depouiller AVERTI88EMENT XI des dossiers absolument inexplores ; enfin les Archives de Pam- pelune. Pour le Portugal : UArchivo da Torre do Tombo, a Lis- bonne. Pour l'Angleterre : La Bodleian, le British Museum. Pour la Belgique : Les Archives de VEtat a Mons. Pour Tltalie : Les Archives du Vatican. En appendice de tous ces documents et correspondant aux memes dates, sont placees 25 Bulles qui completent le « Cartu- laire General ». Malgre les atteintes de la maladie, M. d'Albon s'adonnait tout entier a son travail ; mefiant de ses forces, il en retardait toujours la publication. Neanmoins, sollicite par V affection de ceux qui Vent our aient, il se decida a faire paraitre le present volume. Mais il ne pouvait apporter a cet ouvrage toute la tension d'esprit necessaire. Puis vinrent les derniers mois si douloureux ou il dut interrompre sa tdche. Si Von trouvait au cours de ce Recueil quelques defectuosites materielles [, elles s'expliquer aient par la souffrance qui faisait vaciller cette plume erudite ordinairement si sure. Tout incomplet que soit actuellement cet ouvrage, il atteste par lui-meme la grandeur de Veffort et le merite de celui qui a su reunir ces materiaux. II reste a souhaiter encore la publication d'un grand nombre de documents precieux, que le Marquis d'Albon na pas eu le temps de mettre en oeuvre. i. L'acte publie sous le no 3o3 est tire du Cartulaire A de Douzens. — Les n08 535 et 536 sont tires du Cartulaire de Roaix. — En certains cas, l'indication du depot d' Archives a ete omise ; c'est ainsi qu'il faut ajouter, pour les n09 228, 354 et 366, Toulouse, Archives Departementales ; pour le n° 188, Perpignan, Arch. Departementales ; pour le no 278, Avi- gnon, Bibliotheque Municipale ; pour le no 553, Madrid ; pour le n° 568, Paris, Biblioth. Nationale. — Le nom de l'Archivo Historico Nacional de Madrid est souvent mal orthogra- phic. Plusieurs fois ce depot est designe sous le nom d'Arch. Gen. — Parmi les noms defectueusement reproduits, nous citerons aussi FArch. da Torre do Tombo, a Lisbonne. XII AVERTISSEMENT Puisse le travail ebauche par la main du pere trouver un jour dans la volonte laborieuse de son fils un complet achevement. Ainsi serait realise le voeu de celui qui reste le gardien fidele du passe inoubliable en attendant les promesses de Vavenir et dont Vaffection toute devouee a trace ces lignes. J. BEYSSAC. Lyon, fevrier 1913. LISTE DES ARCHIVES ET DES BIBLIOTHEQUES ou se trouvent les originaux ou des copies des actes publics dans le present volume 4. FRANCE Aix. — Bibliotheque Mdjanes : C. N° cccxvi. Angers. — Archives departementales : C. N° gliii. Aries. - Archives municipales : G. Nos clxxxvii, dlxxii. — Bibliotheque municipale : C. N° lxxxvii. Auxerre. •-• Archives departementales : G. N08 xxv, gxiii. Avignon. — Archives departementales : G. N08 clxix, glxx, clxxxii, ccxxxviii, ccliii, CCXGITT, GCGVII, DXXVII. Bibliotheque municipale : G. N09 cxix-cxxiii, cxxv, gxxx, cxxxi, gxxxiv, cxlviii, GLII, GLXl, GLXIY, CLXV, CLXVIII, CLXXII-GLXXIV, GLXXXIII-CLXXXV, GLXXXIX, GXG, CXGVIII,GXGIX,CCIX,CCXXX, CCXXXV, GCXLIV, GGLXXVIII, GGLXXIX, CCXGVI, GGXCVII, CCCX-CCCXII, CGGXXIII-GCGXXVII, CGGLVII, CGCLX, GCGLXXI, CCGCV, GGCGYI, CCCCXIII, GCCGLII, CGCCLXIX-CCCCLXXII, D, DXV, DXXVIII-DXXX, DXLVII, DLVI, DLXV, DXC, DXGIII, DXGVI, DXGVIII. Beauvais. — Archives departementales : C. N° xxxi. Blois. — Archives departementales : C. N° xcvi. Gaen. — Archives departementales : G. N° dl. Carpentras. — Bibliotheque municipale : C. N° xxx. Ch&lons-sur-Marne. — Archives departementales : C. N6S xlvi, xlix, l, lxxiv, LXXV, GGIV, GCGGLXV, CCCCLXXXVIil-CCCCXC, DLXXXII. Ghaumont. — Archives departementales : G. N° gxxxviii. Dijon. — Archives departementales : G. Nos xxvn, lxi, gggxxx, ggcgliv, dxl. B. N°" vii, xii. Lyon. — Archives departementales : G. N° ccclxxx. i . Les chiffres qui suivent la lettre G designent les numeros du Cartulaire. Ceux qui sui- ventla lettre B designent les numeros du Bullaire. XIV L1STE DES ARCHIVES ET DES BIBLIOTHEQUES Marseille. -- Archives dipartementales : C. Nos n, xxxvi, cclxxxvii, gccxxxv, ccclii, CCCLXV, CCGCXI, CCGCXXV, GGCGXXVI, CGCGXXXVI, DLXXIV-DLXXVI, DLXXXVIII. B. N° vi. Paris. — Archives Nationales : C. N08 ix, xvi, xxn, xxvin, xxix, liii, lix, lx, xgviii, CXIII, GXLI, CXLVI, CXCII, CGI, CGXXI-GGXXIII, CGLXXXVI, GGGV, CCCXVII, CGGXXXII, GCGXCI, CCGGXIX, GGGCXX, GGGGXLVI, CGGGLI, GCGCLXVI, DX, DXI, DXXVII, DXXXV, DXXXVI, DLV, DLXI, DLXVII, DLXXXIX, DC* B. Nos VIII, XXIII, XXIV. — Bibliotheque Nationale : C. N08 iv, vm, xn, xxxiv, xcvn, gxlviii, glhi, glxix, clxx, CLXXXII, CXCVI, GCXXIV, GCXXV, CCXXXII, CCXXXVIII, CCXXXIX, CCLIII, CCLX, CGLXXXV, CGXCIII, GCGXXIX, CCGXLI1, CCCXCII, CCCCLXXVII, CCCCLXXVIII, CCCCXCI, DXL1, DL- DLII, DLXVI, DLXVIII, DLXXXVI, DLXXXVII, DXGIX. B. N08 xv, xvi, xvii, xx. Perpignan. — Archives dipartementales : G. N09 xlviii, lxv, lxviii, cxviii, cxxvm, CXXXVI, GXXXIX, CXL, GXLVII, GLVII, CLXXI, CLXXXVIII, CGXXXVI, CGXLII, CCLXIV, CCXCV, CCXCIX, CCCII, CCCXXXIX, GGGLVIII, CGCLXXXVIII, GGCCVII-CCGGIX, CCGCLVII, DXVII, DXXII, DXLVIII, DLXIII, DLXXVII. Poitiers. — Bibliotheque municipale : C. Nos xm-xv, cxciv, gxgvi, ggxxxii. Rodez. — Archives dipartementales : G. Nos ccvn, cglxxxi, dxiii, dxiv, dxxiii, dxxxvii- DXXXIX, DLXXXIII-DLXXXV. Saint-Omer. — Bibliotheque municipale : C. N° ccccxlv. Toulouse. — Archives dipartementales : C. N08 xvni, xx,xxxn, xxxvu, xliii, xliv, li, LII, LV-LVIII, LXIl-LXIV, LXVII, LXXIII, LXXVI, LXXVII, LXXXI, LXXXIII, LXXXV, LXXXVI, LXXXVIII, LXXXIX, XCIII, XCV, CI, CXVI, CXVII, CXXIX, GXLII, CLV, CLVI, CLIX, CLX, CLXII, GLXIII, CLXVI, CLXVII, CLXXXI, GXCI, GXCIII, CCIII, GCXII, CCXV, CCXXVIII, GCXXXIII, CCXL, CCXLI, CCXLV, CCXLVI, CCLI, CCLIV, CCLV1I, CCLVIII, CCLXIII, CCLXV, CCLXVII-CCLXX, CCLXXVI, CCLXXVII, CCLXXXII, CCCI, CCCIII, CCCVIII, CCCXIII, CCCXV, CCCXVIII, CCCXXII, CCCXXXVII, CCCLIV, CCCLXVI, CCCLXXXV, CCCC-CCCCII, CCCCXII, CCCCXVII, CCCCXXVII-CCCCXXX, CCCCXXXII, CCCCXXXIII, ccccxxxv, CCCCXXXVII, CCCCXXXVIII, CCCCXLII, CCCCXLIII, CCCCLVIII, CCCCLIX, CCCCLX1- CC CCLXIV, CCCCLXVII, CCCCLXXIV, Dili, DIV, DXXI, DXXIV-DXXVI, DXXXI, DXXXIII, DLXXIII, DLXXVIII-DLXXXI, DXCII, DXCIV. ALLEMAGNE (Alsa.ce-Lorra.ine) Metz. — Bezirksarchiv fur LothringemO. N° cccxcvi. ANGLETERRE Lincoln. — Arch, de la CatMdrale : C. N° ccccxvm. Londres. — British Museum : C. N09 cxiv, cxxiv, clviii, clxxv, ccxvii-ccxx, cgxlvii, CCXLVIII, CGLV, CCLVI, CCLXXI, CCLXXIII , CCCCXLVIII-CCCCL , CCCCLXXXII- CCCCLXXXIV. LISTE DES ARCHIVES ET DES BIBLIOTHEQUES XV Oxford. — Bodleian Library : C. N08clxxvi, clxxviii, glxxix, cc,cgviii,ggxvi, ccxxxiv, CCXLIII, CGXLIX, GCL, CCLXXII, CCCLXXII-CCCLXXIX, CCCCLXXXV, CCCCLXXXVI, DXLII. BELGIQUE Mons. — Archives de VEtat : C. NOB vn, xvi, xvn, xcviii, xgix, gxli, glxxxvi, gcv, GCXXXI, CCLIX, CCLXII, CCLXXV, DLXIX. Ypres. Archives de la Ville : C. N08 xli, xlv. B. N°"i, iv, xvm. ESPAGNE Barcelone. — Archive- general de la Corona de Aragon : C. Nos vi, xxxm, xxxvm, XL, XLII, XLVH, LIV, LXVI, LXX-LXXII, LXXVIII-LXXX, LXXXII, XG, Gil, GIV, GV, GVII, GVIII, CXII, GXV, GXXVI, GXXVII, GXXXII, CXXXIII, GXXXV, CXXXVII, CXLIV, GXLV, GXLIX, GL, CLXXX, GXGVII, CGII, CGLII, GGLXXXIII, GGLXXXIV, CGXG, GGXGIV, GGG, GGGIV, GGG VI, GGCXIV, CGGXXXIII, GCGXLI, GGGXLVIII, CCCXLIX, CCCLXXXVI, CGCXGVII, CCCGXVI, DVII, DIX, DXV1, DXVIII, DXIX, DLVII, DLXII, DLXIV, DLXXI, DXGV1I. B. Nos II, VI, X, XIII, XXV. — Archives du monastere de San Gervasio de Cassolas : C. N08 xxxm, ccccxv, GCCGXXXI, GGCGLXXV, DVIII. B. N°* v, xxii, xxvi. Madrid. — Aichivo Historico Nacional : G. Nos xxvi, xxxm, xxxix, lxtx, lxxxiv, xci, XCIV, C, CIX-CXI, CXLIII, CXLV, CLIV, GLXXVII, GGXI, CCXXVII, CCXXIX, GGXXXVII, CCLXVI, GCLXXX, GCLXXXIX, GCXGII, CCCXIX. CCGXXI, CCCXXXI, CCCXXXIV, GGGXXXVI, CGCXXXVIII, GCGXLIV-GCCXLVII, GGCLXI, GGCLXVII-GCGLXIX, GCGLXXXII-CGCLXXXIV, CGCLXXXVI, CGGLXXXIX, CCCXC, CCGXGV, CCCXGVIII, GGCCX, GGCCXIV-CCGGXVI, CGGGXXI, CCCCXXIII, CGGGXXIV, GGCGXXXIV, GGCGXL, GCCCXLI, GGGGXLVII, GGGGLV, GGGGLVI, CGCGLX, GGGCLXVIII, CGGGLXXIII, GGGGLXXVI, CGGGLXXIX- GCCGLXXXI, CCGGXCII-CGGCXCIX, DI, DII, DV, DVI, DXXXII, DXXXIV, DXLIII-DXLVI, DXLIX, DLIII, DLIV, DLVII, DLVIII-DLX, DLXX, DXGV. B. N°B vi, x, xiii, xix, xxii, xxvi. Pampelune. — Archivo de la Diputacion provincial de Navarra : C. N°" xcn, cccciv. ITALIE Lucques. — Arch, de' Canonaci : B. N° hi 4. Palerme — Riblioteca comunale: B. N° xiv. Rome. — Biblioteca Apostolica Vaticana : G. Nc" gli, ccvi, ccxcviii, cccxxviii, cccliii. Turin. — Arch, du Magistere de VOrdre des SS. Maurice et Lazare : G. N08dxii, dxci. i. A la page 374, n° 111 du Bullaire, il faut lire : Lucques, Arch, de' Canonaci, Banco xn, AA, n* 5a. XVI LISTE DES ARCHIVES ET DES BIBLIOTHEQUES MALTE La Valette. — Arch, de I'Ordre de S. Jean : G. N° in. B. N0' ix, xi. PORTUGAL Lisbonne. — Archivo da Torre do Tombo : C. N°* x, xi, xix, xxm, xxiv, cm, cxcv, ccx, CCXIII, GCXIV, CCLXXIV, GCLXXXVIII, CCXCI, CCCIX, CCCXX, CCCXLHI, CCCL, CCCLt, CCCLV, CCCLVI, CCCLIX, CCCLXII-CCCLXIV, CCGLXXXI, CCCLXXXVII, CCCXCIII, CCCXCIV, CCCXCIX, CCCCIII, CGCCXXII, CCCCXXXIX, CCCGLIII, DXX. B. N° xxi. — Biblioteca Nacional : G. N°* xxiv, cccciu, dxx. B. N° xxi. LISTE DES OUVRAGES CITES 1 Alart (B.). Cartulaire roussillonnais (Dans la Semaine religieuse du diocbse de Perpignan, 1884, i885 et 1886). Albanes (J.-H). Voy. : Gallia Christiana novissima. Annales Monastici... (Rerum britannicarum medii aevi scriptores), ed. by H. R. Luard. London, 1864-1869, 5 vol. in-8°. T. IV. Archives d'Anjou. Voy. : Marchegay (Paul). Archives de V Orient latin. Voy. : Lowenfeld (S.) et Marsy (Cte de). Archives historiques du Poitou. Voy. : La Boutetiere (Louis de). Archives historiques de la Saintonge et de VAunis. Voy. : Meschinet de Richemond (L.). Atti delta reale Accademia Lucchese... Voy. : Bini (Telesforo). Barthelemy (Edouard de). Diocbse ancien de Chdlons-sur-Marne, histoire et monu- ments ; suivi des cartulaires Mdils de la comrnanderie de la Neuville-au- Temple... [Ghaumont], 186 1, 2 vol. in-8°. T. I. Bibliotheque de VEcole des Chartes. Voy. : Bourquelot (Felix). Bini (Telesforo). Ragionamento istorico sui Tempieri in Lucca. (Dans Atti delta reale Accademia Lucchese de scienze, lettere ed arti, t. X. Lucca, 1840, in-8°). Bofarull y Mascaro (D. Prospero de). Coleccion de documenlos intditos del Archivo general de la Corona de Aragon... Barcelona, 1847-1859, 17 vol. in-8°. Tomes IV et VI. Bouchet (Ch.). Documents originaux. (Dans le Bulletin de la SociMe archtologique, scientifique et UtUraire du Vendomois, janvier 1874. Vendome, 1874, in-8°). 1 . La partie bibliographique de ce travail devait faire l'objet d'une revision speciale qui n'a pu avoir lieu : la presente liste y remediera. Cartulaire du Templi XVIII LISTE DES OUVRAGES CITES Bourquelot (FeUix). Notice sur le Cartulaire des Templiers de Provins (xne et xm* s.). (Dans la Bibliotheque de VEcole des Charles, i9°annee, t. IV, 4e serie. Paris, i858, in-8-). Br^quigny. Table chronologique des diplomes, chartes, Hires et actes imprimes con- cernant Vhistoire de France. Paris, 1 769-1876, 8 vol. in-fol. T. II. Bulletin de la Societe archeologique, scientifique et litter aire du Vendomois. Voy. : Bouchet (Ch.). Champollion-Figeac (Jean- Jacques). Documents historiques inSdits, tire's des collec- tions manascrites de la Bibliotheque Royale et des archives ou des bibliotheques des ddpartements . (Dans la Coll. de doc. inddits sur VHistoire de France. Melanges historiques). Paris, 1 841-1848, 4 vol. in-4°. T. II. Chevalier (Ulysse). Cartulaire des Hospitaliers et des Templiers en Dauphine. Vienne, i87~>,in-8°. (Dans la Collection des Cartulaires dauphinois , t. Ill, r6 livraison). Chifflet (Le P. Pierre-Francois). Lettre touchant Beatrix, comtesse de Chdlon... Dijon, 1 656, in-4°. Conferences ecclesiastiques du diocese de Rodez. Voy. : Re'sultats des Conferences,,. Delaville Le Roulx (Joseph). Cartulaire general de Yordre des Hospitaliers de Saint-Jean de Jerusalem (noo-i3io). Paris, 1894-1906, 4 vol. in-fol. T. I. Delaville Le Roulx (Joseph). Documents concernant les Templiers, extraits des Archives de Malte. Paris, 1882, in-8°. Delaville Le Roulx (Joseph). Bulles pour Vordre du Temple... (Dans la Revue de Y Orient latin, t. XI, 1905- 1908). Deviilers (Leopold). Inventaire analytique des Archives des commanderies beiges de Vordre de Saint-Jean de Jerusalem ou de Malte. Mons, 1876, in-4°. Douet d'Arcq (Louis-Claude). Collection des Sceaux (Archives de YEmpire. Inven- taires et documents). Paris, i863-i868, 3 vol. in-4°- Tome II. Du Bourg (Antoine). Etablissements des chevaliers du Temple et de Saint-Jean-de- Je'rusalem en Rouergue. (Dans Mdmoires de la Socie'tS des lettres, sciences et arts deVAveyrontl. XIII. Rodez, 1886, in-8°). Du Bourg (Antoine). Ordre de Malte. Histoire du grand prieure' de Toulouse et des diver ses possessions de Yordre de Saint- Jean de Jerusalem dans le sud-ouest de la France... avec les pieces justificatives . . . Toulouse, 1882, in-8°. Du Chesne (Andr6). Histoire gendalogique de la maison royale de Dreux et de quel- ques autres families illustres qui en sont descendues par femmes... Paris, i63i, in-fol. MSTE DES OUVRAGES CIT^S XIX Du Chesne (Andr6). Histoire genealogique des maisons de Guines, d'Ardres, de Gaud et de Coucy... Preuves des memoires des maisons de Guines, d'Ardres, Gand et Coucy. Paris, i63i, in-fol. Du Chesne (Francois). Historiae Francorwn scriptores coaetanei. Lutetiae Parisio- rum, r636-i649, 5 vol. in-fol. T. IV. Dugdale (William). Monasticon Anglicanum... Anew edition... by John Caley,... Henry Ellis,... and the Rev. Bulkeley Bandinel,... London, 1817-1830, 6 tomes in-fol. Tomes IV et VI. Du Puy (Pierre). Histoire de Vordre militaire des Templiers... depuis son etablisse- ment jusqu'a sa decadence et sa suppression... Bruxelles, 1 75 r, in-4°. Du Roure (Bon). Revue historique de Provence. Bulletin mensuel de documents origi- naux pour servir a V histoire de Provence. 1 890-1 891, 2 vol. in-8°. (N° 1, jan- vier 1890). Elucidario... Voy. : Santa Rosa de Viterbo (Fr. Joaquim de). Ferreira (Alex.). Memorias e noticias historicas da celebre ordem militar dos Templarios na Palestina Lisboa, 17^5, 2 vol. gr. in-4°. T. I. Feys (E.) et A. Nelis. Les Cartulaires de la prevote de Saint-Martin a Ypres, precedes d'une esquisse historique sur la prevote1... Bruges, 1888, in-4°. Figueiredo Ribeiro (Jos6 Anastasio de). Nova historia da militar ordem de Malta, e dos senhores Graos Prior es delta em Portugal... Lisboa, 1800, 3 vol. in-fol. Tomes I et II. Gallia Christiana in provincias ecclesiasiicas distributa... opera et studio D. Dionysii Sammarthani... Paris, 1 7i5-i865, 16 vol. in-fol. Tomes III et VIII. Gallia Christiana novissima. Histoire des archeveches , e'veches etabbayes de France, d'apres les documents authenliques recueillis . . . par J.-H. Albanes... [compUte'e, annotee et publie'e par le chanoine VI. Chevalier...]. Montbeliard, Marseille, Valence, 1899- 1909, 4 vol. gr. in-4°. T. II. Geslin de Bourgogne (J.) et A. de Barthelemy. Anciens evech^s de Bretagne. Histoire et monuments. Saint-Brieuc, 1 855-1879, 6 vol. in-8°. T. VI. 1. Comrae cet ouvrage est peu connu, il ne parait pas inutile de reproduire en entier le titre de chacun des deux tomes parus : Supplemento historico ou Memorias e noticias da celebre ordem dos Templarios, para a historia da admiravel ordem de Nosso Senhor Jesu Christo, dedicado a el rey D. Joao V, nosso senhor. Parte primeira, tomo primeiro, escrito f>or Alexandre Ferreira. . . Lisboa Occidental, na offi- cina di Joseph Antonio da Sylva, Impressor da Academia Real, M.DGG.XXXV, in-4°. Memorias e noticias historicas da celebre ordem militar dos Templarios na Palestina, para a historia da admiravel ordem de Nosso Senhor Jesu-Christo em Portugal. Tomo segundo da parte primeira. Dedicadas a el rey nosso senhor D. Joao V, escritas pelo doutor Alexandre Ferreira... Lisboa Occidental, na officina de Joseph Antonio da Sylva, impressor da Academia Real. M.DGG.XXXV, in-4*. XX LISTE DES OUVRAGES CITIES Gue>ard (B.)» A. Marion et L. Delisle. Cartulaire de Vabbaye de Saint-Victor de Marseille. (Dans la Coll. des documents inedits...) Paris, 1857, 2 vol. in-4°. T. II. Haignere* (Dan.). Les Charles de Saint-Bertin, d'aprbs le grand cartulaire de dom Charles- Joseph Dewitte... publiees ou analysees avec un grand no mb re dextraits textuels (Soc. des Antiq. de Morinie). Saint-Omer, 1886-1899, 4 vol. in-4°. T. I. Hammerstein (Freiherr H. von). Der Besitz der Tempelherren in Lothringen. (Dans Jahrbuchder Gesellschaft fiir lothringische Geschichte und A Itertumskunde. Metz, i895; in-8°). Henriquez (Chrysost.). Regula, constitutiones et prwilegia ordinis Cislerciensis . (Dans Menologium Cister dense... Antverpise, i63o, in-fol.). Henry (D.M.J.). Histoire de Roussillon, comprenant I histoire da royaume de Major- que. Paris, i835, 2 vol. gr. in-8°. T. I. Jahrbuch der Gesellschaft fiir lothringische Geschichte und Alter tumskunde. Voy. : Hammerstein (Freiherr H. von). Voy. : Zuidema (Dl W.). Jaffe* (Philippus). Regesta Pontificum Ro manor urn. . . [edition Wattenbach]... Lipsiae, i885-i888, 2 vol. gr. in-4°. Jaurgain (J. de). La Vasconie... Paris, 1898-1902, 2 vol. in-8°. T. II. Kehr (P.). Papsturkunden in Malta... (Dans Nachrichten von der Konigl. Gesellschaft der Wissenschaften zu Gottingen. Philologisch-historische Klasse. 1899, ^e^fc I> in-8°). Kehr (P.). Papsturkunden in Sizilien. (Dans Nachrichten von der Konigl. Gesellschaft der Wissenschaften zu Gottingen. Philologisch-historische Klasse. 1899, Heft I, in-8°). La Boutetiere (Louis de). Cartulaire de Coudrie. (Dans les Archives historiques da Poitou, t. II. Poitiers, 1873, in-8°). Lasteyrie (Robert de). Cartulaire general de Paris ou Recueil de documents relatifs a V histoire et a la topographic de Paris. Tome I (528-1180). Paris, 1887, in-4°. Le Vasseur (Jacques). Annates de V eg Use cathedrale de Noyon, jadis dite de Ver- mand... Paris, i633-4, 3 t. en 2 vol. in-4°. T. II. Lowenfeld (S.). Documents relatifs a la croisade de Guillaume, comte de Ponthieu [tires du cartulaire de Troarn, 1147-1148.] (Dans les Arch, de V Orient latin, t. II, 2e partie.) Lowenfeld (S.). Epistolae Pontificum Romanorum ineditae. Lipsiae, i885, in-8°. Lucay (Cte de). Le Comte de Clermont en Beauvoisis, (Hades pour servir a son his- toire... Paris, 1878, in-8°. LISTE DES OUVRAGES GIT^S XXI Luchaire (Achille). Etudes sur les actes de Louis VII. Paris, i885, gr. in-4°. Malta Nova K Voy. : Figueiredo Ribeiro (Jos6 Anastasio de). Marchegay (Paul). Archives d'Anjou. Recueilde documents et me'moires inSdits sur cette province. Paris et Angers, i843-i853. 2 vol. in-8°. T. II. Marsy (Ct0 de). Fragment d'un Cartulaire de Vordre de Saint-Lazare en Terre-Sainte [1130-1228]. (Dans les Arch, de r Orient latin, t. II, 2e partie.) Memoir es de la Societe des Lettres, sciences et arts de V Aveyron. Voy. : Du Bourg (Antoine). Memoir es et publications de la Societe des sciences, des arts et des lettres du Hainaut. Mons, 1874 (HI6 serie, t. IX). Meschinet de Richemond (L.). Chartes de la commanderie magistrate du Temple de La Rochelle (1 139-1268). (Dans les Archives historiques de la Saintonge et de VAunis, t. I. Saintes, 1874, in-8°.) M£tais (L/abb6 Charles). Cartulaire de Vabbaye cardinale de la Trinite1 de V en- dome. Paris, 1893-1904, 5 vol. in-8°. T. II. M£tais (L'abb6 Charles). Les Templiers en Eure-et-Loir (Histoire et Cartulaire). Ghartres, 1902, in-8°. Migne (J.-P.)- Patrologiae cursus completus... Series latina... Parisiis, i844-i864, 221 vol. in-4°. Tomes GLV, GLXXX, GXXXII. Miret y Sans (Joaquin). Cartoral dels Tempters de les comandes de Gardeny y Barbens. Barcelona, 1899, in-8°. Miraeus (Aub.). Opera diplomatica et historica, ed. ex recens. J. Fr. Foppens. Lou- vain, 1723-1748, 4 vol. in-fol. T. II. Moret (el P. Joseph de). Anales del reyno de Navarra... Pamplona [et Viana], 1 684-i 7 1 5, 5 vol. in-fol. Tomes 11 et III. Morice (dom Hyacinthe). Memoir es pour servir de preuves a r histoire ecclesiasti- que et civile de Bretagne... Paris, 1742- 1746, 3 vol. in-fol. T. I. Musee des Archives Nationales. Paris, 1872, in-4°. Nachrichten v. der Konigl. Gesellschaft der Wissenschajten zu Gottingen. Voy. : Kehr (P.). Nova Malta 4. Voy. : Figueiredo Ribeiro (Jos6 Anastasio de). 1. On a imprime par erreur « Nuova a . XXII LISTE DES OUTRAGES CITES Paoli (Sebast.). Codice diplomatico del sacro militare ordine Gerosolimitano, oggi di Malta... Lucca, 1733-37, 2 vol. in-fol. T. I. Petit (Ernest). Histoire des dues de Bourgogne de la race cape1 tie nne... Dijon et Paris, i885-igo5, 9 vol. in- 8°. T. II. Pflugk-Harttung. Acta Pontiflcum Romanorutn inedita. Tomes I (Tubingen, 1881, gr. in-8°) et II (Stuttgart, i884, gr. in-8°). Prutz (Hans). Entwicklung und Untergang des Tempelherrenordens. Berlin, 1888, in-8° K Prutz (Hans). Malteser Urkunden und Reg es ten zur Geschichtc der Tempelherren und der Johanniter. Miinchen, i883, in-8°. Revue de V Orient Latin. Voy. : Delaville Le Roulx (Joseph). Quantin (Maxime). Cartulaire general de 1'Yonne... Auxerre, i854-i86o, 2 vol. in-4°. T. I. Resultats des Conferences ecclesiastiques du diocese de Rodez... 1903. Rod ez, 1904, in-8°. Ripert-Monclar (Mis de). Cartulaire de la commanderie de Richerenches de I'ordre du Temple \(1 136-121 U). Avignon et Paris, 1907, in-8°. (Dans les Memoiies de VAcademie de Vaucluse.) Rohricht (Reinhold). Regesta regni Hierosolymilani (1097-1291). Oeniponti (Inns- bruck), 1893, in-8°. Round (J.-H.). Geoffrey de Mandeville, a study oj the anarchy. London, 1892, in-8. Roziere (Eug. de). Cartulaire de Veglise du Saint-Se'pulcre de Jerusalem (1103-1250), publie dapres les mss. du Vatican. Paris, 1849, m~4°. Santa Rosa de Viterbo (Fr. Joaquim de). Elucidario das palavras, termos, e /ra- ses, que em Portugal antiguamente se usarao... : obra indispensavel para entender sem erro os aocumentos mais raros, e preciosos, que entre nos se conservao... Lisboa, 1798, 2 vol. pet. in-fol. Souvenirs de la Flandre Wallonne. Recherches historiques et choix de documents relatifs d Douai et aux anciennes provinces du nord de la France, publies par une reunion d' amateurs et darche'ologues. Douai et Paris, 1861-1880, 20 vol. in-8°. T. XIX. Tardif (Jules). Monuments historiques, cartons des rois. Paris, 1867, in-4°. Teulet (Alexandre). Layettes du tre'sor des chartes. Paris, 1862-1866, 2 vol.in-4°. T. I. 1. Page 386, na XXI du Ballaire, il faut lire : Prutz, Entwicklung..,, p. 269. LISTE DES OUVRAGES CIT^S XXIII Trudon des Ormes (A.)- Etude sur les possessions de Vordre du Temple en Picardie. Paris, 1896, in-8°. Vacandard (E.)- de saint Bernard, abbe" de Clairvaux. Paris, [895, 2 vol. in-8°. T. II. Vic (Claude de) et Jos. Vaissete. Histoire ge'ne'rale de Languedoc,avec des notes etles pieces justificatives, compose'e sur les auteurs el les titres originaux... Paris, 1730 1745, 5 vol. in-fol. T. II. — Id., Edition accompagne'e de dissertations et notes nouvelles. Toulouse, 1872-1905, 16 vol. in-4°. T. V. Wauters (A.). Table chronologique des chartes et diplomes imprime's concernant r histoire de la Belgique, publie'e sous la direction de la Commission d' histoire de I'Academie Royale de Belgique. Bruxelles, 1 866-1 896. T. II. Wiederhold (Wilhelm). Papsturkunden in Frankreich. (Dans Nachrichten von der Kbniglichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Gottingen. Philologisch-historis- che Klasse. 1906, Beiheft. 1907, Beiheft). Zuidema (Dr W.). Zur Geschichte des Templerordens in Lothringen. (Dans Jahrbuch der Gesellschaft fiir lothringische Geschichte und Altertumskunde. Metz, 1 89 1, in-8°). CARTULAIRE DU TEMPLE I [lIl9> 28 juin—i5 octobre 1126.] Edite : Henriquez, Privilegia ordinis Cisterciensis, p. 477; P. Dupuy, Hist, de Vord. milit. des Templiers, i^bi, recueil des preuves, n° iv, p. 85; Alex. Ferreira, Memorias e noticias, i16 part.,t. I, n° 27, p 18-19. — Gf. Rohricht, Regesta, n° 116, qui date c. 1126. Balduinus (a), miseratione Iesu Ghristi rex Ierosolymorum, princeps Antiochie, venerabili patri Bernardo, in regno Gallie degenti, totius reverentie digno,abbati mo- nasterii Clarevallis, prompte voluntatis obsequium. Fratres Templarii,quos Dominus ad defensionem hujus Provincie excitavit et mirabili quodam modo conservavit, apostolicam confirmationem obtinere et certam vite normam habere desiderant. Ideo, mittimus ad vos Andream et Gundemarum, bellicis operibus et sanguinis stemmate claros, ut apontifice ordinis sui approbationem obtineant, et animum ejus inclinent ad prestandum nobis subsidium et auxilium contra inimicos fidei, qui omnes uno animo parique consensu ad supplantandum subvertendumque regnum nostrum insurgunt. Et quia non me latet qnanti ponderis sit intercessio veslra, tarn apud Deum quam apud ejus vicarium et ceteros orthodoxos Europe principes, pru- dentie veslre utrumque hoc negotium duximus committendum, quorum expeditio erit nobis gratissima. Gonstitutiones Templariorum taliter condite,quod et a strepitu et bellico tumultu non dissentiant, et principum christianorum auxilio sint utiles. Sic agite, ut felicem exitum hujus rei, vita comite, videre possimus. Deo pro nobis preces fuhdite. Valete. II [11 24], ier juillet. Original : Marseille, Arch, dep., fonds de Saint- Victor. Edite : Guerard, Qartulaire de Saint-Victor de Marseille, II, p. 574-575, n° 1102. — Gf. Alba- nes, Gallia Christiana novissima, II, col. 65 ; Mi8de Ripert-Montclar, Qartulaire de Richerenches, p. XXXIII-IV. Breve de acapte quam fecit Wilelmus Pictavensis de Beringuario (6), episcopo Forojuliensis, et de Amalrico preposito, cum consilio clericorum omnium cannoni- corum, videlicet Bertranno de Gelans, Raimundo des Glanz, Bermundode Sparron, Bonifacio de Claver, Stephano Vilapeis. Uguo Dragunan, cum ceteris aliis, et epis- copo Massiliensi Raimundo (c), et episcopo Maianfredo (d) Antibolensi, in sinodo audientibus, videntibus et laudantibus omnibus qui hibi aderant, de ecclesia Beati Bartolomei de Mota Palaionis, cum decimis et primiciis et omnibus rebus ad ipsam ecclesiam pertinentibus, absque cartone decimarum, et receto, et tercia parte morta- (a) Baudouin, prince d'Antioche, 1119, 28 juin— 15 oct. 1126 ; il fut prisonnier le 11 (ou 1 8) avril 1 1 2 3—29 aout 1 1 2 4 ; cet te char te est done ou de 1 1 1 9 , 2 8 j uin— 1 1 (ou 1 8) avril 1 1 2 3 , ou de 1 124, 29 aout— 1 5 oct. 1 1 26. » (b) BSrenger, ev£que de Fr6jus, 1091 f 5 juillet ii3i. — (c) Ray- mond, ev£quede Marseille, 11 22 — 11 5i.— (d)Mainfred, e>e^ued'Antibes,parait 1110, in3, u34. Cartulaire du Temple. 1 2 CARTULAIRE DU TEMPLE litatis. Hanc ecclesiam, cum omnibus supradictis, donavit Guilelmus, ex parte omnium militum Templi Salomonis, ecclesie Sancte Marie Palaionis et monachis Sancti Yictoris, tarn presentibus quam futuris, cum auctoritate Berengarii episcopi et prepositi Amalrichi, et omnibus cannonicis, tempore Arnaldi, monachi Sancti Vic- toris Massiliensis, cognomento Gasco; in quam ecclesiam retinuit supradictus Gui- lelmus, ad opus militum, vin sextaria frumenti vendentis mensure Roche Brune, sine ullo alio retinaculo, omni anno. Unde testes sunt : ipse Guilelmus et Petrus Ber- trannus, Guilelmus Bertrannus, Fulco Bertrannus, Petrus Lupus e[t] Petrus Arnal- dus, Ugo Faraldus, Guilelmus Garcinus, Guiraldus monachus. Facta carta ista kalendis julii, feria m, luna xvi. Ill 1 1 25, 20 octobre. Original : Malte, Arch, de FOrdre de S' Jean, divis. I, vol. I, n° i3. Edite : Paoli, Codex diplomatims, I, 8; Delaville Le Roulx, Cartulaire general..., I, 68. — Gf. Rohricht, Reg., n° 106. Ego, Bernardus, Dei gratia Nazarenus episcopus, Actum est autem hoc xin kalendas novembris, anno ab incarnatione Domini M.G.XXV, indictione mi, domino Vermundo, Iherosolimitano Dei gratia patriarcha, et Balduino secundo rege faventibus $ Roberti, militis Templi. $ Sancii diaconi, qui hanc cartam scripsit. IV [c. ua5.] Copies : du xvic s. (vers 1590), Paris, B. N., lat. 12827, I29 > etdu xvni' s., ibid., Baluze 95, fol. a36 (sans indication de source). Edite : Souvenirs de la Flandre Wallonne, t. XIX, 1879, p. 118-119, ou cette charte est datee vers 1 1 20. CONFJRMATIO DONATION1S EORUM QUE MILITIBUS TEMPLI LARGITUS est B. Brochet Hynniagensis. Quanta charitatis eminentia et laudabilis honestatis gratia devoti milites Hieroso- lymitani Templi abundare videantur, hii qui, per diversa maris et terre discrimina, pie Devotionis intuitu, sanctam Hierusalem et sepulchrum Dominicum visitant assidue, cognoscentes protestantur, ut et ipsi ad sacrosancta loca, Domini nostri Iesu Ghristi corporali presentia consecrata, securius valeant proficisci, ad ipsos deducendos et reducendos predicti milites sunt parati, quorum gloriosa fama, ubi- que terrarum patenter diffusa, multis innotuit et ad beneficia illis largiter offerenda, ut dignum est, multos animavit. Quamobrem, dilectus filius noster, B(alduinus) Brochet (a) de Hinniacho, anime sue consulere cupiens, convocatis fratribus et cogna- tis et amicis, Bernardo scilicet Vacca, cum filiis ejus, Balduino et Letardo, Letardo etiam de Belmont et Alulfo Brochet, fratribus, presente etiam Gunmero de Ghery et Olivero, filio ejus, Guidone de Sancto Albino cum Gualtero, filio suo, Hugone de (a) Baudoin Brochet, connu par des actes de 1123, 1129. CARTULAIRE DU TEMPLE 3 Sancto Albino cum Guarino, fratre ejus, et Theoderico de Coreriis, presente etiam Adelide, uxore sua, quorum consensu et assensu, pro anime sue suorumque salute, dedit militibus Hierosolymitani Templi, Henrico et R(oberto), et per eos ceteris fratri- bus, quecunque possidebat in Plancis, sive in terra, sive in aqua, militum Deo ser- vientium alimoniein perpetuum profutura. Gui legitime donationi interfuerunt vicini, hujus rei gratia convocati : Gerardus de Corcelles, Christianus, Drogo, presbiter de Corcellis, Hugo clericus et Gualterus de Languin, Riculfus, prepositus de Hennin, Arnold us Blochees. Quod autem, his presentibus, cum tanta devotione donavit, ut firmius et perseve- rantius staret, in presentia nostra ex ordine recognovit et pontificali authoritate roborari humiliter postulavit. Nos vero, tarn benignam ipsius devotionem et predic- torum militum dilectionem, charitatis visceribus amplectentes, hujusmodi donum laudavimus et qua presidemus authoritate, Deo annuente, confirmavimns. Sane, si quis hoc donum, tarn legitime factum, temerario ausu violare presumpserit, nisi resi- piscens a rnalo cessaverit, anathema sit. V [c. 1 125— n3o.J Edite : Migne, Patr. lat., CLXXXII, epistola xxxi. Ad Hugonem (a) comitem Campanie, militem Templi factum. Si causa Dei factus es ex comite miles, et pauper ex divite, in hoc profecto tibi, ut justum est, gratulamur et in te Deum glorificamus, scientes quia hec est mutatio dextere Excelsi. Geterum quod tua jucunda presentia nobis ita nescio quo Dei est subtracta judicio, ut ne interdum quidem videre te valeamus, sine quo nunquam, si fieri posset, esse vellemus, equinanimiter, fateor, non portamus. Quid enim ? Possu- musne oblivisci antiqui amoris et beneficiorum que domui nostre tarn largiter con- tulisti ? Utinam ipse, pro cujus amore fecisti, in eternum non obliviscatur Deus ! Nam nos, quantum in nobis est, minime prorsus ingrati, memoriam abundantie suavitatis tue mente retinemus, et, si liceret, opere monstraremus. 0 quam libenti animo et corpori tuo pariter et anime providissemus, si datum fuisset ut simul fuissemus! Quod quia non est, restat ut, quern presentem habere non possumus, pro absente semper oremus. VI [c. 1 126 — n3o.] Original ou copie contemporaine : Barcelone, Arch . Cor. Arag perg. (sans date) R. Bereng. Ill, n° 12. Letentur c§li et exultet terra, jubilent montes ; qui sunt justi respirent, et confidant peccatores et iapsi, ammirantes opera Xpisti. Re vera, Spiritus ubi vult spirat, re vera, cor regis est in manu Dei, et quocumque voluerit, illud indulcat et convertit. Ecce A(l- fonsus) (6), strenuus et gloriosus rex Aragonensis, quam plurimus slrenue sue militie exercitus ad libitum fere expletis, inspirante et cooperante Spiritus sancti gratia, con- (a) Hugues, comte de Troyes avant 1089, passa en Terre-Sainte en 11 i3, 1121 et na5; en 1 129 avant septembre, et en n3o avant septembre, il parait k Jerusalem (Rohricht, Reg., ng» i3oeti33); sa mort eut lieule i4 0U21 juin (?).— (b) Alphonse I, roi d'Aragon, no4, 28 sept, f 7 sept. n34. 4 GARTULA1RE DU TEMPLE silio et auxilio vicecomitis Gastonis (a) ceterorumque bonorum principum, duxitfore idoneum atque per omnia domino Deo placitum, quemadmodum ut Ierosolimis ordi- nare et constituere militiam Xpisti^ per quam, rege duce, debellatis et superatis omnibus de citra mare Sarracenis, iter aperire ad transfretandum lerosolimam, Xpisto previo, disposuit; etqe (sic), deDarocha usque ad Valenciam,erant invia et inculta et inabitalia (s/c^heremiloca, edificavitcivitatem, quam vocavitMontemRegalem, id est regis celestis habitationem, in qua militia Dei propria m baberet sedem, et euntes et redeuntes neces- saria invenirent et securam pausationem. Ad honorem autem Dei et sancte milicie sus- tentationem, deditrex medietatem redituum ipsius civitatis,et medietatem medietatis sue. de Xeborc, et de Biniol, et de Conca, et de Molina, et de Burbaca, et de porlu de Caramana, de his etde omnibus infrapositis usque ad Montem Regalem ; insiiper, me- dietatem omnium quintarum de Ibero in antea per totam Ispaniam, et quintam partem omnium proprietatum et regalium reddituum ; in omnibus etiam civitatibus et majo- ribus castris que sibi Deus donaverit, unum de melioribus alodiis, militibus Dei con- cessit ; preterea, uno quoque anno, in Jaca millesolidos, et totidem in Gesaraugusta, et per quinquennium, singulis annis, quingentos k(aficios) tritici et quingentos ordei. Ad hoc et addidit rex, ut hec sancta militia ad (sic) omni genere servitutis, et nomina- tim a quinta sit libera et injenua, quemadmodo milicia confraternitatis Iherosolimi- tana, et ut omnes adhanc con fraternita tern convenientes, tam amici quam inimici, et ipsi et sua, in eundo, in morando, in redeundo, plenam habeant securitatem et secu- ram tranquillitatem. Et quia ad hoc tantum bonum omnis ordo ecclesiasticus insu- dare debet, conplacuit episcopis quod ipsi cum omnibus clericis suis essent fratres et participes totiiis remunerations, et ob hoc, semel in anno, quisque episcopus et om- nes sacerdotes sui episcopatus, pro omnibus defunctis confraternitatis et omnibus benefactoribus suis, singulas missas celebrarent et Deo sacrificia offerent (sic), et in vita tam confratres quam confratrum benefactores omnium ecclesiarum suarum essent consortes. Sane, quicumque militum vel peditum, ad serviendum Deo, huic sancte adhe- serunt societati, omnibus eque victu communi comunicata et predicta restituentur et adquisitorum medietas alacriterconcedetur. Similiter, nos omnes episcopi regni domini nostri gloriosi regis Adefonsus (sic), una cum abbatibus et clero sive omni populo, pro divino bpere et gratassima (sic) exortatione gratias refferimus Deo altissimo, atque ipsum suosque quicumque sunt fideles Xpisti adjuvantes, relictis peccatis et accepta penitencia, dompni pape,predecessorum quoque suorum, insuper beatorum apostolo- rum Petri et Pauli auctoritate, quemadmodum Iherosolimitanos, ab omnibus absolvi- mus peccatis. Addimus etiam hoc quod nos omnes episcopi precipiemus, in consiliis seu feslivitatibus, clericis nostris, ut omnes pariter memoriam faciant regis et princi- pum suorum, maxime pro illis qui in hac sunt sancta confraternitate, et hoc bis in anno, singulas missas celebrando. Ego, Guillelmus (6), Auxiensis archiepiscopus, facio me confratrem ipsius confrater- nitatis^ et absolutionem seu remissionem superius factam laudo et confirmo, et insu- per absolvimus eos de sua penitentia, ita tamen ut quicumque per mensem unum denarium dederit, habeant absolutos xl dies de sua penitencia. Mittimus vobis hunc nuncium, nomine Sancio Garcez, ad helemosinam recipere, et donate ad ilium, sive ad suos homines, quod Deus vobis miserit in corde. (a) Gaston IV, vicomte de Beam, f oct. n3o. — (b) Guillaume, archeveque d'Auch, 1 126 f c. 1 1 70. GABTULAIRE tfU TEMPLE 5 VII [II27» 20> mars — 27 mai 1128.] Copie du xme s. : Mons, Arch, de FEtat, Cartulaire du Temple des Flandres, fol. 10. De releviis. [E]go, Guillelmus(a), Dei gratia comes Flandrie, concedo et inperpetuum dono Deo et sanctissimo Temploejus et ejus servientibus, omnia relevamenta terrarum raortuo- rum mee terre Flan(drensis), consilio meorum baronum, pro salute et remedio mee anime meorumque antecessorum et ipsorum mortuorum. Testes hujus doni sunt Flan- drenses isti : Osto,filius casteilani sancti Audomari ; Ghislebertus, castellanus de Ber- gis, Hugho, frater ejus, Gono de Fadreslors, Theodericus de Dichesinuta, Lambertus de Wingines, Lambertus de Ridefort, Folchardus deThenis et alii multi ; de Norman- nis, isti :Guillelmus de Querceto3 Guillelmus deSnulleto, Robertusde Rokefort, Simon de Gorceio, Rainaldus de Angervilla, Phillipus de Querceto, Nicholaus de Gapetual, Helias deSancto Sidonio etfilii ejus, Guillelmus et Matheus, et multi alii. VIII 1 127 (3 avril 11 27 — 22 avril 1128.) Copies du xvnr3 s. : Paris, B. N., Touraine, IV, n° 1489, fol. 248, d'apres un vidimus de ^official de Tours, du i3 fevrier i43g, ex Arch, de Montbason.inv., fol. 240 ; ibid., n° 1491, fol. 249, d'apres un vidimus du meme, ex Arch, prioratus de Gressu. Quisquis servis Dei vel ancillis in temporalibus subsidium prebet, de celestis in futuro beneflcii remuneracione dubitare non debet : ea propter ego, Fulco (6), Ande- gavensium comes, cum concessu dilectissime uxoris mee, Arenburgis (c) comitisse, donavi quedam loca in foresta mea que vulgo Brusesniacum 1 nuncupatur, duobus sacerdotibus, Raginaudo 2 scilicet atque Gaufrido, et concessi ea omnibus eorum 3 suc- cessoribus, sub habitu sanctae 4 religionis ibidem Deo servire volentibus, annuens ipsis 3 ut in 6 locis eisdem divino vacarent servitio, eadem edificantes et ad victum suum suis pro viribus 7 excolentes. Hec siquidem loca inter Gormaricum atque 8 Aziacum sita esse dignoscuntur, quorum alteram ab antiquioribus Megniacum 9, a modernis Gapellam 10 Paissonelli constat appellari, reliquorum alius Gressum, tercius vero Merchasium 11 Sancti Johannis 12 dicitur. Hujus elemosine donum factum est eo anno (d) quomichi Ierosolimam18 ire contigit, presente et rogante Johanne14, secre- tario meo, qui in locis predictis13 l^eremitice professionis animas habitasse perhibe- bat, et longe ante Dei servicio ibidem vitam suam devovisse ; sed quoniam, sicut est hominum malicia, forestariorum nostrorum importunitas heremitas eosdem in ipsis locis inquietare atque quibusdam exactionibus molestare incepit, placuit nobis loca ilia predictis heremitis et eorum successoribus ab omni calumnia et occasione moles- (a) Guillaume, cornte de Flandre, 1127, a3 mars ^ 27 mai 1128. — (b) Foulque, comte d'Anjou, no9,couronneroi de Jerusalem, ii3i, i4 septembref i3 novembre n44- — (c)Erem- burge epouse Foulque vers 1107 f 26 fevrier 1126. — (d) 1120. Variantes : 1. Brunessiacum. — 2. Reginaudo. — 3. successoribus eorum. — 4. sante. — 5. ipse. — 6. in manque. — 7. nutibus. — 8. et. — 9. Meginacum. — 10. Gapellani. — n. Marchasium. — ia.Joan- nis. — 1 3. Hyerosolimam. — i4- Joanne. — i5. predictis omis. 6 CARTULAIRE DU TEMPLE tie penitus adquittare i. Presenti itaque cartula confirmamus et sub testimonio vene- rabilium personarum, quarum nomina infra signata sunt, statuimus et precipimus ut nullus deinceps, sive forestarius, sive alius, aliquani eis de locis illis molestiam vel inquietationem facere presumat, nichil ab eis violenter exigat, nichil fraudulenter imponat, in nullo simplicitatis eorum tranquillitatem movere vel provocare audeat ; quatenus ab omni secularis improbitatis tumultu, quantum juri nostro et defensioni pertinet, penitus absoluti, celestiumcontemplationi secura meditatione valeant inhiare. Huic concessioni interfuit dominus Gofridus (a)*, Garnotensium presul, et Gofri- dus (b), abbas Vindocinensis, et Hugo de Pagano, militum Templi Ierosolimitani eo tempore magister, et Raginaudus Fremaudi 3, et abbatissa Fontis Ebraudi, Petro- nilla (c). Actum anno incarnationis Dominice M°. C°. XXVII0, Ildeberto (d) Turonice sedi pre- sidente. Non multo denique temporis spatio evolupto 4, cum secunda vice (e) Ierosolimam ire disposuissem, Goffredus (/), filius meus, rogatu s meo et religiosorum peticione viro- rum, donum istud et concessionem quam ego et mater ejus, sicut prescriptum est, fece- ramus, diligenter annuit et inconcussam teneri decrevit, audientibus his 6, quorum nomina subscripta sunt : Guilelmo (g) 7 de Bure, Gaufrido de Ramoforte, Raginaudo Fremaudi. IX [II27] 3o octobre. Copie du xme s. : Paris, Arch. Nat., S 5i62, n° 25 (Cartulaire de Provins, p. 4o). — Gf. Biblio- theque de VEcole des Charles, i858, p. 172-3. De possessionibus apud Barbonam. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Notum sit omnibus sancte ecclesie Dei fidelibus, tam presentibus quam futuris, quatinus ego, Blezensis comes, nomine Theobaldus (h), Deo militibusque Templi Salomonis, jure hereditario, domum videlicet, granchiam et pratum, quod habeo ad Barbunnam, inter Sezenam et Cantemerlum, atque terram uni caruce, karitalive cocedo (sic). Deinde vero quod barones mei supradictis militibibus (sic) ceterique homines mei dederint de meo feodo, unde servicium meum non amitam, pro salute anime mee omniumque parentum meorum, eis concedo. Hoc autem dedi atque concessi, anno octavo ab istitutioneprenominatorum conmilitonum Xpisti, in vigilia omnium Sanc- torum, ad Pruvinum. (ct) Geoffroy, eveque de Ghartres, 11 16 f ik janvier 1149. — (ty Geoffroy, abbe de la Trinite de Vendome, 1093 f n32. — (c) Petronille de Ghemille, premiere abbesse de Fon- tevrault, ni5 f 11 49. — (d) Hildebert, archeveque de Tours, 11 25 *J* 11 33. — (e) 11 29. — (/) Geoffroy, comte d'Anjou, 1129 •}• 7 septembre ii5i. — (g) Guillaume de Bures, seigneur de Tiberiade (des Tan n 23, mentionne encore le 3 fev. i i4i), vint en France chercher Foul- que, cte d'Anjou, et souscrivit avec celui-ci une charte a Acre en 11 29 (Rohricht, Reg., n° 127). — (h) Thibaud, comte de Blois, 1102 f 8 janvier 1162. Varianles : 1. adquietare. — 2. Gofredus : . .Gofredus abbas. — 3. Fremaudi est omis. — [\. spatio temporis evoluto. — 5. cogitatu. — 6. his omis. — 7. Guillelmo de Buris. CAR TUL AIRE DU TEMPLE 7 X 1 1 28, 19 mars. Copies : du xve s.? Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, Libro dos Mestrados, fol. lxivvo ; du xvie s. (de don Alvarez), ibid., reg. 234, fol. cxxu. — Gf. Malta Nuova, I, p. a5. In Dei nomine, ego regina Tarasia (a) facio ista car tula testamenti Deo et militi- bus Templi Salomonis, pro remedium animarum mearum et remissionem peccato- rum meorum,de castello 1 scilicet, quod Saurium vocatur. Damusillud castellum Deo et supradictis militibus Templi per suos terminos anticos, cum aquis et pascuis, ter- renis cultis vel incultis, cum omnibus suis directis ad supranominatum castellum pertinentibus, id est, cum omnibus que michi de supradicto opido vel loco, solito more, erant reddenda, ad milites Templi Salomonis deinceps reddantur, itaque cum quanto 2 tunc in eo 3 aprestitum est vel fuerit, dono et concedo. Est igitur opidum illud in terretorio Golinbriensi, discurrente aqua Mondego. Si quis ergo hoc factum vel scrip turn irrumpere voluerit, anathema " sit. Et ego comite Fernandus (6) ipso dono que michi fecit regina donna Taresa ibi, ego dono et concedo Deo et Templum. Facta cartula 8 testamenti, xmi kalendas aprilis, era millesima G.LXaVIa 6. Nos supra- dictos hunc testamentum propriis manibus robora^^^mus 7, qui presentes fuerunt : Aldefonsus (c) Legionensis rex confirmo. Gomes Rodrigus 8 Gallicianus confirmo. Pelagius 9 Suarides confirmo. Egas Gensendiz confirmo. Gunsalvus Didaz, alcaiad Golinbr(ie) 10, confirmo. Pelagio 11 Nudiz, alcaiad de Montemajore, confirmo. Randulfus testis. Zalama testis. Zoleima testis. Menendus proprie curie notarius scripssit 12. Et hanc cartam fuit roborata in manu donni Raymundi 13 Bernard], in civitate Bra- cara, tali modo et tali pacto ut si 14 illud castellum ante mortem nostram 13 dede- rimus, nullis denostris inimicis in eo recipiant, et si ibi intraverit, mittant eum foras, sic qui nulla contraria inde nobis exeant 16. XI 1 1 28, 29 mars. Copie figuree : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombq, gaveta 7; du xvie s., ibid., Libro dos Mestrados, fol. lxv ; autre, de don Alvarez, ibid., reg. 234, fol. gxxivo-ii. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris ac Filii et Spiritus sancti, Trinitas indivisibilis que nunquam erit finienda set permaneat per infmita secula seculorum, amen. Ob inde ego regina Tarasia, magni regis Alfonsi filia, facio kartam testa- fa) Therese, fille d'Alphonse VI, roi de Gastille, femme de Henri, comte de Portugal, f ier nov. n3o. — (b) Fernand, comte de Porto et de Coimbre, second mari de Therese. — (c) Alphonse VII, roi de Gastille et L£on, 1126 f 21 aout 1167. Variantes : 1. castelo. — 3. quarto. — 3. meo au lieu de in eo. — h. anatema — 5. kartula. — 6. M.G.LX.VI. — 7. roboramus. — 8. Rodericks Gallit — s. — 9. Pellagius. — 10. Golimbrie. — 11. Pela- gius Inidiz. — 13. scripsit. — i3. Raimundi. — i4- si in illud. — 16 raorte nostra. — 16. exeat. 8 CARTULAIRE DU TEMPLE mentiDeo et rnilitibus Templi, pro remedio animemee et remissione peccalorum meo- rum, de castello scilicet quod Saurium vocatur. Do istud castelluni Deo et supradictis rnilitibus Templi, per suos terminos antiquos et novos, scilicet quomodo dividit per portum de Arias et deinde per fontem de Monte Mouri, et pela barriada de Comeiros, pela serra de Agoya, aguas vertentes a Ssaygono et deinde a acabega de Furrio, et per portum de cabega de Benero pela serra de Barca et per Sancti Philipo usquead portum de Arias, quomodo descendunt vertentes aque istorum terminorum ad Mondecum. Dovobis castellum illud cum istis terminis,cultis et incultis, cum omnibus suis direc- tis ad supranominatum castellum pertinentibus, etcum omnibus que michi de supra- dicto opido vel loco, solito more, erant reddenda, ad milites Templi Salomonis dein- ceps reddantur cum quanto nunc in eo aprestitum est vel fuerit, dono vobis et concedo. Est igitur castellum illud in territorio Golumberiensi. Si quis vero hoc factum meum vel scriptum irrumpere voluerit, anathema sit, quod fieri minime credo, et vobis fra- tribus vel illi qui vocem vestram pulsaverit, illud castrum pariat in quadruplum et regie potestati, quomodo liber Judicum precipit. Et ego comes Ffernandus, donum quod domina mea regina rnilitibus Templi donat, laudo et concedo. Facta carta testa- menti et confirmationis mikalendas aprilis sub era M.C.LX.V1. Ego supradicta regina hanc kartam propriis manibus roboro et confirmo. Por tu ga 1 Qui presentes fuerunt : comes Rodericus Gallicianus confirmo ; Pelagius Soariz con- firmo ; Egas Gosendis confirmo ; Pelagius Goterriz de Silva confirmo ; Ermigio Vene- gas confirmo ; Zaalama ; Bernardus (a) Golimbriensis episcopus confirmo; Ermigius Monis curie dapifer confirmo ; Egas Moniz confirmo ; Menendus Monis confirmo ; Petrus Pai confirmo ; Randulfus confirmo ; Tanalama confirmo; Zuleima confirmo. Et hec carta fuit roborata in manu Reimundi Bernaldi in civitate Bracarie. XII 1 1 28, 3 1 mai. Copies duxvine s. : Paris, B.N., Touraine, IV, n° i5oo,fol. 256, et n° i5oi, fol. 257-258, ex Arch. Marmoutiers. Accord entre Hugues, seigneur d'Amboise,et les abbe et religieux de Marmoutiers. Licet in curia Fulconis, Andegavorum comitis, presente Girardo (6), Engolismensi episcopo, ac sancta3 Romanae Ecclesiae legato, necnon Ildeberto(c), Turonensi archie- piscopo, Guidone (d), Genornannensi, Ulgerio (e), Andegavensi, Hamelino Redo- nensi episcopis, plurimisque utriusque ordinis venerabilibus personis, Hugo de Am- bazia diversis Jocis et terminis de querelis quas adversns eum pro consuetudinibus, quas in terra nostra immiserat, habebamus, justitiam exequi subterfugisset, quod ad memoriam posterorum scribi potuisset, vitandi tamen fastidii gratia hoc solurn me- morise stili officio commendare statuimus, quod tandem Dei miseratione compunctus se nobis plurima dampna injuste intulisse et injurias fecisse penituit et consuetudines et exactiones, quas in terra nostra et hominibus nostris violenter immiserat, dimisit. (a) Bernard, eveque de Coimbre, 1128 f n47- — (b) Girard, eveque d'Angouleme, 1101 f ier mars n36. — (c) Hildebert, archeveque de Tours, 11 25 f (c. fevrier — avril) n33. — (d) Gui, eveque du Mans, na5 f fev. c. n35. — (e) Ulger, eveque d' Angers, ii25f 16 octo- bre 1 149. — (/) Hamelin, eveque de Rennes, 1127 f 2 fevrier n4i. GARTULA1RE DU TEMPLE 9 Nam ut, caetera omittentes, hoc in primis memoriae posterorum quam paucis com- mendemus, cum Turonus contra praefatum Hugonem in curia plenaria comitis,, pre- sente legato Sanctae Romanae ecclesiae, Girardo, et Ildeberto, Turonensi archiepiscopo, in capitulum Beati Martini placitaremus, inter ceteros qui hoc ipsum probare vole- bant, domnus Rainaldus de Gastello duelio diratiocinari paratus fuit, et comiti gua- dium suum inde obtulit, quod neque Hugo de Ambazia neque pater ejus has consue- tudines quas in terra Beati Martini et hominibus ejus exigebat, aliquatenus habue- rant. Sed hanc probationem Hugo de Ambazia recusavit. Post multa denique collo- quia et, ut praelibatum est, plures placiti terminos nobis et illi a comite positos, prae- fatus Hugo, ad ascensionem Dominicam (a), jussione comitis, Cenomannis venit. Ad eandem quippe civitatem maxima cleri procerumque curia convenerat, quia comes Andegavensis, Ierusalem profecturus, crucem ibidem accipere debebat. Ipsa igitur die festivitatis, nos curiae praesentavimus ; cumque per domnum Hugonem de Pagano, magistro (sic) Templi, de concordia facienda inter nos et domnum Hugonem de Am- bazia. ut consuetudines videlicet quas in terra et hominibus Beati Martini violenter et injuste immiserat, et exactiones quas in ea faciebat Ambaziae dominus, quia eas nullatenus diratiocinari poterat, dimitteret,antequam crucem comes accepisset, sermo exorsus esset, praefatus Hugo respondit se, quod diu tenuerat et de feuo comitissae habere dicebat, nullatenus dimittere veile. Turn comes, visus aliquantulum indignari, libera excelsaque voce dixit quod has consuetudines quas, ut saepius dictum est, in terra Beati Martini exigebat de feuo suo idem Hugo prorsus non habebat ; quippe qui hoc ipsum in curia sua nullomodo diratiocinari valebat, tociensque hoc in curia sua probare volens justitiam exequi semper subterfugiebat. Quid plura ? Gonsilio tandem domni Hugonis, magistri Templi, Deique miseratione respeclus, culpabilem se recog- novit, consuetudinesque quas in terra nostra et hominibus nostris exegerat, se injuste fecisse palam confessus est, veniamque petens in manu Ildeberti, Turonensis archie- piscopi, domnique Guidonis, Cenomannensis episcopi, Ulgerii, Andegavensis epis- coporum, domnique Odonis *, abbatis nostri, eas ex integro guerpivit, et quicquid nobis forisfecerat, guadiavit. Domnus vero abbas^prece comitis et venerabilium utrius- que personarum quae aderanl consilioque fratrum suorum, qui cum eo ibidem erant, quod nobis forisfecerat dimisit. Testes inde sunt : Fulco, comes Andegavensis, et filius ejus, Gaufredus, Ildebertus, archiepiscopus, cum praefatis episcopis, Hugo de Pagano, magister Templi, Willelmus de Buris, Conanus (6) comes et mater ejus (c), Johannes de Monte Basonis et alii plures2 ; de monachis, domnus Odo abbas, Nicholaus et Willelmus de Paciaco, Laurentius bajulus, Hugo hospitalarius. Aliquantis etiam evolutis diebus, jam cruce accepta, quia Ierusalem profecturus erat, praefatus Hugo de Ambazia in capitulum nostrum venit, et de his quae nobis forisfecerat, veniam humiliter petivit, et, sicut Cenomannis fecerat, recognovit quod consuetudines quas in terra nostra requisierat, injuste et violenter eas immiserat. Nos igitur quibus est proprium pro inimicis orare, quantum in nobis fuit, quod nobis forisfecerat iterum dimisimus. Huic recognitioni et ejus satisfaction! interfuerunt Paga- nus de Gamiliaco, Odo deFontanis, Mairellus 3, Haimericus de Bollent, Guido, filius (a) 3 1 mai 1128. — (b) Gonan III, comte de Bretagne, 11 12 f 17 septembre 11 58. — (c) Ermengarde, seconde femme de Alain IV, comte de Bretagne. Variantes : 1. Odoni. — 2. La copie n° i5oo omet de monachis... hospitalarius. — 3. Mairellus, et plus loin, Guido filius Huberti, Gaudinus Rufus, Senoratus, Laudet major sont omis dans le n° i5oo. 10 CARTULAIRE DU TEMPLE Huberti, Gaudinus Rufus, Stephanus Lisiardi, Radulfus miles, Senoratus, Johannes de Hospitio. Laudet major. Actum anno ab incarnatione Domini MG. XXVIII, indictione VII. XIII [c. 3i mai 1128.] Copie de dom Mazet (xvme s.), d'apres le cartulaire disparu de Coudrie : Poitiers, Bibl. municip., Collect, de dom Fonteneau, t. LII. Edite : Archives hist, duPoitou, 1873, II, page i55. Ut in memoriam hominum futurorum firmius teneretur, scripto commendavimus quod Petrus, dominus Ganapie, pater hujus, dedit Deo et fratribus Templi, pro seet pro Petro, filio suo, duas marchas argenti quas in portu Belveeri in perpetuum red- dendas constituit ; et Petrus, films ejus, concessit et affirmavit. Hoc autem factum fuit in manu magistri Hugonis de Paganis. XIV [c. 3i mai 1138.] Copie de dom Mazet (xvme s.), d'apres le cartulaire disparu de Coudrie : Poitiers, Bibl. municip., Collect, de dom Fonteneau, t. LIL Edite : Archives histor. du Poitou, 1873, II, p. i53-i54. Petrus de Gasnapia dedit Deo et fratribus Templi, pro redemptione anime sue et pro filiis suis, Petrum (sic) et Gaufridum (sic), duas marchas argenti in portu Beel- verii, et in fine equos et arma, et quecumque eis data in terra sua fuerint concedit, tamen salvis servitiis ; et Petrus concessit. XV [c. 3 1 mai n 28.] Copie de dom Mazet (xtiii6 s.), d'apres le cartulaire disparu de Coudrie : Poitiers, Bibl. municip., Collect, de dom Fonteneau, t. LII. Edite : Archiv. histor. du Poitou, II, p. i58. Olifandus Dedit Deo et fratribus quoddam maresium et salinas in manu magistri Ugonis de Paganis. XVI 1 1 28, 1 3 septembre. Original jadis scelle de deux sceaux : Paris, Arch. Nat., K 22, n° 53 (Hte-Avesnes, liasse 7, n° 5) ; copie du xme s. : Mons. Arch, de TEtat, Cartulaire du Temple en Flandre, fol. 38vo. Edite : Tardif, Cartons des Rois, colonnes 223-4. — Cf. Deviilers (Leopold), Invent, analyt. des Arch, des Commanderies Beiges, p. 169. De reviamentis quas comes Theodericus Flandrie dedit. Theoderici comitis Flandrie de relico Flandrie. A nno ab incarnato Dei filio M0.C0.XX°.VIII% Lodovico rege tenente Fran- J\ corum inperium, Johanne (a), Morinorum vel Tahurane episcopo, episcopante in Flandria, anno ix ab institucione comilitonum Xpisti Templique (a) Jean, eveque de Therouanne, 1099 *{* 27 janvier n3o. CAR.TULAIRE DU TEMPLE Salomonis, ego, Terricus (a), divina gratia comes Flandrie, quoddam funeste munus quod relicum Flandrie vocamus, comilitonibus Xpisti et Templi Salomonis, pro salute anime avunculi mei, comitis Roberti (6), atque comitis Baudoini (c), filii ejus, necnon comitis Karoli((f),insuperpro redencione anime mee atque comitis Willelmi (e), necnon omnium antecessorum meorum, do et jure hereditario successoribus eorum concedo, illis tantum remotis qui in servicio meo cum armis obierint. Hoc donum animi puritate, idus septembris, in presencia magistri Hugonis, ejusdem supranominate milicie, fratrumque ejus Godefrediet Pagani etaliorum, sicuti antecessores mei habue- rant, et ego tunc habebam, liberum et quietum, in ecclesia sancti Petri de Casello, tra- didi et sub testimonio istorum subscriptorum ipsum magistrum H(ugonem) vestivi : primus quidem episcopus J(ohannes) supra nominatus, qui suo sigillo in hoc scripto impressit et eos qui male de hujus elemosine colleccione tractaverint, sub anatema alligavit; deinc Gauterius, ejusdem ecclesie archidiaconus ; alius Johannes, abas sancti Bertini ; postea vero isti barones hoc stificantur (sic) : donnus Willelmus de Pp(ra), qui suum relicum dat ; nepos comitis, Ivanus de Ganto, qui suum similiter concedit ; Baudoinus de Lensc, similiter, dapifer ; Gunemerus, castellanus de Ghanto, eodem modo ; Hugo Campus de Avena hoc testificatur ; comes Lambertus de Monte Acuto5 similiter ; Robertas de Betunia, similiter ; Rogerius, castellanus de Insula, Daniel de Teneromonte, Willelmus de Bunleris, Haenricus, castellanus de Brobur, Terricus de Remnigis, Girardus, filius ejus, castellanus de Casello, Gervasius, castellanus de Brugis, Michael, constabularius, Goscelinus de Nova Ecclesia, marescallus : omnes isti libera voce hoc datum pronunciantur. XVII 1128, i5 septembre. Copies du xin* s. : Mons, Arch, de FEtat, Cartulaire da Temple en Flandre, fol. 82v0 et 83 ; et fol. 3V0 et 4 (celle-ci datee faussement de 1178). — Cf. Devillers (Leopold), Invent, analyt. des arch, des command. Beiges, p. 170. De releviis Sancti Audomari castellani. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Guilielmus *, Dei miseratione, Sancti Audomari castellanus, notum esse desidero Xpisti fidelibus quod habetur in subditis. Considerans siquidem quod apostolus ait quoniam dam tempus habe- mus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fldei (/), pro remis- sione multorum meorum quibus immaniter me gravari confiteor peccatorum, hanc elemosinam feci militibus Xpisti de Templo in terra Iherosolimitana, adversum Paganos ipsi2 legitime militantibus, cunctis filiis meis astantibus et assentientibus, concessi et manu propria libenter donavi, ut quicumque feodatus, ad castellaniam meam vel ad feodum meum de Basso Guarnestuno 8 pertinens, quocumque tempore defunctus fuerit, quicquid emolumentorum quod reliquum 4 dici solet, ego vel here- des mei ab eorum heredibus, juxta consuetudinem terre, accipere debemus, eis aut (a) Thierry, comte de Flandre, 1128, 27 mai f janvier 1168. — (b) Robert II, iog3, i3 oct. f 4 decembre mi. — (c) Baudouin VII, 1111, 4 decembre f 17 juin 1119. — (d) Charles I, 1119, 17 juin f 2 mars 1127. — (e) Guillaume, chatelain de Saint-Omer, 1127, 28 mars f 27 mai 1 128, — (f) Epist. ad Galat., vi-10. Variantes : 1. W— us. — 2. Xpisti. — 3. W — no. — 4. reliquium. 12 CARTULAIRE DU TEMPLE eorum legatis fideliter persolvatur, ita scilicet ut defiinctorum heredibus nec a me nec ab aliquo sncessorum 1 meorum feodum aliquatenus reddatur, nisi prefatum prius reliquum 8 quibus dictum est ex integro ad eorum placidum (sic) 3 solvatur. Ut autem eadem ipsa donatio mea semper et firma permaneat, dominum meum Johannem (a), Teruanensem episcopum, ut earn et anathematis interminatione et sigilli sui confir- maret inpressione, libens rogavi. Actum est hoc aput Sanctum Audomarum, anno Verbi incarnati M°C°XXVIII *, indictione vi, xvn kalendas octobris, regnante rege Lod- uico s in Francia, Theoderico principante in Flandria, coram his 6 testibus : Ostone et Guillelmo7 et omnibus aliis filiis meis,Petro, dapifero, Guillelmo Rufo, Hescellino et Eustacio, filio ejus, Simone8, dispensatore,et aliis rnultis, in conspectu cleri et populi. Ego. Johannes, Dei gratia, Morinorum episcopus, hanc dilecti filii mei Guillelmi, castellani, donationem, sub excommunicatione confirmavi et sigilli mei inpressione, rogatu ejusdem Willelmi, signavi. Amen. XVIII 1 1 28, 28 nov. Copie du xnes.: Toulouse, Arch, dep., fondsdeMalte, CartulaireCdeDouzens,chdiYtell,foL 10-11. Notum sit cunctis presentibus et futuris quia ego, Petrus Bernardi, et uxor mea, Borrella, donamus Domino Deo et miiitibus Templi Salomonis de Iherusalem, qui modo ibi sunt, et successoribus eorum, nosmetipsos, in vita et in morte corporis et anime, et omnem nostrum honorem quern in presenti habemus vel in antea adqui- rere aliquo modo potuerimus, tarn mobile quam inmobile ; et hoc donum facimus sine ulla retinentia, preter victum et vestitum. Et si nos suprascripti habuerimus infantes, similiter faciant, et, si facere noluerint nec stare sub mandamento militum Templi Salomonis nec facere voluntatem illorum, non habeant imperpetuum potes- tatem ut possint partem habere (fol. 11) de honore nostro. Et si infantes habemus etipsi voluntatem militum Templi Salomonis facere volunt, ipsi milites faciant de eis sicut de propriis suis infantibus. Hoc donum, sicut superius scriptum est, sic laudamus et confirmamus. Acto hoc 1111 kalendas decembris, anno ab incarna- tione Domini M°.C°. XXVIII, rege Lodovico regnante. Hoc autem donum facimus in presentia Guilelmi Gasali et Jacobi et Raimundi Stephani de Marcadil et Bernardi Moissi et Petri Ebrin'5 et multorum aliorum,qui hoc donum viderunt facere in mani- bus donni Hugoni Rigaldi et Raimundi Bernardi, qui fratres erant militum Templi. XIX [c. 1128— ier nov. u3o.] Copie de don Alvarez (xvie s.) : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, re'g. a34, fol. clxxivo. Ego regina donna Tarasia (6) do Deo et miiitibus Templi Salomonis villain que vocitant Fonte Arcada in Portugal, circa Penam Fidelem, cum totis suis terminis et suis beneficiis, pro mea anima. Ego comes Fernandus(c) do ibi Sanctum Pelagiumde Vega, cum toto suo eximento, quantum michi pertinet, pro anima mea. (a) Jean, eveque de Therouanne, 1099 f 27 janv. n3o. — (6) Therese, reine de Portugal f ier nov. n3o. — (c) Fernand, comte de Porto et de Coimbre. Gf. Malta Nuova, I, p. 20, a4-5. Variantes : 1. succes-m. — 2. reliquium. — 3. placitum. — l\. Au fol. k le scribe a d'abord ecrit M°G°LXXV1II, mais le L semble avoir ete efface. — 5. Ludowico, — 6. hiis. — 7. W-o. — - 8. Symone. CARTULAIRE DL1 TEMPLE Ego Pelagius Pelagii do ibi villam qua in dicunl Porta Lama, quantum michi perti- net, pro anima mea. Ego Elvira et meus filius Suarius Melendiz damus ibi Celerolos, quantum nobis ibi per ti net, pro nostris animabus. Ego Pelagius Nuniz et Nuno Osoris et uxor mea Maria Nuniz damus ibi illam par- tem de villa quam dicunt Abonema, pro nostris animabus. Ego Garcia Menendiz mando in Monte Longo, in villa de Quintanella, medietatem de tota ilia hereditate quam ibi habeo. Ego comes Gomez et uxor mea damus ibi nostram portionem de Genenstalozo, quantum nobis ibi pertinet. Ego Monio Roderici do ibi uno casal in Aroca, in villa de A via. Ego Gondisalvo Moro do ibi unum casal in Cornade. Petrus Petri unum casal in Villa nova circa pontem de Ava. Pekus Fernandi unum casal in vaerio de Soia. Menendus Bernandi dat quantum habet in Gracieres, in Pannonias. Menendus Gomez dat unum casal in Campeludes, in Aguilar. Johannes Raina dat medietatem de parade de Goinolos et mediam de Vulpellares, quantum ibi habet. Ego Monia Froiiaz do ibi in terra de Salnes casal de Laurenz et medio de Sonorio. Ego Petrus Egareiz et uxor mea Orodona damus ibi nostram portionem de villa de Amio de Pineros. Ego comes Guterius do ibi nieam portionem de villa de Sangorsa. Ego Robinado dono ibi unam mediam curtem quam habeo in regione que est circa curtem comitis Suarii. Ego Vermundo Petriz et uxor mea damus ibi medietatem de palacio de Geltegos. XX [1128—1182.] Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Toulouse, liasse I, n° 45. Edite en partie : Du Bourg, Hist, du grand prieure de Toulouse, preuves, n° xxi. ¥n nomine Domini nos ti i Ihu 'sic Xpisti. Ego, Raimundus Raterius, filius i dictus Toseti (a) de Tolosa, et Bertrannus Estroubfer)a, frater meus, et sorores meas (sic), Bruna et Sibilia, et viri sui, videlicet Geraldus Engilbertus et Rai- mundus Sarracenus, pro remedio omnium peccatorum nostrorum et omnium paren- tum nostrorum, donamus Domino Deo et domui Templi Iherosolimitani et Hugoni magistro, et omnibus militibus pauperibus predicti Templi, presentibus et futuris, qui illam domum defenderint et adjuvaverint, totum ilium honorem quern habebamus ab ecclesia Sancte Marie Dealbate usque ad carrariam et usque ad aliam carrariam que transit ante ecclesiam Sancti Remigii, justum totum quod ibi habemus, liberaliter donamus. W. de Vadeia dat omni anno, in adventu Domini, xn denarios, et ad obitum, xx soli- dos Tol(osanos) ; et hoc laudat Templo in suo honore et peccunia. (a) Gf. sur ce personnage, qui parait a Jerusalem n32, 25juin — n52, Rohricht, Reg.,n°* 3g, i4i> 2oi, 204, 226, 268, 278. I 4 CA.RTULAIRE DU TEMPLE Pontius Yasco dat ibi omni anno, xn denarios Tol(osanos), et ad obitum mortis, c solidos ; et laudat illos in suo honore et peccunia. W. de Manso, xn denarios et, post suum obitum, Johannem Andream et suam tenentiam. R. Sarracenus, xn denarios et, ad obitum suum, equm suum et arma, et si non habet, c solidos Tol(osanos). Seneronus, xn denarios omni anno et, ad obitum suum, c solidos Tol(osanos) super suum honorem. Hugo Surdus, xn denarios et ad obitum suum equm et arma vei c solidos Tol(osa- nos) super to turn suum honorem et peccuniam. Berengarius Ram(un)dus> xu denarios et, ad obitum mortis, equm et arma vel c solidos Tol(osanos) in suo honore et peccunia. Petrus W.,equm et arma vel c solidos Tol(osanos) ad mortem, ad helectionem hos- pitalarii, et in hoc medio xn denarios omni anno. Bastardus, xn denarios omni anno et, ad suam mortem, equm vel La solidos. Hector de Galag, xn denarios et ad obitum suum equm et arma vel c solidos Gaturcencos. Arnaldus G(i)labertus, vi denarios in toto suo honore et, ad obitum, x solidos. Petrus de Roais, vi denarios in festo sancti Ylarii, et, ad obitum. x solidos. Domina uxor Arnaldi G(i)laberti, camisia (sic) et bracas omni anno et ad obitum suum mantellum. G. Gilabertus, m denarios, et laudat illos super casalem Petri Martini Espelliti, et, ad obitum, x solidos, et laudat illos super to turn suum honorem. R. Gilabertus, vi denarios et, ad obitum, x solidos. Rorritius, xn denarios et ad obitum suum meliorem equm et arma,et si non habet equm, xxx solidos. Tosetus monetarius, mi denarios et, ad obitum, v solidos super suum honorem. Adalbertus, xn denarios et, ad obitum, equm meliorem et arma vel xxx solidos super to turn suum honorem. B. Ram(un)dus, xn denarios et ad obitum suum meliorem equm et arma, et si non habet equm et arma, l solidos. Pilistortus, xn denarios et ad obitum suum [mel]iorem equm et arma vel 1/ soli- dos Tol(osanos) super to turn suum honorem. P. Arnaldus Episcopalis, i denarium et, ad obitum, xn denarios in toto suo [hojnore. Aicardus (a), prepositus Sancti Stephani, xn denarios omni anno in vita sua. Ram(un)dus Yasco, i denarium et, ad finem, vi denarios. B. de Senadors, [xjn denarios in vita sua. R. Arnaldus, vi denarios et, post suum obitum, omni tempore xn denarios de suo honore, et, ad suum obitum, equm et arma, et si non habet equm, xx solidos Tol(osanos) super totum suum honorem. Uxor Ram(un)di Arnaldi, camisiam et bracas et ad obitum suum mantellum. Uxor Bernard] Ram(un)di, camisiam et bracas et ad obitum suum meliorem mantellum. Margarita, uxor Pil(is)torti, camisiam et bracas et ad obitum suum meliorem mantellum. ! (a) f 20 septembre n35. CARTULAIRE DU TEMPLE l5 Domina uxor Pontii de Villanova, camisiam et bracas et ad obitum suum, man- tel] urn. Bellotus Turrensis, vi denarios et ad obitum. (sic). W., filius Belloti, equm et arma, ad suum obitum. Seneronus de Paulel, vi denarios et, adfinem, suum equrii, (D'une autre denture) : Gurvus deTurribus, in fine, equm suum meliorem et arma vel c solidos Tol(osanos), si non habuerit equm, et laudat hoc super bouariam suam de Pabulvilla ; et si derelinquerit seculum, laudat se pro fratre domus Templi, et ut ad alterum non veniat habitum. Poncius Yitalis, in fine sua, arma et equm, si habebat, et si non habebat equm, xx solidos, et laudat hoc super sua malleola de clauso de Ulmo. UxorPoncii Yitalis, suum meliorem pallium, in fine sua. De confratribus parrochie Sancte Marie Dealbate, Petrus Vermel, mi denarios et, ad obitum, xn denarios ; Bernardus, mi denarios et, ad obitum, xn denarios ; Bertrannus de Socca, hi denarios ; Pontius Trenna, i denarium ; Pontius Panem Perditum, i denarium ; Bernardus de Malauza, mi denarios et, ad obitum, vi denarios. Petrus Bernardus, i denarium et, ad obitum, vi denarios ; W. Ciriol\ n denarios et, ad obitum, xn denarios. Fortius Berbegarius, i denarium et, ad obitum, vi denarios. XXI [c. 1 1 28— -i 149.] Edite par Duchesne, Scriptores, IV, p. 770 ; Migne, Patr. lat.9 GLXXX, p. 1 655. Ulgerius ad clerum Andegavensem milites Templi Hierosolymitant commend at. Ulgerius (a), Andegavensis indigne dictus episcopus, archipresbyteris, archidiaconis, prioribus, presbyteris et omni clero in Andegavensi episcopatu constitutis, vitam que finem beatitudinis nescit. Mandamus vobis atque rogamus et supplicamus, quatenus hos fratres nostros, cum ad vos venerint, benigne et affectuose suscipiatis, et eccle- sias vestras ad predicandum eis exponatis, et corda vestrorum parochianorum ad impendendas eis eleemosinassuas largissime inclinetis. Isti enim sunt nuntii et ofii- ciales et commilitones militantium Christo, in sacrosancto Templo Domini lerusa- lem, quorum militia sine dubio vera est et Deo gratissima, que, abjectis secularibus desideriis, videlicet gaudiis nuptiarum et omnimoda voluptate, et expers proprieta- tis, professa arduam religionem, ut eternam consequatur beatitudinem, contra hos- tes Dei, qui sanctam civitatem Ierusalem et alias Orientales persequuntur, pugnare elegerunt, nec dubitant dare animas et fundere sanguinem, dum deleant et extermi- nent gentiles impios a sanctissimis locis, quos Dominus elegit nativitati et passioni sue et conversation!. Nos vero, cupientes participes esse eorum beatitudinis et sortis, concedimus ut, si ecclesie sint interdicte, ad quas illi tendent, in adventu eorum, semel in anno, uno die, ad honorem Dei et eorum, solemniter pulsatis signis, cele- (a) Ulger, eveque d' Angers, na5 *j* 16 oct. 1149. i6 CARTULAIRE DU TEMPLE bretur divinum officium in ipsis, admissis omnibus parochianis, exceptis excommu- nicatis. Et si qui sint fratres eorum qui signum vel habitum aut vitam eorum habeant. ea vice, si mortui sint, sepeliantur. Hos diligit et amplectitur papa Romanus et tota Romana ecclesia et omnes qui Deum amant. Omnibus vero, qui sua beneficia eis por- rexerint, quintam partem penitentie peccatorum, que confessi fuerint, relaxamus. Valete. XXII [c. janvier 1129.] Gopie de n43 dan& une charte de Haton, ev. de Troyes : Paris, Arch. Nat., S 4968, n° 11 (Coulours, 2ie liasse, n° 1). Radulfus Crassus et uxor sua, Helena, unam domum quam Grangiam vocamus, ante Trecas, et terram de Praeria a via que, dicitur de Riveria ita in visum, et terram et prata et vineas et quicquid ibi adquisierit vel §dificaverit, et omnes bestias, in morte ejus permanentes, Xpisto et suis militibus sancte. civitatis, post mortem suam vel muta- tionem vit§, jure hereditario dant et concedunt. Hoc autem fuit factum in eadem Gran- gia, in presentia magislri Hugonis et fratrum Godefridi, Pagani, Radulfi, Johannis ; ex Trecensium vero latere, Bovo de Villemauro, Stephanus Li Manant, Evrardus Li Manant, Leobaldus et Engermerus, films Leobaldi, Fulco, filius Martini, et multi alii. XXIII 11 2 9, 26 fevrier. Original : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gaveta 7, maco 9, n° 1 ; copie du xve s., ibi- dem, Libro dos Mestrados, fol. 93. In nomine Patris et Filii et Spiritu sancti, amen. Ego, Godina Soarit, timeo diem mortis mee, statui facere cartam testamenti et firmitudinis Deo et militibus Templi Salomonis, scilicet terciam partem de meo habere mobili et inmobili, pro remedio anime mee et parentum meorum, et postmortem meam habeant et possideant; si quis autem homo venerit, tarn propinquis quam extraneis, qui hoc meum factum irrumpere voluerit, non sit ei licitum nec michi, sed pro sola temptatione sit maledictus et excomunicatus, et quantum inquisierit, tantum in duplo componat et judicato. Facta paginola tesmenti (sic) im° kalendas martii, era M*.Ca.LX\VII\ Ego, Godina Soarit, qui hanc cartam jussi facere coram testibus idoneis, cum propriis manibus meis roboro et hec signa ^ facio. Qui presentes fuerunt : Diagu Gendonit, testis. Tostum, testis. Petro Mondeiro, testis. Petro Penedo, testis. Salvador Pelait, testis. Johanne Gendonit, testis* Petrus Pelait not(avit). CARTULAIRE DU TEMPLE XXIV 1 129, 14 mars. Copie figuree : Lisbonne, Torre do Tombo, gaveta 7, maco i3, n° 5 ; copie du xye s., ibid., Libro dos Mestrados, fol. xxvo et fol. lxvvo ; copie de don Alvarez (xvies.), reg. 234, foL gxxiivo ; autre copie du xvr3 s., Bibl. de Lisbonne, ms. 736, fol. ccxxx. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, Trinitatis indivisibilis que nunquam erit finienda, sed permanet per infinita seculorum secula, amen. Ob inde ego, egregius infans5 dominus1 Alfonsus (a), bone memorie magni Adefonsi,imperatoris Hyspanie3,nepos, comitis Henrrici etregine Tarasie filius, atque per Dei clementiam Portugalensium princeps, in honore Domini nostri Iesu Xpisti, do vobis, militibus Templi Salomonis, quoddam castellum 3 nomine Saurium. Habet jacentiam in Extramatura, territorio Golimbriensi, discurrente aqua Mondego. Do atque concedo iliud castrum vobis, cum omnibus suis locis et terminis antiquis atque cum omnibus suis foris que sunt et fuerunt, ut yos habeatis illud firmiter, et omnes successores vestri post yos, perenniter. Et hoc facio ego, non gentis imperio nee sua- dente articulo, sed pro amore Dei etpro remedio anime meeet parentum meorum, et pro amore cordis mei quern erga yos habeo, et quoniam in vestra fraternitate et bene- ficio omni sum frater. Et si aliquis homo, tarn de extraneis quam de propinquis, ad hoc factum meum inrumpendum Yenerit, quod fieri minime credo, Yobis fratribus velqui Yocem vestram pulsaverit, illud castrum Saurium pariet in quadruplum et regie potestati, quod liber Judicum precipit. Ffacta carta donationis et firmitudinis 11 idus marcii, era M.C.LX.VII. Ego, infans donnus Alfonsus, hanc kartam propria manu roboro. Qui presentes fuerunt Vimarinis : ^Qr tu Bernardus (6), Golimbriensis episcopus, confirmo. ga 1 Ermigius Nuniz, curie dapifer, confirmo. Egaz Muniz, confirmo. Mendus Muniz, confirmo. Laurens Alferice., confirmo. Reimundus Garsie, confirmo. Petro Pai, confirmo. EgaSj testis. Egas Godesindis, confirmo. Pelagius Guatierriz de SiWa, confirmo. Ermigio Yenegas, confirmo. Johannes Rania, confirmo. Sudario Menendiz, confirmo. Gunsalvus de Sausa, confirmo, Petrus, testis. Pelagius, testis. Petrus, cancelarius infantis, notavit. (a) Alphonse Henriquez, comte 1128, 28 mai, puis roi de Portugal, 1139, a5 juillet 6 dec. n85. — (d) Bernard, evSque de Goimbre, 1128 (apres 3i mars) f 1 147. Variantes : 1. domnus Alfonssus. — 2, Yspania. — 3. castelum Cartulaire du Temple 2 i8 CARTULAIRE DU TEMPLE XXV [II29> iev avrii— 4 janv. n34.] Original jadis scelle : Auxerre, Arch, dep., H 676. In omine (sic) Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. Herbertus (a), Dei gracia abbas Sancti Petri Vivi, et omnis conventas ecclesie, cunctis in Ghristo credentibus, tarn futuris quam presentibus, salutem. Notum esse volumus caritati fidelium quod milites de Templo, in capitulum nostrum venientes, petierunt [ .] ecclesiam quam habebamus in villa Giriliaci, cum terris cultis et incultis [et] nemore. Quorum preces suscipientes, concessimus eis quicquid ibi habebamus. Postmodum vero, ipsi eamdem terram cambierunt monachis de Valle Lucenti pro quibusdam eorum terris que eis utiliores et magis commode erant [ Jnemus et terras aratorias habentes ; de his autem terris sic excam[bialione] susceptis, per singulos annos ecclesie Sancti Petri Vivi de censu inde solverent solidos tres in festo sancti Remigii, ea scilicet conditione ut, si aliquando contigerit eos terram iilam vel locum dimittere, ad ecclesiam beati Petri Vivi libere redeat. Hoc concessum et adcredentatum est i[n presentia Gaujfridi (6), Garnotensis episcopi, et Buchardi (c), Meldensis episcopi, [ J presentibus etiam Guillelmo Falcone et Rai- m[undo J Hanc autem conventionem inter domnum Norpaldfum (d), abbatem Vallis Lucen]ti, et milites de Templo sic adcredentatam, idem d[. . . . . . .] ecclesie sue adcredentat domno Herberto ab[bati ] domnus abbas Herbertus et ecclesia Sancti Petri con[ ] eis [. .] (e). XXVI 1 129, 17 decembre. Copie du xne siecle : Madrid, Arch. gen. Cartul. B 595, fol. 1. In Dei nomine, ego, domnus Miro, dono fratribus lherosolimitani Templi totos meos directos quales ego habeo vel habere debeo in ecclesia de Bochinenic, similiter cum ecclesiam de Razazol, pro amore Dei. Facta carta xvi kalendas januarii inTutil- len', era MaCaLXa[V]II (/), regnante rege Adefonso (g) in Aragone et Pampilona et Super Arbe, in Ripa Gurcia et in Estremadura ; Ennecho, capellano regis ; episcopus Stephanus (h) in Oscha ; episcopus Michael (i) in Tirassona ; episcopus Sanlius (j), Galagorra. Testes : magister Stephen et magister Duran, Gaiter de Gui Villa. Epis- copo Petro laudo et confirmo. Si ngnum Raimundi, comes, qui hoc laudo et confirmo. Et testes sunt : Lop Lopez et Rodric Petrez, Artaldus, Paladinus, Raimundus de Poi Alt, et Poncius scriptor Gomiris. (a) Herbert, abbe de Saint-Pierre-le-Vif, 1124-1147. — (&) Geoffroy, ev6que de Ghartres, m6f 24 janvier 1149. - (c) Burchard, evequede Meaux, ii2of 4 janvier n34- ~ (d) Nor- pald, abbe de Vauluisant, 1129, ier avril f 17 aout 1159. — (e) Gette piece est tres laceree; la trace du sceau a meme disparu, mais au revers figure cette mention : « Sig. abbatis Sancti Petri Vivi Herberti ». — (/) 11 y a une dechirure enlevant le v ; j'ai retabli la date d'apres la table qui est en tete du volume. — (g) Alphonse I, roi d'Aragon, no4, 28 sept, •j- 7 sept. 1 134. — (h) Etienne, ev^que de Huesca, 1099, nov. f 1 100 (avant aout). — (i) Michel, eveque deTarazona, 1 1 19 — ii5i. — (j) Sanche, eveque de Galahorra (Gams ne le connait qu'en n4o). CARTULAIRE DU TEMPLE J9 XXVII [I129-Il32.] Original : Dijon, Arch, dep., fonds de Saint-Benigne, l\\ (Arc-sur- Title). Edite : Petit, Hist, des Dues de Bourgogne, II, p. 209-213 (qui date : vers 1129). Carta Guillen gi episgopi Linguonensis de eo quod habemus a fluvio Tyle et deinceps. In nomine sanely et individue, Trinitatis, presentibus cunctis et futuris manifesta- mus qualiter tenementum Sigualdi quod a fluvio Tyle versus Divionem conjacet, in jus et dominium Sancti Benigni devenerit. Quidam miles de Tyle castro, Wido Cor- nelly dictus, filiam ipsius Sigualdi, Rezvuide(m) nomine, uxorem habuit, qui cum aliquanto tempore cum ea moratus fuisset et infantes jam ex ilia tres scilicet filias suscepisset, occulto Dei judicio ilia leprosa efficitur et, ut illius infirmitatis mos exi- git, ab illius et ceterorum hominum consortio separatur. Quod postquam factum est, eidem Widoni venit in men tern ut Hierusalem iret, ibique in Templo Domini, in Dei servitio usque in finem vite, suam miliciam exerceret. Verum, ne uxorem suam, cui fidem usque ad mortem servare promiserat, et infantulas quas ex ilia susceperat, sine consilio et omni auxilio dimitteret, assumpto secum Herberto (a), Sancti Stephani Divionensis abbate, Willelmo de Baudemento, tunc Templi magistro, Pagano quoque de Bures, accessit ad domnnm Petrum(6), abbatem Divionensem, ad Raynerium quo- que, ejusdem loci priorem, et eos per supradictos viros commonuit ut uxorem suam cum filiabus susciperent eorumque (sic) in omnibus curam gererent ac sibi aliquan- tum pecunie. darent et ipsi totum tenementum Sigualdi quod ipse tarn in feodo quam in alodio vel quoquo alio modo habebat vel habere debebat, quicto jure, deinceps haberent et possiderent. Abbas itaque ac monachi, tantorum virorum petitionem non inconvenienter suscipientes, diem eis apud Divionem statuunt, in quo id quod pete- bant in presentia episcopi ac ducis aliorumque nobilium virorum plenius diffini- retur. Die igitur statu to utrique conveniunt et idem Wido per manum domni Gui- lenci (c), Linguonensis episcopi, nec non et Hugonis (d), Burgundie, ducis, coram omni frequentia nobilium virorum, qui undique ibi confluxerant, tradidit Deo Sanctoque Benigno Divianensi ac domno Petro, abbati, monachisque Divionensibus, uxorem suam cum filiabus et cum omni tenemento Sigualdi, patris ipsius, totum ex integro Deo sanctoque Benigno monachisque Divionensibus, sine aliquo retinaculo, tradidit et in perpetuum habere concessit, et, pro hoc, ipse a monachis mille solidos cum duobus equis accepit. Hujus rei testes existunt : Guilencus, Linguonensis episcopus; Petrus, abbas Divio- nensis ; Herbertus, abbas Sancti Stephani ; Raynerius, prior Divionensis ; Pontius, archidiaconus Lingonensis ; Warnerius, prepositus Sancti Stephani ; Hugo, dux ; Eblo, comes de Sauz ; Aymo de Tyle castro; Warnerius de Somborn(on), Euuinus de Beria, Josbertus vicecomes, Walterius Malvaslet, Theodericus de Favern(ei), Widri- cus miles de Castello, Wido major aliique multi nobiles viri (a) Herbert, abbe de Saint-Etienne de Dijon, 1124-1157. - (b) Pierre, abbe de Saint- Benigne de Dijon, 11 26- 11 3a. — (c) Guilencus, ev&que de Langres. na5 f 1 (P3) aout 11 36, — (d) Hugues, due de Bourgogne, 1102 f 1142. 20 CARTULAIRE DU TEMPLE XXVIII [1129]— 1 143. Orig. jadis scelle : Paris, Arch. Nat., S 4968, n° 11 (Coulours, ier n° de la 21° liasse). In nomine sancte et individueTrinitatis. Ego, Ha to (a), Dei gratia Trecorum episco- pus, notum facio tarn presentibus quam posteritati sequentium, quod Johannes dePlai- tro dedit militibus Templi centum solidos singulis annis, inforo Plaiotri, laudantefilio suo Manasse. Hujus rei Johannis testes : Galterus de Gohairardo, Marcus de Plaiotro, Berengerus de Baldimento. Testes vero militum Dei : Johannes de Creceio, Gillelmus de Baldimento. § Roscelinus autem, filius Radulfi, filii Berardi Sezanniensis, decimas Barbonie, et pra- tum unum dedit militibus Templi, fratribus suis laudantibus et concedentibus, scili- cet partem suam quam in illis habebat. § Engermerus Rufus Sezannie;, Berardi nepos, suam partem. Hujus rei testes sunt : Erardus, Sezannie, prepositus, et Albuinus Rufus. § Guarinus Malus Filiaster, suam partem. Hujus rei testes sunt : Guiterus Barbonie presbiter; Erardus, propositus. § Ansellus de Gantumerli et uxor ejus, suam partem. Hujus rei testes sunt : Huber- tus Burfaldus et Odo Cloinus. Hugo clericus et fratres ejus, partem suam, excepta annona. Herbertus, decanus de Montibus, et Odo clericus de Gantumerli, Erardus, pre- positus Sezann§, Vaslerus de Barbonia et uxor ejus et heredes ejus, suam partem, excepta annona. Hujus rei testes sunt : Guiterus de Barbonia, presbiter, et Josbertus major, Soficia et Pagana, soror ejus, suam partem. Hujus rei testes sunt : Guiterus de Bar- bonia, presbiter, et Gualo et Josbertus major. § Guinandus et uxor ejus, suam partem, excepta annona. Hujus rei testes sunt : Hato presbiter de Tumbis, Guiardus parmentarius, de Baldimento. § Hoc laudavit Hato, Freherii filius, et uxor ejus, de quibus omnes isti supradicti decimamistam tenebant. Hujus rei testes sunt : Theobaldus comes et Erardus, Sezanne, prepositus, Huldierius, Hunaldi filius, Petrus de sancto Quintino. § In eadem decima, Guillermus Gornez de Gantumerli dedit supradictis militibus partem suam, excepta annona. Hoc laudavit Haimo, frater ejus, de quo ipse tenebat. Hujus rei testes sunt : Herbertus de Montibus, decanus, et Odo clericus de Gantu- merli, Odo Gloinus. § In eadem decima, Gualo de Barbonia dedit suam partem. Hujus rei testes sunt : Guiterus de Barbonia et Isembardus et Erardus, Sezannie prepositus. § Hoc laudavit Guillermus Gornez de Gantumerli, de quo Gualo tenebat. Hujus rei testes sunt : Herbertus de Montibus et Odo clericus de Gantumerli et Erardus prepo- situs. In eadem decima, Hugo Alesnels de Felicio Monte et Glaricia, uxor ejus, dederunt suam partem, excepta annona. Hujus rei testes sunt : Rogerus de Felicio Monte et Odo, filius ejus. Hoc laudavit Hilderius Deldunu(m), de quo Hugo tenebat. Hujus rei testes sunt : Erardus Sezann§ et Letericus de Sanciaco. (a) Haton, eve^rue de Troyes, 1122 f n45. CARTULAIRE DU TEMPLE 21 § Dominus autem Symon Brecensis dedit militibus Templi centum solidos in per- petuum habendos in suo censu Sezanne. Hujus rei testes sunt : conies Theobaldus et Drago de Lacheio et Erardus, Sezanne, prepositus. § Nicholaus Sezannie. et uxor ejus, Hersendis, dederunt militibus Templi unum estal Sezannie. § Dominus Guarnerus de Greciaco dedit militibus Templi quicquid in minuta decima de Laceio habebat. Hujus rei testes sunt : Manasses de Rumiiiaco, archidianus (sic), et Tegerius canonicus, Guillermus Falco. § Gosbertus de Rix dedit militibus Templi quicquid habebat in decima de Laven- cheriis. Hujus rei testes sunt : Hato, Freheri filius, et Hursio de Postengi. § Rogerus, Ertaudi filius, dedit eisdem militibus quicquid habebat in decima Nigelle;. § Harpinus de Mareio et uxor ejus dederunt eisdem militibus, in decima Bagneoli, i modium annone, in tercio anno. 8 Alarcus, vicecomes Barri, dedit militibus Templi, sua rnatre hoc laudante, quicquid habebat in decima Waude. Hujus rei testes sunt : Hato, episcopus, et Odo, Gosleni filius. 8 Guido de Penniaco dedit eisdem militibus terram Yill§ Nov§, sicut magister mili- tum disposuit atque metatus est ; concessit etiam eis decern arpennos prati in burgo Penniaci, vel in Longo Monte; concessit etiam eis quicquid ex casamentis suis, futuro tempore, dabitur eis, salvo jure servitii sui, laudate (sic) hoc totum uxor (sic) ejus Elisabeth. Gujus rei testes sunt : Odo, Gualo, Herbertus, Roscelinus, Gibuinus, Gar- nerus, Bonellus. 8 Eodem tempore, Odo, Gosleni filius, dedit eisdem militibus et concessit quod domus eorum, que. est Vill§ Nov§, non daret molturam in molendinis Espinceii, ali- quo in tempore. Concessit etiam eis decimas molendinorum et pisceset domumsuam que fuerat domini Zacharie. Gujus rei testes sunt : Paganus de Disderio Monte, Her- bertus heremita et Osmundus, in quorum presentia, Odo precepit ut hoc donum scri- beretur, et hoc laudante Emelina, uxore sua. 8 Drogo etiam Strabo dedit eisdem militibus quicquid habebat in loco qui dicitur Mesnileium Sancti Lupi, laudante Ermengarde, nepte sua, cui post obitum suum con- cesserat, et Theobaldo,filio suo, et duabus filiabus suis, et Gautero Garulo et Hugone, fratre suo. Hujus rei testes sunt : Girardus et Humbertus, sacerdotes, Richerus Acu- leius, Girardus, Berengerus, Herbertus Pinguis, Poncius Tecelinus. Hugo Leterius, frater suus, et Gomitissa, soror eorum, quicquid habebant in Masnilo Sancti Lupi, predicte domui dederunt. § Supradictus autem Hugo dedit eisdem militibus quicquid habebat in feodo quod de Bovoue (sic) Strabone tenebat, cujus rei testes sunt : Girardus, presbiter, Richerus, Bovo, Poncius, Herlebaudus, Gorgarz, Guerricus de Buceio, Herbertus de Fagis. § Golumba, uxor Ebaldi, dedit eisdem militibus Templi quicquid habebat in valle Gundebalt. Hoc donum factum est Fovenne ; hujus rei testes sunt : Girardus, presbi- ter, Bovo, Hugo. § Guillermus de Derreio et frater suus dederunt militibus Templi terram in valle Sancti Petri, quam ipsi metati sunt eis ; et hoc concessit eis mater eorum et uxor Gul- lermi (sic). 23 GARTULAIRE DU TEMPLE § Ernaudus, presbiter, et Olgisius et Petrus concesserunt eis terram que. est juxta Mesnilium Sancti Lupi, ut crucibus metata est, laudantibus uxoribus et filiis eorum. Hujus rei testes sunt : Reigmundus et Hugo frater de Masnilo, Iterus, clericus, Gua- rinus, Gualterus et MasceJinus de Tricherio. § Radulfus Grassus et uxor sua, Helena, unam domumquamGrangiam vocamus, ante Trecas, et terram de Praeria a via [Cf. ci-dessus n° XXII]. § Dedit etiam eisdem militibus idem Radulfus terram a magno chirnino usque ad alium chiminum. Hoc donum quod Radulfus fecit, concessit Hulduinus Vendo- vrii, quando venit in manu sua, prece comitis Theobaldi (a), audiente Gaufrido de Bullipot. § Guido de Dampera dedit Deo et militibus Templi prata que, Andreas dedit ad cen- sum, et prata Emenardi et omnia que in Emenardo babebat et querebat, concedentibus hoc uxore Arvis el filiis suis, W. et G. ; testibus : Hatone, episcopo Trecensium, et Manasse, archidiacono, et A(ndrea) de Baldimento et Adam de Noers et W(illelmo) Falc(one) et Regimundo, militibus Templi. 8 Dominus Hugo Planceii concessit in eodem donodominis Templi quicquid habe- bat in Emenardo et in pratis domine Agnes, uxoris A(ndree) de Baldimento. Hoc donum factum est Wilier, et (sic) 1 Falc(oni) et Regimundo, militibus Templi ; testes : Hugo, filius Roberti. Airardus, p(re)tor Sezannie, Albuinus, villicus Sancti Justi. § Prefatus Hugo dederat dominis Templi xx solidos de censu pratorum Planceii, quod ipse volens retinere, dedit eis supradictum donum in cambio. Hecelinus de Canturane. dedit Deo et militibus Templi id quod habebat in terra Garme et in orto et en la forest, pro lx solidis et uno equo. Hujus rei testes : Johannes Rufus de Baldimento, Robertus de Magno Prato, Bernerus, Gunterus, Guido de Gorbe- su(n), ea conditione quod uxor sua, ejus precepto, laudaret hoc. Et hoc factum tali pacto fuit, ante A(ndream) de Baldimento, quod si milites Templi de hac re, vel Hecelinus, se ipsos retraherent, sine jurejurando, sicut supradicti testes sub fidei interpositione dicerent, ita concederetur. § Girardus, filius Nevelonis, et Rogerus, filius Ertaudi, Deo et militibus Templi dede- runt hoc quod habuerunt in decimis Donni Martini. § Gundesmuz, uxor Gualteri Garuli, dedit Deo et militibus Templi pascue partem, inter Penniacum et Saverias, aquis circumdatam, teste Hugone Sellario et Barth(olo- jneo), fratre suo. § Hecelinus de Ganturane recipiet in unoquoque anno m solidos et in denarios in terra Evardi, de Theoderico quodam rustico militum Templi. Theodericus autem, si aliquid forisfecerit, eidem Hecelino rectum faciet ; et si H(ecelinus) incarceratus fue- rit,, vel de filio suo miiitem fecerit, vel filiam suam viro dederit, vel terram propriam redemerit, tot nummos quot de censu reddit, ei in adjutorium dederit, scilicet xx denarios et nichil amplius. Testes : Johannes Rufus de Baldimento, Robertus de Magno Prato, Guido p(re)tor, Guido de Corbesu(n). § Losbertus autem de Vico Forti reddidit se ipsum Deo et militibus Templi, et omnia que. habebat, scilicet medietatem magne. decime. de Straheles et medietatem furni et medietatem molendini et dimidium atrii et hospites suos et prata sua et (a) Thibaut, comte de Blois, noa, de Champagne, na5 f 8 Janvier ii5a. i. Corrigez Willermo. CARTULAIRE DU TEMPLE 23 terram suam et terragium et viros et feminas, ubicumque sint, excepto uno quern concessit Petro Beez de Sezannia, landante fs£cJFredericoBrecensi,decujuscasamento iste tenebat; et hoc concessit Simon, frater Frederici. Testes sunt : comes Teobaud us, Nicholaus Brecensis, Angelbertus magnus, Hermannus, medicus, Airardus, preses Sezannie, Albuinus Rufus, Malenutritus, Petrus Baez. § Raculfus de Balchiseo dedit Deo et militibns Templi quicquid babebat in Festo. Hujus rei testes sunt : Hato, filius Freheri de Cantumerul§, Girardus Diabolus, Airar- dus, preses Sezannie. Facta sunt hec anno ab incarnatione Domini millesimo G.XXXXIII, Lodovico rege regnante, Hatone Trecensi episcopante. XXIX [1139-1145.] Copie du xnr siecle : Paris, Arch. Nat , S 5 162 (Cartulaire de Provins, p. 38). De vineis et terris et pratis de Gleeles. Notum sit tarn presentibus quam futuris, quod Wittherius(a) de Barbona militibus Templi Iherusalem concedit habere perpetue (sic) modo in presenti omnes vineas suas et terram et pratum de Claeles et libros suos, scilicet breviarium et missale, et, post obitum suum, domum suam et omnem mansionem suam; et, si habitum religionis assumpserit, omnia que habuerit, et, quamdiu vixerit, reddeteis unum bazantium (sic)de domo sua pro cognitione. Hoc factum est, concedente domino Hatone (6), Trecensi epis- copo, teste Manasse, archidiacono de Romelio,et Petro Luscho, Wannerio de Saveris, Herardo, preposito Sezannie, Herardo, nepote ejus, et Wazone, nepote ejus, Albuino Rufo et Theob(aldo), filio ejus, et Petro Bahe. XXX n3o, 29 janvier. Analyse (de Polycarpe de La Riviere) : Garpentras, Bibl. municip., ms. 5i5, p. 679. Anno millesimo centesimo trigesimo, Hugoni de Paganis Vivariensi, primo militiae Templi magistro eidem inquam Hugoni, magno preceptori sive magistro religionis, Laugerius (c), Avenionensis episcopus, ecclesiam Sancti Johannis Baptistae Avennicaecivitatis, cum omni honore, domibus et juribusad earn pertinenti- bus,de canonicorum suorum consilio et auctoritate, in perpetuum commendat et tra- dit, salva reverentia et fidelitate Avenionensis ecclesie,4 calendas februarii, indictione octava. XXXI n3o (3o mars 1 130—19 avril ii3i.) Copie du xnr s. : Beauvais, Arch, dep., G 1984, fol. 69. Edite : Le Vasseur, Annales de Veglise de Noyon, II, p. 877. — Gf. Brequigny, Table chro- nol, II, p. 574. Annualia prebendarum data fratribus militie Templi. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, Amen. Symon (d), Dei gratia Noviomensis episcopus, et canonici Sancte Marie Noviomensis, (a) Ge Guiterius ou Witherius de B. etait pretre. Gf. ci-dessus n° XXVIII. — (b) Haton, eve- que de Troyes, 1122 —45. (c) Laugier, eveque d' Avignon, 1124—-42. — (d) Simon, eveque de Noyon, iia3 fa Seleucie, fevr. 11 48. 2 4 CART UL AIRE DU TEMPLE Hugoni, magistro militum Templi, et omnibus sub eo religiose militantibus, salutem et fideli (sic) servare suscepti 1 ordinis religiosam sollicitudinem. Gratias agimus Deo, quia per misericordiam suam ordinem qui perierat reparavit. Scimus enim quoniam a Deo tres in ecclesia sunt ordines instituli, oratorum, defensorum et laboratorum. Ceteris vero ordinibus jam in multam partem titubantibus, defensorum ordo fere penitus perierat, sed Deus pater et Dominus noster lhesus Xpistus Deus, Dei filius, ecclesie sue misertus, per infusionem Spiritus sancti in cordibus nostris, in hiis novis- simis temporibus, ordinem perditum reparare dignatus est. Et hoc in sanctam civita- tem ut ubi oiim ecclesia cepitoriri,ibi ordo ecclesie perdictus (s/c) incipiat reparari. Et quoniam Deo in vobis bene complacuit, nos, qui orationi destinati sumus, debitum officii nostri pro vobis orando persolventes, aliquid superaddere curavimus, uthonori- ficetur Deus. Gompatientes enim necessitatibus vestris, aliquid de temporalibus nostris vobis disposuimus ministrare, ut sollicitudinem a Deo vobis injunctam expeditius valeatis exercere. Convenientes ergo in capitulo nostro communi, fratrum consilio et assensu decrevimus, si aliquis de fratribus nostris, sive moriendo sive ad distric- tiorem vitam transeundo vel quoquo modo, prebendam suam climiserit, ut redditum illius prebende per annum integrum habeatis. Succentori tamen consuetudines reti- neraus, modium frumenti, si puer in prebendam successerit, et magistro scolarum censum thelonei cle medio martio, si vero forensis canonicus obierit, panem et vinum eis non concedimus nisi tantummodo de mansionario. Hoc autem tam vobis, tarn suc- cessoribus vestris, quamdiu suscepti ordinis religiosam sollicitudinem pia devotione servaverint,irrefragabiliter habendum concessimus. Ut vero beneficium nostrum, sicut pretaxatum est, ratum et inconcussum permaneat, litteris assignando firmavimus et impressione sigilli nostri corroboravimus. Actum publice Noviomi, anno Dominice incarnationis M°C°XXX, in capitulo Beate Marie, in presentia domni Gualfridi (a), Car- notensis episcopi, Bernardi, Glarevallensis abbatis, Guidonis (6), abbatis de Tribus Fontibus, Gualeranni (c), abbatis de Ursicampo. $ Symonis, episcopi Noviomensis. $ Balduini, decani. $ Hugonis, archidiaconi. $ Theoderici, thesaurarii. Nivardus, cognomine Paganusde Mondisderio, miles TempJo Domini devotus, cui Hugo, magis- ter militum Templi, curam rerum suarum turn temporis commiseral in partibus istis, huic dono interfuit. XXXII n3o, 20 mai. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. i, fol. i. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Guilelmus Ermengaudi, et ego, Ermen- sendis, uxor predictiGuilelmi, et filius noster, Raimundus Ermengaudi, nos donamus in primis pro amore Dei et pro remissione peccatorum nostrorum, ut Deus faciat nobis misericordiam, donamus cum hac carta in perpetuum militibus Templi Iherosolimi- tani, presentibus et futuris, quorum ordinis magister post Deum extatHugo de Paia- nis, totum quantum habemus nec habere debemus infra terminosquos Ermengaudus de Gurciano fecit mittere in terminio quern vocant Peirois, in loco quern vocant Pra- (a) Geoffroy, ev. de Ghartres, m6 \ 24 janv. 1 149. — (b) Gui, abbe de Trois-Fontaines, 1127 ou iia8,paralt au concile de Troyes 1129, janvier, etf av. n38. — - (c)Galerand de Baude- mant, flls d'Andre de B., senechal de Champagne, fut abbe d'Ourscamp, 1129 f 29 mai 11^2. 1. Le scribe avait d'abord ecrit religiosi. CA.RTULAIRE DU TEMPLE 25 turn Alibarderium, in manu Hugonis Rigaldi, servi et militi (sic) et fratris predict^ militie Templi Iherosolimitani, ut omnipotens Deus nobis et parentibus nostris -sit adjutor et protector de hoste maligno. Facta carta ista xm kal. junii, anno Dominice incarnationis M° G° XXX, feria in, regnante rege Lodovico. Hoc donum nos supra - scripti facimus per fidem et sine inganno, in presentia Guilelmi Sa-(/o/. ./voJlomonis, Petri Sicardi, Bernardi de Corneliano, Raimundi Stephani et Petri Stephani del Portal, Guilelmi Sigerii et Ermengaudi Aimerici. Petrus Raimundi, presbiter, scripsit. XXXIII n3o, i4 juillet. Copies : du xin° s., Barcelone, Arch. Cor. Arag., reg. 3io, fol. lxxxiv ; du xive s., Madrid, Arch, gen., Gartul. XIII6 siecle, fol. 27 ; du xive s., Barcelone, reg. 309, foi. 48; du xive s , SanGervasio, fragment de cartulaire non relie ; — traduction romane du xine s., sans date ni signatures, Barcelone, Arch. Cor. Arag., Cartulaire 4og, fol. 67. In Dei nomine eterni regis. Ego, Raymundus Berengarii (a), Dei dignatione actenus Barchinone et Provincie comes et marchio5ofTero me ipsum omnipotenti Deo,redemp- tori meo, etsancte milicie Ierosolimitane Templi Salomonis, et trado me ipsis fratribus ibidem ad deffensionem Xpistianilatis militantibus,in manudomini Hugonis Rigaldi, confratris societatis eorum, eo quia quippe tenore, trado me ipsum illis, ut de cetero sub obedientia eorum, sine proprio, militem Deo, ubicunque ipsi voluerint, quandiu michi fuerit vita comes. Dono etiam et trado ipsi militie, cumassensu et affirmatione Raymundi (b), filii mei, et cum laudamento baronum meorum, in manu ejusdem Hugonis, quoddam muni lissi mum castrum, nomine Grayana, in mea marchia contra Sarracenos, cum militibus qui ipsum castrum pro me habent et cum populo inibi habitante, et cum fidelitatibus et sacramentis queibi facere debent ipsi milites et ceteri homines,, et cum omnibus ad eumdem castrum pertinentibus, cum terminis et pos- sessionibus suis, et totam dominationem et serviciis et usaticis suis, sicut melius ista ibi habeo vel habere debeo, ut libere et sine diminutione et sine blandimento ullius hominis, ut prefati confratres et successores eorum habeant hec omnia cum aucmentationibus quas ibi Deus dederit, et disponant imperpetuum ad deffensionem Xpistianitatis, secundum institutionem ordinis militie sue. Hec quippe omnia facio, ut misericors Deus qui, cum dives esset in omnibus, pro me pauper factus est, peccata et offensiones meas clementer dimittat, et me, pro ipso pauperem factum, in divitias glorie sue intromittere dignetur. Confratres autem mei, si me interim mori contigerit, satagant pro me facere, et apud Deum et apud homines, quod pro singulis fratribus suis faciant. Hanc itaque voti mei oblationem, si qua in crastinum cujuscumque digni- tatis auctoritate mediocritatis (sic) persona violare temptaverit, nisi cito se correxerit, deleatur nomen ejus de libro vite et cum Ananya et Saphira, fraudatoribus voti sui, dampnationem incurrat. Actum est hoc ii° idus julii, anno Dominice incarnationis G° tricesimo post milesi- num. Sig^m Raymundi comes, qui hoc totum punctatim firmavit. Sig^m R(ay- mundi) comes. Signum>J4 G. Gastri Vetuli. Sig^m Heymerici Narbonn(ensis) (c). Sig^m G. R(aymund)i, dapiferis. Sig^m R. Bernardi. Signum B. de Bello Loco. Sig^m P(etri) Bern(ardi), fratris societatis Templi Salomonis. (a) Raymond Berenger III, comte de Barcelone, 1093, comte de Provence, 1112, 3 fevrier t n3i (apres le 8 juillet). - (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, n3i f aout 1162. — (c) Aymeri II, vicomte deNarbonne, no5 (6?) f 17 juillet n34- 26 CARTULAIRE DU TEMPLE XXXIV [c. n3o.] Copie du xnr s. : Paris, B. N., Nouv. acq. lat. 1934, fol. 2. De viginti solidis gensualibus et hospite uno in Claromonte. Noverint sancte Deiecclesie fideles, tarn presentes quam posted, quia Rainaudus (a), consul Clarimontis, dominis et servientibus in Templo Ierusalem xxu solidos de censu suo Glaromontensi singulis annis perpetuo dari concesserit et quendam hospitem, Nicholaum videlicet de Houdinvilario, non ipsius ultra potestati consulis aliqua solu- tione reddituum obnoxium vel subjugatum, perhemniter in manu et potestate eorum- dem tradiderit. Quidam etiam Glaromontenses domini, ad hujusmodi exemplum respicientes et sancti Templi Ierusalem beneficiorum participes fieri cupientes, ex bonis suis predic- ts dominis et servientibus per singulos annos se daturos constituerunt et, ut istud perhenni memoria signaretur, nomina sua cum beneficiis in presenti cartula scribi voluerunt : Ansouldus, modiurn vini in suo clauso et modiumfrumenti ad suum molendinum, ad Roncerolas ; Bernerus, suus frater, modium vini ; Simon de sancto Sansone, modium vini in suo clauso de Rosteleu ; Petrus de Gerborredo, modium frumenti ; Balduinus, suus famulus, duas minas ; Anculfus de Lie, modium vini ; Hugo de Anvelio, modium vini ; Guerno de Gredulio, modium vini ; Galterus de Nongentello, demimodium vini ; Radulfus Vel[.]siaus, modium vini ; Bernerus de Nongentello, modium vini ; Walo de Laideriis, modium vini ; Iohannes Rufus, demimodium vini ; Ibertus major Clarimontis, dimimodium vini ; Radulfus Parvus, dimimodium vini ; Albericus Escolart,quarterium vini ; Albertus Gratez, dimimodium vini ; Simon de Britolio, di-(fol. S^mimodium vini ; Guillelmus de Monnevilla, dimimodium vini ; Albericus Camerarius, quarterium vini; Fulco de Montegni, dimimodium vini. Ut autem hujus actionis certitudo firma et inviolabili nodo stricta comprobetur ab ipso consule et hominum qui affuerunt testimonio, presens cartula cum sigillo scribi decernitur. Testes affuerunt : donnus Theobaldus (6), Belvacensis archidiaconus, et plures alii qui fuerunt presentis datores beneficii. Ego autem, Rainaldus, comes Glaromontensis,donum illorum qui predictis dominis quod sit de nostro feododare voluerint, firmum, liberum etindissolubile concedo fieri, (a) Renaud, comte de Clermont en Beauvoisis, c. no3 f n56 (ou 1 107) (Gle de Lu^ay, Le Comte de Clermont, p. id). ~ (b) Thibaud, archidiacre de Beauvais, 11 16, 1120, ii25, 1147. nomine dm nfitfht xyi. &p> J< Guigonis Delphini, qui hoc donum fecit et hanc cartam fieri jussit. S ^ Guigonis comitis patris, qui hoc donum flrmavit. S ^ Matildis regine, matris Guigonis Delphini, qui hoc donum firmavit. S>J comi- tisse, uxoris Guigonis Delphini. Gerauldi, confratris societatis Templi Salomonis. (jol. 9) Signu^m Petri Yetuli. S ^ Gaufredi de Morinco, S^ Petri Gaufredi, filii ejus. S ^ Alemanni Pagani. S ^ Pagani, dapiferi. S^ Galterii Galnesii, filii Guigonis Galnesii, qui hanc cartam scripsit. (a) Guigues VIII Dauphin, comte d'Albon f u4a. — (b) Guigues VII, comte d'Albon, •J* 25 dec. — (c) Guillaume comte de Bourgogne. CARTULAIRE DU TEMPLE 33 XLIV n32, vendredi iw avril. Vidimus du 28 mars 1188/9, d'apres l'original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Carcas- sonne, liasse I, n° 1 ; autre copie (xir3 s.), ibid., Cart. A de Douzens, ch. 170, fol. 119™. Edite : Du Bourg, Hist, du grand prieure de Toulouse, pieces justif., n° cxiv. STj "I n nomine omnipotentis Dei, Patris et Filii et Spiritus sancti. Nos, fratres, Tlk 1 Rogerius de Biterris (a) et Raimundus Trenchavelli (6) ac 1 Rernardus Atoni(c), cum consilio et voluntate matris nostre, Gecilie (d) comitisse, propter remis- sionem et absohitionem atque remedium anime patris nostri, Bernardi Atonis (e), et propter remissionem peccatorum ejus atque nostrorum et posteritati (sic) nostre, donatores sumus Deo et sancte milicie Iherosolimitane 2 Templi Salomonis et fratri- bus ibidem Deo in deffensione Xpistianitatis militantibus, in manu domni Ugonis Rigaudi 3, confratris societatis eorum, donamus etiam et tradimus atque omnibus modis concedimus quendam hominem, videlicet Pontium Guascum, et uxorem et infantum (sic) ejus et omnem posteritatem ab eis exituram, et mansum in quo hodie stant,que est subtus murum Carcassone4, in nostra condamina, qui affrontat dealtano in via, de meridie in eadem condamina, de circio in tenentia Guilelmi Goqui, de aquilone in strata publica. Sicut superius scriptum est, sic nos, prenominati fratres, Rogerius et Raimundus Trencavellus atque Bernardus At s, etiam et6 ego, jam dicta genitrix illorum, Cecilia vicecomitissa, cum laudamento et aflrmamento baronum nostrorum, hec prefata omnia, cum omnibus meliorationibus et augmentationibus 7 quas ibi et in omnibus aliis locis Deus declerit, propter remedium et absolutionem anime prefati patris nostri, Bernardi Atonis vicecomiti (sic), et propter indulgentiam et remissionem omnium peccatorum ejus atque nostrorum, prelibate militie fratri- busque ibidem Deo militantibus, presentibus atque futuris, per francum et liberum alodium, donamus et laudamus atque omnimodis confirmamus, sine omni retentu nostro et posteritati nostre, predictum hominem et uxorem et infantes ejus et omnem posteritatem ab eis exituram 8, cum predicto manso et cum meliorationibus et aug- mentationibus 9 quas eis Deus dederit in Garcasona 10 et in omnibus aliis locis ubi manere voluerint, sic ad vestram cognicionem tradimus tibi, Ugoni Rigaldo, fratri et conservo prefate milicie, et omnibus aliis fratribus, presentibus atque futuris, ibidem Deo servientibus, ad habendum etpossidendum vestramque voluntatem facien- dum ac disponendum, secundum institutionem ordinis milicie sue, in perpetuum. Tali pacto ut nos, predicti fratres, Rogerius et Raimundus Trencavelli ac 11 Ber- nardus Atoni, aut posteritas nostra nec 12 ullus vicarius noster vel aliquis bajulus noster in prescriptum hominem nec in posteritati (sic) sue nec in possessionibus illorum, ullum scensum 13 aut ullum usaticum aut ostem vel cavalgada 14 aut justiciam nec 15 fidantiam sive aliquod blandimentum non habeamus in ipso sive in (a) Roger, vicomte de Carcassonne, 1129 *f- n5o. — (b) Raymond Trencavel, vicomte de Carcassonne, n5o *j* i5 octobre 1167. — (c) Bernard Atton, vicomte de Mimes, -j- c. 1159. — (d) Cecile de Provence, avait epouse en io83 Bernard Atton, vicomte de Carcassonne, f... — (e) Bernard Atton, vicomte de Carcassonne, io83 f 1129. Variantes : 1. hac. — 2. Templi Iherosolimitane. — 3. Rigaldi. — 4. Carchassone. — 5. Ato. — G. ut. — 7. aucmentationibus. — 8. exitura. —9. aucmentationibus. — 10. Garchassona. — 11. hac. — 12. neque. — 1 3. censum. — x4- cavalcatam. — i5. neque. Cartulaire du Temple. 3 34 CARTULAIRE DU TEMPLE posteritate ab eo exitura nee ullo modo in perpetuum requiramus, sed ita, in omni loco ubi manere voluerint, sint excussi a nostre 1 servitute et nostro seniorivo in omni tempore, et sit vester ad faciendam vestram 2 voluntatem. Hec quippe omnia faeimus ut omnipotens ac 3 misericors Deus in bona perseverantia nos et posterita (sic) * nostra vivere faciat et, post hujus vite cursum, in bona fine ac 5 con- fessione de hoc seculo suscipere dignetur. Amen. Sane vero, qnod minime credimus esse venturum, si quis homo aut femina hanc donationis nostre oblationem 6 vio- lare voluerit, nos et posteritas nostra ipsum donum vobis manuteneamus ac 7 fide- liter defendamus in tota nostra patria, et adhuc a liminibus sancte ecclesie et socie- tate sancte Xpistianitatis separetur et, nisi cito resipuerit et ad emendationem pervenerit, cum Juda traditore et sequacibus 8 suis in infernum sepaliatur 9. Actum est hoc kalendis aprilis, feria vi, anno millesimo G0XXX0II° incarnationis Domini, regnante Lodovico rege. $ domni Rogerii vicecomiti et Raimundi Trencavelli atque Bernardi matrisque eorum, Gecilie vicecomitisse, qui sic istam cartam et hoc donum ore et manibus laudaverunt ac 10 confirmaverunt et subscriptos testes firmare rogaveront. $ Bernardi de Tresmals 11 , vicarii Carcasone 12. $ Guilelmi (a) comiti, avunculi domni Rogerii jam dicti et jam dictorum 13 fratrum illorum. $ Guilelmi Mancipii, judicii Garcassone. Guilelmus Adaulfi scripsit jussione domni Rogerii jam dicti et jam dictorum fratrum suorum, die et anno quo supra. P. Barrauus hanc litteraturam translatavit (6). XLV ii3a (io avril — septembre). Copie (xme-xrve s.) : Ypres, Arch, de la ville, Registrant rubrum, fol. 20. Edite : Feys et Nelis, Cartulaires de la prevote de Saint-Martin a Ypres, II, p. 9, n° n. LlTTERA SUPER EODEM (c) EPISGOPI MORINENSIS. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Milo (d), Dei gratia Morinorum epis- copus, juxta quod venerabilis Rainaldus (e)9 Remorum archyepiscopus, cum consilio religiosorum virorum, Gaufridi (/) scilicet Garnotensis episcopi, Alvisi (#), Attreba ten- sis, Goislani (/*), Suessionensis, Bartholomei (i), Laudunensis, Gauffridi (jf), Catalau- nensis, Bernardi, abbatis Glarevailensis, aliorumque multorum in colloquio Remis (a) Ge comte Guillaume, oncle du vicomte Roger de Garcassonne, de Raimond Trencavel et de Bernard Atton, est connu par des actes des 27 novembre 1116, 3i mars na5, 4 mars, 4 — 5 avril 11 26 (Hist, de Languedoc, edition Privat,V, col. 853, 923-4-5-7). II etait mort avant 1 i5o (ibid., col. 1 1 19). — (b) Nous avons ici evite de multiplier les (sic). C'est d'ailleurs la regie que nous avons suivie pour toutes les pieces qui sont, comme celles-ci, tres incorrectes. — (c) Gf. n° XLI. — (d) Milon, eveque de Therouanne, 1 i3i f 16 juillet 1 158. — (e) Rainaud, arche- veque de Reims, 1128 f i3 janvier n38. — (f) GeofFroy, eveque de Ghartres, 1116, 24 jan- vier f 24 janvier — (g) Alvis, eveque d' Arras, ii3i f n48. — (h) Jocelin, eveque de Soissons, 1 1 26 f 24 octobre /i52.— (i) Barthelemy, eveque de Laon, ui3~ii5i f to juillet c. 1 157. — (ji) Est-ce une erreur du scribe qui aurait ecrit Gauffridi au lieu de Elberti? La piece suivante nous montre Elbert, eveque de Chalons, encore vivant en n32. Variarttes : 1. nostra. — 2. voluntatem vestram. — 3. hac. — U. posteritas — 5. hac. — 6. oblationis. — 7. hac. — 8. sequascibus. — 9. sepeliatur. — 10. hac. — 11. Tremals. — 12. Garcassone. — j3. omis dans le cartulaire. CARTULAIRE DU TEMPLE 35 habito, definivit ac slatuit michique etiam litteris suis mandavit, Dei auctoritate et nostra capitulique Teranuensis, statuo et confirmo ut milites Templi, in capella que sita est Ypre, in loco qui dicitur Obstal, nichil amplius habeant quam tres dies rogationum et quinque dies continue sequentes, scilicet ut, hiis octo diebus, divina ibi celebrentur, et quicquid hiis diebus ibi oblatum fuerit, illorum sit, quod et ipsi coram archiepiscopo ceterisque personis laudaverunt litterisque fratribus suis Ypre directis sibi sufficerc testati sunt. Ecclesia vero Yprensis libertatem suam antiquam, absque aliqua diminutione, optineat. Si quis itaque banc institutionem nostram infringere presumpserit, excomunicationi subjaceat, donee resipiscat et ecclesie satis- faciat. Actum est hoc anno Dominice incarnationis M0G°XXX0II0, indictione xa, coram hiis testibus : Hartberto, archidiacono, Luca, archidiacono, Galtero, custode, Philippo, cantore, aliisque ejusdem ecclesie canonicis, Hugone, Gasletensi decano, Thoma, Fur- nensi decano, Balduino, decano de Helefelt, Balduino de Bavinchova aliisque multis. XLVI n3a (10 avril — 8 octobre). Original avec sceau pendant de cire rouge sur lacs de soie verte : Chaions-sur-Marne, Arch, dep., fonds de Malte (La Neuville-au-Temple). Edite : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Ghdlons-sur-Marne, I, p. 3g4. De decima Nove Ville et de aliis redditibus. In nomine sancte et individue Trinitatis et Filii et Spiritus sancti, amen. Milites Templi sancte civitatis Iherusalem, summi atque pacifici regis miliciam professi, quantum solatium quantamque tutelam indigenis, peregrinis, pauperibus et omni- bus Sepulcrum Domini adire volentibus, prebeant, caritati fidelium non credimus esse incognitum. Expedit igitur ut tarn venerabis (sic) locus, cum bonis et personis suis, tanto attencius diligatur et honoretur, quanto pro salute universorum devota assidue inpendit obsequia. Si quidem, ad recompensandam tante bonitatis affluenciam, fra- tribus predicti loci non solum nostra largiri, verum etiam beneficia ceterorum fide- lium ipsis collata,pro modo nostre possibilitatis conservare et memorie commendare jure debemus. Quocirca, manifestum est omnibus tarn presentibus quam futuris, quod ego, Elberlus (a), Dei gratia Gathalanensis episcopus, dedi domui Templi Salo- monis, que est in Novella Villa, assensu capituli, ut de universo nutrimento et cultura terrarum quas, intra fines ejusdem parrochie, fratres ipsius domus facerent, etiam decimam, sine offensa, sibi retinerent. Et si aliquando fines predicti territorii, muni- ficentia vicinorum, sic in manus ipsius Templi venirent, ut, de labore et cultura rus- ticorum, consuetum cantuarium presbitero parrochiali solvi non posset, ministri et fratres Templi de ipso cantuario persolverent quantum episcopi et archidiaconi con- silium et dispensacio ordinaret, in quorum tutela et protectione, post Deum, domus ejusdem ordinati sunt servitores. Ganonici Beati Stephani promiserunt et debent singulis (sic) xx solidos. Fratrum quoque et casatorum militumque nostrorum nomina et redditus quos optulerunt, sub sigilli nostri testimonio, assignari feci, ut quod temporibus nostris pia fidelium optulit devocio, successorum nullatenus possit infirmare detestanda pre- sumptio. (a) D'apres cette piece, il semble qu'il faut reporter au 8 octobre. n 3a la date de la mort d'Elbert que Ton fait mourir en general le 8 octobre n3o. 36 CARTULAIRE DU TEMPLE Eustachius vicedominus, xm soiidos apud Logias, in Pascha. Walbertus, v soiidos et vtli denarios in domo canonicorum Vidue, xx* die na talis Domini, et decimam vini et annone de terra sua apud Recheium. Milo de Gernone, x soiidos in vigilia natalis Domini, apud Gernonium, et carratam feni apud Gondatum super molendina. Castellana Vitreacensis, molendinum unum apudSanctum Stephanum super Veelam ; Domina Hersendis, assensu filii sui, Gueremundi, Deo et Templo totam terram obtulit in qua omnia edificia fratrum circumquaque sedent, insuper xxxa jornales terreet quecum (sic) adquisierint, libere et absolute ab omni banno et justicia. Teodoricus de Monte Moranceio, terciam partem molendini apud Gopeeliam. Milo de Fuste, dimidium modium annone in molendinis veleis, ad festum sancti Remigii. Rogerus dapifer, vn soiidos et ix denarios de or to qui est in via Recii. Radulfus de Monte Moranceio, n soiidos ad curiam Ausorum, in natali Domini. Rogerus de Malleis, terram quam habebat juxta Templum. Leudomirus, xn denarios census ad furnum Sancti Quintini. Seotus, xii denarios ad censum sue domus, in natali Domini. Pbilippus de Sancto Memio,xxi denarios census in domo Alnulfi,que est inter Sanc- tum Memium et Gurcellas. Rogerus, filius Isambarti, terram quam habebat in Gravia. Actum Cathalanis, anno ab incarnacione Domini M0G°XXX°II. $ Gaufridi ; $ Rei- ned, archidiaconorum. $ Odonis ; $ Widonis, archidiaconorum. $ Johannis. $ Gaur- nerii. $ Bosonis. $ Walberti. $ Ade de Wadeneis. $ Nicholai. $ Radulfi. Baldewinus cancellarius scripsit. Anselmus subscripsit. XliVII 1 1 3a, 19 septembre. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 7 ; copie du xm* s. : ibid. meme cote. In Dei eterni regis nomine. Ego, Ermengaudus (a), Dei gratia hactenus Urgellensis comes etmarchio, dono etiam omnipotenti Deo, redemptori meo, et sancte milicie Ihe- rosolimitate (sic) Templi Salomonis, cum assensu et confirmatione etcum laudamento baronum meorum, in manu ejusdem Robertus, dapiferi, et Hugonis Riguadi, confratris societatis eorum, quoddam munitissimum castrum, nomine Barberanno, in marchia contra Sarracenos, cum militibus qui ipsum castrum per me habent, etcum omnibus ad idem castrum pertinentibus,cum terminis et possessionibus suis,et totam dominatio- nem cum serviciis et usaticis suis, sicut melius ibi Deus dederit, vel ego habere debeo, ut libere et sine diminutione et sine blandimento ullius hominis presentes confratres et successores eorum, illis qui venerint et steterint cum armis in Graniana aut in nos- tra marchia ad defensionem Xpistianitatis, secundum ad institucionem ordinis milicie sue, habeant hec omnia predicte milicie quod scriptum est, cum augmentationibus quas Deus ibi dederit, et disponant in perpetuum. Iterum dono hodie usque ad finem seculi, in totis meis castris aut villas qui mei dominici sunt, ad jam dicte milicie unum hominem cum censum et usaticum quod in ejus homine ego habeo, ut habeant (a) Ermengaud VI, comte d'Urgel, 1102, 1 4 sept f 28 juin 1 154. W JJ< Petrus, monacus et sacerdos, rogatus, scrip- sit die et anno quo supra. 38 CARTULAIRE DU TEMPLE XLIX [ir32 (apres le 8 octobre)— -28 mai 1142,] Original jadis scelle : Ghalons-sur-Marne, Arch, dep., fonds de Malte (La Neuville-au-Temple, liasse 9-16). Edite : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Ghalons-sur-Marne, I, pp. 395-6. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Ego, Gaufridus (a), Dei gratia humilis minister, Gathalaunensis episcopus, notum facio presentibus et futuris quod dominus Guido Tortus dedit militibus Templi Salomonis quendam hominem, Albri- cum nomine de Glausa, cum tota familia sua ; et de ista donatione accepit a fratribus Templi centum solidos et unum modium avene. El ipse Albricus et pueri ejus dederunt terram totam que est inter la chaladia Sancti Hylarii et domum suam, de qua accipient canonici Sancti Stephani in denarios de censu, in festivitate sancti Remigii. Et canonici ipsi dederunt duos jornales terre militibus pro duos nummos (sic) de censu sancti Remigii, et istos duos jornales dedit Warinus de Vidua canonicis Sancti Stephani in elemosinam. Et Bona Nata dedit duos jornales terre juxta la chalaide, et duos prope porlam, fra- tribus Templi, et aliam terram cum participibus suis, Albricuin et Radulfum et Bonam Natam. Et Auduidis dedit militibus terram quam habebat super molendinum et partem molendini et mansuram unam que. est juxta la chaieide Dompni Petri, et ultra cha- leidam similiter unum mansum cum aliam terram (sic), Gipuinus et Remigius, frater ejus, de Vidua, dederunt fratribus Templi alodia sua que sunt in finibus Dompni Petri. Gomundus miles dedit militibus Templi terram quam habebat retro horream, et Rainaudus de Receio et fratres et sorores ejus et ii° participes sui dederunt alteram partem. Bonardus de Verou et Comitissa, uxor ejus, concesserunt fratribus Templi terram que vocatur Sancte Marie, conccdentibus pueris suis, libere, post mortem eorum, in helemosinam, et, propter istam donationem, dederunt eis fratres unam vacam et unum fustanicum. Rogerus de Malleis dedit terram suam super molendinum. $ Raineri, archidiaconi. $Gaufridi, archidiaconi. $ Acharini. $ Johannis deGhauda- dria. $ Poincardi, monachi. $ Walberti. $ Milonis, filii Helisabez. $ Radulfi, prepositi de Sarreio. $ Adam Brehier. Ii [u3a (apres le 8 octobre) — 28 mai n42.J Original jadis scelle sur lanieres de peau : Ghalons-sur-Marne, Arch, dep., fonds de Malte (La Neuville-au-Temple, liasse 37). Edite : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Ghalons-sur-Marne, I, p. 396. In in (sic) nomine Patris et Fili(sic) et Spiritus sancti, amen. Ego, Gaufridus (a), Dei gratia humilis minister, Cathalanensis episcopus, notum facio omnibus presentibus et (a) Geoffroy, ev£que de Chalons, n3a (apres le 8 oct.) f 27/8 mai n4a. CARTULAIRE DU TEMPLE 3o, futuris, quod dominus Wido Tortus de Busseio dedit militibus Templi Salomonis quemdam sedem molendini, inter Boi et Pontreol, et vivarium ad piscandum, et cum tota utilitate molendini et vivarii, si ibi edificati fuerint, scilicet in viis et de omnibus aliis rebus que pertinent ad molendinumet ad vivarium, pro anima sua et successo- rum suorum, concedente fratre suo, Boso, et Ulrico, genere (sic) suo, de Busseio, et concedente Cometissa, filia sua. $ Hodonis, archidiaconi. $ Gaufridi, archidiaconi. $ Garneri, cantoris. $ Johanni (sic), presbiteri. $ Guermundi de Busseio. $ Eulonis de Busseio. $ Johannis Ruffi, qui tunc erat magister domus de Nova Villa. $ fratri (sic) Rohardi. $ fratri (sic) Teberdi. $ Johannis Parvi. $ Albrici. $ Batholomei (sic). Auctum ab incarnatione Domini nostri Ihesu Xpisti M°G° (sic). LI [n3a], 28 decembre. Gopie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. G de Douzens, ch. 9, fol. 9. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Carta hecdinoscitur emptionis militum Tem- pli Salomonis, quam Hugo Rigauldi et Guilelmus Salomonis fecit in Podio Sancte Mari§, de Grotis Aculei, de domibus et ortis pertinentibus ad eas, a Stephano Pezugieet Guilelmo Multe, precio dccg solidorum Merguriensium, laude uxoris Stephani Pezu- gie. Hanc emptionem laudavit et confirmavit Hermannus (a), abbas de Seguret, quia erat sub potestate sua,et dedit quicquid habebat in ipsis Grotis reddituum mili- tibus Templi, pro amore Dei. Hujus rei sunt testes : ex dono abbatis, quod factum est in festivitate Innocentum, Artaldus de Beldisnar, Guilelmus Rufi, ejus frater, Guigo Pagani, Pontius (fol. 9yo) de Glavenaz, Raimundus Pontii de Boldol, Jarento de Monte Agut, Icterius, canonicus, Perucia, Pontius Vera, Guilelmus Bociatus, Pontius Duranti, Pontius Ainardi, Bertrannus de Ghamarz ; hujus venditionis ex parte Gui- lelmi Multe sunt testes : Pontius Airaldi, Pontius Ainardi, Geraldus de Turre, Guilel- mus Petri, Mathias, Raimundus Andree, Petrus Murte, Bertrandus de Chamarz ; ex parte Stephani Pezugie testes sunt : Petrucia, Petrus Andre§, Guilelmus Andree, Mai- nardus Noelli, Robbertus Noelli, Mathias, Pontius Airaldi, Pontius Leodegarii, Pon- tius Ainardi, Bertrandus de Ghamarz. Hec carta fuit facta tempore Humberti (b), episcopi Podiensis, filii comitis de Albion (c), regnante Lodoico, rege Francorum. LII [n32, c. 28 decembre.] Gopie du xir s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. G de Douzens, ch. 10, fol. 9vo-io. In nomine sancte et individiie Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Notum sit omnibus tarn presentibus quam futuris, quoniam Hugo Rigauldi, servus et frater militum Templi, per gratiam (fol. 10) Dei, comparavit domum apud Podium Sancte Marie, quam domum vocant Grotas de Agulea. Hec autem domus annuum servitium solita erat reddere canonicis Sancte Marie, et hoc servitium est solummodo pigmenti et nebularum et corbellorum. Hoc vero servitium debet reddere quedam vinea que dicitur Jamba, que est in Ghausun, pro militibus Templi, quam vineam Guigo (a) Armand, abbe de Seguret, connu par des actes de n58 (9?), 1162. — (6) Humbert, evfcque du Puy, 1128, archeveque de Vienne, c. n45 f 20 novembre 1147. ~~ (c) Guigues VII, comte d'Albon. 40 CARTULAIRE DU TEMPLE de Gradibus dum teneret, conatus est dicere quod ex vinea ilia non deberet illud annimm reddere.Sed, coram prudentibus hominibushabito placilo in ipsa villa Podii, cognitum fuit ab omnibus et ab ipso Guigone recognitum, quoniam, absque ulla contradictione, vinea ilia debebat illud annuum solvere. Unde eliam, ipso Guigone consentiente, posite sunt cruces in sancionem ejusdem vinee, quatinus a cunctis nosceretur quod quicumque exnunc et deinceps vineam illam tenuerit, simul etiam servitium illud annuum reddere debebit. Huic placito interfuerunt milites Templi : Robbertus, qui senescallus Templi fuerat, et Hugo Rigauldi. Testes autem fuerunt : (fol. iOvo) Bertrandus de Ghamarz, Petrus Andree, Wilelmus Andree, Stephanus Ber- tranni, Pontius Ainardi, fraler ejus, Wilelmus Yeren, Pontius Airaudi, Ludovicus, Wilelmus de Gastello Novo, et ipse Guigo et duo filii ejus. LiIII [u32 — ii5i.] Gopie du xne s. : Paris, Arch. Nat., S 5i53 (Villedieu-la-Montagne, 2e n° de la iT* liasse). Notum sit omnibus, quod Willelmus de Sancto Egidio, Th(omas) Aversus,, suus filius, dederunt Deo et fratribus Templi Rogerum Verel, in prcsencia Algari (a) episcopi, teste Guarino, filio Erengier, et Hugone de Ferraria Et Johannes Estache- rel dedit Deo et fratribus Templi unam virgetam terre in elemosinam ad Sanctum Egidium, quam tenet Rogerus Verel, et reddit per annum x sdlidos And(egaven- sium) ad nativitatem Domini. IjIV i 1 33, 5 mars. Original: Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n* 16. Pa teat cunctis hanc scripturam legentibus vel audientibus, quoniam ego, Raimundus Arnalli de Bedos, assensu et consilio filiorum meorum, Petri et Guillelmi atque Ber- nards dono omnipotenti Deo et sancti Ierosolimitani Templi milicie, in potestati Arnalli, filii mei, qui ejusdem milicie est confrater, aliquidde meo alodio francho, ipsum vide- licet mansum, cum omni sua mansata et tenedonibus, quern habeo et teneo in parro- chia Sancti Saturnini de Planees, in loco quern vocant Montem Altum; et ipsum de Gosla, cum omni sua mansata et tenedone, sicut melius Baronus ibi habuit et tenuit per patrem meum, Arnallum, et totnm ipsum alodium quod habeo in loco vocitato Bugo; et etiam ipsum mansum de Villa Rabiosa, cum sua tota mansata et tenedonibus quas predictus mansus habet in parrochiis Sancti Juliani de Villa Torta et Sancte Marie de Forlgeroles ; et totum ipsum alodium quod habeo in loco quod vocatur Fil- migons, propter remedium anime mee et parentum meorum, et sic [de meo] jure et potestate in jus et dominium omnipotentis Dei et gloriosi Ierosolimitani Templi mili- cie trado omnia predicta alodia ab integro atque pono solide et libere perpetim haben- dum et possidendum, sine vi[olencia ?] et b[landi] mento ullius viventis. Et est mani- festum. Quam donationem si quis infringere temptaverit, nichil proficiat sed dupli- citer omnipotenti Deo et predicte Templi milicie in consimili loco componat, h[ac] scriptura firmiter persistente. xActa donatione in nonas martii, anno XXV regni (a) Algarus, eveque de Coutances, n3a f ii5i. i. Ferreria, corrige en Ferraria, a ce qu'il semble. CARTULAIRE DU TEMPLE Ludovici regis. Sig^num Raimundi Arnalli ; Sig^num Petri, Sig^num Guillelmi, Sig ^wum Bernardi, filiorum ejus, qui hanc donationem sanctam fieri jussimus, firma- vimus firmarique rogavimus Sig^num Geralli de Raupiano. Petrus Guillelmi, presbiter, qui hoc, rogatus, scripsit, cum litteris suprascriptis in linea vi, die annoque prefixo. 1/V n33 dimanche (26 mars n33— 8 avril n34). Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. 5, fol. 6V0-7. In nomine Domini. Ego, Guilelmus de Aleniano, pro anima patris et matris mee et redernptione peccatorum meorum, dono Domino Deo et sancto Sepulchro Iherusa- lem et ad ipsam cavallariam Templi Salomonis, qui ibi sunt et in antea erunt, et in manu domni Hugonis Rigauldi, in villa de Pauliniano, Petrum Oto, cum casalis (sic) et filiis et fratribus suis el pertinenciis eorum. Sic dono vobis, sine inganno et malo retinemento, ita ut neque ego neque ullus ex progenie mea, ibi quicquam ulterius non requirat, sic dono vobis per alodem in perpetuum. Hoc autem factum est in monasterio Sancte Marie Helecti et in presentia Raimundi (a),abbalis ejusdem loci, et Roggerii de Beders (b) et Petri Raimundi de Tornabax et Raimundi Gerdani et Petri Amelii de Torrellas et Bernardi de Blanca Fort et Poncii de Baris et Bernardi Salo- monis, qui hec scripsit, anno ab incarnatione Xpisti M° (fol, 1) G0XXX°III0, regnante Lodovico rege, in feria prima. JLVI n33 dimanche (26 mars u33 — 8 avril n34). Copie du xii8 s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. 6, fol. 7. Anno ab incarnatione Domini M°C0XXX01II°, regnante Lodovico rege. Ego, Arnaldus de Cornelian, pro anima patris et matris mee et pro anima Petri de Cornellano, con- sanguineo meo (sic), et pro redernptione peccatorum meorum, dono Domino Deo et sancto Sepulchro et ad ipsam cavallariam Templi Salomonis, qui ibi sunt et in antea erunt, et in manu domni Hugonis Rigauldi, totum quantum habeo in villa de Poi- nare et in terminio ejus : hoc est, Arnaldum de Melsirge, cum casali et casaliticum (sic) et infantibus et pertinentiis eorum. Et abbas Sancti Hylarii respondit : noster est. Et tunc placitatum fuit in manu Raimundi (a), abbatis Helecti, et Roggerii de Beders (6) et aliorum bonorum hominum. Postea, ipse abbas Bernardus (c) et monachi qui ibi erant cum eo, donaverunt et reliquerunt prescriptum hominem et honorem ad ipsam cavallariam Templi Salomonis et in manu domni Hugonis Rigauldi (fol. T°). Postea, ego, Arnaudus, laudo et firmo donum istum, ita ut neque ego neque ullus ex progenie mea, ibi quicquam ulterius non requirat. Hoc autem factum est in monasterio Sancte Marie Helecti, in presentia Raimundi abbatis et Roggerii de Beders et Bernardi de Canet et Arnaldi Pelapol et Bernardi de Blanca Fort et Poncii de Baris et Petri Rai- mundi de Ravaz et Bernardi Salomonis scriba (sic), qui scripsit, feria ia. (a) Raymond, abbe d'Aleth, connu par des actes de 1101, 11 19, 1126. — (b) Roger, vicomte de Carcassonne, 1129 f n5o. — (c) Bernard, abbe de Saint-Hilaire de Carcassonne, parait encore en 11 46. 42 GARTULAIRE DU TEMPLE LVII n33 dimanche (26 mars u33 — 8 avril n34). Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. 4, fol. 5v0-6. In nomine Domini. Ego, Wilelmus Petrus de Villarzel, et uxor mea et infantes nos- tri, pro redemptione peccatorum nostrorum et pro redemptione (fol. 6) animarum parenturn nostrorum, donamus Domino Deo et sancto Sepulchro et ad ipsam cavalla- riam Templi Salomonis et in manu domni Hugonis Rigaldi, totum ipsum honorem quern habemus in villa de Dozencis et in terminio ejus, excepto ipsos clericos et ecclesiam el ipsos feuos quos milites tenent per me : quantum ibi habemus in homi- nes, in feminas, in terris, in vineis, et quantum ibi habemus et habere debemus, sic donamus Domino Deo et sancto Sepulcro et ad ipsam cavallariam Templi Salomonis per alodem, ita ut neque nos neque ullus, ex progenie nostra, ibi quicquam ulterius non requirat. Hoc autem factum est in monasterio Sancte Marie. Helecti, in presentia Raimundi, abbatis ejusdem loci, et Roggerii de Beders et Ysarni de Prullano et Ber- nardi de Ganeto et Petri Pelapol et Petri Raimundi de Ravat et Bernardi de Blanca Fort et Arnalli de Gornellam et Petri Amelii de Torrellas et Bernardi Salomonis, qui hec scripsit, anno ab incarnatione Xpisti M°G0XXX0IH0, regnante Lodovico rege, in feria 1. Pontius de Baris firmat, et Petrus Raimundi de Barbairano flrmat. LVII1 1 1 33 (26 mars 11 33— i4 avril 11 34). Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. 7, fol. 7TO-8. In nomine Domini. Ego, Petrus Rainardi, cum consilio et voluntate fratris mei, Guillelmi Rainardi, pro redemptione anime me§ et de anima patris mei et matris mee et omnium parenturn meorum, dono atque laudo Domino Deo et militibus de caballaria de Templo Salomonis, tarn presentibus quam futuris, unum campum de meo alode proprio, qui est in terminium de Nibiano ; et iste campus infrontat de circio in feuum de predicto Guilelmi (sic) Rainardi, et de aquilone infrontat in via que dis- currit de Pedenaz ad (fol. 8) Nibianum, et de aura Narbonesa infrontat in Tartugario. Anno Dominice incarnationis M°G°XXXI1I, hoc fuit factum atque donatum in manu de Hugone Rigauldi et de Petro Bernardi, fratre suo, et fuit donatum istuddonum in presentia istorum, videlicet de Petro de Pedenaz et de Rainardo deBeciano et de Petro Fel et de Pontio Berengarii et de Laureto et de Hugone et de Bertrando de Tabaciaco. LIX u33 (26 mars n33 — 14 avril n34). Original avec fragment de sceau : Paris, Arch. 3Nat., S 4q52, n° 44 (Mont de Soissons de Mau- pas, n° 1 de la i2e liasse.) De courtil de Gerches. G(osslinus) (a), Dei pacientia Suessorum minister indignus, Hugoni, magistro militum Iherosolimitani Templi, omnibusque successoribus ejus sustituendis in per- petuum. Quanto habundantiori caritate, frater Hugo in Xpisto carissime, tu et fra- tres tui, non solum sustancias (sic), verum etiam animas vestras pro Xpistianitatis (a) Jocelin, eveque de Soissons, 11 26 f 24 octobre 11 52. CARTULAIRE DU TEMPLE 43 defensione exposuistis, eo attentius nos et ceteri quibus §cclesiarum cura commissa est, milicie, vestry usibus neeessaria providere debemus. Eapropter, qu§ tibi el fratri- bus tuis in capitulo Beate. Marie, et sanctorum martyrum Gervasii et Prothasii, in pre- sentia nostra, concessa sunt, ne discursu temporis rixam rnovere possint, custodie, litterarum commendare curavimus. Notum itaque tam presentibus quam futuris fieri volumus, quoniam nobis plenarie. in capitulo residentibus, tu et fratres tui postulastis ut annuo censu minutas decimas curtis vestry, qu§ in parrochia Cerchie. continetur, vobis concederemus ; nos autem, justis postulationibus vestris annuentes,censum xncim denariorum commu niter currentis monete, petita (sic) concessimus. Addidimus etiam ut fratres Templi Salomonis quod est Iherosolimis, liberam haberent sepulturam, sine jure parrochiali, in atrio ibidem consecrato. Ut vero he,c nostre. munificentie, donatio robur inviolatum haberet, sigilio nostro et capituli nostri muniri precepimuset perso- narum §cclesi§ nostra signis insigniri voluimus. Signum Ansculfi, prepositi. Signum Nevilonis, archidiaconi. Signum Rothardi, decani. Signum Hebali, archidiaconi. Signum Teobaldi, archidiaconi. Signum Alardi, archidiaconi. Signum Bartholomei, cantoris. Signum Johannis, capellani. Signum Gaufridi, magistri. Actum est hoc M°GmoXXXmoIII° Dominic^ incarnationis anno, Ludovico patreet filio juvene Ludovico feliciter in Gallia regnantibus. IiX n33 (26 mars n33 — 14 avril n34). Original jadis scelle de 2 sceaux : Paris, Arch. Nat. , S 4968, n° 1 3 (Goulours, icr n° de la 2k* liasse) ; copie du xine s. : ibid. (Cart, de Provins, fol. 37). Edite : Duchesne, Hist, geneal. de la Maison royale de Dreax, preuves, p. 233 (extrait des Memoires defeu M. Pierre Pithou); Bourquelot, Biblioth. de VEcole des Charles, i858, p. i85. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Notum sit omnibus hominibus, tam futuris quam presentibus, quod donnus Lethericus de Baldimento, Dei amore et pro anime sue salute et pro animabus omnium antecessorum suorum, Deo et mili- tibus Templi dedit quidquid habebat apud Baldimentum et quidquid habebat a Gantumerala usque ad Baldimentum, de feodo domini Andree. (a) senescalci. Dedit etiam quandam mulierem quam habebat apud Alnetum villam. Hoc donnm laudavit et concessit Leonius, filius ejus, et Eustachius, filius ejus. Hoc donum iterum laudavit dominus Andreas, a quo tenebat. Et quando donnus Letericus Wil- lelmo Falconi hoc donum concessit, a militibus Templi centum libras habuit et vil- lam unam, scilicet Dolgalt, que. erat de elemosina domini Andree;. Pactumque fuit quod Eusthachius, filius Letherici, illam villam haberet, et, si morerelur sine legi- timo herede, terra ad milites Templi reverteretur. Testes sunt hujus rei, ex parte militum : Willelmus Falco, qui helemosinas militum Templi extra mare in custodia habebat, Wilhlelmus (sic) de Baldimento, Johannes Rufus, Robertus d'Orivol, Marcus et Philipus de Plairro ; ex parte Letherici testes sunt : Hecelinus de Cantarana, Wite- rus de Baldimento, Gonterus et Yivianus de Virtutibus, Hecelinus de Anglaura. Facta sunt hec anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo XXXIIL Ludovico rege regnante, Atone (b) Trecis episcopante, Teobaldo (c) comite superstite. (a) Andre de Baudement, senechal de Thibaud, comte de Champagne et de Blois. — (6) Ha- ton, eveque de Troyes, ii23-n45. — (c) Thibaud, comte de Blois, 1103, et de Champagne, c. 1 125 *J* 8 janvier n52. 44 CA*RTULAIRE DU TEMPLE LiXI n33 (26 mars n33 — 14 avril n34). Original jadis scelle : Dijon, Arch, dep., H n56 (commanderie de Bure). Edite : Petit, Hist, des Dues de Bourgogne, II, p. 218-9. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Quoniam consuetudinarium est et ab antecessorum nostrorum ductum industria, ut ea que posterorum memorie, comen- danda viderentur litterarum tradantur custody, dignum duximus ea qu§ subinfe- runtur,ne oblivione dispereant ne vel quod inde actum est quandoque aliqua inmute- tur fraudulentia, in hujus carte, sinu fideliter recondere. Ego igitur, Guilencus (a), alm§ Lingonensis ecclesi§ nutu Dei episcopus, notum volo esse tarn futuris quam presentibus, Paganum de Buriis de conversation seculari ad Xpisti militiam Templi Domini, quod est in Ierusalem, se transtulisse et fideli voto se et sua ibidem tradi- disse. Villam itaque Buriarum cum omnibus appendiciis suis, consilio meo et consi- lio dominorum et amicorum suorum, ad expeditionem Tempii Domini et militum Xpisti in eodem bella gerentium, pari conditione a se donatam, hoc presenti nostra auctoritatis scripto vobis notificamus et gloriam Xpisti cunctis generaliter adnun- ciamus. Rainaldus de Granceio, cum uxore sua et liberis, laudavit et concessit. Hujus rei testes sunt multi, sed isti duo precipue, scilicet Galterius Malvasleth et Guido de Ghalanciaco, comes de Sal, et uxor et filii ejus similiter, et Willermus, frater ejus, similiter. Hujus rei dux Burgundy et episcopus sunt testes. Nocherius de Bolceneis, cum uxore sua et liberis, laudavit. Hujus rei Guido de Vanorio et Hodo de Masiaco sunt testes. Raimundus, frater supradicti Pagani, cum uxore sua et liberis, concessit. Hujus rei Hugo Bosya et Robertus de Gameriaco sunt testes. Soror ejus, Emelina, et liberi sui laudaverunt. Testis est : Milo de Saconiaco et Thebaudus Miche- rius. Alia soror de Aspriaco et maritus ejus et filii concesserunt. Hujus rei Hugo de Vivario et Milo clericus sunt testes. Dominus Paganus de Buris Jocermum villicum tenebat et donnus Rainaudus de Granceio tenere concesserat, sed quando voluit recedere et ad Iherusalem ire, timens de eodem villico, fecit iterum laudare donnum Rainaudum et uxorem suam et filios. Et ipse Rainaudus, in manu Roberti senescalci, militibus Templi concessit. Aemilina et Guido, filius ejus, Deo et militibus Templi censum Humberti et Gui- donis, fratris sui, scilicet iinor denarios, concesserunt, et xx solidos habuerunt, et fidem dedit Guido de hoc quod faceret laudare fralribus suis. Testes sunt : Girardus de Rovra, Walterius Malvasleth, Rainaudus de Granceio, Raimondus, frater Pagani, Hodo Bogor(et P). Volo etiam omnibus notum esse Guidonem de Fosato et Willermum, fratrem ejus, semet ipsos Templo Dei vovisse et reddidisse [...] pratum Tilecastri, laude et con- silio Aduuini de Beria, de quo supradictum pratum tenebant. Hujus rei Guillermus de Fosato et frater ejus, Unbertus, et Lambertus Falsardus sunt testes. Et domi- nus Aimo de Tylecastro, de quo supradictus Aduuinus hoc pratum tenebat, lau- davit. Hujus rei Theobaudus de Gaisoil et Guido Talavath sunt testes. Episcopus Guilencus laudavit in synodo sua, de quo supradictus Aimo hoc pratum tene- bat. Milo de Saconiaco et filius ejus cum uxore laudaverunt. Hugo Bosia, cum (a) Guilencus, eveque de Langres, na5 f 1 (P 3) aout 11 36. CARTULAIRE DU TEMPLE 45 uxore sua et liberis, laudavit. Guido, ejus possessor, in hoc pratum lapideas cruces loco metarum, concessu suorum vicinorum, posuit. Facta sunt he,c anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo XXX. III. Lauo- dovico rege regnante, Hugone duce ducatum tenente, Guilenco episcopo episcopante, Fulcone archidiacono archidiaconante. LrfXIl 1 133, mercredi (29 mars n33 — 11 avril 1 1 34) . Copies du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. G de Douzens, ch. 3, fol. 5; Cart, A de Douzens, ch. 4o, fol. 3o. In nomine sancte et individue 1 Trinitatis. Ego, Laureta, que fui filia (sic), timens futurum diem, scilicet diem juditii2, ubi erit redemptor meus sedens in sede majestatis 3 sue et retribuens unicuique prout gesserit, pro redemptione anime mee necnon parentum meorum, ut, miserante redemptore, Averni penas evadere possimus, aliquid de hereditate4 mea que michi ex patre meo prefato accidit, militibus Ihero- solimitanis et in Templo Salomonis 5 unanimiter conversantibus et contra inopinatos Sarracenos, qui legem Dei et fideles Deo servientes destruere conantur, et cotidie adversus impiissimos istos, secundum evangelium, viriliter bellantibus 6,per fidem et sine inganno7 et cum hac carta dono et laudo ; et in perpetuum, sine mea meo- rumque successorum aliqua inquietudine8, trado militibus nunc et in perpetuum in Templo Dei commorantibus 9, in manu Hugonis Rigauldi 10, qui procurator militum predictorum est, videlicet tolum illud quod habebam 11 in terminio ville que vocatur Dozencs, sive sint homines sive femine. (fol. 5X0) sive usatici, totum illud quod habe- bam infra villain prefatam vel infra terminum ville. ; similiter duas condaminas quas habebam in terminio castri quod 12 vocatur Blumat. Similiter ego, Guilelmus de Piniano, vir predicte Laurete, pro redemptione anime mee et parentum meorum, donum quod uxor mea cum hac carta donavit, dono et laudo et in perpetuum trado militibus prefatis cum hac carta, in manu Hugonis13 predicti. Actum 14 anno ab incar- natione Domini M°C°XXX0IH0, feria 1111. Hujus donationis et solutionis 15 testis sum ego, Bernardus de Port, canonicus Sancti Petri, qui hanc cartam scripsi, et ego, Wilelmus de Yillarder16, et ego17, Bernardus de Pignano, frater Guilelmi, et ego18, Petrus Sicfrez 19 de Bizan, et ego, Pontiolus20 de Bizan, filius Petri suprascripti 81, et ego 22, Berengarius de Turreves 23 junior, et ego 24, Petrus de Suregio. LiXIlI n33, ier avril. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. n4» fol. 87-88. De Brucafoll. In nomine omnipotentis Dei, Patris etFilii et Spiritus sancti. Ego, Rogerius de Bitterri, cum consilio et voluntate domne matris mee, Gecilie, et fratrum meorum, Raimundi Variantes du Gartulaire A : 1. dividue. — 2. timens futuram diem juditii. — 3. magestatis. — 4. ereditate. — 5. in Templo Salomonis Dei, — 6. bellatibus, — 7. inguanno. — 8. inguietudine. — 9. comorantibus. — 10. Ugonis Rigaldi. — n. abebam. — 12, que. — i3. Ugonis. — iZj. Actum est hoc anno. -- i5. sulutionis. — 16. et Gilelmus Petri de Vilarzel. — 17. omis. — 18. omis. — 19. Sicfre. — 20. et Poncius. — 21. Ces trois mots manquent. — 22. omis. — 23. Petrus de Turves junior. — - 24. omis. 46 CARTULAIRE DU TEMPLE Trenchavelli atque Bernardi, propter remedium et absolutionem anime patris mei, Ber- nard! Attonis, et propter remissionem peccatorum ejus atque meorum, donator sum Deo et sancte militie Iherosolimitane Templi Salomonis et fratribus ibidem Deo in defensione Xpistianitatis militantibus, in rnanu domniUgonis Rigaudi, confralris socie- tatis eorum. Dono etiam et trado atque concedo predicte militie, cumassensu et con- firmatione predicte matris mee et fratrum meorum predictorum, et cum laudamento baronum meorum, in manu prelibati Ugonis Rigaudi, villam meam que vocatur Bur- chafols, in comitatuCarcassense, et totum quantum in ipsa villa habeo vel habere debeo et in suis omnibus terrniniis, homines scilicet et feminas, terras et vineas, mansos et mansiones, ortos et ortales, aquas et riparias, prata, pascua, culta et inculta, census et usaticos,heremum et condirectum, seniorivos et adempramentis (sic) et totum alium honorem dictum vel dicendum, sicut melius ibi ilium habeo et habere debeo^ cum omnibus exitibus suis hac reditibus et cum omnibus suis fundis et limitibus et cum omnibus sibi pertinentibus, totum sine inguanno, sicut melius fatio vel facere possum, sine omni retinentia et reservatione mea, eidem militie trado et dono, laudo atque concedo (fol. 87yo). Dono itidem atque concedo eidem militie unam terram meam quam ferraginem vocamus, in terminio sive in suburbio Sancti Michaelis Carcassone, sublus portam Tolosanam, que ab oriente concluditur in via publica et de meridie in honore Sancti Nazarii, quern hodie tenet Petrus Guilelmi, et de occi- dente in alia via et in rego de ipso viverio, de aquilone vero in orto meo et in alia via que discurrit ad (sic) ipsa porta Tolosana in riparia Aide. Hec omnia superius prefixa dono et laudo et per francumet liberum alodium trado suprascripte militie Iherosoli- mitane Templi Salomonis et fratribus ibidem ad tutelam et defensionem sancte civita- tis Iherusalem et sancte Xpistianitatis Deo militantibus, presentibus atque futuris, in manu domni jamdicti Ugonis Rigualdi, confratris societatis eorum. Et ut, si ipsi fratres presentes aut futuri in predicta ferragine voluerint villam facere et fundare atque edi- ficare et ad ediflcandum ac permanendum ibi homines mittere, habeant licentiam fatiendi, excepto de meishominibus. Et ego, prephatus Rogerius, aut posteritas mea inipsis hominibus aut in ipsa villa ullum censum autullum usaticum authostem vel cavalgatam sive aliquod blandimentum non habeamus nec ullo modo in perpetuum requiramus. Sicut superius scriptum est, sic ego, pernominatus (sic) Rogerius, et nos, fratres ejus, Raimundus Trenchavellus atque Bernardus, etiam et ego, jamdictagenitrix illorum, Cecilia, cum laudamento et affirmamento baronum nostrorum, hec prefata omnia cum omnibus ipsis meliorationibus et augmentationibus quas ibi Deus dederit, propter remedium et absolutionem anime prefati genitoris nostri (fol. 88), Bernardi Atonis, et propter indulgentiam et remissionem omnium peccatorum ejus atque nostrorum, prelibate militie fratribusque ibidem Deo militantibus, presentibus atque fuluris, per francum et liberum alodium donamus et laudamus atque omnimodis confirmamus, sine omni retentu nostro, in manu domni predicti Ugonis, confratris et fidelis servi predictorum conmilitonum Xpisti, ad habendum et possedendum (sic) suamque voluntatem fatiendum ac disponendum secundum institutionem ordinis militie sue in perpetuum. Hec quippe omnia facimuS, ut omnipotens ac misericors Deus in bona nos perseverantia vivere et, post hujus vite cursum, in bona fine ac confessione de hoc seculo suscipere dignetur, amen. Sane vero, quod minime credi- mus esse venturum, si quis homo aut femina hanc donationis nostre oblationem violare presumpserit, a liminibus sancte ecclesie et societate sancte Xpistianitatis CARTULAIRE DU TEMPLE l\ 7 separetur et, nisi cito resipuerit et ad emendationem pervenerit, cum Iuda tradi- tore et sequacibus suis in infernum sepeliatur. Actum est hoc in kalendis aprilis, die sabbati, anno C. XXX. III. post millesimum Dominice incarne (sic), regnante Lodoyco rege. S^m domni Rogerii et fratrum ejus, Raimundi scilicet atque Bernardi, matrisque eorum, Cecilie vicecomittisse (sic), qui sicistam car tarn et hoc donum ore et manibus laudaverunt ac confirmaverunt et subscriptos testes firmare rogaverunt. S^m Bernardi de Ganeto. S^m Bernardi de Tres Mais. S^m Bernardi Pontii de Aqua Viva. S^m Wuilelmi comitis. S^m Wuilelmi Rogerii de Aragono. S^m (fol. 88yo) Bernardi Pelapol S^m Arnaldi Pelapol. $ Petri Pelapol. $ Wuilelmi Mancipii. S^m Guilelmi Adaulfi, notarii domni Rogerii predicti, qui hoc, jussione ipsius, scripsit dieet anno prenominato. LX1V u33, 11 avril. Copie du xne s. : Toulouse, Arch dep., fonds de Malte, Cart. C de Douzens, ch. 2, fol. ive-4v°; autre copie du xne s. (incomplete du debut) : ibid., Cart. A de Douzens,, ch. 1, fol. 1-2. In nomine omnipotentis Dei, Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Bernardus de Ganeto, et uxor mea, Raina, et Alius noster, Bernardus, et ego, Aimericus de Barbai- rano, et uxor mea, Galburgis, et tilius noster, Aimericus, et fratres mei, Guilelmus Chabberti et Raimundus Ermengaudi et Arnaudus, et mater nostra, Beatriz, nos omnes insimul donamus Deo et sancte militie Iherosolimitane Templi Salomonis et fratribus ibidem Deo in defensioneXpistianitatis militantibus,in manu domni Hugo- nis Rigauldi, confratris societatis eorum, ipsum castrum nostrum quod vocamus Dozencs, cum omnibus fortezis et munitionibus que hodie ibi sunt et in antea facte, erunt, et totum hoc quod in ipso castro et in ipsa villa de Dozencs et in omnibus ter- miniis ejus nos habemus et (fol. 2) habere debemus, homines scilicet et feminas, terras et vineas, mansos et mansiones, ortos et ortales, prata, pascua, boschos et gar- rigas, aquas et riparias, vias viarumque ductus atque reditus, census, usaticos et albergs et adempramenzs, ballias et convenientias, rustica et suburbana, hoc est rus- ticalia et militaria, et totum aliud quod in predicto castro et in ipsa villa et in omni- bus munitionibus et fortezis eorum et in omnibus terminis suis, nos predicti habe- mus el habere debemus, cum exitibus et reditibus et fundis et limitibus eorum atque possessionibus et cum toto hoc quod ibi homines vel femine tenent de nobis, et heremum et condrectum (sic), divisum vel dividendum, totum, sicut dictum est vel melius dici potest, sicut facimus et melius facere possumus, totum, sine inganno et sine omni nostra retinentia, predicte militi§ et confratribus ibidem Deo militan- tibus, presentibus atque futuris, donamus atque laudamus et omnimodis concedendo auctorizamus, in manu predicti Hugonis Rigauldi, predicti confratris societatis eorum. (fol. 2yo) Ego vero, Petrus Raimundi de Barbairano, et uxor mea, Mabilia, et ego, Arnaudus, frater ipsius Mabilie, donamus et laudamus atque concedimus predicts, militie, totum hoc quod habemus et habere debemus in predicto castro de Dozencs et in ipsas fortezas que ibi sunt vel in antea facte erunt, scilicet de ipsas Ghavas ad intus, et quantum ibi homines vel femine tenent de nobis, ut similiter teneant et habeant de ipsa militia et de fratribus ibidem Deo militantibus. Et donamus eidem 48 CARTULAIRE DU TEMPLE militie totum hoc quod habemus in Bernardo Modul et in ipso honore quern tenet de nobis ad feuum. Etdonamus eidem militie ipsam nostram partem de ipsis ortis quos tenent de nobis ipse Bernardus Modul et Tapina ac filii ejus, Arnaudus et Bernardus, ad ipsum fontem de Dozencs ; et nostram partem de ipsa vinea quam tenet de nobis filia Poncii Amelii in loco quern vocant Gisterna, et unum campum ad Podium Bis- balem, qui affrontat de altano in terra de Trebug, et de meridie in strata, et de circio in honore de Pitita, et de aquilone in honore Berengarii, filii Poncii (fol. 3) Bernardi. Et donamus eidem militi§ unam faixam terre ad ipsam Lausam, que affrontat de altano in honore ejusdem militie,, de meridie in honore Berengarii predicti, de circio in honore Bernardi Modul, de aquilone in flumine Aide. Ego etiam, Wilelmus Mantilinus, dono ipsam meam medietatem unius vinee, que fuit Raimundi Adalberts in terminio de Bubars, ad ipsam Gomam, et ipsa mea medietas affrontat de altano in vinea Boneti clerici, de meridie in vineas meas et fratrum meorum, de circio in alia medietate fratris mei, Raimundi Mantilini1, de aquilone in podio, in alodio nostro. Et dono eidem militie. ipsam meam medietatem et totum hoc quod habeo in alia vinea quam tenent Guilelmus Paulinus et frater ejus, Petrus, de me et de fratre meo, Raimundo, ad ipsum collum de Dozencs, ad ipsam Lausam. Ego etiam, jam dictus Bernardus de Caneto,et uxor mea, Raina, donamus et conce- dimus predict** 2 militie prenominatum hominem nostrum, Bernardum Modul, cum ipsis ortis quos tenet de nobis, recognoscentes (fol. 3V0) et manifestantes quia ipse homo noster erat ad faciendum nostram voluntatem, et ideo donamus ilium, cum alio prenominato honore, Deo et suprascripte militi§. Sicut superius scriptum est, sic ego, predictus Bernardus de Ganeto, et uxor mea, Raina, ac filius noster, Bernardus, et ego, supradictus Aimericus 3, et uxor mea, Galbur- gis, ac filius noster, Aimericus, et fratres mei, Guilelmus Ghatberti4 et Raimundus et Arnaudus5, et mater nostra, Beatriz, et ego, Petrus Raimundi predictus, et uxor mea, Mabilia, fraterque ejus, Arnaudus, et ego, predictus Guilelmus Mantilinus, nos omnes predicti, nostra bona ac spontanea voluntate, totum suprascriptum hono- rem, sine omni retinentia 6 nostra, per liberum et franchum 7 alodium, Deo et prenominate militie, 8 et fratribus ibidem Deo militantibus, presentibus et futuris, donamus, laudamus et omnimodis desemparamus, in manu domni predicti Hugonis Rigauldi 9, confratris ac 10 fidelis servi predictorum commilitamum Xpisti, cum omnibus meliorationibus et augmentationibus quas ibi Deus dederit, ut ab hac die in antea, nos aut aliquis de infantibus (fol. k) nostris aut de heredibus11 nostris aut ullus homo vel femina, per nos vel per nostram vocem aut per nostrum consilium, ibi 12 ullum censum aut aliquod servitium aut ullum usaticum sive aliquam domi- nationem vel aliquod seniorivum non requiramus neque habeamus in perpetuum, sed totum sit libere et integerrime suprascripte militie et confratrum ibidem Deo militantium, presentium 13 et futurorum, ad habendum ac possedendum suamque voluntatem faciendum etiam 14 et disponendum, secundum inslitutionem ordinis i. Le texte du Cartulaire A commence ici (Les variantes qui suivent sont celles du Cartulaire A). — a. pre- dict©. — 3. Aimiricus. — 4. XatbertL — 5. Ici et plus loin, Arnaldus. — 6. retinencia. — 7. francum. — - 8. militie. — 9. Ugonis Rigaldi. — 10. hac. — 11. eredibus. — 12. (fol. lyo). — i3. presencium. — i4- eciam. GARTULAIJRE DU TEMPLE Z| 9 militie, su§, sine omni nostro bandimento (sic) 1 et sine omni contradictione 2 nostra. Ego % Aimiricus jam dictus, de Barbairano, et ego, Gtiilelmus Xatberti. frater Aimirici jam dicti, donamus nosmet ipsos, corporis et anime (sic), in morte sive in vita, Domino Deo et prephate militie, pro remissione peccatis (sic) nostris, et quando derelinquerimus seculo (sic), habeat prefate militie (sic) nostros eque (sic) et armas (sic), et, si non habuimus eque vel armas, habeat pro unicuique (sic) de nobis c solidos monete Garcass(ensis). Hoc autem facimus 4 propter remedium et absolutionem animarum patrum et matrum ac parentum nostrorum, et propter remissionem peccatorum eorum atque nostrorum. Sane vero, quod minime credimus esse venturum, si quis homo ant femina hanc donationis nostre oblationem 3 frangere aut violare presumpserit, nisi cito resipuerit et ad emendationem venerit, a liminibus sancte, ecclesie 6 separetur et cum Juda traditore et sequacibus 7 ejus perpetim dampnetur. Actum est hoc m idus (fol. tf0) aprilis, feria in, anno G°XXX°III post millesimum Dominice incarnationis 8, regnante Lodoico 9 rege. Sig^m Bernardi de Caneto et uxoris ejus, Raine,et filii ejus, Bernardi, et Aimerici de Barbairano atque uxoris ejus, Galburgis, et fratrum ejus, Guilelmi Ghatberti 10 et Raimundi atque Arnaldi *\ matrisque eorum, Beatricis, atque Petri 12 Raimundi et uxoris ejus, Mabilie, fratrisque ejus, Arnaudi 13, et Guilelmi Man- tilini 14, qui omnes sic istnd clonum laudaverunt et hanc cartam propriis manibus firmaverunt et subscriptos testes firmare rogaverunt. Sig^m Petri Roggerii de Barbai- rano. Sig^m Wilelmi 45 Botet. Sig^m Roggerii 16 de Subranciaco. Sig^m Mata- maur 17. SrG^M Berengarii de Barbairano. Sig^m Hugonis 18 de Barbairano. Sig^m Guilelmi Adaulfi19, qui sic hanc cartam scripsit, jussione predictorum donatorum,die annoque prenominato. IjXV i i 33, 29 juin. Original cyrographe : Perpignan, Arch, dep., H (Temple), Vilamolaca, ancien parchemin du Temple n° 1622. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais , dans la Semaine religieuse du dioc. de Perpignan, 1884, p 768. De Villa Mulahca (sic). Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Subirana femina, dono et laudo Domino Deo et milicie. Templi Iherosolimitani ipsum honorem quod vir meus, Berengarius Arnalli, donavit prefate, milicie., exceptus ipsum hono- rem qui est ultra Riard, qui est juxta Villam Mulacham, quod retineo de mea vita, et, post obitum meum, revertatur ad supradictam miliciam ; in tale conventu ut milites Templi donent michi per unumquemque annum, ad vincla S. Petri, vi hemi- nas ordei, quandiu vixero. Et dono et laudo ipsum honorem quod vir meus, Beren- garius, dedit Beate Marie, de Gampo; sicuti ille donavit, sic dono et laudo Beat§ Marie, et ad clericis ejus, sine omni engan et absque ullo retentu. Prefatus autem honor 1. bland imento. — 2. contradiccione. — 3. Ce paragraphe ne se trouve que dans le Cartulaire A, oh il se troixve precede d'un signe particulier. — 4. facimus nos omnes suprascripti. — 5. oblationis — 6. ecle- sie. — 7. sequascibus. — 8. incarne. — 9. Lodoyco. — 10. Xatberti. — 11. (fol. 2). — 12. Les mots atque Petri sont detruits. — i3.fratris ejus, Arnaldi. — Mantelini. — i5. Guillelmi Boteti — 16. Roge- rii. — 17. Matha Maur. — 18. Ugonis. — 19. Adaulphi. Cartulaire du Temple. 4 5o CARTULAIRE DU TEMPLE est in comitatu Russilionensi, infra fines et terminds de Villa Mulacha et in ajacen- cia Beati Juliani. Et est manifestum. Qui voluerit disrumpere Domino Deo et milicie. Templi in duplo componat, et ultra habeat firmitatem in perpetuum. Actum est hoc in0 kalendas juli, anno ab incarnatione Domini M°.G°. XXX0. IIP, regnante Leduico rege XX°IIIP anno. Sig^num Subirane femine, qui istam cartam donationis vel laudationis fieri jussit, firmavit et testes firmare rogavit. Sig^num Bernardi Gitardi ; Sig^num Guilelmi de Sancta Eugenia, fratres predicte Subirane. Sig^num Petri de Gorneiano. Sig^num Petri de Baniols. Fuit factum in presentia Petri Ber- nardi, de Gavalleria, et aliorum bonorum hominum qui presentes fuerunt. ^ Petrus monacus et sacerdos, rogatus, scripsit, cum litteris rasis in mi linea, die et anno quo supra. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 23. Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus quam et futuris, quod ego, Bernar- dus Arnativicecomes,etconjux mea vicecomitissa, nomine Na Almus.donatoressumus Domino Deo et sancte militie. Templi Iherosolimitani, cum filio nostro, Raimundo Fulchoni, quam filii nostri Willelmi, et propter remissionem peccatorum nostrorum, omni anno per unamquamque ebdomadam, somadam salis unam, ut Dominus om> nipotens propitius sit peccatis filii nostri nostrisque [dijgnetur placare criminibus et nobis omnibus premium eterne vite tribuere dignetur, ac dirigat actus nostros in omni opere nostro, dum in hac vita fnerimus. Hanc vero do[na]tionem tali facimus modo, dum sal cucurrerit et sancti earn acceperint aut aliquis castellanus earn acce- perit, ut nullo modo illi pretereat supradicta donatio sicut superius remoratur. Quod si quis hanc cartam donationis voluerit irrumpere, non hoc valeat vendicare set in duplo componat, scriptura manenteomni tempore firma. Actum est hoc vi idus julii, anno Dominice incarnacionis G tricesimo III post millesimum. Sig^num Bernardi Amati vicecomitis ; Bernards vicecomes ffr ; Sig^num Na Almus, conjugis ejus ; Sig^num Raimundi, filii ejus, nos omnes supradicti qui hanc donationem fecimus testesque firmare rogavimus. Sig^num Bernardi de Dua Gastella. Sm Berengarii. Sig^num Bernardi de Gardona. Sig^num Raimundi Willelmi de Boxadoss. Sig^num Berengarii. Berengarius, sacerdos et monachus, qui hoc scripsi die et anno quo supra Copie duxnes. : Toulouse, Arch, dep., fonds deMalte, Cart. A de Douzens, ch. 36, fol. 29. In Dei nomine. Ego, Bernardus de Ganeto, et uxor mea, Raina, atque infantes nos- tri, et ego, Beatriz, et filii mei, Aimiricus et Gilelmus Xatberti et Arnaldus atque Raimundus, recognoscimus et laudamus sancte militie Iherosolimitane et vobis, Ugoni Rigaldi, et ceteris confratribus vestris, presentibus atque futuris, in ipsa militia Deo servientibus, quod, quando dedimus vobis honorem nostrum de Dozencs, erat ipse honor in pignore. Et vos, predictus Ugo Rigaldi, redemistis ipsum honorem de ipso pignore : partem scilicet de me, Bernardo de Ganeto, et uxoris mee infantumque meorum, redemistis de Raimundo de Cane Suspense, qui habebat earn in pignore pro centum solidis Melgoriensium ; partem vero de me, Biatrice, et predictorum filiorum L.XVI 1 1 33, 10 juillet. LXVII n33, 20 juillet. Jfrnrf nft-H 1« «* Atmtrtcuf-iCiittrti xafcn -xartudtraxp lUtmut? xvaxpxc$cvm-ndrt?)nere et habere ipsum honorem vobis feceri- mus, usque, sine vestro inguanno, de vobis redimatur. Sig^num Bernardi de Ganeto et uxorisejus ac infantum iliorum, qui sic istam cartam firmaverunt. Sig^num Beatricis et filiorum ejus predictorum, Aimerici, Guilelmi Xatberti, Arnaldi atque Raimundi, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Pelri de Monte Irato. $ Guilelmi Mancipii. $ Petri Raimundi de Barbairano. Gilelmus scripsit, jussione predictorum Bernardi de Ganeto et Aimerici atque Guilelmi Xatberti, fratris ejus, anno millesimo G. XXX. Ill incarne (sic) Dominice, xin kalendas augusti, feria v, regnante Lodoico rege. L.XVIII n33, 29 juillet. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, du Mas-Deu, n° 219, fol. i35vo. Edite : Alart, Cartul. Roussillonnais, dans la Semaine relig. du dioc. de Perpignan, i884, p. 783. In nomine Dei Patris. Ego, Agalaidis femina, dono et laudo corpus meum et ani- mam meam Domino Deo et ad sanctam miliciam Iherosolimitani, qui vocatur Tem- plum Salomonis, ad ipsos qui ibi sunt milites et in antea venturi sunt, ad servicium Dei faciendum subtus obedienciam de ipso magistro qui ibidem est et in antea ven- turus est, sine ulla proprietate. Et ad sanctam miliciam suprascriptam de Iheru- salem dono et laudo omnem meum alodem, in manu Uguoni, Rigualdi, qui est servus et obediens ad milites Xpisti, quantum habeo vel habere debeo per qualescumque voces, sine blandimento ullius hominis vel femine,in locum quern apellant Girsano, pro remissione omnium peccatorum meorum et parentum meorum, absque ullo retentu. Est autem prescriptum alodem in comitatu Rossilionensi, infra terminos Beate Marie de Anils et Beati Juliani de Villa Mulacha. Quantum (fol. 136) infra istos terminos habeo vel habere debeo, totumdono sine omnienganno ad suprascrip- tam miliciam, et ita ut milites prescripti Templi traxerunt de Oliba de Gandel pres- criptum alodem, quia ille habebat in pignus per im01 libras argenti. Et hoc donum facio propter quod Dominus meus fuit dignatus esse pauper per me : sicuti ille fuit pauper per me, sic volo esse paupercula per ilium ; et ut ille faciat me pervenire ad veram penitenciam et ad veram confessionem et faciat me pervenire ad suum sanctum paradisum ; et habeat mercedem ad animam patris et matris mee et ad (sic) omnium parentum meorum, et ad omnes infantes meos faciat facere suum sanctum servi- cium, per quod veniant ad bonam finem. Et hoc donum facio cum consilio et cum bona voluntate de meis infantibus, videlicet Guilelmi Galterii et Raymundi et Bernardi. Istum donum et istum honorem, sicut superius est scriptum, dono et laudo 52 CARTULAIRE DU TEMPLE et firmo Domino Deo et ad sanciam miliciam prenominatam. Si quis aliquis de meis infantibus aut de meis parentibus rem tulerit aut infregerit de prescripto alodio, sit separatus de libro vite usque veniat ad emendacionem. Et est manifestum. Actum est hoc mi kalendas augusti, anno Dominice incarnacionis M0.G0.XXX°III0., regnante Lodovico rege XX". 1111°. anno. Sig^xum Agalaidis femine, quiistam carlam donacionis fieri jussit, firmavit et tes- tes firmare rogavit. Sig^num Guilelmi Galterii; Sig^num Raymundi ; Sig^num Bernardi, filiorum ejus. Sig^num Dalmacii de Paretz Tortas, gener ejus, qui hoc laudat et firmat. Sig^num Uguoni Rigaldi, qui est servus ad milites Xpisti, qui hoc donum recepit ; Sig^num Petri Bernardi de Perpiniano, conf rater ejus ; Sig^num Bernardi de Peralada, similiter conf rat ris ejus. Sig^num Poncii Adalberti de Tagio; Sig^num Jacobi de Perpiniano ; Sig^num Guilelmi Gasal ; Sig^num Raymundi Ste- phani ; Sig^num Johannis Peregrini ; Sig^num Petris Boni Mancipii, filii ejus ; Sig^num Olibade Gandel ; Sig^num Bernardi Guilelmi de Monte Eschiuo ; Sig^num Poncii de Rocha ; Sig^num Petri de Gorneiano ; Sig^num Berengarii Arnalli ; Sig^num Bernardi Utalgerii, confratres predicte milicie. Sig^num Poncii Stephani de Gandel. ^ Petrus, monachus et sacerdos, rogatus, scripsit die et anno quo supra. LXIX u33, septembre. Copie du xii* s. : Madrid, Arch. hist, nacional, Cart. B 5g5, fol. i23, n° 329. De donativo Fertunigons de Bera. In Dei nomine et ejus gratia. Ego, Adefonsus (a), Dei gratia rex, facio hanc cartam donationi s et conflrmationis vobis, Fertuniones de Sancto ^elodomo. Placuit michi, libenti animo et spontanea voluntate et propter servitium que michi fecistis et cotidie fecitis, dono et concedo vobis uno axarico in Bera, nomine Abavid, cum suas casas et cum sua hereditate, sicut erat tenente illo die quando ista carta fuit facta, ad facien- dam inde propriam vestram voluntatem, salvum et liberum et francum, vos et pos- teritas vestra per secula, salva mea fidelitate vel omni posteritate. Signum regis jfc Adefonsi. Et ego, Fortunio Enecones, vobis, fratribus Templi militie Salomonis, dono vobis illud ingenuum et liberum de me vel de posteritate mea, per cuncta secula. Facta carta donationis ex rege in era M.G.LXX.I, mense septembris, super Fraga, regnante me, Dei gratia rex in Aragon et in Castella et in Pampilonia et in Superarbi sive in Ripa Curta. Episcopus Arnald Dodo (b) in Oscha, episcopus Sancius(c) in Galagorra, alius Sancius (d) episcopus in Pampilonia, episcopus M(ichael)(e) in Tyrassona, episco- pus Garcia (/) in Gesaraugusta, Lop Garcec in Alagon, Fortin Fortis in Fontes, Lop Lopegin Rigla, John (sic) Diez in Alveda, Sem' Xemenones in Calataiub, Fertun Lopeg in Soria, Caxal in Nagara et in Taroca, Petro Tizon in Estela, Gastange in Biel. Ego, Dominicus, pro jussione domini mei regis, hanc cartam scripsi et hoc signum jfa feci. (a) Alphonse I, roi d' Aragon et de Navarre, no4, de Castille et de Leon, 1109 -j- 7 septem- bre n34 — (b) Arnald Dodo, eveque de Huesca, n3o -\- 19 juillet n34. — (c) Sanche, eve- que de Galahorra, ? — n4(.). — (d) Sanche, eveque de Pampelune, 1121— 11 septembre 11 42. — (e) Michel, eveque de Tarazona, 1119^ ii5i - (/) Garcia, eveque de Saragosse, n3o — n36. GARTULAIRE DU TEMPLE 53 LXX ti34, 3 janvier. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 27 ; deux copies : ibid., menie cote. Edite : Bofarull y Mascaro, Coleccion de documentos ineditos, IV, n° vi, page 18. In Dei eterni regis nomine. Ego, Raimundus Berengarii, Dei gratia Barchinonensis comes etmarchio, dono etiam omnipotenti Deo, redemtori meo, et sancti milicie Tem- pli Ierosolimitate (sic) Salomonis, cum asensu et confirmacione et cum laudamento baronum meorum, in manu ejusdem Arnalli deBedocs et HugonisRiguadi, cumfratris societatis eorum, quoddam kastrum, nomine Barberano, in nostra marchia contra Sar- racenos, cum militibus qui ipsum kastrum per me habent et cum omnibus ad idem chastrum pertinentibus et cum terminis et possesionibus suis, et totam dominacio- nem cum serviciis et usaticis suis, sicut melius ibi Deus dederit vel ego habere debeo, ut libere et sine diminucione et sine blandimento ullius hominis, presentes confra- tres et successores eorum, quando illi venerint et steterint cum armis in Graniana aut in predicta marchia ad defensionem Xpistianitatis, secundum institucionem ordinis milicie sue, habeant hec omnia predicte milicie, quod superius scriptum est, cum aug- mentacionibus quas Deus ibi dederit, etdisponant in perpetuum. Hec quippe omnia dono pro anima patris mei et matris mee et mea, ut Deus omnipotens dirigat actus meos et facia t me venire in suo servicio ad bonum finem, et peccata et offensiones clementer dimitat. Hanc itaque voti mei oblacionem si qua in crastinum cujuscum- que dignitatis aut mediocritatis persona violare temptaverit, nisi cito se contraxerit, deleatur nomen ejus de libro vite et cum Anania et Saffira, voti sui fraudatoribus, damnacionem incur rat. S. ^ Raimundi comes, qui hoc clonum punctatim firmavit ceterisque firmari rogavit. Actum est hoc m° nonas januarii^ anno Dominice incarna- cionis G tricesimo IIII0 post millesimum, anno XXV regnante Leudovici regi. Ber- nardus vicecomes^. Sig^ Raimundus (a), Dei gratia Ausonensis episcopus. Sig^num Guillelmi Raimundi, dapiferi. Sig^um Reiamballdi de Baselia. Sig^num Berengarii de Rerallt. Sig^num Guillelmo Raimundi de Pugallt. Sig^num Petri archil(evite). Sig^num Raimundi de Rocha. Sig^num Berengarius Bernadi. dapifer. Sig^num Arnal- lus Berengarii de Anglerola. Sig^num Berengarius Bernadi de Graniana. Sig^num Deusdedit. Sig^num Bernadi Guillelmi de Luciano. Bernardus, sacerdos, qui hoc scripsit die et anno ^ quod supra. Original: Barcelona Arch. Cor. Arag., perg, R. Bereng. IV, n° 28 ; copie du xir9 s. : ibid., meme cote ; copie du xme s. : S. Gervasio, Llibre Verd, fol. 22™. Edite : Bofarull y Mascaro, Coleccion de documentos ineditos, IV, n° xi, p. 29. In piis et religiosis causis augmentanclis et confirmandis diligenter operam dare, caritate, que operit multitudinem peccatorum, persuadente indesinenter compelli- L.XXI n34, i5 avril. (a) Raymond, eveque de Vich, 1 109 *j~ 26 novembre 1 146. 54 CAteTULAIRE DU TEMPLE mur. Ea propter, O(legarius) (a), Dei dignacione Tarrachonensis archiepiscopus, et illustris R(aimundus) (6), Barchinonensium, Barbisullunensium ac Ceritanensium comes et marchio, cum episcopis et ceteris clericis et comitibus et aliis terre. magna- tibus, quorum inferius nomina conveniri possunt, hoc constitutum facimus omni- bus militibus, secundum [propositum et ordinem filljorum qui Iherosolimis, pro amore Dei, pro fratribus animas ponere et sine proprio vivere devoverunt, in terra nostra Deo famulari et militare voluerunt. Personas siquidem et res eorum, predia videlicet et substancias, ubicumque eas habuerint, omni tempore in treva Dei poni- mus. Gastella quoque et villas ac mansos et domos eorum, quas modo habent et quas de cetero juste adquisierint, vel si quas in suo populaciones constituere volue- rint, omnia sub tuicione et defensione Dei ac beati Petri et nostra benigne suscipi- mus. Et ut omnia sub firma salvitate et securitate consistant mandamus atque pre- cipimus. Nulla denique persona, cujuscumque dignitatis seu mediocritatis, potestatem habeat vel licenciam in personis eorum vel hominum suorum in negociis secularibus judicandi vel distringendi neque in possessiones vel facultates eorum aliquid dispo- nendi, preter voluntatem eorum qui eis prepositi [fujerint et magistri. Ipsi autem prepositi et magistri, secundum Deum et ordinem suum, regant se ipsos et suos et que sua sunt, et disponant et judicent,parati ad exequendam justiciam et racio[n]em reddendam, si quis adversus eos vel res eorum justam se causam dixerit habere. Si qua igitur cujuscumque condicionis vel sexus persona, quod absit, adversus hanc constitucionem nostram insurgere temptaverit vel res eorum auferre vel minuere aud eorum personas infestare maliciose presumpserit, nisi cito secorrexerit et emen- daverit res quidem per treuvam, injuriam vero personarum, per sacrilegium, iram Dei quern ofendit, incurrafc et episcopo suo bannum episcopale et suo comiti ban- num quod ad comitem pertinet, persolvat. Quod est actum xvn kalendas mai, anno incarnacionis Dominic§ C.XXX.IIII. post millesimum. Ollegarius archiepiscopus $. Sig^num Ermengaudi (c), comitisUrgelli. Sig^num Raimundi comes. Berengarius (d), Dei gratia Gerundensis ecclesie episcopus. Sig^num Poncii Ugonis, comitis Impu- ritanensis. Sig^num Jordanis. Sig^jnum Berengarii de Gheralto. Sig^num Deusde. Sig^num Petri Bertrandi de Bello Locco. Sig^Jhnum Otonis. Sig^num Guilelmi de Cas- tro Vetulo. Sig^num Raimundi Renardi. Sig^num Petri de Turrucella. Sig^num Berengarii de Pela Follis. Sig^num Arberti de Casteliu. Sig^num Bernardi de Bello Locco. Sig^num Poncii Ugonis. Sig^num Raimundi Fulconis. Sig^num Petri archil(e- vite). Sig^num Berengarii Raimundi, vicarii. [S^n Petri, Barchinonensis archilevite1]. Signum Guillermi de Pugalto. Sig^num Raimundi de Torroja. Sig^num Petri Ber- trandi de Monte Palacio. Sig^num Guillermi Seniofredi. Sig^num Berengarii de ipsa Garriga; Sig^num Guillelmi, fratris sui. Sig^num Guillermi de Petred.^ Raimundi, Dei gratia Ausonensis episcopus. Berengarius, Gerundensis archidiaconus. Sig^num Raimundi Renardi de Olivis. Sig^num Petri Raimundi dePetred. Sig^num Reimundi Ademari de Rabedos. Sig^num Berengarii Segarii. Sig^num Gaucberti Guillelmi. Sig^num Bernardi de Yultreria. (a) Oldegarius, archeveque de Tarragone, 1118, 21 mars f 6 mars 1137. — (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, n3i f 26 aout 11 62. — (c) Ermengaud VI,comte d'Urgel, noaf 28 juin n54. — (d) Berenger. eveque de Gerone, m4 — ?. 1. Ces mots ont ete ray is. CARTULAIRE DU TEMPLE 55 Ego propterea, Raimundus suprascriptus, comes Barchinonensis, promito omnipo- tent Deo quod, ad obitum meum, dimitam omnia mea garnimenta Templo Iheroso- limitano et fratribus ibidem militantibus, et interim, in omni tempore vite mee, dabo ipsi milicie Templi xx morabitinos aut libras n argenti per singulos annos. Sig^num Poncii, notarii comitis Barchinonensis, qui hoc scripsit die et anno quo supra. LXXII c. 1 5 avril n34. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 28 (au dos de Facte du 1 5 avril 11 34) (a). Edite : Bofarull, Coleccidn de documentos ineditos, IV, p. 3a. Raimundus (6), comes Barchinonensis, stabit in ipsa milicia primo anno sub obe- diencia magistri, et dabit ibi garnimenta ad x fratribus militibus, et dat ibi hono- rem unde vivanl x milites semper. Promitit se Guillelmus Raimundi senescalc, et f rater ejus, Oto, stare in servicio Dei, in ipsa cavalaria de Granagrana, uno anno, et dabit ibi garnimentum ad unum cava- ler, scilicet cavallum et armas, et tantum de suo honore, unde ibi possit stare unus cavallerius in perpetuum. Jordanus stabit ibi uno anno et dabit ibi honorem, unde stet ibi unus miles in perpetuum. Raimundus Renardi vel filius ejus stabit ibi 1 anno, et in exitu dimitet ibi caval- lum suum cum armis. Arnallus Sancti Martini, uno ano, et in exitu dabit ibi suum cavallum cum armis. Poncius de B[. . .]es, 1 anno, et in exitu dabit ibi suam bestiam meliorem. Arnallus de Monte Ferrer, 1 anno, et in exitu reliquet ibi cava[llum] cum armis. Miro de Luciano, similiter. Gilelm de Gastelar, similiter. Petrus de Galifa, similiter. Bernardus et f rater, Raimundus de Barberano, uno anno, et in exitu relinquet unum cavallum cum armis. Arbertus de Petra, similiter. Petrus Arnaldus, lanno, et post obitum suum cavallum [cum] armis. Raimundus Fulconis, 1 anno, et in exitu cavallum cum armis. Jofredus de Sancta Golomba, 1 anno, et post obitum cavallum suum cum armis. Petrus Arberti de Liciano, 1 anno, et dabit ibi unum mansum. Geral de lorba, 1 anno, et donat ibi n mansos. Petrus de Sancta Eugenia, 1 anno. Bernard de Senteies, 1 anno. Arnallus de Tamarit, 1 anno. Deusde, 1 anno, [et donat?] ibi unum mansum in Gallis. Ramon de Gasoles, 1 anno. Petrus Bertrandi de Bello Locco, 1 anno. Petrus Arnalli de Barchinona, 1 anno ; stabit 1 anno, et donat ibi unum mansum in Rosed. (a) V. n° LXXI. — (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, n3i 4- 26 aout 1162. 56 GARTULAIRE DU TEMPLE liXXIII 1 1 34 (io avril n34— 6 avril n35). Original ou copie contemporaine : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Larramet, 1. I, n° 2, 2e charte ; copies du xne s. : ibid., ib.y nos 3 et k- Edite : Du Bourg, Hist, du grand prieure de Toulouse, pieces justif., n° xm. Sciendum est quod W(ilelmus) (a), Ausiensis 1 archiepiscopus 2, et Vitalis de Iscio, frater ejus, et Bernardus Jordanis 3 et Wilelma, uxor sua, et Jordanus \ eorum Alius, et fratres ejus s, dederunt Domino Deo et militi§ 6 Templi Domini 7 e,cclesiam Sancte Marie de Ramed 8, cum pertinentiis suis et cum toto §cclesiastico 9, et to turn 10 honorem quern ibi abebant11 aut ullushomo aut femina per eos, infra flumina Togis et Alsavi, et terram foras flumina ad dua paria12 bourn per anollarem. Et Bernardus Jordanis 13 et uxor sua et filii eorum dederunt v aripenta 14 vinea- rum. Et Vitalis de Yscio 13 in aripenta vinearum dedit. Hec omnia predicta dederunt liberaliter 16, eorum spontanea voluntate, sine enganno, Vitalis de Yscio 17 et Bernardus Jordanis 18 et uxor sua et filii eorum, in manu domini Amelii (6), Tolose episcopi, in ecclesia 19 Sancti Jachobi 20, remis- sionesi peccatorum suorum et omnium parentum eorum. Sig>J< Bernardi (c), Gove- narum 22 comitis, in cujus manu fecerunt. Sig>I< Maurini de Murello. Sig^ Gezelini, fratris sui. Sig^ Bernardus 23 Barraui. Et W(ilelmus), Ausiensis archiepiscopus, fecit donum apud Montem Altum, in presentia prioris de 24 Monte Alto. Totam bahiliam 28 quam habebant in hoc predicto honore W. de Ramed et uxor sua et Vitalis Enardus, dederunt et solverunt 26 liberaliter sua sponte, sine vi, Deo et predicte militie Templi 27 ; et hoc donum fecerunt in manu horum predictorum dominorum suorum 28, teste 29 Bernardo Barrauo. Bernardus de Gampiano, prior (jcclesie. 30 Sancti Micahelis ^ de Gastello 32, dedit liberaliter, sine ullo retentu, totum justum et rationem quam habebat in hoc pre- dicto honore, milie 33 Templi Domini 3*, eadem convenientia qua superius est scripta. Teste Bernardo Jordano et Isarno Jordano 33 fratre. Pilistortus et Bernardus Ramundus36, frater ejus, et Petrus W. dederunt liberali- (a) Guillaume, archeveque d'Auch, 1126 f c. 1160 — 70. — (b) Amelius, eveque de Tou- louse, 1 106 f 1 i3q. — (c) Bernard III, comte de Comminges, c. 1120 — n5o. Variantes: 1. n°'3 et 4:Ausicensis. — 2. archia ete interligne' fn°2J — 3. 7i°3.'Yordanis. — k. n°3: Yordanus. — 5.n° 4: frater suus. — 6.n°U: militie. — ^.not3 etU :Salomonis. — 8.n°3 : Ramet; n° b : A^ramet. — 9. 7i°4: ecclesiastico. — 10. n0B 3etU: totam. — n. noe 3 et b : habebant. — 12. 7i°"3e£4:pariam.— i3. n° 3 :Yordanis. — i/j. n° k : arpenta. — i5. nos 3 et U : Ycio. — 16. n°° 3 et U: libenler — 17. n° 3 : le scribe avait ecrit Yriscio. Zr'r a ete biffe. — i8.ti0' 3 et U : Yordanis. — 19. n° 3 : §cclesia. — 20. nos 3 et U: Jacobi. — 21. n°" 3 et h : pro redemptione animarum suarum et omnium parentorum suorum. — 22. n° U : Gonvenarum. — 2 3. 71" 3 et U: Bernardi. — Lesn0B 3et U omettent de. — 25. n°B3 et 4 : bailiam. — 26. Les n°e 3 et k omettent ces deux mots. — 27. noe 3 et U : et militibus Templi Salomonis. — 28. Ces dix mots (Et . . suorum) manquent aux n0B 3 et U. — 29. n0B 3 et U : Signum Bernardo Barrauo. — 3o. n° U : eclesie. — 3t. n08 3 et U : Michaelis. — 32. n8' 3 et h: Gastelo. — 33. n° 3 : milicie ; n° k : milicie. — 34. n0' 3 et b: Salomonis. — 35. Les n01 3 et 4 omettent Jordano. — 36. n0B 3 et U : Raimundus. CARTULAIRE DU TEMPLE 67 ter predicte militie i hoc totum quod habebant in hoc 2 predicto 3 honore ; et casa- lem et malolem 4 que s est sub ecclesia 6 habent ad feuum de militibus Templi, tali modo quod omni anno reddant inde censum unam candelam 7 ecclesie, 8 pre- dicte Sancte Marie. Teste Bernardo Jordano 9 et Bernardo Barrauo. Totum hoc quod habebant in hoc predicto honore Geraldus Engilbertus 10 et Bruna, uxor sua, et Ramundus « Sarracenus, dederunt eomodo predicte militie, 12 liberaliter. Teste13 Benedicto14 Macreforte13et Bernardo Barrauo. Et jus turn quod ibi habebat Sibilia, uxor Ramundi 16 Sarraceni, dedit eo modo predi6te militie. Teste Daide 17 Sarraceno 18 . Totum quod ibi habebat Ramundus 19 Raterius, dedit eo modo, teste Bernardo Barrauo. Totum justum quod in hoc predicto honore habebat Bertrannus Estroubera 20, dedit libere predicte militie 21 f Teste Arnaldo Rogerio et Ramundo 22 Sarraceno et Vitale scriba 23 . Totum quod habebat Bernardus de Turre in hoc predicto honore, dedit libere Deo et predicte militie Teste Bernardo Jordano et Bernardo Barrauo et Arnaldo 23 Selvanno. Toti homines qui habebant suos casales in hoc predicto 26 honore, dederunt illos francos Deo et militie Templi. Et ibi predicti homines ceperunt ad feuum medieta- tem horum casalorum de militibus Templi ; et quisquis debet inde reddere censum omni anno mi denarios militibus Templi. Et hoc fecerunt in manu dominorum suorum. Hugo de Pomareta et Santius, suus filius, et Arnaldus de Gavantiola dederunt hoc totum quod in hoc predicto honore habebant, liberaliter Deo et militie predicti Templi. Teste Bernardo Jordano. Toti domini predicti et Raimundus de Saises habent Deo et militie predicte datum, quod si homines illorum stabant in hoc predicto honore, non capiant illos nec eorum pecuniam, donee dicant illo domino qui hunc predictum honorem tenue- rit, et si homines volebant eis justum facere, justicia illius domini capiant ; si facere noluerint, ille dominus habeat illos ejectos foras villam cum sua peccunia, mobilia, ad capud mensis quod clamorem habuerit receptum a dominis illorum. Testes sunt isti predicti testes. Vitalis scripsit anno millesimo GXXXIIII. Hoc donum fecerunt in manu Geraldi de Nocura, fratre Templi Salomonis. Variantes : i. n° 3 : milicie; n° U : milicie. — 2. n° 3: hac. — 3. Les n0' 3 etk omettent ce mot. — l\. n0B 3 et U : casalem majorem. — 5. n° 3 : que. — 6. n01 3 et 4 ; §cclesia. — 7. nos 3 etb: reddeant sensum 1 candelam. — 8. n° 3 : ad §cclesiam Sancte Marie, ; n° U : id. sans les cedilles. — 9. ti0' 3 et U: Bernart Jorda. — 10. n0B 3 et 4 : Engelbertus. — 11. not 3 et U : Raimundus. — 12. n° 3 : milicie. ; n° 4 : mili- cie. — i3. Signum. — i4. manque fnos 2 et 3). — i5. n0B 3 et U : Macrefort. — 16. n°* 3 et k : Raimundi. — 17. n"' 3 et b : Diade. — 18. n° 3 : Sarraceni ; n° U : Sarracen'. — 19. n0B 3 et k : Raimundus. — 20. Ce mot et les deux precedents sont interlignes dans les not 3 et 4, qui donnent Estrebera. Ces deux textes ajoutent : Geraldus Engelbertus (dedit...), qui ne sont interlignes que dans len° 3. — 21. n°* 3 eth : milicie. — 22. n°' 3 et 4 : Raimundo. — 23. n° 3 : Vidal sciba ; n° U : Vidal scrba (sic). ~ 24. n" 3 : milicie. — 25 not 3 et U : Arnaudo Salvano. — 26. les n°° 3 et U s'arretent a. predicto. 58 CARTULAIRE DU TEMPLE L,XXIV i r34 (i5 avril 1 134— 6 avril t i35). Gopie informe du xvne s. : Chalons-sur-Marne, Arch, dep., G. 174- Analyse et extraits : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Ghalons-sur-Marne, I, p. 397. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Milites Templi sancte civitatis Ieru- salem, summi atque pacifici regis militiam professoris (sic), quantum solatium quan- tamque tutelam indigenis et peregrinis pauperibus et omnibus sepulchrum Domini adire volentibus, prebeant, charitate fidelium non credimus esse ignotum. Expedit igitur ut tarn venerabilis locus, cum bonis et personis suis, tanto attentius diligatur et honoretur quanto pro salute universorum devota assidue impendit obsequia. Siqui- dem ad recompessandum tante bonitatis affluentiam, fratribus predicti loci non solum nostra largiri, verum etiam benefici ceterorum fidelium ipsis collata, pro modo nostre possibilitatis conservare et memorie commendare jure debemus. Quo- circa manifestum sit omnibus, tarn presentis quam futuris, quod ego, Gaufridus(a), Dei gratia Cathalaunensis episcopus, do et concedo totam calcariam pannorum civitatis Cathalaunensis militibus Templi, pro salute anime mee et successorum meorum, ad habendum et possidendum libere et quiete in perpetuum, et sub sigilli nostri testimonio adsignari feci, ut quod temporibus nostris pia obtulit devotio, successo- rum nullatenus possit infringere detestenda presumptio. Quicumque autem tarn sanctum et rationabile donum venerit ad inrumpendum, anathema sit, quia justum non est ut quod ab episcopo juste ligatur a successore suo ullo modo infringatur. Signum Odonis, $ Gaufridi, archidiconi (sic). $ Joannis, presbiteri. $ Bonichardi, mona- chi. $ Varneri, cantoris. $ Acatini. $ Gauberti. $ Nicolai, prepositi. $ Odonis de Foro. $ Rogeri de Malleil. $ Adam Brebier. Actum ab incarnatione Domini nostri Ihesu Ghristi millesimo centesimo trigesimo quarto, epacta vigesima tertia, concur- rente sexto. Galterus, cancellarius, scripsit et subscripsit. LXXV n34 (i5 avril u34— 6 avril u35). Original jadis scelie : Ghalons-sur-Marne, Arch. dep.,fondsde Malte (La Neuville-au-Temple, liasse 2-8); copie contemporaine : ibid., meme cote. Analyse : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Chdlons-sur-Marne, I, p. 3g5. De decjma domus Nove Ville que libere retinetur et de pluribus redditibus qui ibi denotantur. In nomine sancte et individue Trinitatis. Notum sit omnibus fidelibus, quod dominus Elbertus (6), bone momorie episcopus, predecessor noster, assensu capi- tuli beati prothomartyris Stephani, dedit domui Templi Salomonis que est in Ino- \elldi (sic) Villa juxta Dompnum Petrum, ut de universo incremento et cultura terra- rum, quam ultra fines ejusdem parrachie (sic) fratres ipsius domus facerent, etiam decimam sine offensa sibi retinerent(c). Ego vero,Gaufridus (a), Dei gratia Gathalau- (a) Geoffroy, eveque de Chalons, n32,apres le 8 oct. f 28 mai n4a. — (b) Elbert, eveque de Chalons, 11 27 f 8 octobre 11 32. — (c) V. n° XLVI. tlAimJLAIRE DU TEMPLE 5o, nensium episcopus, idem ita concessi, ut, si aliquando fines predicti territorii, mu- nificentia vicinorum, sic in manum ipsius Templi venirent, ut de labore et cultura rusticorum consuetum cantuarinum presbitero parrichialifsf'cjsolvi non posset, minis- tri et fratres Templi de ipso cantuario persolverent quantum episcopi et archidia- coni consilium et dispensatio ordinaret, in quorum tutela et protectione post Deum domus ejusdem ordinati sunt servientes. Preterea, ipsi Templi et fratribus Deo ibi- dem servientibus unum hominem nostrum, Hugonem Calculum nomine, concessi et obtuli. Fratrum quoque et casatorum militumque nostrorum nomina et redditus quos obtulerint sub sigilli nostri testimonio assignari feci, ut quod temporibus nos- tris pia fidelium optulit devotio, sucesorum nullatenus posset infirmare detestanda presumptio. Ganonici Beati Stephani promiserunt et debent singulis annis xx solidos in octa- vis Epyphanie. Eustachius, vicedominus noster, xm solidos, apud Logias, in Pascha. Dominus Walbertus, v solidos et vm nummos, in villa que dicitur Vidua, xx° die natalis Domini ; et decimam vini et annone de terra sua, apud Receium. Milo de Gernone, x solidos in vigilia natalis Domini, apud Gondatum. Gastellana Vitreacensis, molendinum unum apud Sanctum Stephanum super Vele. Domina Hersendis, assensu filii sui, Guesmundi, Deo et Templo totam terram obtulit, in qua omnia edificia fratrum circuinquaque sedent, insuper xxx jornalia terr§ et quecumque adquisierint, libere et absolute ab omni ban no etjusticia. Teodericus de Monte Moranceio, terciam partem molendini apud Gopeellam. Milo de Fuste, dimidium modium annone in molendinis veleis, ad festum sancti Remigii. Rogerus dapifer, vn solidos et vmidenarios deorto que est in via Receii. Radulfus de Monte Moranceio, nsoolidos (sic) ad curiam Ausorum, in natali Domini. Rogerus de Malleis, terram quam habebat juxta Templum. Leudomirus, xn denarios censuales ad furnum Sancti Quintini. Scotus, xii denarios ad censum sue domus, in natali Domini. Philipus de Sancto Menmio, xii denarios census in domo Alnulfi, que est inter Menmium et Gurcellas. Rogerus, filius Isamberti, terram quam habebat in Grevia j. $ Gaufridi ; $ Guidonis, archidiaconorum . $ Johanni (sic), capellani. $ Bosonis. $ Acarini. $Gauberti. $ Radulfi de Faisnires. $Rocol. Anno ab incarnatione Domini M0CoXXXoIIII°, epacta xxm, concurrente adhuc sexto. LXXV1 n34 lundi (16 avril n34— ier avril n35). Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. 38, fol. 3o (a). In nomine Domini. Ego, Guillelmus Petri de Yilarzel, et uxor mea et infantes nos- tri, pro redemptione peccatorum nostrorum et pro redemptione animarum paren- (a) Gf. n° LVL i. La copie place ici « Actum Gathalaunis, anno ab incarnatione Domini M°.G0.XXX0.IIII, epacta xxama, concurrente adhuc sexto ». 60 CARTULAIRE DU TEMPLE turn nostrorum, donamus Domino Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani, in manu Ugonis Rigualdi, totum ipsum honorem quern habemus in villa de Dozencs et in suis terminiis, excepto illos clericos et ecclesia (fol. 30vo) et ipsos feuuos quos mili- tes tenent a me, quantum ibi habemus in homines et feminas, in terris, in vineis ; et quantum habemus et habere debemus, sic donamus Domino Deo et militie Templi Salomonis prefati Iherusalem per alodem, ita ut neque nos neque ullus ex projenie nostre ibi quicquam ulterius non requirat. Hoc autem factum est in monasterio Sancte Marie Electi, in presencia Raimundi (a), abbatis ejusdem loci, et Rogerii de Biterri et Isarni de Prulano et Bernardi de Caned et Petri Pillapulli et Petri Rai- mundi de Ravad et Bernardi de Blanca Fort et Arnaldi de Cornelian et Petri Ame- lii de Torrelas et Bernardi Salomonis, qui hoc scripsit anno ab incarnatione Xpisti M°C.XXX.IIII, regnante Lodoycorege, feria n. Ponciusde Baris firmat et Petrus Rai- mundi de Barbaira firmad. LXXVII n34 lundi (16 avril ri34— ier avril u35). Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. i84 (£>). Anno ab incarnatione Xpisti millesimo C.XXX.IIII, regnante Lodovico rege. Ego, Arnallus de Cornelano, pro anima patris et matris mee et pro anima Petro de Gor- nelano, consubrino meo, et redemptione peccatorum meorum, dono Domino Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani et tibi3 Ugonis (sic) Rigualdi, et omnibus confratribus vestris, totum quantum habeo in villa de Pomar et in suis omnibus ter- miniis, hoc est : Arnaldum de Milsirgue cum casale et casalmicum et infantibus et pertinenciis eorum. Abbas Sancti Ilarii respondit : noster est. Et tunc placitatum fuit in manu abbatis Electi et Rogerii de Beders et aliorum bonorum hominum. Postea, ipse abbas Bernardus (c) et monachi qui ibi erunt cum eo, donaverunt et reliquerunt predictum honorem ad predicte militie Iherosomilitane, in manu Ugonis Rigualdi. Postea, ego, Arnaldus, laudo et firmo donum istum, ita ut ego vel ullus ex progenie mee ibi quicquam ulterius non requirat. Hoc autem factum est in monasterio Sancte Marie Electi, in presencia Raimundi (a) abbatis et Rogerii de Biterri et Bernardi de Canet et Arnalli Pilapulli et Bernardi de Blanca Fort et Poncii de Barino et Petri Raimondi de Ravad et Bernardi Salomonis scriba, feria n. L.XXVIII n34, 17 avril. Copie du xme s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag., registre cote Inventario..., fol. 7. Presentibus et futuris pateat hominibus cunctis, qualiter ego, Berengarius de Che- ralto, ob peccatorum meorum et parentum meorum veniam impetrandam, et viam eternam consequendam, dono et offero omnipotenti Deo et milicie Templi Iheroso- limitani et militibus ibi summo regi servientibus, presentibus et futuris, domos meas cum turre et muro et curtello, quas habeo in muro civitatis Barchinone, ante januas ecclesie sedis Sancte Crucis Sancteque Eulalie ; advenerunt quoque michi voce geni- (a) Raymond, abbe d'Aleth, connu par des actes de 1101, 11 19, 1126. — (b) Cf. n° LVII. — (c) Bernard, abbe de Saint-Hilaire de Carcassonne, parait encore en 11 46. CARTULAIRE DU TEMPLE 6l torum meorum vel aliis quibuslibet modis ac vocibus. Terminantur autem ab oriente in muro et domibus Gillelmi Ghastri Vetuli et in domibus de sacristania de ipsa sede, a meridie similiter in ipsis domibus de sacristania et in ipso cimiterio, ab occasu in ipso dormitorio de ipsa sede, a circio ad radicem foris ipsum murum. Sicut ab ipsis terminis concluditur et terminatur, sic dono et offero predictas domos, cum turre et muro et cum solis et suprapositis et cum ingressibus et earum egressi- bus, integriter, Domino Deo et predicte milicie Templi et militibus ibi Deo militan- tibus, ac de meo jure in eorum jus et dominium eas trado possidendas, ad servitium Dei et servorum ejus, ad suum proprium alodium, ad suum libitum. Si quis contra hanc mee donationis paginam venerit inrumpendam, ira Dei incurrat et secundum sanctorum patrum instituta emendet. Omnibus autem huic loco justa servantibus et bona facientibus, sit pax Domini nostri Ihesu Xpisti. Similiter, ego, Poncius Ugonis, ob remedium anime mee et parentum meorum, ut Deus propicietur peccatis et negli- gentiis meis, dono et offero Domino Deo et predicte milicie Templi et militibus ibi Deo miiitantibus, quicquid habeo et habere debeo, per omnes voces, totum meum directum in predictis domibus et turre et muro, et de meo jure in eorum jus et dominium trado ad suum libitum. Et quicumque hoc donum (fol. T°) disrumpere aut trans- mutare temptaverit, secundum sanctorum patrum instituta emendet, et qui huic loco justa servaverit et bona fecerit, habeat perpetuam pacem Domini nostri Ihesu Xpisti. Acta sunt hec xv kalendas maii, anno Domini GXXXIIII post millesimum, regisque Franchorum LeduiciXXVI. S^m Berengarii de Gheralto ; S^m Poncii Ugonis, nos qui hanc donationis cartam scribere jussimus, laudamus, firmamus et testes firmare rogamus. S>J< Raimundi (a) comes. S^ Berengarii Raimundi de Fraxino. Ollegarius (6) archiepiscopus. S>JJ^m Raimundi : isti tres sunt filii prescripti Pontii Ugonis, qui hoc laudant et firmant. S>J3«[ . . . uxo]ris ejus; Sig^num Raimundi, filii ejus, nos qui hanc cartam scribere jussimus, laudamus, firmamus et testes firmare precipimus et rogamus. Sig^num Pontii A[ ]. Sig^num Raimundi Petri de Far. Sig^num Guielmi Petri de Sancto Xpistoforo. Guielmus levita, qui hoc rogatus scripsit die annoque prefixo cum litteris dampnatis in linea va. XCI 1 1 34, 3o septembre. Copie du xvnr3 s. : Madrid, Archivo Hist. Nacional, ord. de S. Joh., lej. 171-4. ^Wj Tn Dei nomine et ejus divina dementia, Patris et Filii et Spiritus sancti, amen, fj; J_ Ego, Reinimirus (a), Dei gratia rex, placuit michi libenti animo et sponta- nea bona voluntate, quod dono vobis, cavalea tores de Zaragosa, que existitmihi recol- lire, die quo veni ad Zarragoza per sancti Michael. Venit in voluntate pro hoc quare itis super Moros ad defensionem Ghristianorum et ad confusionem Paganorum. Des- truet illos Dominus, amen. Dono vobis et concedo Grisenich, qui es in rivo de Exa- lone, cum parapos et villa nova, cum suos terminos et cum suos Moros horros, quod habeatis hoc suprascriptum, ad vestras proprias hereditates, vos et omnis generatio vestra, per facere inde totam vestram voluntates per secula, salva mea fidelitate et omni mea potestate per secula, amen. S. Ufa Raimundi comes (b). Signum regis ^ Ilde- fonsi (c), films Barchinonensium comitis, laudo et confirmo hoc suprascriptum. Signum Aldefonsi (d), imperator Leonensis. Facta carta postremo die de septembri et era MaGaLXXaIIa, me Dei gratia regnante in Aragone et Suparbi et in Ripacurra et in supradicta Gesaraugusta, et episcopus Garcias (e) ibi. Et auditores de ista dona- cione : senior Lope Sanze de Belgit et Per Romeu, senior Lope Garcez Heilatie, et Rodric Pexez Artalle, et Garcia Gaxcez de Hoscha. Signum ►£< Adefonsi, imperatoris Leonensis. Ego, Reinimirus, Dei gratia rex, hanc cartam confirmo et laudo et manu meo hoc signum (f) facio. (a) Ramire II le Moine, roi d'Aragon, n34— n37,-j- 16 aout n47- — (b) Raymond Beren- ger IV, comte de Barcelone, ii3i 26 aout 1162 — (c) Alphonse II, roi d'Aragon, 1162 20 (25?) avril 1 196. Cette signature a ete ajoutee posterieurement. — (d) Alphonse, roi de Galice, 11 12, de Gastille et de Leon, 1126, empereur d'Espagne ^21 aout 1157. ~ (e) Gar- cia, eveque de Saragosse, n3o— n36. — (/) Ge signum consiste dans 1'image grossiere d'un tombeau encadre dans un rectangle. Sur le tombeau on lit « Sepulcrum Do » et au-dessous du rectangle « mini ». CARTULAIRE DU TEMPLE 69 XCII [u34, septembre — 21 novembre n5o.] Copie du xiii° s. : Pampelune, Archivo de la Deputacion Provincial de Navarra, Cartulario Magno, II, fol. 121. Mentions : Compendio del P. Liciniano Saez, t. XXVIII, fol. 11 ; Moret, Anales de Navarra, II, p. 202 (qui date de n4a). De Villa Vetula* In Dei nomine et ejus gratia. Ego, infans Garsias, rex Navarre (a), dono et concedo vobis omnibus hominibus qui populatis atque exinde populaverint in iilam meam Villam Vetulam, quam dedi fratribus milicie Templi Salomonis, talem forum et tales usatias, quemadmodum habent homines de Stella et de Ponte Regine, in omni judicio et foro; verumptamen illi persolvendo predictis fratribus milicie Salomonis, unoquo- que anno, prodomibusquas tenent incensu. Quod non hospitent peregrinos de nocte pro denariis, sed vendant pannem et vinum in taberna. et in omni regno meo vendant et comparent secure, sicut omnes homines mei regni, et illud quod comparaverint, pos- sideant francum et ingenuum, salva mea fidelitate et de omni mea posteritate. Verumptamen, super hoc mando et confirmo quod alius judex non judicet eospro ali- qua calompnia, nisi judex de Stella vel de Ponte Regine, et hoc in omni judicio et foro. Et hoc fiat per infinita secula. Facta carta et precepto in ecclesia Sancti Jacobi de Ponte Regine, era M.GLIX (6). Et sunt testes : Robert lo Frances, Bernard Galmar, suus francus ; don Armant,don Arnalt lo Rey, Pere Gordon, Pere Rumeu, Orti Ezquerra lo Sayon, Lope del Palacio, Sameno Barba, Garcia de la Gambra. Ego, rex Garsias, istam cartam jussi facere et mea manu hoc signum feci >J«. XCIII 1 1 34, lundi (1-39) octobre. Original ou copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Larramet, liasse I, n° 5; copie du xne ou du debut du xme s. : ibid., meme liasse, n° 6. Edite : Du Bourg, Hist, du grand prieurede Toulouse, pieces justif., n° xiv. In nomine Domini nostri, Ihesu Xpisti. Sciendum est quod Raimundus de Saises et A. Ram[un]dus *, filius suus, pro remedio animarum suarum et omnium parentum eorum, dederunt libere quadraginta et vi casales et mi perticas Domino Deo et militibus Templi Salomonis, presentibus et futuris, sine 3 ulla retentione, cum ripis mollinorum, infra Togem et Alsavum, ad crescendam villam et hedificandam, que vocatur Ramed, et dederunt eo modo dominationem de toto illo honore quern Baro- nus ibi dederit ; set in hac predicta villa, retinuerunt Ramudus 3 de Saises et Arnal- dus Ramundus, suus filius, 1111 casales, de quibus dabunt censum mi denarios et decimam et primitiam 4 et justiciam, ut alteri casales. Hujus rei sunt testes : Bernar- dus Jordanis et Vitalis de Iscio et Arnaldus de Podio Sibrano et Bernardus Barrauus. Ego, Baronus de Quarterpodio 5, et filii mei, laudamus et concedimus hoc donum (a) Garcia, roi de Navarre, sept. n34 +21 nov. n5o. — (6) La date est surement fausse. 1. Le signe abreviatif manque dans le n° 5. — 2. sine a ete omis dans le n" 6. — 3. Le signe abreviatif manque: le n" 6 dome Raimundus ici et vlus loin. — k. n° 6 : primiciam. — 5. n" 6 : Quaterpodio, 70 GARTUL AIRE DU TEMPLE supradictum, quod Raimundus de Saises 1 et Arnaldus Ramundus, filius suus, fece- runt ; et, postposita omni 2 occasione, damus libere Deo et eisdem militibus Templi, consilio Ramundi de Saises et A(rnaldi) Ramundi, sui filii,prope istos predictos casa- les,alteros xl* et vi casaleset mi perticas in termino quod supra diximus, inter utras- que aquas, cum ripis mollinorum. Set in hoc predicto honore, retinuerunt mi casa- les Baronus et sui filii, de quibus facient hospitio Templi census et usus, ut alteri casales. Hujus rei sunt testes : Ramundus, prior Sancte Marie Deaurate 3, et Ber- nardus Jordanis et Petrus de Brolio. Facta donatio hujus cartule, mense octobris, feria n% luna xxvm (a), regnante Lodoico, Francorum rege, et Ildefonso, Tolosano comite, et Amelio episcopo, anno ab incarnatione Domini millesimo G.XXX.IIII. (a) Notum (b) sit quod ego, Raimundus, prior Sancte Marie, consilio conventus ejus- dem loci, dono et concedo libere et sine enganno etfsic) militibus in Templo servien- tibus, presentibus et futuris, decimam et primiciam et dominationem quam ecclesia Sancte Marie Deaurate habebat vel habere debebat in illo honore quern Raimundus de Saises et Baronus de Quarterpodio et filii eorum eisdem militibus dederunt ; et totum justum quod ecclesia predicta habebat in mollinare, similiter dono predictis militibus Templi ; de quo predicto honore milites predicti Templi dederunt mi- chi,Raimundo, priori, et conventui Sancte Marie Deaurate, mi casales, quodquod de quatuor perticas, tali convenentia quod de unoquoque casale reddamus Deo, mili- tibus, quoque anno, unum denarium et decimam et primitiam et omnes usaticos, sicuti alii habitatores ville de Ramed fecerint; et dederunt nobis unum locum prope ecclesiam, ad faciendam domum, de reddamus (sic) omni anno i denarium censum. Hujus rei sunt testes : Bernardus Jordanis et Petrus de Brolio et Maurinus de Lega- vino. In (b) ilia donatione quam fecit Bernardus Jordani et Vitalis de Isc et prior Sancti Michaelis de Gastel, Deo et militibus de Templo Domini, de Rameto, illud pignus quod Bernardus Raimundi babtizatus habebat in supradicto honore de Rameto, donat Deo 4 et militibus de Templo Domini in perpetuum. XCIV 1 1 34, 17 octobre. Copie du xue s. : Madrid, Archivo Hist. Nacional, Cartul. B 5a5, n° 282, fol. 10/4; autre copie : ibid., ib., n° 4o, fol. i9vo. In Dei nomine. Gertum quidem s et manifestum est 6 quod ego, Garsias (c), Cesarau- gustanus episcopus, cum consilio meorum canonicorum hac 7 pro redemptione anime m§e. 8, ad illam cavallariam de Iherusalem omnia 9 mea epischopalia io jura, quod 11 ego habeo 12 in ilia ecclesia de Novellas 13, nisi tantum ut veniantad nostrum concilium et accipiant oleum et crisma et cognoscant Gesaraugustanam sedem suam, tali con- venentia quod in unoquoque anno, in festum sancti Michaelis, donet 14 nobis nostris- (a) II y a erreur dans cette date. Le 28s jour de la lune est le 20 octobre, mais c'est un samedi. Peut-&tre l'acte est-il du lundi 22 octobre?— (b) L'original de la charte du prieur de la Dorade est dans la meme liasse, piece joiute au n° 22. - (c) Geci est ecrit dans le n° 5, d une encre plus noire. — (d) Garcia, eveque de Saragosse, n3o - 11 36. 1. n° 6 : Saisses. — 2. repete (nnt 5 et 6). — 3. Dealbate a ete corrige en Deaurate. - 4. Deo omis dans le n° 6. — Variantes du n° UO : 5 omis. — 6. sit omnibus. — 7. omis. — 8 raee. — 9. dono omnia. — 10. episcopalia. — 11. que. — 12. habeo vel habere debeo. — i3. Novellis. — \k. donent. CARTULAIRE DU TEMPLE 7 1 que successoribus xn 1 denarios in predicta sede percurribiles, et habeat ilia 9 pre- dicta cavallaria illam prescriptam ecclesiam, salvam et ingenuam, per secula cuncta, amen 3. Facta carta xvi° kalendas novembris, era MaGaLXXaIIa 4. Testes : Vilelm 8 prepositus, Senior sacrista, Vilelm 6, Sancte 7 Marie capellanus, Martinus, Vilelm 8,, nepos ejus, Ermengaudus, Giraldus, Vilelm 9 de Fontibus. Arnaldus scriptor. XCV 1 1 34, 2 novembre. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Magrian, liasse I, n° i. In Dei nomine. Notum sit omnibus hominibus, quod ego, Guilelmus de Alaiano vicecomes, dono Domino Deo et beate Marie et milicie Iherosolimitani Templi, pre- sentibus atque futuris, ibidem Deo servientibus, et tibi, Raimundo de Gaure, et tibi, Ugo de Beca(n), unum hominem, scilicet Peire Vassal de Gasal Revira, cum suis infantibus, cum casales3 cum tenencias suas et cum servicium suum : sicut superius scriptum est, sic dono cum bono animo et ex bona voluntate, totum quantum habeo et habere debeo ibi et teneo, hoc est, terciam partem, sine inganno et sine omni retentu, quod ego, Guilelmus de Alaiano, nec infans qui de me apparuerit, in istum donum predictum, ni per grad ni per forcia, amplius non faciamus ibi. Et per hoc donum predictum accipio a vobis predictis lxx solidos Ugonenssis. Et si aliquisampa- raverit vobis, per me nec per meo ingenio, ego, Guilelmus de Alaiano, et infantes qui de me apparuerit, bonam guerenciam vobis faciemus. Et donamus vobis per manu- tenencia et per custodia, Rogerium (a), vicecomes, etPetrum Arnaldum de Cadarona, vicarium, et successores ipsius regiminis omni tempore. Et ista carta firma et stabi- lis permaneat omni tempore. Testes et firma tores istius carte : Arnallus Gilelmus d'Esperaza et Arnaldus d'Alaia et Poncius Andreu d'Eleit et Od de Talabuix10et Gilel- mus del burg de Garcassona. Facta est hec karta anno millesimo C°XXX0IIII° incar- nationis Xpisti, regnante Lodoyco rege, mi0 nonas novembris. Bernardus scripsit de Rovenago. XCVI n34, ier decembre. Original jadis scelle ; Blois, Arch, dep., H (fonds non classe). Edite : Bouchet, Bulletin de la Societe archeologique da Venddmois, janvier 1874 ; M6tais, Cartulaire de la Trinite de Venddme, II, p. 262-264. Ego, . . . Goffredus, vicecomes Castridunensis, et Helvisa, nobilissima uxor mea, concedimus Deo et Vendocinensibus monachis in manu domni Fromundi, Vendocinensis abbatis, Actum in foreste que Perticus dicitur, in domo militum de Templo.anno ab incarnatione Domini M.G. XXX. IIII, kalendas decembris. XCVII [n34— ii4i.] Copie du xviii6 s. : Paris, B. N., Moreau, LII, n° 70, d'apres Toriginal scelle du chartrier de Saint- Fuscien. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Guarinus (6), Dei gratia Ambia- nensis episcopus, sancte ecclesie filiis presentibus et futuris, salutem in Domino. In (a) Roger, vicomte de Carcassonne, n3o f n5o. (b) Garin de Chatillon, eve1 que d' Amiens, 1127 — 1144. i. x. — 2. omis. — 3. omis. — 4. M G.LXX.III. — 5. Gilelm. — 6. id. — 7. capellanus Sancte Marie. — 8. Wilelm. — 9. Gilelm. — 10. ou Talabinx ? 72 CARTULAIRE DU TEMPLE presentla nostra facta est compositio inter monachos ecclesie Sancti Fusciani et milites Hierosolimitani Templi super altare et decima de Nova Villa, quod de jure ejusdem ecclesie Sancti Fusciani erat, quodque ipsi milites reclamabant ; ita scilicet ut, cum in eadem villa vel in parochia curiam unam ipsi milites habuerint, ab omni decima, tarn ovium quam ceterorum animalium que sua propria erant, libera erit ; deci- mam quoque annonarum habebunt, quas in terra ejusdem parochie per laborem duarum carrucarum de proprio seminabunt. Et ut hoc in posterum firmiter teheatur, hoc cyrographum inde fieri mandavimus nostrique sigilli munimine et personarum quarum nomina suscribuntur testimonio confirmamus. Signum domini Guarini ^ Ambianensis episcopi. Signum abbatis Sancti Fusciani, Eustachii (a), et monachorum ejus. ^ Heberti, prioris, Ingelranni, prepositi, Johannis, supprioris, Adelelmi. Signum Gisleberti de Druisencort et Soiheri, militum Hierosolimitani Templi >J<. XOVIII [n34— 1 147- J Original jadis scelle : Paris, A. N., S 5211, piece cotee S 5209, n° 12 (Hte-AvesneSj liasse 60, n° 1 5) ; copie du xme s : Mons, Arch, de PEtat, Cart, du Temple en Flandre,lo\. 49. Analyse : Deviliiers, op. cit., p. 172 (qui date 1128-1168). Henrici (sic) gomitis Flandrie, dou reliez terre sue. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Th(erricus)(6), Dei gratia Flandrie comes, una cum uxore mea, Sibilla (c), attendens per religiosas personas quod legi- tur : « Si quid Deo datur, si subtili consideratione pensatur, non est donum sed mutuum, quia, fructu multiplicato, ad dan tern revertitur », militibus de Templo tocius terre. mee. reliez et 11 s(cilicet?) mansa in Haga Insule eis assignata, cum uno prato juxta Ypram sito, imperpetuum concessi. Quod utratum et inconvulsum stans perpetuetur, presentis pagine asstipulatione (sic) et sigilli nostri impressione in testi- monium, sentensia (sic) excummunicationis (sic) innitentes id infringere ab episcopo Morinensium aliisque magne religionis viris prolata confirmatum est. Testes hi : comes Lambertus (d) et films, Gono,Iwanus et frater ejus, Radulfus, castellanus Bru- gensis, Gislebertus Bergensis, Anselmus de Baliol, frater ejus Balduinus, Michael conestables, Willelmus Audomarensis, Robertus Insulensis, Henricus Broburgensis aliique quorum nomina non sunt scripta in libro hoc. XCIX ' [n34— 1 M7.] Copie du xnr5 s. : Mons, Arch, de l'Elat, Cart, du Temple en Flandre, fol. i6V0. Analyse : Devillers, op. cit., p. 201 (qui date : 12..) De releviis gastellani de Brugis. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Iv'nu$(sic) l, et frater meus, RaduL- phus, castellanus Brugensis, tarn presentibus quam posteris, notum facimus quod (a) Eustache, abbe de Saiut-Fuscien, parait ii34~n4t. — (6) Thierry, comte de Flan- dre, 1 1 28 *}* (c. 6) janvier 1168. — (c) Sibylle, veuve de Guillaume Gliton, epouse Thierry, 1 134 ; abbesse de Saint-Lazare de Jerusalem, 1157 1 163/7. — (d) Lambert, comte de Mon- taigu, no5 +• 1 1 47. 1. Ce mot, en partie corrige, semble poiivoir se lire ainsi. Gf. « Iwanus », dans la charte precedente. CARXULAIRE DU TEMPLE 7 3 tocius terre nostre relies, in spe future retributionis, militibus Templi in perpetuum concessimus, et ne per nos vel per aliquem successorum nostrorum infringi possit, hoc sigillum in testimonium proferatur. Testes hii : comes Flandrie (a) ; comes Lam- bertus (6) ; Theodericus, camerarius ; Radulphus, castellanus Brugensis ; Anselmus de Balliolo. C 1 1 35 (iep janv. — 3i decembre). Original : Madrid, Archivo Hist. Nacional, ord. de S. Joh, lej. 338-42. ^fj |n Dei nomine et ejus divina dementia, Patris et Filii et Spiritus sancti, J amen. Ego, Garcia (c), Dei gratia, Pampilonensium rex, facio hanc cartam donationis et confirmationis et pro animas parentum meorum, a Deo et ad Templo Salamon et ad illos fratres qui sunt de ilia cavalleria, et ad illo Ospital, et ad fratrem Garner de Templo, et ad Per Ramont de illo Ospital. Placuit michi libenti animo et spontanea voluntate, propter amorem Dei et animabus parentum meorum, dono vobis et concedo Novellas, illo castello et ilia villa con toto suo termino, ermo et populato, quanto ei pertinet et pertinere debet, cum campis et rivis et sotos, et hoc donum habeatis cum suas aquas et cum totos suos directaticos, per infinita secula, salva mea fidelitate et de omni mea posteritate, per secula cuncta. Signum ^ regis Garsie. Facta carta in era MaGaLXXaIIIa, in villa que dicitur Tutela, regnante me, Dei gratia, rex in Pampilona et in Alaba et in Puzcua et in Bizcaia ; episcopus Sancius (d) in Pampilona ; episcopus Michael (e) in Tarazona ; episcopus Sancius (/) in Naiara ; senior Martin Sanz in Pedrola; Eneco Lopiz in Estela; Lope Necones inTafalla; Gilelm Aznares in Sangossa, Martin de Leet in Gallipenzo, Gonzalbo de Azacra et don Rodrico, suo fratre ; Oriol Garcez, Ramon de Cortes, Fertun Necones, Petro Taresa, Sanz Fertuniones, justitia de Borga, Acenar Lopiz, Robert de Matalon, Rodrico Avarca, Lop Lopez de Zaragoza, Rodrigo Petriz, Lop Sanz de Belchit, Artal, Palazin, Joan Diaz, Fertun Aznarez, Gassion de Bilforato, testes. €1 1 1 35, 28 janvier. Gopie du xnc s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A deDouzens, ch. 21, fol. 20. In nomine Domini. Ego, Raimundus Mantillini, et uxor mea, donatores sumus Deo et militie Templi Salomonis Iherusalem et tibi, Ugo Rigallo, et Petro (sic) Bernardo Perpeniano, quia in manu factum est, donamus vobis 1 vinea in comitatu Carcas- sensi, in terminio de Bubariis, in loco vocato Oliverio, et afFronta de altano in ipsa nostra honor, de meridie in vinea Stephani Canioti, a circio et aquilone in ipsa ere- ditate. Sicut superius scriptum est, sic donamus vobis, fratribus, et militie prefate, sine omni inganno et absque ulla retinencia et reservatione nostri in perpetuum. Et ego, Ugo Riguallus, et Petrus Bernardus, donamus tibi, Raimundo Mantilino, et uxori tue unum cavallum per compra. Et ego, Raimun Mantilini, et uxor mea, donamus et (a) Thierry, comte de Flandre, 11 28 f (c. 6) janvier, n 68. — (b) Lambert, comte de Mon- taigu, uo5 -j* 1147. — (c) Garcia, roi de Navarre, sept. n34 i* 3i nov. n5o. — (d) Sanche, eveque de Pampelune, 1121 *j- 11 septembre 1142. — (e) Michel, eveque de Tarazona, 1119 f n5i. — (f) Sanche, eveque de Najera, ? — n4(.) 74 CARTULAIRE DTJ TEMPLE vidimus (sic) vobis predictam vineam, sicut superius scriptum est, et erimus vobis gui^ renti sine inguanno. Facta carta donationis et venditionis v kalendas februarii, anno M.C.XXX.IIII. ab incarnatione Domini, regnante Lodovico rege. Sig^m Raimundi Mantellini et uxoris ejus, qui sic istam cartam scribere fecerunt et testes firmare roga- verunt. Sig^m Gilelmi Mantelini, qui hoc laudavit. Sig>Ji< Petri Arnalli, qui hanc diffinitioniset evacuationis cartam scribere jussi, laudo, firmo et testes firmare rogo. S>J< Raimundi Renardi. S^ Bernardi de Chastello Uduli. S>3« Garbonelli. S^num Petri, presbiteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra. CIII 1 1 35, 28 mai. Original : Lisbonne, Torre do Tombo, gav. 7, mac. 9, n° 7 ; copie du xv° s. : ibid., Libro dos Mestrados, fol. cxxxvu. - Gf. Nuova Malta, K, p. 89. In Dei nomine. Ego, Menendo Monici, et uxor mea, Xpistina Gunsalviz, in Domino Deo eterne salutem. Ideo, placuit nobis per bonam pacem et salutem, ut facimus vobis, Arnal Petri de Templum Domini, kartam contramutationis de ilia hereditate de Aschatiz que fuit de Sancto Michael de Paredes, et octo morapetis aureos, et darnus earn vos pro ipsa hereditate de Huldrianos, tamtum nobis bene complacuit, habeat enim Deus etqui servire ista obediencia. Et si homo venerit istam cartam irrumpere, ut sedeat maledictus et excomunicatus, et super ut pectet tercentos solidos. Notum die quod erit v kalendas junii, era M.C.LXX.III facta carta contramutationis et ven- dicionis. Ego, Menendo Moniz, et uxor mea, Christina Gunsalviz, in hanc cartam manus nostras roboramus. Pro testes qui viderunt et audierunt : Fernandus, testis, Pelagius, testis, Michael, testis. Sisnandus notavit. -5 tafit& % fftmt)3^icatmt|to i A^rmm ftti fa \J« Artallus; S>J< Poncius;S^ Bernardus, [nos qu]i carta fecimus scribere et firmamus et testes firmare rogamus. S>3« Arbertus. S>J< Raimundus Arnalli. Ut res manifesta fi[at .....] carta firmo sub prefato die et anno quo Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 48. In Dei nomine. Ego, Berengarius Guilaberti de Salfores, et uxor mea, Pagesa et Alius, noster, Bernardus, prompto animo et bona voluntate, ob remedium animarum nos- trarum et parentum nostrorum, ut Deus omnipotens propicietur peccatis et negligentiis vestris, damus et offerimus Domino Deo et Iherosolimitane, milicie, Templi Salo- monis et militibus ibidem Deo servientibus, in manu Raimundi Gauceberti, ejus- dem milici§ fratris et bajuli, alodium nostrum proprium et liberum. Est autem prescriptum alodium in comitatu Barchinon§, in territorio Vallensi, in parrochia Sancti Saturnini de collo Sabatelli, subtus ecclesiam Sancti Martini de ipsa Strata. Terminatur autem ab oriente et a meridie in flumine Mugent, ab occasu in alo- dio Arnalli Pauli et heredum ejus et in alodio feuali Geralti Guillelmi de Palacio, a circio in strata publica que pergit ubique. Sicut ab his terminis concluditur et ter- minatur et nobis advenit per omnes voces, sic damus Domino Deo et jamdicte, mili- cie. et fratrum ibi Deo servientium tradimus, ad proprium plenissimum alodium liberum, secure et quiete possidendum, ad eorum voluntatem faciendam, ad quod voluerint faciendum, sine ullius contrarietatis obstaculo et sine voce a nobis vel a nostris ibi retenta. Si quis hoc disrumpere vel inquietare temptaverit, supradictum alodium, cum omnibus edificiis et meliorationibus ibi factis, Domino Deo et predict^ milicie, et suis servis, militibus et bajulis, in quadruplum componat, et insuper hec presens scrip tura perhenniter maneat firma. Actum est hoc 1111 nonas augusti, anno ^ supra. CV n35, 2 aout. 76 GARTULAIRE DU TEMPLE ab incarnatiorie Dominica C.XXXV post millesimum, regisque Francorum Leduici XXVIII. S^num Berengarii Guilaberti. Sig^num Pagesi§, uxoris ejus. Sig^num Ber- nardi. Sig^num Bernardi de Sancto Andrea. Sig^m Bertrandi de Gungusto. Sig^m Raimundi, filii Berengarii Guilaberti. Sig^m, Petri presbiteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra. CVI 1 1 35 (apres le 2 aout) — 3o novembre ii4i. Edite : Migne, Pair lat., ChtXXll, Lettres de S. Bernard, lettre GGGXGII. Domino et Patri reverendissimo, R(adulpho) («), Dei gratia patriarche sedis Antio- chene, frater Bernardus, Glarevallensis abbas, Ut ad vestram celsitudinem scribere auderem, nimirum vilis homuncio, non fuit presumptio sed fiducia, nam et frater Hatto id suggessit et charitas persuasit In fine obsecro ut, si vere mihi locus ille gratie apud vos manet qui dicitur, milites Dei qui Templum Ierosolymitanum inhabitant, in se experiantur, ut, amore nostri, sint vobis deinceps de commendatis commendatiores. Ex hoc siquidem magis et Deo placitus et hominibus acceptus eritis. CVII n35, 3 aout. Original : Barcelone, Arch. Gor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 49. Sit notum cunctis presentibus atque futuris, quoniam ego, Petrus Berengarii, et uxor mea, Guilia, et filius noster, Petrus de Sancta Eugenia, damus et vendimus Ihe- rosolimitane milicie. Templi Salomonis et militibus ibidem Deo servientibus, in manu Raimundi Gauceberti, ejusdem milicie;fratris et bajuli, campum unum nos- trum proprium, qui nobis contigit jure feuali, quern tenemus ad feuum per Beren- garium Guilaberti de Salfores, qui jamdicte. milicie. per scripturam habeteum datum ad proprium alodium. Est autem jamdictus campus in comitatu Barchinonensi, in territorio Vallensi, in parrochia Sancti Saturnini de collo Sabatelli, subtus ecclesiam Sancti Martini de ipsa Strata. Terminatur vero a borea et a meridie in flumine Mugent, ab occasu in alodio Arnalli Pauli ej usque heredum et in feuali alodio Geralli Guillelmi de Palacio, a circio in strata publica que pergit ubique locorum. Sicut ab his terminis concluditur et terminatur et nobis advenit per omnes voces, sic damus et vendimus omnipotenti Deo et predicte. milicie. et militibus ibidem Deo militantibus, predictum alodium cum ingressibus et egressibus suis integriter, et aquarum meatibus, ut melius dici vel intelligi potest, ad eorum utililatem, ut Deus omnipotens propicietur peccatis et negligenciis nostris ; ac de nostro jure in jus et dominium et potestatem jamdicte, milicie. tradimus, in manu Raimundi Gauceberti, ejusdem milicie; fratris et bajuli, et aliorum fratrum ipsius sancte, milicie; Deo ser- vientium, tradimus ad proprium, plenissimum, liberum alodium, secure et quiete possidendum, ad proprium libitum, ad quodcumque exinde facere voluerint, sine ullius contrarietatis obstaculo. Accepimus quoque, pro hac donatione et venditione, de manu prescripti Raimundi Gauceberti, de bonis jamdicte, milici§, xxx moaberti- (a) Raoul, archev^que de Mamistra (? des 1108, Rohricht, Reg., n° 53), succede comme patriarche d'Antioche a Bernard (f apres le 2 aout n35,i6iJJJJJ< . CX1II [u35— nZp.] Original cyrographe, jadis scelle : Arch. Nat., S 4967, n° 3 (Coulours, n° 2 de la 1" liasse) ; autre original jadis scelle : Auxerre, Arch, dep., H 70, n° 16. Edite : Quantin, Gartulaire general de I'Yonne, I, p. 347, n° 208. De Golacoriis. — Letre de l'abe et des moinnes de Seint Remi de Senz. Ego, Henricus (a), Senonensis archiepiscopus, notum facio cunctis presentibus et futuris, qualiter illam quam donnus Girardus (6), venerabilis abbas Beati Remigii, fratresque ejusdem loci, qui morantur in suburbio Senonensi, controversiam diu habue- runt erga milites Templi, terminavimus. Gum igitur, aput Sanctum Florentinum, tandem ante nos convenissent, actum est inter eos et ex utriusque partis assensu dic- tum et sancitum, ut milites Templi de propriis laboribus et nutrimentis suis, sue cujus- dam mansionis quam ipsi noviter edificaverant in parrochia Beati Remigii, que dicitur Coloirs, prefato abbati et monachis nullam prorsus darent decimam ; veruntamen omnium aliorum, quicumque predictam incolerentvillam, decimas inter se commu- niter dividerent. Si qui1 autem de rebus suis, ejusdem mansionis ecclesie aliquam dimitterent portionem, reliquum quod in fabrica sive ornamentis eclesie minime fuisset expensum, pari quoque dividerent mensione. IUis autem diebus, in quibus monachi oblationes in ecclesiaque est aput Eschechias recipiebant, illiseisdem diebus, ter scilicet in anno, dimidiam oblationem in prefata sumerent ecclesia. Quod itaque actum est inter eos, ut semper firmum inconcussumque maneret, et nostrarum auc- toritate litterarum firmavimus nostrique impressione siggilli munivimus. Hujus reiex utraque parte testes affuerunt : Simon, archidiaconus et cancellarius ; item, Simon, archidiaconus ; Radulfus, canonicus et capellanus comitis Teobaudi (c) ; Simon Pari- siensis; magister Goslenus, canonicus regularis; Boso, decanus Sancti Florentini, ubi hocpublice actum est, temporibus donni Raimundi, qui ad prefatum locum a mili- tibus Templi missus fuerat et prefectus. Eo tamen tenore factum est ut, si forte, quod absit, a manibus militum Templi possessio 2 prenotata exciderit, ad jus et possessio- nem Beati Remigii revertatur. (a) Henri, archev6que de Sens, 1122 f 10 janvier 1142. — (b) Girard, abbe de Saint-Remy de Sens, 11 35— n45. - (c) Thibaud, comte de Blois, 1102, et de Champagne, c. ii25,«f 8 jan- vier 1 1 52. Variantes da texte des Archives de I'Yonne : 1. qui autem infirmi. — 2. prenotata possessio. CARTULAIRE DU TEMPLE 8l CXIV [n 35— u53.] Copie du xve s. : Londres, British Museum, Cotton., Ms. Nero E VI, fol. 52. GONFIRMAGTO REGIS StEPHANI DE TERRA QUAM WlLLELMUS MARGI DEDIT TeMPXARIIS. Stephanus, Dei gratia rex Anglie, justiciariis, vicariis, baronibus, ministris et omnibus fidelibus suis London', salutem. Precipio quod milites fratres de Templo Ierusalem teneant et habeant terram suam, quam Willelmus Marci eis dedit in elemosinam infra Londonias, ita bene et in pace et libere et quiete et honorifice, sicut Willelmus Marci melius et liberius et quietius tenuit. Et si quid super hoc inde cepistis, to turn eis reddatis. Teste Willelmo de Ipra apud Londonias. CXV 1 136, 3 janvier. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 52; copie du xnr3 s. : ibid. In Dei nomine. Ego, Petrus vocitatus deTerracia, dono omnipotenti Deo et Iheroso- limitane milicie, ob remedium anime mee et parentum meorumsut Deusomnipotens propicietur peccatis et neglegenciis meis, alodium meum proprium, scilicet ipsum mansum que habeo in Mathamala, cum suis pertinenciis totis, ubi stat Semofre Ramon. Est autem predictus mansus in comitatu Ausonense, in parrochia Sancti Ilarii de ipsa Galme. Predictum quoque mansum, cum domibus, solis et suprapositis, cum terris et vineis, cultis et incultis, cum terminis et affrontacionibus suis et cum omnibus suis pertinenciis et arboribus et pascuis et aquis et aque ductibus et cum ingressibus et egressibus suis integriter, sicut melius teneo et possideo, ut melius dici vel intel- ligi potest, dono Domino Deo et predicte milicie lherusalem, hac de meo jure in jus suum et polestatem trado cum omnibus serviciis etexpletis et dominacionibus, in rnanu domni Raimundus Jocberti, ejusdem milicie bajuli, et successorum ejus, ad proprium alodium jam dicte milicie, secure et quiete hac plenissime possidendum omni tempore, sine ullius contrarietatis obstaculo.Et est manifestum. Si quautriusque sexus persona que hanc mee donacionis cartam disrumpere presumpserit, nil valeat, set pro suo temerario ausu supradicta Iherosolimitane milicie in consimili loco canno- nice componat, et postmodum hec presens pagina perhenniter maneat firma omni tempore. Actum est hoc in nonas januarii, anno XXVIII regni Ledovici regis. Sig^num Petrus de Terracia, qui hanc donacionem, pro anima mea et parentum meorum, feci scribere et firmo firmarique rogo ; Sig^num Giellmus, fratri suo ; Sig^num Arbertus, fratri suo; Sig^num Gerallus, nepoti suo; Sig^num Ermessendis, mater sua. Sig^num Gerallus Ponci. Sig^num Berengarius de Ruvira. Poncius presbiter, qui hoc scripsit die et anno ^ quo supra. Cartulaire du Temple. 6 82 CARTULAIRE DU TEMPLE <)XVI u35/6, samedi 25 janvier. Copies du xn° s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Maite, Cart. A de Douzens, ch. 173, fol. 128-129, etch. 175, fol. i29vo-i3o. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Gaure, mea propria 1 ac spontanea volun- tate, dono et laudo et omnimodis derelinquo atque diffinio 2 tibi, Raimundo, fratri meo, totam meam medietatem de ipso alodio, quern ego et tu habemus et habere debemus in villa de Pomar, et in omnibus terminiis Sancti Juliani de Pomar, et in (fol. 128yo) villa sive in terminio de Gaure, dono tibi hominem meum, Raimundum Radulfi, cum uxore sua et cum suis infantibus et cum eorum tenencia 3 et cum toto hoc quod in eis abeo 4 et habere debeo. Et dono tibi meam medietatem de ipso campo quern vocatur^tcjBaccos,et meam medietatem deipsoorto deipsa villa de Gaure6, cum ipsis olivariis et aliis arboribus que ibi sunt, et cum toto hoc quod ibi habeo et habere debeo in ipso videlicet orto. Et dono tibi meam medietatem de7 ipso campo de ripa- ria Aide, sicut ipsam medietatem in ipso campo et in ipsa aqua habeo et habere debeo. Et dono et laudo tibi ipsam tuam medietatem de toto alio alodio quern egoet tu habe- mus et habere debemus in villa de Gaure etin suis terminiis omnibus; sicut superius scriptum est, sic ego,prediclus Arnaldus, dono et laudo et omnimodis derelinquo atque deffinio tibi, predicto Raimundo, fratri meo, et sancte militie de Iherusalem et omni- bus 8 in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris, ad habendum et possedendum et, sineomni mea retinencia9,vestramvoluntatem perpetim faciendum10, sine omni inguanno et sine omni mea contradiccione. Et ego, jamdictus Raimundus, propter istud suprascriptum donum quod tu, Arnaldus, facis michi et sancte militie11 predicte Iherosolimitane, dono et laudo et omnimodis derelinquo atque diffinio tibi meam medietatem de omnibus feudis quos ego et tu habemus el habere debe- mus, sine omni mea retinencia 12 et sine tuo inguanno, ubicumque illos habemus et habere debemus. Et dono tibi xl solidos Melg(oriensium) (fol. 129) et xxvn soli- dos Ugonencos. Et dono et absolvo tibi totas ipsas pignoras quas de le habebam. De hoc sunt testes : Guilelmus Petri de Yilarzello et Petrus Raimun de Yilarzello et Pontius de Brugeria 13 et Arnaldus de Si piano 14 et Arnaldus, cappellanus de Pomar, et Guilelmus Mancip de Garcassona et Guilelmus Adulfi 15 , qui hoc scripsit, presen- tibus et jubentibus Arnaldo de Gaure et Raimundo, fratre suo, et jussione predicto- rum testium, anno millesimo G.XXXV incarnate16 Dominice, via kalendas febroarii, die sabbati, regnante Lodovico rege. ©XVII n36, lundi 27 janvier. Copie du xnes. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. i85, fol. i34. In nomine Domini. Ego, Pontius de Pomar, et uxor mea, Aisalena, et infantes nostri, donamus et escambiamus unam terram nostram Deo (fol. 13Uyo) et sancte militis Iheru- salem et vobis, Ugoni Rigualdi et Raimundo de Gaure, et ceteris confratribus in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Ipsa terra est in terminio Sancti Variantes de la charte 175 : 1. propria et bona. — 2. deffinio. — 3. tenentia. — 4- habeo. — 5. vocamus Bacho. — 6. (fol. 130). — 7. in. — 8. omnibus ibi. — 9. retinentia. — co. fatiendum. — 11. predicte militie. — 12 retinentia. — i3. Brugeira. — ik. Sepiano. — i5. Adulphi. — 16. incarnationis. CARTULAIRE DU TEMPLE 83 Stephani de Gaure, juxta vestra terra que vocatur campo de Baconi, et affronta de altano in predicto campo de Bacho, a meridie in alia terra vestra, de cercio in terra nostra, de aquilone in terra publica. Quantum infra istas affrontationes nos habemus et habere debemus, donamus et excambiamus vobis ad alodium, sine omni nostra retinencia, ad vestram voluntatem perpetim faciendum. Et si homo aut femina pre- dictam terram vobis arnparaverit, nos erimus inde vobis leguales guirenti, sine inguanno. Verum est enim quia, propter predictam terram, donastis nobis et excam- biastis aliam terram vestram, in terminio de Pomar, sicut in carta nostra scriptum est. De hoc sunt testes : Guilelmus Mancip de Garcassona et Poncius Ferrol et Arnaldus Fferol el Johannes Lombard et Guiielmus Miro. Guilelmus scripsit, jus- sione predicti Pontii de Pomar, anno millesimo G. XXXVI incarnationis Dominice, vi kalendas februarii, feria u, regnante Lodovico rege. $ Pontii de Pomar et uxoris ejus atque infantum illorum, qui sic istam cartam firmaverunt. CXVIII n35/6, 28 fevrier. Copie du xiii° s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, du Mas-Deu, n° 295, fol. 174 v°. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine relig. du dioc. de Perpignan ,i884,p. 783. In nomine Domini. Ego, Petrus Raymundi, dono Domino Deo et milicie Templi Iherosolimitani, quod vocatur Templum Salomonis, unam ferraginam ; et est in comi- tatu Rossillionensi, infra fines et terminos de villa Bruiani et in adjacencia Sancte Marie : affrontat autem jamdicta ferragina de oriente in meo alode, de meridie in via que discurrit ad ecclesiam, de occidente in strata publica, de aquilone in ferra- gina quam dedit Carbonus prefate milicie. Quantum includunt jamdictas mior affrontaciones prescripte ferragine, sic dono Domino Deo et jamdicte milicie, pro remissione omnium peccatorum meorum, cum exitibus et regressibus et cum suis terminis et cum omnia in se habencia, sine omni engan. Et est manifestum. Si quis contra istam cartam donacionis venerit pro inrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit, set componat in duplo cum sua melioracione, et in antea firma et stabi- lis permaneat hec scriptura omni tempore. Actum est hoc m° kalendas marcii, anno ab incarnacione Domini M°C0XXX0V°, regnante Ledovico rege XX°YI° anno. Sig^num Petri Raymundi, qui istam cartam donacionis fieri jusserunt, firmaverunt et testes firmare rogaverunt. Sig^num Bernardi Gauberti de Bruiano. Sig^num Ber- nardi Baroni. Sig^num Poncii de Bruiano. ^ Petrus, monacus et sacerdos, rogatus, scripsit die et anno quo supra. CXIX u36, vendredi 19 mars. Copie : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Rlcherenches, ch. xxv, fol. i5. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 27, p. 28. Donatio de essinis ad Sanctum Paulijm. Breve donacionis de eissinis quas dant Willclmus de Petralata et Jordanus, suus frater, et Raimundus et Petrus et Willelmus de Sera pastor et Willelmus Yeteris et Laugerius Carbonelli, omne quod habet in his essinis, Domino Deo et sancte Marie, CARTULAIRE DU TEMPLE militibus Templi. Hoc laudat episcopus Poncius(a) et prebet, afirmantibus his, archi- diacono et degano et capiscolo atque Benedicto simulque testibus. Dantur hec pre- sente manu fratris Arnaldi Bedocii eciarnque in presencia (fol. 15yo) episcopi cum aliis supranominatis, in civilate Tricastrina, feria va que est ante Parascheven, xiii£ kalendas aprilis, luna xii, auxiliante Domino nosfcro lhesu Xpisto, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per infinita secula seculorum. Amen. CXX [u36, vendredi 19 mars.] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richerenches, foi. 86. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 128, p. 121. [I]n nomine Domini. Breu de donatione que agilur. Domnus Poncius, episcopus Sancti Pauli Tricastrinensis, et Bertrannus Viaders et fratres sui et Guillelmus de Sancto Paulo et Petrus Artaldi et Peregrina et filii ejus, scilicet Petrus de Dosera, nos omnes dedimus Domino Deo et beate Marie; et mililibus fratribus Templi Salomonis Iherosolimitani, in civitate Sancti Pauli, ecclesiam Sancti (fol. 86"°) Johannis cum pala- cio quod illi adheret et cum plateis que sunt in circuitu. Hoc laudat et affirmat archi- diaconus et deganus et capiscolius ac Benedictus de Balmis et Willelmus Bainoardi. Dantur hec presentibus manibus fratris videlicet Arnaldi de Bedoz et Galdemarii de Salis et Hugonis de Panaz. Et hoc factum fuit feria va, que est ante Parasceve, et in civitate Tricastrina, a(nno) D(omini) M.C.LX.VJI (6). In nomine Domini. Ego, Anna, pro redemptione anime, mee, et pro peccatorum meorum remissione et parentum meorum, mater predictorum Guillelmi de Sancto Paulo et Petri Artaldi, donationem suprascriptam aprobo et confirmo, et voio quod decanuset capitulum habeant singulis annis in perpetuum, in festobeati Johannis, in dicta ecclesia Beati Johannis, pro anniversario et visitatione, xxu solidos, et volo quod provideant dicte ecclesie bono servitore ad expensas Templariorum, super redditibus furnorum, molandinorum et serviciorum per me ipsis datorum, in civitate Sancti Pauli. Factum ut supra et coram testibus supra. CXXI [u36 19 mars — 1 1 39 (avant le i5 juin).] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richerenches, fol. 27. Edite : Mi9 de Ripert-Monclar, op. cit , n° 47, p. 48 (qui date : 11 38, peu apres le 16 juin). Carta de donacione Ugone de Monte Securo et Stefani Armandi et aliorum. ^fj /^Wmnibus manifestum fiat hominibus, tarn presentibus quam futuris, quo- Bossellone et Ugo de Alexano et Pontius Umbertus de Garda, ut Deus et Dominus (a) Ponce de Grillon, eveque de Saint-Paul-Trois- Chateaux, f avant juin 1139. -— (b) La date est surement erronee : Ponce de Grillon, eveque de Saint- Paul-Trois-Chateaux, etait deja mort et remplace en juin 1189; il faut lire M.C.XXXV; cette charte a du etre donnee le meme jour que la precedente. De episcopo Sancti Pauli Tricastrinensi. Stefanus Armandus, Guillelmus de CARTULAIRE DU TEMPLE 85 noster Ihesus Xpistus nobis et parentibus nostris peccata nostra remittat et insuper vitam eternam concedat, voluntate et pretibus domini nostri episcopi Poncii (a) de Sancto Paulo, donamus et perpetua laudatione dimitimus hoc totum quod habemus vel per aliquam rationem vel justiciam habere debemus in toto territorio de Rica- renchis, sicut exit aqua de stagno de Granoleto et vadit in rivum de Alsone. Facta donatione ista in manu Arnaudi de Bedotio, magistri militie Templi Salomonis, pre- sentibus fratribus de Templo : Ugone de Panacio et Ugone de Bolbotone; videntibus et audientibus aliis hominibus : Poncio de Grillone, episcopo Sancti Pauli,Petro Ugo- nis de Avisano, Ugone de Monte Securo, Bertrannus Bolbotone, Riperdo Folradio de Avisano. Vidit etiam et audivit donationem istam et laudavit Barbarinus, clericus de Monte Securo, qui totum istum honorern a supradictis hom[i]nibus (fol. 27™) a pignore habebat et, pro anime sue salute, totum pignus Deo et fratribus de Templo in perpetuum reliquid et relinquendo concessit par tern suam, si redemtum pignus esset, quantum pertineret ad ill (id quod, infra hoc territorium, homines isti habe- bant. CXXII [i 1 36, 19 mars — 1189 (avant le i5 juin).] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richerenches, fol. 1, n° 1. Ediie : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., p. 3-4, n° 1 (qui date : n36, 19 mars-10 novembre). Divine humaneque sancciones Deo et hominibus gratum esse confirmant ut omnis homo de his que legitime possidet ad honorern Dei et animarum salutem ac pecca- torum remissionem fideliterlargiatur. Propterea, ego, Ugo deBulbotone, et Bertrandus, nepos meus, et Ripertus Folradus et Willelmus Malamanus et Ugo Bodicus et sui fratres et Petrus Ugo de Avisano et Willelmus Ugo et Petrus de Mirabello et Geral- dus, frater meus, et Willelmus de Rossellone et Ugo, frater meus, et ego, Geraldus de Tornafort, et Wgo frater meus,et ego, Poncius Umberti, et ego, Stephanus Armanni,et Petrus Barbarini et Willelmus, frater meus. atque Petrus Papardi, nepos meus, et Paparda, mater ejus, nos omnes suprascripti donamus et ofFerimus in perpetuum, per alodio franc,, Domino Deo et militibus Templi Salomonis Iherosolimitani, presentibus et futuris, ut Deus propicietur peccatis et negligenciis nostris et parentum nostrorum, quicquid legitime possidebamus infra hos terminos : ab oriente et septentrione, sicut crucibus terminatur ; a mericlie, sicut Elsone clauditur; ab occidente, sicut aqua de stagnno Granoleti descendit. Et extra hos terminos, (fol. lyo) damus eisdem Dei mili- tibus, per nostra territoria, pascua fratribus necessaria et ligna. Et hocdonum facimus domno Arnaldo de Bedocio et Ugoni de Panacio et Guiscardo, milicie Iherosolimitane fratribus, ut ipsi et successores eorum, in milicia Templi degentes, honorern istum habeant et jure perpetuo possideant ad totas eorum voluntates plenarias faciendas. Fuit autem hec donatio facta in presencia domni Poncii de Grilione, venerabilis viri, Tricastini episcopi. (a) Ponce de Grillon, eveque de Saint-Paul-Trois-Chateaux, f avant juin 1139. 86 CARTULAJRE DU TEMPLE CXXIII [n36, 19 mars — i5juin 1189.] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richer enches, fol. 10, ch. xm. Edite : Mi8 deRipert-Monclar, op. cit., p. 18, n° i4 (qui date : fin 11 36 ou au plus tard cn 1137). Guillelmus Malamanus et uxor sua, Orfrisia, dederunt militibus Templi terras et prata juxta helsonem rivum. Divine umaneque sancciones Deo et hominibus gratum esse confirmant, ut omnis homo de his que legitime possidet ad honorem Dei et animarum salutem hac pec- catorum remissionem fideliter iargiatur. Propterea, ego, Willelmus Malemanus, et ego, femina Orfrisa, mater ejus, donamus et offerimus in perpetuum, pro alodio franc. Domino Deo et militibus Templi Salomonis Iherosolimitani, presentibus et futuris, ut propicietur Deus peccatis et neglicenciis nostris et parentum nostrorum, sicut terra et prata de Elsonis et pratum de filiis Berengerii Bodic, quod pro illis Geraldus Malicanis tenet; et pratum de monachis Sancti Amancii ; et pratum de senioribus cas- tri Bulbutonis ; et sicuti est de territorio de Garriga Mala usque ad territorium de Malboschet ; et sicut crucibus insuper a septentrione determinatnr. Hoc eciam quod infra hos terminos ego, Willelmus Malemanus, etego, Orfresa, mater ejus, habebamus vel habere putabamus, prebemus atque concedimus Domino Deo et genitrici ejus5 beate Marie, et fratribus supranominatis Templi. Et extra hos terminos, damus hisdem militibus, per nostra territoria, pascua et ligna sibi necessaria ; et donum hoc faci- mus Arnaldo de Bedocio et Ugoni de Panacio et Guischardo de Barre, ut ipsi et suc- cessors eorum in milicia Templi degentes, honorem istum habeant et jure perpetuo, ad totas voluntates eorum perpetrandas. Hoc autem donum facimus ego, Willelmus Malemanus, et ego Orfrisa, mater ejus, cum laude et consilio dominorum (jol. 10yo) de castro Bulbutone, qui sunt Ugo de Bulbotone, Bertrandus, nepos suus, Ripertus Fol- radi, et cum laude et cum consilio Ugonis Bodici et fratribus suis, Willeimoet Poncio. Fit autem hec dacio in presencia domni Poncii de Griliono, venerabilis viri, Tricas- trini episcopi, et in presencia supradictis fratribus Templi et fratris Rostagni, capel- lani, qui eciam jussu Willelmus Malemanus hanc cartam manu sua scripsit. CXXIV 1 1 36 (22 mars n 36 — io avril 1 1 37). Copie de i442 : Bristish Museum, Cotton., Ms. Nero E VI, fol. 289. GONFIRMATIO MAT1LDIS, REGINE AnGLIE, DE DONACIONE MANERII DE CrESSYNGE CUM ECCLESIA EJUSDEM VILLE. Matildis(a), Dei gratia regina Anglorum, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comi- tibus, baronibus, jusliciariis, vicecomitibus et omnibus fidelibus suis tocius Anglie, salutem. Sciatis me dedisse et concessisse, in puram et perpetuam elemosinam, Deo et beate Marie et fratribus milicie Templi Salomonis de Ierusalem, pro anima patris mei et comitis Eustachii (6), et pro salute anime mee et omnium antecessorum et successorum meorum, totum manerium de Gressynge, cum ecclesia ejusdem ville et omnibus ecclesie pertinenciis.Quare voloet firmiter precipio quod habeant, teneant et possideant illud manerium meum predicti fratres bene et in pace, libere et quiete ab (a) Mathilde, femme de Etienne, roi d'Angleterre, f 3 mai n 52. — (b) Eustache III, comte de Boulogne, c. 1093 ♦{* 11 25. CARTULAIRE DU TEMPLE 87 omnibus secularibus servitiis, consuetudinibus et exaccionibus, in bosco et piano, in pratis et in pascuis, in semitis et in viis, in aquis et extra aquas, in molendinis et divisis et in omnibus locis et rebus, cum soca et saca et thoir et them' et in infan- gent' et in omnibus consuetudinibus et libertalibus manerio illi adjacentibus. Et ut hec mea donacio et concessio firma et inconcussa predictis fratribus milicie Templi Salomonis in sempiternum perseveret, a Deo michi collata potestate, illam confirmo et sigillim ei inpressione et subscriptorum subnotacione consigno, hiis testibus : Iohanne (a), episcopo Luxoviensi, et Ouduno (6), Ebroicensi, et Iobanne (c), Sagiensi, et Radulfo, cancellario meo, et Willelmo Monacho, dapifero, et Thuberto, camera- rio, Ostone de Bolonia. Apud Ebroicas, anno incarnacionis Domini millesimo G° tri- cesimo sexto* Stephani (d) vero, viri mei, anno (sic). CXXV [n36, 24 mai — 11 39, avant le i5 juin.] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip , Cart, de Richerenches, fol. igv0, ch. xxxi. Edite : Mis de Ripert-Monclar , op. cit., p 36, n° 33 (qui date : peu apres le 16 juin 11 38). BERTRANDUS DAT UNUM HOMTNEM AD BALMAS ET ALIUM AD VENTOIROL ET TASGHAM UNIUS CAMPI AD PoiGOAUT MILITIBUS XpISTI. In nomine Domini. Ego, Bertrandus de Balmis, tanta Domini precepta audiens tenenda etiamque Domino Ihesu in euvangelio docente sic discipulos suos : si quis vult post me venire, a(bnegel) s(emetipsam) e(t) t(ollat)'c(rucem) s(uam) e(t) s(equatar) m(e) (e) : sequens ejus ego talia dicta, abnego me, tollensque crucem in pectore et secutus Dominum, pro peccatis meis et progenie mea, memetipsum dono et offero Domino Ihesu Xpisto et genitrici ejus, Marie, et milicie Templi Iherosolimitani et tibi, Roberto (/), ejusdem milicie magistro, et tibi, Arnaldo de Bedoz, per servum et per fratrem hujus supradicte, milicie; Xpisti, una cum parte honoris mei, hoc est qui- dam homo ad Balmis opidum, (Jol. 20) qui vocatur Petrus Audrey; hie annuatim donat de Valencianis ncs solidos de censu, terminus est Omnium Sanctorum fest- um ; cum quartone de duabus vineis, que sunt de hoc supradicto homine et de Pon- cio Andrea, fratre suo ; et tascham unius campi ad Poigoaut ; et alium hominem ad opidum de Ventoirol, qui vocatur Willelmus Arnauz, qui similiter donat eodem tem- pore duos solidos ; et ante eundem opidum, unam vineam in dominium, et in aliam quartonem, que est ad Morazas. Et nos, pari voto, fratres et filii ejus, licet Geraldus de Balmis et Willelmus et Raimundus, bona voluntate, sicuti et Bertrandus, pater noster, hec intelligit et donat Deo et milicie Templi et tibi, Arnaldo de Bedoz, et tibi, Ugo de Panaz, et aliis fratribus de Richarenchis domus, presentibus et futuris, hec dona laudamus in perpetuum et fideliter nunc et semper amplificabimus. Ego, Bertrandus, hoc donum feci cum consilio et jussu domini nostri, Poncii de Grilione, episcopi Tricastrinensis, et in presentia tua et in manu tua, Arnalz de Bedoz et Ugo de Panaz et Ugo de Burbutone et Imberz de Sauze et Rostan, capellan, qui, a me rogatus et a supradictis concessus, hec manu conscripsit. (a) Jean, eveque de Lisieux, 1107 -j* 28 mai n4i. — (b) Ouen, eveque d'Evreux, in3 -f 2 juillet 1 1 3q. — (c) Jean, eveque de Seez, 1124 *j* n44- — (d) Etienne de Blois, comte de Mortain avant 1125, roi d'Angleterre, ii35 25 octobre n54. — (e) Saint Mathieu, XVI, a4- — (/) Robert, grand maitre du Temple, succede a Hugues de Paens, *}* 24 mai 11 36. 88 CARTULAIRE DU TEMPLE CXXVI n36, 24 juin. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 61. Sit notum cunctispresentibus atque futuris, quod ego, Guiellmus Raimundi, dapi- fer, hac indicante scriptura, affirmans collaudo militibus Templi Iherosolimitani totum ipsum alodium quod fuit Petri de Palacio vel ipse Petrus ubicumque habuit vel tenuit, tarn successione parentum quam profligatione vel possessione proprie persone, ut ab hodierno die et deinceps prephati milites, absque ullius inquietudine, in perpetuum habeant et possideant prephata omnia, secundum suam suorumque dispositionem. Actum est hoc vm kalendas julii, anno XX°VIII° regni Leodici regis. Sig^num Guil- lelmi Raimundi, dapiferi. Sig^num Bernardi Guillelmi de Lussano. Otonis, dapiferi. Berengarii de ipsa Ruvira. Arberti de ipsa Petra. S>J< Petri Ber- trandi de Bello Loco. Bernardi de Bello Loco. S>J< Geralli de Rupiano. S>J< Petri, primicherii. Bernardi, subdiachoni. Berengarii, le(vite), qui hoc scripsit die et anno quo supra. CXXV1I 1 1 36, 5 aout. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng., n° 67. In Dei nomine. Ego, Sancia femina, qu§ filia fui cujusdam Raimundi Mironis de Palacio olim defuncti, votive et potentialiter dono et offero Domino Deo et sancte milicie Iherosolimitane Templi Salomonis, omnem meam hereditatem et totum meum jus quod michi contingit advenisse palerno et materno jure, in omni honore qui fuit jamdicti patris mei ac matris, domibus, mansis, terris, vineis, ortis, pratis et pascuis, cultum et heremum, pronum et planum, cum vie, ductibus et reductibus, cum aquarum meatibus. Sicut melius habetur et continetur et ut melius dici vel intelligi potest ad utilitatem jamdicte milicie, sic de meo jure in jus et dominium ipsius sancte. milicie. trado in manu religiosissimi militis, Arnalli de Bidocio nomine, ac Raimundi Gauceberti, fratris el bajuli, et aliorum fratrum, ad suum proprium plenissimum alodium, liberum et franchum, jure perpetuopossidendum, ad quidquid inde facere voluerint, ad suum libitum, sine ullius contrarietatis obstaculo. Dabunt namque michi, dum vixero, milites jamdicte, sancte. milicie. victum et vestitum pro hac donatione, secundum quod me oportuerit et illis ad honorem fuerit. Est autem predictus honor in comitatu Barchinonensi, separatim positus in plurimis ac diversis locis. Si quis, quod absit, contra hanc mee. donationis scripturam ad dis- rumpendum venire temptaverit, supradicta omnia jamdicte sancte milicie. in qua- druplum componat, et insuper hec presens pagina perhenniter maneat firma. Que est acta in presentia domni Berengarii de ipsa Ruvira et Berengarii de Graiana alio- rumque nobilium virorum ibi assistentium. Actum est hoc nonas augusti, anno ab incarnatione Dominica G. XXX. VI post mil- lesimum, regisque Francorum Leduici XXVIII. Sig^num Sancie femine, que. hoc donum laudo et confirmo et testes firmare rogo. Sig^num Berengarii de ipsa Ruvira. Sig^num Berengarii de Graiana. Sig^num Bernardi Guillelmi de Mogoda. S^num Guillelmi de Ganalies. Sig^num Petri de ipsa Ruvira. Sig^num Berengarii de Mogoda. Sig^num Bernardi de Guadalli. S^ Petri Bernardi. S^num Petri, pres- biteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra. CART UL AIRE DU TEMPLE CXXVIII 1 1 36, samedi 3 octobre. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, du Mas-Deu, n° 180, fol. n5. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais , dans la Semaine relig. du dioc. de Perpignan, i885, P- 79- In nomine Domini. Ego, Bernardus Berengarius, vicecomes de Taggo, et ego, Ugo, filius Bernardi predicti, Jordane femine (sic), donamus Deo omnipotenti et sancte Marie et milicie IherosolimitaneTempli Salomonis totum quicquid habemuset habere debemus per ullam vocem et habere visi sumus in villa de Prunana, que est in vice- comitatu de Fenolades et in suis terminis. Ita videlicet quemadmodum istum pre- nominatum honorem totum, sine omni retenimento, dedit Jordana, uxor de me, Bernardo Berengario, et mater de me, Uguone predicto, Domino Deo et sancte Marie et milicie predicte, ad diem mortis sue, pro remissioneanime sue et parentum suorum. Iterum, ego, Bernardus Berengarii jamdictus, ego, Uguo, filius ipsius et Jordane predicte, donamus Deo omnipotenti et beate Marie et milicie Iherosolimitane pre- nominate, nostra bona voluntate et pr.o redempcione animarum nostrarum et paren- tum nostrorum, quandam partem cellarie quam habemus et habere debemus infra villam de Lopiano, ubi est fundata ecclesia in honore Dei et beati Thome apostoli, que villa est in episcopatu Elnensi, in termino de Valle Aspirii. Et ista pars istius cellarie quam Deo donamus, sicut ego, Bernardus Berengarius jamdictus, earn mos- travi et pedoivi (sic) el terminavi cumArnaldo deBedog etArnaldo deContrasto, fra- tribus predicte milicie, terminatur ita : ab oriente, in ipso nostro estare dominico, quod est ad capud jamdicte ecclesie ; a circio vero terminatur in via que venit a fossato et intrat ad ecclesiam Beati Thome ; ab occidente vero terminatur in cellaria Sancti Petri de Rodas ; a meridie autem terminatur in honore Sancte (fol. 115yo) Marie de Campo. Totum istum sup rascrip turn honorem, sicut superius in hac carta scriptus et ter- minatus est, donamus nos prefati, scilicet Bernardus Berengarius et ego, filius ipsius et Jordane, Domino Deo et sancte Marie et milicie predicte, per franchum alodium et per jus imperpetuum, sine inganno et sine omni retenimento. Et si nos, prenominati donatores, vel infantes nostri sive aliquis ex nostris heredibus seu ex illis qui sunt sub nostra potestate et districcione, in isto jamdicto honore quicquam vobis vel successoribus vestris, qui in predicta milicia Deo servierint, abslulerit vel emparaverit sive in nostris hominibus, dominiis, sive in aliisseu in eorum peccuniis quas in isto vestro honore prefato tenuerint et habuerint, nos emendabimus totum dampnum vobis vel vestris, infra x dies quos amoniti fuerimus. Quod si non facie- bamus, donamus Deo et vobis, in jamdicta milicia Deo servientibus, totam nostram condaminam que jungitur cum eadem villa Lopiano et tenet se cum ciminterio de Portali. Facta carta ista v° nonas octobris, feria vna, Lodoyco regnante, anno Domi- nico M°.G0.XXXoVI°. Bernardi. Berengarii ; Ugonis, filii sui et Jordane, qui donum istius hono- ris fecimus et hanc cartam fieri jussimus, firmavimus et testes firmare rogavimus. Petri de Gorneliano. S>$< Berengarii de Oltreyra ; Gabaot, fratris sui ; 90 CARTULAIRE DU TEMPLE Bernardi de Paciano. S>J< Arnaldi de Capraaria. Jussus a prenominatis dona toribus. Petrus scripsit die et anno quo supra. CXXIX 1 1 36, mardi 27 octobre. Copie de i46o, inseree dans une transaction entre le commandeur de Pamiers et les consuls de cette ville : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Pamiers, liasse I, n°i. Edite d'apres l'original aujourd'hui perdu : Histoire de Languedoc, edit, orig., II, col. 48 1 ; ed. Privat, V, col. 1020 ; edite d'apres la copie : Du Bourg, Hist, da grand prieure de Toulouse, pieces justif., n° xxxvi. In nomine [Domini nostri Ihesu XpistiJ quod dominus Rogerius1 (a), comes Fuxen- sis, ego 2, Essena3 (6), conjux ipsius, per nos et per infantes nostros, donarnus in per- petuum pro remissione peccatorum nostrorum [et parentum nostrorum], Domino Deo et sancte Marie et militie4 IerosoJimitane, et vobis, Arnaldo de Bedos, et Rai- mundo de Gauress, fralribus predicte militie, totum nostrum 6 honorem de Nuga- reta 7, per francum alodium, [ad salvitatem et villam construendam] et ad totam vestram voluntatem faciendam, que villa amodo Villa Dei vocabitur, ita videlicet que- madmodum [isle] predictus honor est vobis 8 monstratus et conterminatus, et per manus Arnelii9 (c), Toiosanensis episcopis (sic)i0, in salvitate Dei positus et firmatus atque crucibus consignatus de lundos (?) 11 nemoris Silve Gorte 12 intus usque ad 13 fluvium Aregie 14, quod appellatur Aregia. Iterum,concedimus [etdonamus] 15 Domino Deoet sancte Marie et fratribus predicte militie, presentibus et futuris, et hominibus 16 in hac salvitate manentibus, ut habeant quantum ipsis necesse merit, usum et proficuum aquarum, neraorum et pascuarum 17 totius mei honoris 18, absque usatico et servitio 19, et ut ipsi et eorum homines [et peccuniej liberum exitum et reditum 20 [habeant] et tarn 21 in caminis quam in mer- catibus ad nos pertinentibus, ipsi nec eorum pecunie 22 [nec omines eorum vel eorum peccuniej non dent23 leuclam nec passaticum neque aliquid24 usaticum. Item, huic dono adjicimus in villa de Anogato 2S casalem Guillelmi Tolosani, cum hominibus26 et feminis et omnibus sibi pertinentibus, et in villa de eorum 27 (sic) casa- lem Augerii, cum hominibus et feminis et omnibus sibi pertinentibus. Supra memoratum honorem totum integriter, sineinganno et sine omni retenlione28, donarnus nos prefati, ego, Rogerius predictus comes, et 29 Essena, conjux ipsius, Domino Deo et sancte Marie et pauperibus militibus Templi Salomonis Ierosolimitani, Deo servientibus, presentibus et futuris, per francum alodium, per jus perpetuum, (a) Roger III, comte de Foix, 11 25 •{• c. 11 49. — (b) Chimene, fille de Berenger, comte de Barcelone, epouse Roger, c. 11 18. — (c) Amelius, eveque de Toulouse, 11 06 *{- n 39. Variantes de la copie (les mots entre crochets sont supplees d'apres la copie) : 1. Ego, Rogerius. — 2. et ego. — 3. Eyssamena. — 4. La copie donne toujours milicie. — 5. Gaure. — 6. totam nostram. — 7. Nogareta. — 8. a nobis mostratus. — 9. Amelius. — 10. episcopi. — 11. de hindes. — 12. Torte. — i3. in. — ill. fluvium quod appellatur Aregia. — i5. omnibus (ici et plus basj. — 16. pascuorum. — 17. onoris. — 18. servicio. — 19. omines. — 2o.redditnm. — 2 [.jam in caminis nec in mercatibus. — 21. peccunie. — 23. donent leddam. — 24. aliquod. — 25 Avesac. — 26. ominibus. — 27. Cos. — 38. retinimento. — 29. et ego Eissamena. CARTULAIRE DU TEMPLE 9 1 ut semper ipsum honorem habeant et possideant fratres predicte militie, sine blandi- mento et retinentia nostrorum infantum cunctorumque hominum. $ Rogerii predicti comitis et Essene l, uxoris sue, qui hoc donum fecimus et hanc cartam fieri jussimus et testes firmare rogavimus. $ Amelii predicti, Tolosanensis episcopi. $ Rogerii de Durbano3. $ GuiJlelmide Asnava 3. $ [ Ajmelii. $ Arnaldi de Vernola \ filii ejus. $ Poncii Gramondi. $ Bernardi Otonis d'Estodal s. $ Beren- garii de Brugolli 6. Scripta fuit hec carta yi kalendas novembris, feria m 7, regnante Lodoico rege, anno Domini M°.G0.XXXVI°. Petrus scripsit. CXXX 1 1 36, samedi 7 novembre. Gopie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip , Cart, de Richerenches, fol 7, ch. vim. Edite : Mi8 de Riper t-Monclar, op. cit., p. i3-i4, n° 10. TiBURGIS AlJRIASlCENSIS DEDIT FRATRIBUS DE TEMPLO HOMINEM UNUM IN AuRASICA ET V SOLIDOS IN MOLENDINO DE UlMO ET MILLE SOLIDOS IN FINE SUO. In nomine Domini. Ego, Titburgis (a), domina Aurengie civitatis, pro remission e peccatorum meorum et anime m§§ salute, dono omnipotenti Deo et beate Marie et militibus pauperibus Templi Iherosolimitani, presentibus et fuluris, in predicta villa Aurengia, in molendino de Ulmo, v solidos per singulos annos de censu, in perpe- tuum ; el in ipsa eadem villa, dono predicti s fralribus (JoL 7V0) quedam (sic) hominem, Titbaudum deTolosa nomine, cum ipso estate in quo visus est manere, et cum omni- bus possessionibus suis et tenimentis et cum omni progenie sua ; et dono quartum et dominium et totum quicquid habeo vet habere debeo in ipsa vinea quam tenet de me Rahembaldus Lesduiz in clauso comitali. Ita videlicet dono ego, Titburgis jam dicta, predictum honorem Deo omnipotenti et beate Marie predictisque fratribus Tem- pli, ut ipsum habeant et jure perpetuo possideant ad totam suam voluntatem facien- dam. Titburgis supradict§, que donum istius honoris bona mea voluntate feci et manibus meis firmavi et testes firmare rogavi : Gerald us de Aurengia, Willelmus de Glaustro, Willelmus Poncii. $. Rodulfi, cambiatoris. Petrus Burlaran. In presentia predictorum testium et multorum aliorum, fecit istum donum donna Titburgis, in ipsa villa Aurengia. Scripta fuit hec carta vu° idus novembris, feria vna, regnante Lodoico rege, anno Dominico M°C0XXXoVI°. Petrus scripsit jussione predict^ doming Titbur- gis. Sit eciam manifestum,quod ego, Titburgis prenominata, pro nomine manumissio- nis et penitenci§, dono et laxo post mortem rneam predictis fratribus Templi mille solidos Melgorienses, tali conveniencia ut ipse vel ipsa cui meus honor post mortem meam remanserit, hos m solidos fratribus Templi reddat. Similiter, ipsa Titburgis fecit istam manumissionem coram jam dictis testibus, jussitque earn in hanc cartam scribere. (a) Tiburge I, dame d'Orange, iii5 f n5o. Variantes de la copie : 1. Eissam [...]. — 3. Durobarno. — 3. Asuana. — k. Varniola. — 5. de Freza- lez. — 6. Brug[..]lii. — 7. 11. 92 GARTULAIRE DU TEMPLE CXXXI n36, mardi 10 novembre. Copie duxir3 s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richerenches, fol. 22™, ch. xxxvi. Edite : Mia de Riperl-Monclar, op. cit,, p. 4o-4i, n° 38. GONTARDUS ET FRATER EJUS DEDERUNT RETRODEGIMAM ET TERCIAM PARTEM OMNIUM MOBILIUM. Jn nomine Domini. Ego, Guntardus Lauterius de Golonzellas, et ego, Petrus, frater ejus, donamus Domino Deo et fratribns Templi Iherosolimitani, cum consilio Ugonis de Burbotone et Bertrandi, nepotis ejus, et pro nomine gadii et penitencie, donamus et laxamus Domino Deo et sancte Marie et fratribus pauperibus Templi, ad quam- cumque mortem moriamur, terciam partem tocius nostra pecunie, et omnium nos- trorum mobilium. Si autem sine herede moriemini, hoc quod habemus in hanc ter- ram idem nectum damus perpetuo. Istam retrodecimam predictam donabimus sem- per Deo et fratribus predictis, quamcliu vixerimus, et, post nostram mortem, volumus et mandamus ut infantes nostri similiter faciant. Hoc donum et istam mercedem fecerunt Guntardus et Petrus, frater ejus, in manus Arnaldi de Bedoz, videntibus fratribus Templi, Ugone de Panato, Guiscardo, Umberto de Sauzeto, et in presencia Petri, filii Raimundi de Chalancho, et Raimundi, fratris sui, et Willelmi de Avisano. Scripta fuit hec carta mi0 idus novembris, feria ma, anno Dominico M0G°XXX0VI°. Petrus scripsit. CXXXI1 n36, 24 decembre. Original : Barcelone, Arch. Gor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 70. In Dei nomine. Ego, Petrus de Sancto Minato, ut Deus propicietur peccatis et neglegenciis meis, dono et offero Domino Deo et Ierosolimitane. militie. Templi Salo- monis mansum unum cum suis pertinentiis et tenezonibus et unam roviram cum terra etarboribus diversi generis, que omnia tenebam ad feudum per Petrum de Pala- tio. Est autem predictus mansus in comitatu Barchinonensi, in Vallensi, infra parro- chiam Sancti Minati, mansum scilicet quern vocant Roviradec; et jamdicta rovira est in parrochia Sancti Stephani de Gastellar, in loco vocitato Solaned. Prescriptus vero mansus cum suis tenezonibus terininatur ab oriente et meridie in alodio Guilelmi Raimundi seneschalc, ab occasu in alodio Sancti Petri de Gervaria, a circio in alodio Sancti Petri de Rodas. Sicut ab his terminis concluditur et terminatur, sic dono et offero Domino Deo etjamdict§ militie, votive etpotentialiter, in manu Arnaldi deBedociis, fra- tris et bajuli ejusdemmilitie prescripte, omnia cum ingressibus etegressibus suis inte- griter, ut melius dici vel intelligi potest ; ac de meo jure in jus et dominium jamdicte militie et fratrum militum ibi Deo servientium et suorum bajulorum trado ad suum proprium plenissimum alodium, liberum et franchurn, secure et quiete perpetuo pos- sidendum, ad quid inde ab hac hora et deincebs facere voluerint fratres et bajuli jam dicte militie. Persona que contra hanc mee donationis scripturam ad infringendum venire temptaverit, supradicta omnia in consimili loco jamdicte militie componat ; et insuper hec presens mee donationis pagina perhenniter maneat firma. Que est acta vim kalendas januarii, anno ab incarnatione Dominica C°XXX°VI° post millesimum, CARTULAIRE DU TEMPLE g3 regni autem Lodoyci XXVI III. Stg^num Petri de Sancto Minato, qui hoc donum feci et hanc cartam scribere jussi, laudando firmavi et testes firmare rogavi. Sig^num Berengarii, fratris sui. Sig^num Guilelmi, fratris sui. S^num Berengarii de ipsa Rovira. S^num Petri de ipsa Rovira. CXXXIII u36, 24 decembre. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 71. In Dei omnipotentis nomine. Ego, Berengarius vocitatus de ipsa Ruvira, et uxor mea, Ermessendis, et filius noster, Raimundus, ob peccatorum nostrorum veniam promerendam et cejestis patri§ gaudia consequenda, votive et potencialiter damus et ofFerimus omnipotenti Deo et Iherosolimitan§ milicie; Templi Salomonis, in manu Arnalli de Bedociis, fratris et bajuli militum jamdicte; milicie, alodium nostrum proprium, scilicet mansum unum cum suis tenedonibus et pertinentiis omnibus. Est autem prescriptus mansus, cum suis tenedonibus, in comitatu Barchinonensi, in Vallensi, in parrochia Sancte, Perpetue. martiris de Mogoda, in loco vocitato ipsum Morral, adveniens michi, Berengario, per donationeni el laxationem quam inde michi fecit Bermundus de ipso Morral, me§ vero uxori per suum decimum, et filio meo per meam vocem, sine aliis quibuslibet modis ac vocibus. Termina- tur autem ab oriente et a meridie in alodio cenobii Sancti Gucuphatis et in alodio de nobis, donatoribus, ab occidente in alodio de nobis, donatoribus, et in alodio jamdicte; milicie-, quod est pratum, a circio in alodio predict^ milicie; et Iherosolimi- tani Hospitalis. Sicut a predictis terminis concluditur et terminatur, sic damus et ofFerimus votive et potentialiler prescriptum mansum cum suis pertinenciis et tene- donibus universis jamdicte. milicie. et fratribus militibus, ibidem pro nobis Deo sup- plicantibus, simul cum vie; ductibus et reductibus undique ab omni inlegritate, ut Deus omnipotens propicietur peccatis et negligentiis nostris et parentum nostrorum; ac de nostro jure in jus et dominium jamdicte, milicie; etfratrum militum, ibi Deoser- vientium, et suorum bajulorum tradimus ad suum proprium plenissimum alodium, liberum et franchum, secure et quiete perpetuo possidendum, ad quid indefacere ab hac hora et deincebs voluerint fratres et bajuli jamdicte; milici§. Ego namque, preliba- tus Berengarius, humiliter deprecor presentes et futuros milites et bajulos jamdicte, milici§, ut quando, Deo inspiranle, huicseculoabrenunciare voluero et de eorum socie- tate et ordine ac religione esse, accolligant et recipiant me volentem Deo militare ; et prescriptus mansus cum suis pertinentiis sit hereditas mea. Persona que contra hanc nostr§ donationis scripturam ad infringendum venire temptaverit, supradicta omnia in consimili loco jamdicte. milicie; componat, et insuper hecpresens nostre, donationis pagina perhenniter maneat firma. Que est acta vim kalendas januarii, anno ab incar- natione Dominica G°XXX0VI° post millesimum, regni autem Leduici XXVII1I. Sig^num Berengarii de ipsa Ruvira; Sig^num Ermessendis; Sig^num Raimundi, nosqui hanc donationis cartam scribere jussimus, laudando firmamus et testes firmare rogamus. Sig^num Petri de ipsa Ruvira, qui hoc laudo et confirmo. Syfc Osberti magistri. Sig^num (sic). Petri Bernardi. Sig^num Petri levite. Sig^num Petri, pres- biteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra. 94 CARTULAIRE DU TEMPLE CXXXIV [i i36 — 1 139.] Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Gartulaire de Richerenches, fol. 26. Edile : Mis de Ripert-Monclar, op. ei£.,p. 47, n° 45 (qui date : n38 ou commencement de 1 139;. SCRIPTUM ARWALDI DE CREST, GUM QUO DEDIT HOMINEM, PETRUM BrUNI Ego, Arnaldus de Gresto, concedo et trado Domino Deo etgenitrici ejus et fralribus Templi Salomonis, tarn presenlibus quam fnturis, hominem ilium qui vocatur Petrns Bruni, in villa de Crest, cum domo sua et cum omnibus rebus quas nunc (fol. 26yo) possidere videtur. Hoc donum facio ego, Arnaldus, bona voluntate et sine dolo et sine fraude, in presentia et testimonio Ymberti de Castro Novo et Arnaldo de Cabriano et Odiloni et Poncii Fulcherii et Bruni Fabri. Igitur, ego, Petrus Bruni, reddo de censo annuali Deo et fratribus de Temploxncim Valencianos. Hec dacio fit in manus Arnaidi de Bedocio, presente fratre Petro Bosone, et his supradictis et nominatis pre- sentibus. Ipsemet Arnaldus supranominatus dator ore suo osculum tenoris Arnaldo de Bedocio dedit. In domo hujus supradicti hominis, videlicet Petri Bruni, habebat Guillelmus Renco et ejus uxor nos solidos de censu, quos domina ilia Deo et fratribus Templi dedit, quando hujus seculi vitam finivit, cum consilio et laudacione ambabus filia- bus suis et Armanno Ranconis. Gaufredus de Barre et ejus uxor dederunt Deo et fra- tribus Templi xncim denarios, quos habebant super Pet rum Gacholam de Crest Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag , perg. R. Bereng. IV, n° 74. In Dei nomine. Ego, Bernardus Bertrandi,qui vocor de Bello Loco, ut Deus propi- cietur peccatis et negligentiis meis et parentum meorum, votive et potencialiter dono Domino Deo el Iherosolimitane- milicie, Templi Salomonis, in maim Arnalli de Bido- ciis, bajuliet fratris ejusdem milicie,, ad usus militum ejusdem milicie/, mansumunum meum proprium, cum terriset vineis cultiset heremis, cumarboribus diversi generis, in quo habitat Guillelmus Iuschafredi, cum omnibus sibi pertinentibus vel pertinere debentibus ubique locorum, advenientem michi per vocem genitorum meorum vel aliis quibuslibet modis ac vocibus. Est autem prescriptus mansus cum suis pertinen- tiis in territorio Barchinone;, in parrochia Sancti Andree dePalumbario, juxta collum de Fenestreles. Terminatur autem ab oriente in flumine Bisocii, a meridie in alodio Sancti Cucuphatis, ab occasu in strata publica qua itur ad Barchinonam, a circio in collo de Fenestreles et in strata publica. Sicut ab istis terminis concluditur et termi- natur, sic dono Domino Deo et jamdicte, milici§, votive et potentialiter, ut dici vel intelligi potest melius, cum ingressibus et egressibus suis integriter, ac de meo jure in jus et dominium jamdicte- milicie; Templi Salomonis et militum ibi omnipotenti Deo servientium, trado ad proprium plenissimum alodium, secure et quiete perpetuo possidendum, ad quid inde facere voluerint fratres et bajuli jamdicte, milicie^ sine ullius contrarietatis obstaculo. Si qua persona contra hanc me§ donationis scriptu- ram ad infringendum venire temptaverit, in consimili loco supradicla omnia in qua- druplum componat, et insuper hqc presens mee, donationis pagina perhenniter maneat cxxxv n36/7, 4 janvier. CARTULAIRE DU TEMPLE 95 firma. Que est acta 11 nonas januarii, anno ab incarnatione Dominica G°XXX°VP post millesimum, regis autem Leduici XXVIIII. Sig^num Bernardi Bertrandi, qui hanc donationem feci, laudando firmo et testes firmare rogo. Sig^num Petri Bertrandi, fratris sui, qui hoc laudo et confirmo. Sig^num Petri, filii ejusdem Petri Bertrandi. Sig.^num Arnalli de Sancto Ylario. Ramundi comes. Poncii, scriptoris comitis. S^num Berengarii Raimundi, vicarii Barchinone,. Sig^num Petri, presbiteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra, cum litteris suprapositis in linea ni\ Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, da Mas-Deu, n° 847, fol. 446. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine relig. du dioc. de Perpignan, i885, p. 64- Sancte et individue sub Trinitatis nomine. Ego, Berengarius de Gardia, cum muliere mea, Jordana, donator sum Deo atque milicie de Templo unura diem de salinis, quas habeo in Tureliis, quando sui bajuli melius accipere voluerint. Et hoc facio propter Deum atque remedium nostrarum animarum : in tali convenientia quod, nec modo nec tempore futuro, sit aliquis homo vel femina qui hoc donum dirumpere valeat nec eciam addere valeat, set hoc donum in eternum inconvulsum maneat omni tempore. Et hoc donum factum est in manu Arnalli de Gontrasto atque plurimorum bonorum hominum. Actum est hoc donum vn° idus marci, annis Domini M°G°XXX°VP ab incarnacione Xpisti, regnante Luclovico rege. Sig^num Berengarii, qui hanc cartam donacionis fieri jussi manibusque meis firma vi et testes firmare rogavi. Sig^num Jordane. Sig^num Guilelmi de Paliolo. Sig^num Gomballi. Sig^num Stephani presbiter (sic). Bernardus scripsit, rogatus et jussus Copie du xme s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag., reg. cote lnventario, fol. 9. In Dei nomine. Ego, Jordauus, ut Deus omnipotens propicietur peccatis et negli- genciis meis, dono, difinio et evacuo Domino Deo et Iherosolimitane milicie Templi Salomonis, in manu Arnaldi de Bidociis, omnem bajuliam et dominationem quam habeo vel habere debeo per vocem genitorum meorumin omni alodio d'Amilal?, scili- cet mansis, terris et ? vineis et? fontibus ?, devesis, garricis et ecclesia Sancti Martini de Vila GondalP, que Raimundus? de Palaciodimisit jamdicte milicie ; suprascriptaque ? omnia? sicut melius dici vel intelligi potest ad utilitatem jamdicte ? milicie ? [cum aquarum ?] ductibus et reductibus, cum aquis et aquarum cursibus [ ] dominio, jure ?, in jus et dominium et potestatem [ . . . . ] et? dicte milicie et militum? ipsius milicie et bajulorum ejus trado ad suum proprium plen[issi- mum] alodium [secujre et quiete possidendum ac quid inde facere voluerint fratres et bajuli jamdicte domus, sine ulla contrarietate, ita ut ab hac ora et deincebs non liceat michi vel meis ibi requirere nec demandare aliquam bajuliam nec domina- tionem nec aliquod senioraticum ; set, si quis contra hanc meara donationis sive difinitionis scripturam ad fringendum venire temptaverit, tamdiu [ 1 CXXXVI 1 [36/7, 9 mars. CXXXVII 1 1 36/ 7, 10 mars. 96 GAKTULAIRE DU TEMPLE subjaceat, donee lit reus sfacrilegii ?] supra [.....] (fol. 9V0J restituat, et insuper hec scriptura semper maneat firma. Actum est hoc vi idus marcii, anno ab incarnacione Dominica CXXXVI post mille. Sig^num Jordani, qui hoc laudo et con- firmo et testes et filios meos firmare precipio. Sig^num Gillelmi Sancti Martini; S^m Arnaldi Jordaai, qui hoc laudamus et confirmamus. S^m Berengarii Raimundi, vica- rii Barchinone. S^m Raimundi Reinardi. Sig^num Petri de Gallifa. S^m Petri Ber- trandi. Sig^num Bernardi de Bello Loco. S^m Girberti Ugonis. S^m Petri presbiteri, qui hoc scripsit, die et anno quo supra. CXXXVIII n37 (n avril u37— 13 janv. u38). Original : Chaumont, Arch, dep., Ruetz, liasse 9 ; copie de 17^2, ibid., liasse 8. In nomine sancte et individue Trinitatis. Gaufridus (a), Dei gracia Cathalaunen- sium episcopus. Opus Domini est extinguere seminarium litis et materiam inquie- tudinis evellere de domo religionis. Quid enim universitatis ad nutum conferet affluentia, si lites intonent, si pacis gracia uti non contingat? Notum sit igitur tarn futuris quam presentibus, Hatonem de Athoniscurte concessisse et dedisse fratribus qui pertinent ad Templum Iherosolimitanum, terram que Ruellus dicitur, in territo- rio Gurzon, a flumine Materna usque ad fontem Gervinei, et a fonte Gervinei usque ad finem Buiniville, et a fine Buiniville usque ad territorium de Fontanis. Addidit preterea in eadem investitura x falceias prati ante molendinum quern vocant Baiart, et quod in eodem molendino, sine expensa moliture, omnis annona in eternum mo- leretur, que necessaria esset fratribus Templi qui in predicto alodio Ruelli manerent. Hanc elemosinam concessit Anscherus, custos ejusdem molendini. Dedit etiam eis- dem fratribus predictus Hato Lizei pratum, quod certis metis terminatum est. Et ecce testes : Signum Joffridi de Jovilla ; Signum Rogeri, patris ejus; Signum matris ipsius Joffridi. Signum Petri de Sancto Urbano. Signum Hugonis de Barro. Signum Bosonis de Panceio. Signum Hugonis de Maseriis. Dedit etiam Gaudinus predicte domui xi mansos de alodio suo, senis denariis cen- suatos, in Flamercicurte, et v folcatas prati. Signum Alberti. fratris ejus. Signum Jof- fridi de Jovilla. Signum Hatonis de Athoniscurte. Signum Rogeri infantis. Signum Petri de Sancto Urbano. Dedit quoque eisdem fratribus Templi in sinodo Rogerus, abbas Dervensis, uni- versam partem decime territorii Ruelli qui ad Sanctum Bercharium pertinebat, dicens se hoc facere assensu et voluntate capituli sui. Et ecce testes : Signum Widonis de Episcopivilla. Signum Lamberti de Fontanis. Assensu etiam comitis (6) Registestis et voluntate uxoris ejus, dedit Jocelinus Gathalaunensis Templo Iherosolimitano quicquid habebat in villa Sancti Helerii. Signum Rainaldi (c),Remensis archiepicopi. Signum Stephani Gathalaunensis archidia- coni. Signum Odonis, Waberti, Glarembaldi, fratrum. Signum Johannis Rufi. Signum Milonis, filii Helisabeth. Actum Gathalaunis, anno Dominice incarnationis M°G0XXX°VII0, epacta xxvi, con- currente im°. Raimundus notarius scripsit et Walterius cancellarius subscripsit. (a) Geoffroy, eveque de Chalons, n3a f 27 ou 28 mai 1 1^2. — (b) Withier, comte de Rethel, 1 124 f n58. — (c) Rainaud, archeveque de Reims, 1128 f i3 janvier n38. CART UL AIRE DU TEMPLE 97 CXXXIX 1 1 37, 24 mai. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, da Mas-Deu, n° 188, fol. 1 1 8V0- 119. Edite : Alart, Cartul. Roussillonnais, dans la Semaine relig da dioc. de Perpignan, i885, p 127. Sub Irino etnno omnipotentis Dei nomine. Hoc testamentum quod jussit atque ins- tituit fieri in vita sua Ermengaudus de Sono. Gertum quidem est atque manifestum quoniam elegit sibi ydoneos testes, eleinosinarios atque dispensatores, me, Bernar- dum Sancte Fidis, et me, Pelrnm Ravmundum de Milars, et me, Petrum Durani, quatinus rei ejus atque honoris essemus dispensatores, sicut ex ejus ore audivimus, sicuti et facimusut in subsequenler est resonandum. Primum comisit animam suam Domino qui dedit earn. Corpus yero suum deditmiliciebeate Marie que est in Iherusalem, in honoreDei, servicio, congregata, ut essetibi serviens Deo, si vitafszcjei Deusconcessis- set. Si autem ejus excessum in hac terra evenerit, jussit corpus suum defferri ad ipsum Mansum Dei, quern de ipsa cavalleria est, ut est factum. Et jamdictamfszc) cavalleriam Dei, que, ut dictum est, est congregata in honore Dei in Iherusalem, in ipso domo quern vocant Templum Salomonis, dimisit ipsum suum alodem proprium, quod habebat et habere debebat infra fines et terminos duarum villarum; una earum dicitur Borrad, altera Sent Ernach, et sunt in comitatu Fenoleti, et in appendicione vel in parrochia Sancti Stephani de Dercho. Predictum alodium, quod habebat jamdictus Ermengau- dus infra fines et terminos predictarum villarum et jamdicte parrochie, dimisit ad jamdictam cavalleriam, ut, sicut ille habebat vel habere debebat in proprio alode, ita ipsa habeat proprio alode, secure et in pace et sine contradicto ullius persone. Et dimisit ad ipsam cavalleriam omne mobile suum quod habebat, blad, vinum, boves, vacas, guarniment Ipsum mansum quern tenet Bernardus Guilelmus Rubeus, qui est de supradicto alode de Sent Ernach, qui fuit condam de Pere Ysarn, post mortem Bernardi Gui- lelmi. devenlat ad ipsam cavalleriam. Et ipsam cavalleriam (sic) quam tenet pro me iste Bernardus Guilelmi, cum omni alio honore, qui ad me pertinet, ex parte patris mei, dimito inquid ad ipsum Bernardum fratrem meum cum ipsos lx sol. quos habeo pro pignore in ipso molino et ipsos olivarios de Arnaldo Guilelmo de Trinalo ; lx soli- dos quos debebat ei vicecomes de Fenolet pro ipsa mula, dimisit ad ipsam cavalle- riam. Et est terminum dare ad ipsam primam firam que venit de Sancto Ienesio. Et sunt fide (sic) et hostatges : Petrus de Rasigeres et Arnaldus de Gerced; insuper vice- comes ipse, fides et dator. Si quis testamentum hoc temptare conaverit dirumpere, non valeat peragere set in duplo componat. Testamentum hoc maneat firmum et stabile. Quod est factum viin° kalendas junii, anno Dominice incarnacionis M°.G0.XXX°.YII0 Xpisti incarnacionis (sic), XX. VIII0 Lodoyci (fol. i!9) regis. Sig^num Ermengaudi, qui hoc testamentum jussit fieri et nomen suum ibi jussit scribere et firmare testibus. Sig^num Bernardi Sancte Fidis ; Sig^num Pere Raimun ; Sig>J«num Pere Duran, qui hoc scribere jussimus, sicut ex ore hujus deffuncti audivimus, et peribemus testimo- nium veritatis,et si oporteat jurare parati sumus. Sig^num Artaldi, qui hoc laudo. Arnaldus de C(er)trast (sic) 1 hoc recepit. Arnaldus, scriba, levita, scripsit testamen- tum hoc, die et anno yfc quo supra. 1. Corr. : Contrast. Gf. n° CXL. Cartulaire du Temple. 7 9§ CARTULAIRE DU TEMPLE CXL 1 1S7, 2 aout. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart du Mas-Deu, n° 189, fol. 119. Edite : Alart, Gartul. Roussillonnais, dans la Semainerelig.du dioc.de Per pignan, i885, p. 11 1-1 12. Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus quam futuris, quia ego, miles Raymundus Guilelmi de Villa Pedilano, pro amore Dei et indulgencia peccatorum meorum et anime matris mee, dono ad ipsam cavalleriam que est in honore Dei congregata in ipsam domum quern vocant Templum Salomonis in Iherusalem, mansum unum quern habeo in villa Sancto Felice subteriore, in parrochia vel appendicione Beate Marie et Beati Andree. Est enim michi proprii alodis, et habitat in eo Arnaldus de les Portes, cum filiis et nepotibus suis, id est Guilelmus et Pon- cius Bernardus et Petrus. Affrontat namque a parte orientis in mansum ubi habitat Petrus Arnalli, a meridie in ipsa strata que transi (sic) per ipsam villa (sic), aboccidente in ipsa via que vadit ad ipsam ecclesiam, ab aquilone in mansum de Arnal Males Pels. Dono similiter duas pecias de terra que sunt ad ipsos Asperos ; una earum affron- tat de 11 partes in terra de Ramon Arnal, de tercia in terra de Pere Esteven, de quarta in via de Salancha ; et alia terra affrontat de una parte in terra de Arnal Roig, de alia in terra de PereClergue et fratres suos, de tercia, via (sic) de Figueres, de quarta in terra de Ramon Gaucbert. Et in pecias de vinea in ipso vineario Sancti Martini ; una earum affrontat de una parte in vinea de Senfre, et de alia in vinea de Guillem Ponci, de tercia in vinea cle Ramon Arnal, de quarta in vinea de Mulino ; alia pecia affrontat de una parte in vinea de Pere Gaucjbert, de alia in via de Mulinos, de ter- cia in vinea Sancti Martini, de quarta in vinea de Guillem Arnal ; tercia pecia affrontat de una parte in vinea Sancti Martini, de na et tercia in vinea de Guillem Esteven, de quarta in vinea de Bernad Espada. Et ortum unum, cum suis arboribus ; et affrontat de una parte, in orto de Poncio Boschet, de alia in orto de Vadalaril, de tercio in orto de Bernat Espada, de quarta in ipsa aqua de Ted. Prenominatum mansum cum supradictas terras, et vineas vel ortum, dono ego prefatus, cum exiis et regres- sibus eorum, ad supradictam nominatam cavalleriam, cum suis habitatoribus qui ibi sunt vel erunt in futuro, ut, sic ego habeo vel habere debeo pro proprio alode5 ita ipsa cavalleria habeat pro alodio proprio, secure et in pace et sine contradictu ullius persone, in vita et post morte mea. Et omne censum vel usaticos, toltas vel forces, vocem vel voces, quod in eo habebam (fol. 119™) et antecessores mei in eo habue- unt, dono, delibero ac definisco eidem cavalleria, in manus vel potestate Petro Ber- nardi et Arnaldi de Gontrasto, fralres eorum. Sensum vero hujus mansi est : medio moltone recipiente et s(es)t(arium) 1. de ordeo current, et tres fogaccas et pario 1 de galines et tercera 1 de vino. Si quis contra hanc cartam me (sic) donacionis venerit ad irrumpendum, non valeat peragere, set in duplo componat prenominata omnia. Carta autem ista vel donacio maneat stabilis et in perpetuum firma. Que est facta mi0 nonas augusti, anno M° C0.XXX0.V1I° Xpisti incarnacionis, XX°.V1H° Lodoci regis. Sig^num Raymundi Guilelmi, qui hoc scribere mandavi, firmavi et testibus firmari mandavi. Sig^num Artalli de Milars. Sig^num Ugo de Tacione. Sig^num Bernardi Gausberti. Fuit factum in presencia aliorum bonorum ? hominum ?. Arnallus scripsit, levita, jus- sus, die %f et anno quo supra. CABTULAIRE DU TEMPLE 99 CXLI 1137, (i6r (?2/4) sept. n37— a avril n38.) Original scelle (a) de plomb : Paris, Arch. Nat., K 28, n° 23 (dans le Musee des Arch. Nat. AE11 , i46; precedemment, S 4985, n° 2; anciennement, n° 1 de la ire liasse, Sclipe). — Copie du xii* s. : Mons, Arch, de l'Etat, Cartul. de la Commanderie du Temple en Flandre, fol. 43vo. Analyse /Tardif, Cartons des Rois, n° 434 ; analyse avec description et extraits : Musee des Arch. Nat., n° i46 ; autres analyses : Rohricht, Reg., n° 173 ; Devillers, op. cit.,p. 170. De Scopes et de Leffinges. In nomine sancty et individuy Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, * 1^ |_ amen/Notum sit omnibus, tarn presentibus quam futuris, omnibus sancty matris ecclesiy filiis, quod ego, Willelmus, Dei gratia Audomarensis castellanus, et Osto, filius meus, militibus Templi, quos divina providentia domni patriarchy, War- mundi (6), baronumque consilio, aci defensionem terry Ierusalem peregrinorumque custodiam deputavit, tarn ipsis quam eorum successoribus damus et perpetuo jure habenda concedimus altaria, capellas, oblationes et decimas de Sclippes et Leffinges, tarn in segele quam in pecoribus cyterisque rebus et pertinentiis suis, ut ab ipsis libere et quiete possideantur et disponantur, his exceptis que. tenere et possidereinibi feodati milites dinoscunlur. Qui si prescriplis Templi militibus de rebus suis in elemosinam voluerint impendere, non minus ratum ac stabile concedimus permanere. Ad hec preterea duas terry mensuras adicientes adjungimus, quas ego, Willelmus, deproprio meo olim me comparasse memini in loco in quo annuatim predicty decimy congregan- tur. Hoc autem donum quod pari voto et pari devotione facientes imperpetuum manere decernimus, pro salute animy nostry patrisqueet matris mey, uxoris simul et puero- rum meorum omniumque predecessorum et parentum nostrorum, omnium quoque quorum prenominaty decimy fuerunt, tali condicione concedimus ut, ubi fratres vo- luerint, capellanus ad celebrandum divinum officium collocetur pro animabus nostris et omnium illorum quorum memoria in hac continetur pagina, salutiferas cotidie hostias oblaturus, qui tamen pro voluntate militum et quern dignum judicaverint statuetur. Et ne hujus nostry devotionis donum ab aliquo ulterius \aleat violari, uter- que, ego scilicet, W(illelmus), et Osto, filius meus, illud in manu domni Willelmi (c), Iherosolimitani patriarchy, et Roberti, miliciy Templi magistri,confirmare studuimus, filiis ac fralribus et universis parentibus nostris ex Dei et nostra parte interdicentes ne quod a nobis pro communi ipsorum et nostra salute factum est, per ipsos aut eorum successores aliquatenus immutetur. Hujus nostry concessionis testes sunt : ipse dom- nus Willelmus, patriarcha ; Petrus^ Dominici Sepulchri prior ; Gaufridus, prior Templi Domini; Robertus, archidiaconus ; Garnerius, canonicus Sepulchri Domini; Godefri- dus et Wlgrinus ; Baldewinus, cancellarius patriarchy ; Gozelinus, frater Templi ; Ysaac de Stathes. Facta estpresens inscriptioanno Domini M\C0.XXX°.VIl0,indictione prima. (a) Pour le sceau, voy. Douet d'Arcq, Collection de Sceaux, n° 6281. — (b) Gorniond, pa- triarche de Jerusalem, 1118-1128. — (c) Guillaume de Messines, patriarche de Jerusalem, ii3o-ii45, f 27 sept. n85. IOO CARTULAIRE DU TEMPLE CXMI 1 137, lundi n octobre. Cop ie du xii8 s. : Toulouse, fonds de Malte, Arch. dep., Cart. A de Douzens,ch. i8o,fol. i3 ivo-i33. In nomine omnipotentis Dei5 Patris et Filii et Spirilus sancti. Ego, Arnaldus de Gaure, mea bona ac spontanea voluntate, donator sum Deo et sancte Marie et militie Templi Salomonis de Iherusalem et vobis, Arnaldo de Bedocio et Raimundo de Gaure et cunctis aiiis confratribus vestris, in eadem militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Dono vobis et laudo me ipsum per confratrem vestrum, in (foL 132) ipsa militia Deo serviturum. El dono vobis totum ipsum honorem meum quern habeo et habere debeo in villa de Gaure et in suis omnibus terminiis, terras scilicet et vineas, homines et feminas, mansos et mansiones, ortos et ortales, aquas et riparias, prata et pascua, census et usaticos, heremum el condirectum, et totum aliud quod in predicta villa de Gaure et in suis omnibus terminiis habeo et habere debeo, totum, excepta ipsa ecclesiade Gaure quam teneo ad feuum dePetro de Pomar ; totum aliud, sine inguanno, dono cum memetipso Deo et sancte Marie et prenominate militie suisque militibus et confratribus, ibidem Deo famulantibus, presentibus atque futuris, ad habendum ac possedendum suamque voluntatem absque mea relinentia et contradiccione perpetim fatiendum. Hoc autem fatio propter amorem Dei et propter remissionem peccatorum meorum et propter adipiscendam vitameternam, in manu scilicet et auctoritate domni Raimundi, Garcass(ensis) (a) episcopi, et presencia et testimonio Rogerii de Biterri et Bernardi de Tresmals et Gilelmi Rogerii de Aragono et Arnaldi Pela Pol et fratris ejus, Petri, et Raimundi de Sancto Martino.Guillelmus scripsit, presente et jubente Arnaldo de Gaure predicto, qui sic islam cartam firmavit, anno millesimo G. XXX. VII incarna- tionis Dominice, v idus octobris, feria n, regnante Lodovico rege. CXLIII 1 137, 17 novembre. Copie du xne s. : Madrid, Arch. Hist. Nacional, Cart. B 5g5, n° a83, fol. io4vo-io5. In Dei nomine. Ego, Bernardus (6), Dei gratia Gesaraugustanus episcopus, cum concilio et volumptate canonicorum meorum Gesaraugustanorum, ad stipendia mili- tum Xpisti Templi videlicet Iherosolimitani, dono et concedo, liberam et ingenuam, ecclesiam (Jol 105) de Novellas, tali tenore ut quicumque illorum prememoratam ecclesiam obtinuerit, quartam partem omnium fructuum atque reddituum, quicumque colligentur in termino prescripte ecclesie, et cenam et episcopalia jura, michi meisque successoribus annuatim fideliter reddant. Preterea predictorum, militum Dei Iheroso- limitanorum quicumque §cclesie. de Novellas preerit, michi, meis successoribus fidelis et obediens, salva tamen fidelitate magistri sui atque ordinis suorumque fratrum, prout decet, existat, et unam libram cere, unoquoque anno, in festivitate sancti Johannis, altario Sancti Salvatoris Gesaraugustane sedis gratis offerat. Facta carta xv° kalendas decembris, era MaCaLXXaV\ (a) Raymond II, eveque de Carcassonne, n3i -j- ier juin n4i. — (&) Bernard, eveque de Saragosse, 1 187-11 52. CARTULAIRE DU TEMPLE 101 CXLIV 1 137, 27 decembre. Copie notariee du 11 octobre i25o : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 79. Sub Trinitatis nomine facio, ego, Arnaldus de Bidociis, servus et bayulus et magis- ter milicie Templi Salomonis, cum asensu et voluntate fratrum nostrorum, vobis, Petro Guillelmi de ipsa Lobera et uxori tue, Perele, et filiis tuis qui de te in ilia pro- creati fuerint, alodium nostrum quod haberaus contra ecclesiam Sancti Martini de ipsa Stradam, in parrochia sancti Saturnini de coio de Sabadel3tali tenoreut de omni alodio quod habemus super stratam donetis nobis et nostrisquesuccessoribus semper fideliter vam partem ; de illo vero alodio quod babemus subtus stratam donetis nobis et nostris semper fideliter ipsam tascham ; el pro hocdono subteriori accepimusa te xx moabitinos in auro. Si autem contingent nobis vel successoribus nostris reddere vobis prefatos moabatinos, tunc deinceps donelis nobis vara partem de ipso alodio sub- teriori sicut de superiori. Sub tali etiam convenientia, hoc clonum vobis fascimus, ut semper lu cum uxore tua et familia ibi maneas in pace et sine gerra, et donetis nobis pro censu propter ipsas domos parilium unum caponum in natale Domini; et non liceat vobis ibi ahum seniorem facere vel proclamare ad nostrum dampnum nisi tantum nos et successores nostros. Si autem, quod absit, vos sine infante legitimo ab hoc seculo discesseris, omnis adqisisio quam de nobis facitis cum omnibus edificiis et meliorationibus quas ibi facturi estis, remaneat prephate milicie Templi et paupe- ribus ibi Deo servientibus. In prescripto nostro alodio sitis semper stantes in pace et sine gerra ad servicium nostrum et Dei. Quod si inde gerram feceritis et ibi vos vel filii vestri non stabids in pace, secure et libere, absque ulla contrarietate, vobis et ves- tris in egressibus prescriptum alodium revertatur ad nos vel ad nostros successores, ad nostram voluntatem. Si quid ex utraque parte hoc alteri fugerit et habeat inde dampnum l morabatinorum et insuper hoc donum semper maneat firmum. Actum est hoc sexto kalendas januarii, anno ab incarnatione Dominica G. XXX. VII post millesimum. Sig^num Arnaldi de Bidociis ; Sig^num Geraldi de Nochura ; Sig^num Petri de Arhaz, fratris ; Sig^num R1 de la Rocha ; Sig^num Raimundi de Subiradis ; Sig^num Berengarii de ipsa Ruvira; Sig^num Guillelmi de Auures, fra- tris, nos fratres qui hoc laudamus et firmamus et testes firmare rogamus. Sig^num Petri de ipsa Lobera, qui hoc laudo et firmo. Et si fratres jamdicte milicie in vita mea non redderint michi jamdictos xx mora- batinos, post hobitum meum illos sepedictos xx morabatinos dimito eidem milicie pro anima mea; et post hobitum meum, infantes mei teneant et habeant prephatum campum subteriorem sicut superiorem ad quintum omni tempore per seniores ejus- dem milicie. S)J< Petri Bernardi ; Guillelmos Raymundi, sacerdos. Sig^num Petri, presbiteri, cum litteris emendatis, qui hoc scripsit ubi dixit caponum et cum versu addito, die et anno quo supra. 102 GARTULAIRE DU TEMPLE CXLiV [n37— nov. n43.] Copie vidimee du 6 septembre i3ii : Barcelone, Arch. Cor. Arag. perg. R Bereng. IV, n° 21; Copie du xive s. (defectueuse) : ibid., Reg. 309, fol. 5o; traduction en langue vulgaire ; Madrid, Arch. Hist. Nacional, Cart, du XIUe s., p. 161. Edite : Boffarull, Collection de documentos ineditos, IV, p. 368. Raimundus (a) Dei gratia Barchinonensium comes et marchio et princeps Aragonen- sis, Raimundo !, Dei gratia milicie Iherosolimilane magistro,et cunctis fratribus, cis- marinis et ultramarinis partibus, Deo militantibus, salutem et eternam gloriam. Qualiter Adefonsus {b), rex Aragonensis, tempore sui obitus imminente, totum regnum suum tripartite reliquerit, Sepulcro videlicet Domini, et Hospitali atque Templi mili- tie, satis omnibus est manifestum. Unde ego, succesor illius in regno, volo eidem militie omnibus modis deservire et earn honorificare et honorifice magnificare. Vestre siquidem considerans ordinem professions, michi videtur ut, sicut in primis, sub beato Petro per apostolicam predicationem ecclesia Dei fundata letatur, ita et nunc per officium vestrum eadem ecclesia deffendatur. Vestram itaque fralernitatem, nos et omnis patrie Ispaniensis clerus et populus, modis omnibus deprecamur qua- tinus ecclesie Dei provideatis et ejus necessitatibus, in quantum polestis, subveniatis, ut saltern* x de fratribus vestris, quos aptos ad hoc benignitas vestra decreverit, nobis concedat et dirigat, sub quorum obedientia, in partibus nostris, et milites et alii fide- les qui huic exercitio pro salute animarum suarum se tradiderint, regantur et tuean- tur. Necessaria autem vite et militie ipsis x militibus, fratribus vestris, quos nobis misseritis, ego illis sufficienter tamdiu aministrabo de meo, donee de meo honore tantum eis retribuam, unde se bene conducere valeant. Hoc vero excepto, dono eis civitatem Darocham, cum omnibus habitatoribus suis et cum omnibus terminis et apendiciis suis, cum rivis et aqueductibus et reductibus et cum omni dominatione quam ibi habeo vel habere debeo, omnia in omnibus, sicut melius ad utilitatem prefate militie intelligi vel nominari potest. Dono etiam illis Lope Sancium de Bel- git, cum suis duobus castellis, Osa et Belgit, etcum suo honore, scilicet Gotanda, cum omnibus suis pertinentiis. Acldo etiam illis inCesaraugusta civitale, unumChrislianum et unum Maurum et unum judeum, cum omnibus honoribus et possessionibus eorum, et terras annuatim laborandas duobus paribus bovum. Donoiterum illis quartam par- tem unius ville juxta Oscham existentis, que dicitur Quart. Item, illis concedo decimam partem omnium que in Ispania adquirere potero, tarn in censu quam in honore vel in aliquibus rebus. Predicla vero omnia illis libere et solide et firmiter trado ad eorum propriam voluntatem inde complendam, sine ullo retentu quern ibi non facio. Si vero fraternitas vestra huic nostre petitioni diligentiam dederil, hec vobis complere et majora quam litteris intimamus addere satagemus. Laudo etiam vobis atque confirmo donum (c) ipsius honoris quern scripto feci Arnaldo de Bedocio, in partibus Barchinone. (a) Raymond Berenger IV, comtede Barcelone, ii3i f 6 aout 1162. — (6) Alphonse I, roi de Navarre et d'Aragon, no4, de Gastille et Leon, 1109 *}* 7 septembre n34. — (c) Gette donation est du 3 janvier n34. Gf. n° LXX. 1. Corr. Roberto. L'original portait sans doute R[oberto]. CART UL AIRE DU TEMPLE io3 Predictos vero x milites, fratres vestros, tamdiu teneam de meis redditibus et usa- ticis de Jacha et de Oscha et de Cesaraugusta, donee illis tantum honorem concedam, unde se bene regere et conducere possint. Super hiis omnibus vestram fra tern ita tern humiliter imploramus, ut ad tanti triumphi gloriam festinare curetis et a tanto Dei servicio vos nullomodo subtrahatis, et vestrum responsum cicius inde nobis mitatis. Gum majus tardaveritis, majus ecclesie Dei dampnum facietis. Sig^num Raimundi, comes. CXLVI [ii37-it57.] Original scelle de deux sceaux : Paris, Arch. Nat., S 62 14, n 1 (Gommanderie de Somme- reux, liasse 6, n° 32). Edite : Trudon des Orrnes, Etude sur les possessions de Vordre du Temple en Picardie, p. 272 (qui date : entre 1137 e^ 1180). Notum sit vobis, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Sustanus de Fenis, dono in elemosina et concedo pro amore Dei Templariis quendam terram,sicut metata est, in parrochia Sancti Romani ; et quia sigillum non habeo, sigillo domini Gaufridi de Danzeo (a) donum istud confirmo. Hoc voluit et concessit uxor mea, Sofia, et Gosceli- nus, fUius meus, et Gaudricus et Renaudus Tunica Bura et Sustanus et Stephanus et Berta et Maencia et Helissenz et Maria et Annes et Guillermus Breon et Florencia, uxor sua3et Matheus,filius suus.Hujus rei testis est Girardus Obaudus, prepositus Sustani, qui terram mensuravit, et Bernardus et Paganus d'Agona et Heffredus de Duvione et Nicholaus Baldricus. Hoc donum dudit Sustanus Deo et Templo et Simoni Gallo de Valle qui tunc temporis erat dominus domus. Factum hoc fuit Ludovido rege regnante. Hoc donum confirmat dominus Gaufridus Donceii et Herveus, filius suus, sigillis suis propter pactum quod est in aliis sigillis. CXLVII 1 137/8, mars. Copie du xne s. : Perpignan, Arch, dep , H (Temple), Pays de Fenouillet, ancien parchemin du Temple,, n° 3o48. Edite : Alart, Cartul. Roussillonnais, dans la Semaine relig. dudioc. de Perpignan, i885, p. 160. Carta de Centernag, Petrus Bernardi. In nomine Domini. Notum sit omnibus hominibus quod ego, Petrus Bernardi de Castro Novo, dono, laudo et concedo Deo et milicie Templi totum ilium honorem quern michi dedit frater meus in Borrad et in Centernago, in parrochia de Sanclo Ste- phano de Derc : quiquid habeo in supranominatis locis, in ermis, in cullis, in domi- bus, in curtis, in casalibus, in pratis, in vineis, in ortis, in hominibus, in feminis, in usibus, hoc totum dono Deo et supradicte milicie, redemtione anime mee, ut ipsi milites, post mortem meam, habeant et possideant in perpetuum sine querela et sine contradictione omnium hominium (sic). Si quisvero ex parentela mea vel alius malus homo aut femina hanc donationem irrumpere voluerit, non valeat impetrare quod postulat, set in duplo componat ; et in antea firma et stabilis permaneat. (a) Geoffroy, seigneur de Donzy, c. 1 120— 1 157. CARTULAIRE DU TEMPLE Facta est carta ista mense marcii, anno ab incarnacione Domini M0C°XXX°VII. Sig^num Petri Bernardi, qui hanc cartam fieri jussit et firmari rogavit manibus amicorum suorum, et [ ] de ele- mosinis Templi accepit. Sig^num Guiielmi de Follano. Sig^num Petri Arnaldi ? de Follano ? Sig^num Guiielmi de Paracols. Petrus, scriptor, die ^ et anno quo supra. Arnaldus levita [fecit hoc] translatum die et anno quo >J< supra. CXLVIII u38, vendredi 4 mars. Copies du xne siecle : Avignon, Bibl. Municip., ms. 2^88, fol. 53vo-54vo; Paris, B. N., Cart, de Roaix, fol. 33ro. Editi : Ul. Chevalier, Cartulaire des Hospitallers et du Temple, p. 62 (qui date : 26 fevrier n37). IVToTUM sit omnibus hominibus, quod ego, Berengarius (a), Vasionensis eccie- A 1 1 sie episcopus, pro redemptione 1 anime mee, cum consiiio canonicorum meorum, et pro redemptione a nimarum suarum, videlicet Rostagno 3, abbatis de Saonis, et Petri Johannis et Vilelmi 3 de Vinzobrio 4, Pontii Gisbani s, sacriste, et cum assensu aliorum canonicorum et clericorum, donamus et concedimus aliquid de jure nostre §cclesie 6, scilicet condaminam quam Petrus Johannis tenebat, qu§ est in territorio de Volpillaco, et hanc condaminam crucibus determinavimus et in manu Arnaldi de Bedoz, militis militie Hierosolimitane 7, et fratribus ibidem Deo servientibus, presen- tibus et futuris, in perpetuum, sine omni retinemento 8, concessimus et donavimus. Iterum, nolum sit quod Petrus Rostagni, filius Beatricis9, supradicte milicie dedit quandam partem terr§10 et hoc fecis11 cum consiiio domini sui episcopi jam supra- dicti et cum consiiio canonicorum supradictorum etavunculi sui Aldeberti, qu§ terra est jnsta supradictam condaminam, ethane terra m similiter crucibus determinavimus. Similiter, notum sit quod Petrus Yilelmi, filius Dulciane, et Bertrandus, fratre ejus, filius Lucie, cum consiiio ipsius Lucie et cum consiiio supradicti episcopi, dederunt unam peciam terr§ que aderel supradicte condamine et terr§ supradicte milicie lero- solimitane12; et illam terrain similiter crucibus determinavimus. Hoc donum quod fecit episcopus jam supradictus et canonici sui et quod fecerunt Petrus Rostagni et Petrus Vilelmi 13 et Bertrandus, frater ejus, fuit factum in presentia u Petri Alialdi et Raiabaldi 15 Alialdi et Vilelmi 16 de Vasione et Ismidonis de Eirolas 17 et Vilelmi 18 Berengarii, diaconi, et Leodegarii et Petri Marini et Vilelmi 18 Marini et Pon- tii 19 Beraldi et rnultorum aliorum hominum de Vasione. Scripta fuit carta mense martii 20 mi21 kalendas martii feria \i22, anno abincarnato Domino M°.G0.XXX0.VIII°. Bertrandus Acardi scripsit23. (a) Berenger, eveque de Vaison, 1113-1173. Variantes da ms. d3 Avignon : 1. redempcione — 2. Rostagni. — 3 Willelmi. — k- Vincobrio. — 5. Pon- cii Guisberti. — 6. nostra §cclesi§. — 7. milici§ Iherosolimitan§. — 8. refcinimento. — 9. Beatri.— io.terr§. — 11. fecit. — 12. Iherosolimitane. — i3. Willelmi. — 1/4. presencia. — i5. Raiambaldi. — 16. Wil- lelmi. — 17 Heirolas. — 18. Willelmi. — 19. Poncii. — 20. marcii. — 21. mi0. — 22. vi\ — 23. Ces trois derniers motsne sont que dans le ms. d' Avignon. CARTULAIRE DU TEMPLE 105 CXLIX 1 137/8, 10 mars. Original: Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, no 81. In nomine Domini. Ego, Carbonellus, et conjux mea, et filia nostra, difinitores et exvacuatores sumus Domino Deo et Ospitali Iherosolimitano et milicieTempli, alodium quod frater meus ex me,Karbonello, nomine Dorcha, dimisit predicto Ospitali et pre- fate milicie. Et est in comitatu Barchinonensi, in parrohechia Sancte PerpetuedeMogoda, in loco vocitato Ruvira, et affrontat a oriente in alodio Sancti Gucufatis, a meridie in alodio predicte milicie, ab occidente in rio Kalidis, a circio in alodio predicti Carbo- nelli. Quanto iste affrontaciones includunt, sic difinimus, auctoridamus nominatum alodium predicto Ospitali et prefate milicie, ut abeant in perpetuum ad faciendi suas voluntates. Etaccepimus propter hanc difinicionem nos moabitinos. Si quis violare pre- sumpserit, nil valeat set in dupio conponat, et post hoc sit firmum. Que est acta vi idus marci, anno 1° regni Ludovici regis junioris, ab incarnacione Xpisti G°XXX°VII0 post miilesimum. Sig^num Garbonelli; Sig^num Arsendis; Sig^num Arsendis, filie eorum, nos qui hoc laudamus, firmamus testesque subscriptos firmare rogamus. Sig^num Berengarii de Gollo. Sig^num Bernardi Guillelmi. Sig^num Arnalli Raimundi. Sig^num Bernardi Guadalii. Guillelmus, sacerdos, qui hoc scripsit die et anno quo su^pra. CJL 1 137/8, 17 mars. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. R. Bereng. IV, n° 83. In Dei nomine. Ego, Rodlandus Guiriberti,offero Domino meo corpus meum et ani- mam meam et Iherosolimitane milicie Templi Salomonis, in manu Arnalli de Bido- ciis, bajuli ejusdem milicie, cum omnibus alodiis et ereditatibus que michi adveniunt per paternam et maternam hereditatem, et emplionem meam, scilicet manso 1 in Frexeino, que tenet Bernardus Guillelmi, cum omnibus pertinenciis suis, et vineam et omnia alodia et arboribus que abeo vel abere debeo in parroechia Sancti Iachobi de Frexano, et alios nos mansos que abeo infra terminos Terracie, in parroechia Sancti Iuliani de ipsa Abtura, prenominato locho, ad ipsam serram supra vallem de Corba, cum omnibus suis pertinenliis, kasas, tern's, vineis, trileis, ortis, ortaiibus, olivariis, glandiferis et omnia jenera arborum, qui michi advenit, unum per vocem etereditatem jenitorum meorum,et aliumper emptionem quarn inde feci de Raimundo Ayanrici de Osta. Quantum infra jam dicta parroechia Sancti Iuliani de ipsa Altura abeo vel abere debeo, hec omnia superius scripta infra istis duabus parroechiis Sancti Iachobi de Frexano et Sancti Iuliani de Altura, sic dono ad jam dictam miliciam Templi Salomo- nis, quantum ibi abeo vel abere debeo, sub tali modo ut teneat uxor mea in vita sua jam dicta omnia et donent per unumquemque annum unum parilium kaponum per tenedonem in nativitate Domini jam dictae miliciae Templi Salomonis, et postobi- tnm uxoris mee remaneant hec omnia suprascripta jam dicte milicie, sine ulla contra- rietate, libere et quiete, ad suam liberam et quietam voluntatem faciendam. Iterum, dono jam dicte milicie mansos 11, que abeo infra terminos kastrum a Pierola, que sunt eremos, cum illorum pertinentiis, totum ab integre, ad suum plenissimum alodium francum, qui michi advenit per ereditatem et vocem jenitorum meorum. Actum est hoc xvi kalendas aprilis, anno ab incarnacione Domini G. XXX. VII post io6 CARTULAIRE DU TEMPLE millesimum, Sig>JJ< supra. CM n38 (3 avril— septembre). Copies du xive s. : Rome, BibL Vaticane, Fonds Vatican, n° 7341, fol. 75 ; et ibid., no 4947, fol. 87. Edite:Eug. de Roziere, Cartulairedu St-Sepulcre de Jerusalem , n°84, pp. i64-i65. Privilegium Roderici de dono cuiusdam ville, que appellatur Passerel, cum xxxi casalibus. In nomine sancteet individue Trinitatis Evangelica institutione edocti, patres nostri narraverunt nobis sanclam Dominice resurrectionis ecclesiam Proinde, ego, Rodericus Petri, licet indignus, terre, que vicina est ecclesie Beati Jacobi, comes Interfuerunt enim huic donationi mee amici et compatriote mei : Arissa Varich de Ripa Migno. Johannes Aris de terra Sancti Martini Latronis. Rodericus, abbas de terra de Pena Regine. Johannes Tirant, germanus episcopide Toy. Nimuranna de Lunia. Helvitu Sanizh 4 de terra Sancti Jacobi. Petrus Yspaniensis 2, frater Templi militum, et alii non pauci. Facta est autem presens inscriptio anno Domini MCXXXVIII, indictione prima. CL.II u38 (3 avril 11 38— 22 avril 1139). Copie: Cart, de Richer enches, n° xxvi, fol. i5vo-i6ro. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit, no 28, p. 29-30. Adalais de Sabrano et filii eius dederunt militibus Templi quamdam magnam CONDAMTNAM IN TERRITORIO DE BrEMPTO. In Dei Omnipotentis nomine, universis hec audientibus pateat quod ego, Adalaicia de Sabrano, et nos, qui sumus ejus liberi, Emeno et Rostagnus de Sabrano, Willel- mus, Raimundus atque Petrus, archidiaconus, nos omnes, bona fide et bona voluntate, pro salute anim§ Willelmi de Sabrano, patris mei, et pro remissione omnium pecca- torum nostrorum, donamus et offerimus in perpetuum pro alodio franc Domino Deo Ihesu Xpisto et beate Mari§ et milicie. Iherosolimitane. Templi Salomonis et fratribus Variantes dun0 U9U7 : 1. Saniz — 2. Hyspaniensis. GARTULAIRB DU TEMPLE IO7 ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, in manibus de te, Arnaldo de Bedoz, supradicte milicie. fratris et bajuli, quandam partem non minimam nostri territorii de Bremto, ita scilicet quemadmodumego, ipsa Adalaicia, hanc eandem terram mos- travi et terminavi tibi, Arnaldo de Bedocio, multis videntibus et audientibus. Gonciuditnr autem et terminatur hec terra ab oriente a via que vadit de Avisano ad ecclesiam Sancte Marie de Richarenchas, etab ipsa via determinant earn cruces supra- posite usque in terminum de Petra Bruna, que ibi est infixa et divi-f/b/. i6)vidit hoc territorium ab alto ; similiter vero clauditur et terminatur de via que movet de Val- riaz et vadit ad Balmas, usque in crucibus. Supradictam totam terram et ab integro damus et offerimus Deo Omnipotenti et beate Marie et jamdictis Xpisti militibus, ita videlicet ut ab hodierno die et tempore in perpetuum ipsam habeant et jure perpetuo possideant et quicquid inde facere voluerint ipsi vel eorum bajuli, in Dei nomine, liberam et plenissimam habeant potestatem. Facta donacione et tradicione ista anno abincarnatione Domini M°.G°. XXX0. YIII0. Testes hujusdonacionis suntisti : PetrusUgo de Avisano, Bertrandus Dodo, Ugo de Bolbotono, Geraldus Adalgarius, Rostagnus Arlencs, Poncius de Pugnadoreza, Falco de Sancto Gervasioetpiures alii. Ab Adalaicia predicta domina mandatus, per (sic) se suisquefiliis omnibus, Petrus scripsit. Interfue- runt eciam huic donacioni Geraldus de Monte Petroso, Wilelmus Salomon, Umbertus de Saudeto, Rostagnus, presbiter, fratres milicie Tempii omnes, atque Geraldus de Bal- mas adfuit. CLIII n38 (3 avril u38— 22 avril n39). Copie du xine s. : Angers, Arch, dep., Cart, d' argent de S. Florent de Saumur, fol. 86 ; copie du xviii- s. : Paris, B. N., Touraine iv, n° 1606, fol. 3i7V0. . . . .Ego, Hamelinus(a), Dei gratia Redonensis episcopus, noticie tarn presentium quam futurorum tradere curavi quod inter ecclesiam Sancti Petri Redonensis et Sancti Flo- rentii Salmurensis altercatioet controversia fuit de presentatione sacerdotum, in qui- busdam ecclesiis Redonensi episcopatu constitutis. Quapropter, caritativo ductus affectu et amore et precibus Mathei... commonitus, jure episcopali et archidiaconali et archipresbiterali per omnia retento in sex ecclesiis quarum nomina subscripta habentur.... Et ut hoc firmius haberent, sigillo meo muniri feci. Actum Rome, in domo militum Tempii Iherosolimitani, anno ab incarnatione Do- mini MCXXXVI1I. CLIV 1 1 38, 27 avril. Original ou copie contemporaine : Madrid, Arch. Hist. National, ord de S. Joh, lej. 338-42; copie du xnes. : ibidem, Cart. B 5g5, n° 25, fol. 9. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti, amen1. Ego, Raimundus(6) Berengari, comes Barchinonensium et marchio, feci hanc cartam (a) Hamelin, eveque de Rennes, 1127 f 2 fev. n4i. — (b) Raymond BerengerlV, comte de Barcelone, n3i f 6 aoM 1162. Variantes da Cartulaire : 1. Ego, Raimundus Berengarius, comes Barchinonensium et princeps Ara- gon(ensium). Placuit michi bona voluntas donare militibus Dominici Tempii Salomonis quod est in lherosolimis, Racacol. 1 68 CARTULAIRE DU TEMPLE donationis. Placuit michi namque donare militibus Dominici Templi quod est Ihero- solimis, Razazol cum totis suis termiuis, pro anima mea et parentum meorum et pre- decessorum qui terram illam adquisierunt. Istud donativum meum ita firmum et ratum habeatur, ut non sit aliquis de tola posteritate mea qui irritum possit facere illud. Facta carta v kalcndas madii, era M.G.LXX.VI. Testes sunt Bernardus (a), Cesaraugustanus episcopus, Poncius Ugo (6), comes de Empuriis, Artaut1, comes de Pallars 2, Wel- mus (sic) 3 Arramundus 4, magister militum, Lop Lopet 3, Zavalmedina 6. Facta in Gesa- raugusta 7. Hoc donativum factum est in hereditate. Raimundi comes. CLtV [n38, 6 mai.] (c) Gopie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. 200, fol. i44™- i45ro. In nomine omnipolentis Dei, Pa(ris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Guiralius de Marcellano, et nos, fratres ejus, Arnaldus et Raimundus, et ego, Saixa, soror eorum, et vir meus, Raimundus Gerdanus, nos simulin unum, noslris gratuitisanimis nostra- que bona ac spontana (sic) voluntate, donatores sumus tibi, Ermessendi, sorori nostre, et viro tuo, Raimundo de Sancto Martino. Donamus igitur vobis ipsum campum qui fuit patris nostri, Pelcort, in terminio Sancte Marie de Marcellano, ad ipsam Celatanij quern scilicet campum nos, predicii tres fratres, habebamus divisum inter nos pertres partes, et totus ipse campus affronta de altano in terra Bernardi Martini et in terra Ber- mxr-(JoL lU5)di Patau, a meridie in terra Arnaldi de Villa Nova et fratris sui, Raimundi, a circio in strata publica, de aquilone in terra Petri Amelii de Torrelas. Iterum, ego, predicta Saixa, et vir meus, Raimundus Gerdanus, cum consilio fra- trum meorum predictorum, donamus tibi, predicte Ermessendi, sorori mee, et viro tuo, Raimundo predicto, unam faxiam terre in predicto terminio de Marcellano, ad prediclam Gelatam, quam scilicet faxam prenominati fratres mei dederunt michi, Saixe, in hereditate, et affronta de altano in terra de Pazetoetin terra Arnaldi Duran, a meridie in terra Guiralli de Marcellano, a circio in predicta strata publica, de aqui- lone in terra Arnaldi de Malras. Sicut superius scriptum est, sic nos omnes predicti donatores, donamus tibi, sorori nostre, Ermessendi, et viro tuo, Raimundo de Sancto Martino, totas predictas terras ad integrum et per proprium alodium, sicut illas ibi habebamus et habere debebamus, sine omni retinencia nostra et sine omni reservatione et sine vestro inguanno, ad habendum scilicet et omnem voluntatem vestram quam inde facere volueritis perpetim faciendum, sine omni nostra contradiccione et sine vestro inguanno. Testes sunt : Udalgerius de Punciano et Bernardus de Villa Nova et Arnallus de Villa Nova. (a) Bernard, eveque de Saragosse, ii37-ii5a. — (b) Ponce Hugues I, comte d'Ampurias, f c. 1 160. — (c) Gf. nos GLVI et CLX. 1. Artalt. — 2. Plalares. - 3. Gilelm. — k. Raimundus. — 5. Lopec. - 6. Qavalmedina. — 7. §aragosca. — Le Cartulaire intervertit Vor&re des phrases : Facta — c.lxx.vi apres Testes — Qavalmedina. CARTULAIRE DU TEMPLE IO9 CLVI 1 1 38, vendredi 6 mai. Copie du xn° s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch 201, fol. i45ro a i46vo. In Dei nomine. Ego, Ermessendis, elvir metis, Raimundus de Sancto Martino, cum consilio et voluntate et auctori[ta]te predictorum fratrum meorum, Guiraldi scilicet et Arnaldi atque Raimundi, et predicte sorori (sic) mee, Saixe, ac viri ejus, Raimundi Cer- dani,nostrisgratuitisanimisnostraque bona ac spontanea voluntate donamus atque con- cedimus istasprenominatas terras omnipotent! Deo etbeatissimevirgini Marie etsancte mi-(f45vo)litie Templi Salomonis Iherosolimitaniet vobis, ejusdem militie ministrfis], Arnaldo deBedocio etUgoni de Beciano et Raimundode Gaure, ceterisque confratribus vestris in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futuris; et eodem modo dona- mus vobis in predicto terminio et locounam faxiam terre quod pater meus et fratres mei dederunt michi, Ermesendi, in heredilatea in terminio et in loco qui est scriptus in superiori carta, et affronta de altano in terra Argencie et in terra Bernardi Stephani, a meridie in terra Arnaldi de Malras, a circio in strata, de aquilone in terra Guilelmi de Tres Mais. Sicut superius scriptum est in hec carta et in superiora, sic, sine inguanno, totum predicte sancte militie et vobis, predictis ministris et bajulis ejus, ceterisque confratribus vestris, presentibus atque futuris, donamus et laudamus et per proprium alodium concedendo auctorizamus et in potestate vestra contradimus ad habendum scilicet ac possedendum vestramque voluntatem perpetim faciendum. Adhuc nos, predicti fratres. Guirallus de Marcellanoet Arnaldus atque Raimundus, donamus predicte militie Templi Salomonis et vobis, prenominatis ministris et bajulis ejus, presentibus atque futuris, donamus et laudamus et oninimodis concedendo1 auctorizamus vobis [u]t perquamque ebdomadam molatis mi sestaria de frumento, si facere volueritis, in ipsis nostris molinis quos habemus in predicto terminio de Mar- cellano, in riparia Aide, etpro ipso molere non donetis nobis quicquam nisi solummodo unam poieriam de ipsis iinor sestariis, propter hoc quod vocamus panadam, et hoc donamus vobis et laudamus propter ipsam hereditatem quam pater noster ( fol. 1U6) dedit predicte sorori nostre [ ] Adhuc autem ego, predicta [ ] de Sancto Martino, cum lau- dafmento P ] fratrum nostrorum, donamus pred [ . . . ] minati. ipsam vineam et ipso [ . . . . ] integrum, sicut tenebamus et [ ] ortos in terminio Sancti Ge[n. ] militie duas peciolas t[erre ] pad, et de Bernardo end [ ] cellano juxta ipsum reg[ ] solidos ugo- nencos, et in eodem [ ] de Poncio Petri ,Amelii [ ] mi. solidos ugonencos et [ . . . ] Dei. Sicut superius scrip[tum do]namus et offerimus D[eo ] santibus Deoque famu[lantibus ] Dei adipiscendum et pro [ ] nostrorum atque parent[um ] requiem concedere [ . . . . 1. mot ripete, no CARTULAIRE DU TEMPLE ] tes etauctores [ ejus et Bernardus de [ d[us ] runt presentes [ ] frater ejus, Raimun- J et Raimundi [ ] Gerdani, et [ ] (Jol. 146") [ car] tarn firmaverunt et apre [ roborari roguaverunt [ anno M°G° [ . . . regnante [ . . . . . . ] Guilelmus Adulfi, i]i nonas mai, feria via, C1.VII n38, 8 mai. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cart, du Mas-Deu, n° 214, fol. i33. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Sem. Relig. du dioc.de Perpignan, i885,p. 224. In Dei nomine. Manifestum sit quod ego, Malseinada de Tacione, et filii mei, Petrus Guilelmi et Berengarius et Bernardus, insimul, donamus et concedimus Domino Deo et milicie Templi Domini de Iherusalem, spontanei et gratuita volunta (sic) remedio animarum nostrarum et remissione peccatorum nostrorum, omnem ipsum honorem quem habemus in parrochia Sancti Andree de Banuls et in ejus terminis ; et omnem ipsum honorem quem habemus in parrochia Sancti Saturnini de Tresserra et in ejus terminis ; et omnem ipsum honorem quem habemus in parrochia Sancti Iuliani de Villa Mulacha etin ejus terminis. Sicut verosuperius resonat, sine ullo vinculo et ullius persone inquietudine, sicuti unquam melius habuimus et habere debuimus, ita de nostro jure, libere et quiete, traclimus in potestate Dei et milicie Templi Domini de Iherusalem, ut habemus et tenemus nos vel aliquis per nos, in omnibus locis supra- dictis, ubicumque sint. Hanc vero donacionem facimus in (sic) Petri Rogerii et Arnaldi de Gontrasto. Et est manifestum. Et habuimus propter hanc donacionem, de ipsis militibus Templi, x solidos. Si quis vero contra hanc scripturam donacionis venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vedicare (sic) quod requirat, set in dnplo componat ; et postea firmum et stabile permaneat omni tempore. Factum est hoc viii0 idus mai, anno M°.C0.XXX.VIII°, regnante Lodoyco rege in Francia. Sig^num Malseinada ; Sig^num Petri Guilelmi ; Sig^num Berengarii ; Sig^num Bernardi, qui hanc cartam jussimus fieri, laudavimus et firmavimus testesque fir mare rogavimus. Sig^num Arnalli de Turre. Sig^num Guilelmi Berengarii de Ermolans. Sig^num Mironis de Helna ; Sig^num Olibe, fratris ejus. Guilelmus, sacerdos, rogatus, scripsit hec die et anno quo supra. Copie du xve s. : Londres, British Museum. Cotton Ms. Nero E VI, fol. 265vo. Carta ejusdem Willelmi de xl solidis in Lewes. Willelmus (a), comes de Warren, omnibus vicecomitibus et prepositis et omnibus ministris suis et omnibus baronibus et hominibus suis Francis et Anglicis, qui sunt (a) Guillaume III, comte de Warren, 11 mai n38, parlit pour la croisade en juillet 1147. 1. La date de Vanne'e est fournie par la ch. CLXetle 6 mai 1138 est unvendredi. CLVIII [11 38, 11 mai — juillet n47-] CARTULAIRE DU TEMPLE I I I et futuri sunt, salutem. Sciatis quod ego, Willelmus, comes de Warren, dedi fratribus milicie Templi Salomonis, unoquoque anno, quadraginta solidos de meo censu de Lewiis,pro salute anime mee et antecessorum rneorum.Hos quadraginta solidos mando et precipio ut semper ad festum sancti Michaelis habeant sine impedimento et sine occacione in perpetuum. Testibus : Radulfo de Warren et Jordano de Blosevile et Radulfo de Baxwol et Henrico Delhas et Philippo de Querceto et Hugone de Petra- ponte et Edmundo de Stotivilla et Henrico capellano. Hec carta fuit Lewiis, in pre- sencia Pagani de Mundesonero et fratris Acelyni Rotomagi. CLIX n38, mercredi 18 mai. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte,CaH.A de Douzens ch. ia3, fol. g4V0-95re. In nomine Domini. Ego, Bernardus Miro, et ego, Gilelmus Miro, frater ejus, et uxo- res nostre, atque infantes nostre derelinquimus et laxamus atque omnimodis desam- parando defflnimus Deo et sancte mililie Templi Salomonis Iherusalem, et vobis, Arnaldo de Bedotio, et sociis vestris, Ugoni de Becianoet Raimundo de Gaure, ceteris- que omnibus soliis et confratribus vestris in eadem militia Deo servientibus, pre- sentibus atque futuris, ipsam ministraliam et badliarn quam habebamus et teneba- mus per seniorem (Jol. 95) nostrum, Rogerium de Biterri (a), in villa de Burcafols et in suis terminiis, ut ab ac die in antea nos aut infantes nostri aut aliquis de heredibus nostris aut homo vei femina per nos vel per nostram vocem, ipsam minis- traliam etipsam badliarn et totum quod ibi requirebamus jam amplius nonhabeamus vel amparemus nec ullo modo in perpetuum requiramus. Verum est enim quia, prop- ter hanc diffinitionem, domnus predictus Rogerius fecit nobis emendacionern, duos scilicet mansos ad feuum in ipsa sua ferragine, subtus portam Tolpsanam. Et nos, bono animo et bona voluntate, faeimus predictarn deflnitionem sine inguanno. De oc sunt testes ipsemet domnus Rogerius predictus et Bernardus de Ganeto et Bernardus deTremals et Raimundus de Palaiano etGuilelmus Mancip et Pontius Fer- rol, in quorum presencia hec diffinitio facta fuit in manu Arnaldi de Bedocie predicti. Gillelmus scripsit jussione amborum predictorum fratrum, Bernardi Mironis scilicet et Guiielmi Mironis, anno millesimo G. XXX. VIII incarnationis Dominice,xv kalendas junii, feria mi, regnante Lodovico rege. CE*X u38, mardi 25 mai. Copie du xii° s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. 199, fol. i43vo-i44. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Raimundus de Sancto Martino, et uxor mea, Ermessendis, ut Deus propitietur peccatis et negligenciis nostris, donamus et offerimus Domino Deo et beate Marie et militie Templi Salomonis et militibus presenti- bus et futuris in militia Deo servientibus, ipsum nostrum mansum quern habemus in castello de Punciano, et columbarium et vineam illam que est subtus eundem colum- barium. Et ego, Gerallus, et uxor mea, Alamanda, et fratres mei, scilicet Arnallus de Mar- celliano atque Raimundus, donamus et ofterimus Domino Deo et fratribus Templi quicquid abebamus vel habere debebamus (Jol. lUk) in supradicta vinea. (a) Roger, vicomte de Carcassonne, 11 29 f n5o. 112 CARTULAIRE DU TEMPLE Et ego, Petrus Falchetus, et uxor mea, Aladaiz, et omnes infantes mei, similiter donamus Deo et fratribus Templi quicquid habebamus vel habere debebamus in jam- dicta vinea. Et ego, Arnallus de Sipiano, et nepotes mei, filii Guilelmi de Sipiano, Bernardus videlicet et Guileimus, donamus et laudamus Domino Deo et fratribus Templi quic- quid habebamus vel demandabamus in supradicta vinea. Et ego, Borrellusde Punciano et fratres mei, Guileimus et Bernardus et omnes infan- tes nostri, donamus et diffinimus Domino Deo et militibus Templi unum localem in Poial, sicut est determinatus et cum crucibus significatus. Et ego, Udalgerius de Punciano, et omnes infantes mei, et ego, Bernardus de Pun- ciano, frater Udalgerii et uxor mea et omnes infantes mei, donamus et offerimus Deo et Iherosolimitane militie jam dicte totum ipsum feudum quern Raimundus de Sancto Martino de nobis tenet, ubicumque sit. Et ego, Bernardus de Blanca Fort, et uxor mea, Fabrissa, eadem conveniencia dona- mus et offerimus Deo et fratribus Templi quicquid de nobis tenebat pro feudo Rai- mundus de Sancto Martino. Et ego, Raimundus de Duno, et Guilelma, uxor mea, et omnes infantes nostri, similiter donamus et offerimus etab integro tradimus Domino Deo et militibus Tem- pli totum ipsum feudum quern Raimundus de Sancto Martino tenet de nobis, ubicum- que sit. Et ego, Pontius de Duno, similiter dono et offero Domino Deo et fratribus Templi totum ipsum feudum quern Raimundus de Sancto Martino de me tenebat. Et ego, Arnallus de Blaca Fort et ego, Raimundus, frater ejus, eodem modo dona- mus Deo et militibus (fol. iUUyo) Templi totum ipsum feudum quern Raimundus de Sancto Martino tenet de nobis. Supradictum honorem donamus et offerimus Domino Deo et militie Iherosolimi- tane et fratribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, nos omnes supra- scripti donatores, et hoc facimus in manu Arnaldi de Bedoz et Raimundi de Gaure, militum ejusdem militie, ita videlicet ut ab hodierno die et tempore in antea ipsum honorem fratres Templi habeant et jure perpetuo possideant et quicquid hide facere voluerint, liberam et plenariam semper habeant potestatem. Hujus donationis sunt testes et videntes : Bernardus de Villa Nova et Arnallus de Villa Nova et Raimundus de Villa Nova et Otto de Gadarona atque Petrus de Villari. Scripta fuit hec carta vm kalendas junii, in feria, regnante Lodovico rege, anno Dominico M. G. XXX. VIII. Ab omnibus donatoribus supraditis rogatus, Petrus scripsit. CLXI n38, mercredi i5 juin. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richerenches, ch. n, fol. ivo-2. Edite : Mis de Ripert-Monclar, Op. cit., n° 2, p. 4-5. DONUM AB UGONE DE BOLBOTONE ET UXORE SUA, MARCHISIA, ET FILIO EIUS, NlCOLAO, FACTUM FRATRIBUS DE TEMPLO IeROSOLIMITANO A SaLOMONE REGE CONDITO. In Christi nomine. Ego, Ugo de Burbutone,et Marchesa, uxor ejus, atque Nicholaus, filius eorum, et filia, et Bertrandus, nepos ejus supradicti Ugonis, et Ripertus Folraz et Petrus Ugonis et Willelmus Ugonis, de Avisano, et Willelmus Arnulfi, de Mirabel, CARTULAIRE DU TEMPLE n3 ejusque frater, Petrus Willelmus, et ego, Petrus de Mirabel, et Geraldus, frater ejus,et ego, Geraldus de Tornafort, et ego, Bertrandus de Solorino, et Raimundus Isarni de Gigundaz, et Bertrandus de Carboneiras, filius ejus, atque Willelmus Ricaus et Isar- nus et Willelmus Isarni et Raimundus Florencii et Bertrandus Willelmus, donamus et offerimus in perpetuum, pro alodio franc, Domino Deo et beate Mari§ et militibus fratribus Templi Salomonis Iherosolimitani, presentibus et futuris, ut Deus miserea- turpeccatis et negligenciis nostris et parentum nostrorum, quicquid habemus infra hos terminos : ab oriente, sicut Gellarei (fol. 2) Aurei dicuntur usque ad fluvium qui vocatur Elsonus ; a septentrione istis terminis Cellariis Aureis, sicuti recte ducitur ad querquus quod est acl viam que ducit ad Avisanum, hec via est que super eccle- siam Sancti Albani dirigilur ; ab occidente, sicut querqus et via supradicta dividilur, donee ad fluvium Elsonem. Hoc donum facimus et laxamus Domino Deo, in manus Arnaldi de Bedoz et Geraldi de Monte Petroso et Bernnrdi Rollandi et Rostagni capellani et Bertrandi de Balmas, et Ugoni de Burbotone et Roberto Senissimi et Imberto Sauzeti ac fratris Johannis et fratris Wilielmi de Grana : testes ujus rei verita- tis sunt. Ego, frater Rostagnus, qui hanc carlam, jussu fratris Geraldi de Monte Petroso aliorumque fratrum, scripsi mense junio, xvn° kalendas julii, anno M°C0XXX0VIII°, feria nna, luna xma i. Inde vero testes sunt testes : Ugo de Borbotone, Petrus Ugo Avi&ani, Imbertus Salzett, Robertus Montilii junior ac pater illius Rotberti, et Bertran- dus de Balmis. CLXII 1 1 38, lundi 20 (ou mercredi 22) juin. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. 56, fol. 39. In nomine Domini. Ego, Guiielmus Mantilini, et uxor mea, Blanca, atque infantes nostrl, vendi tores sumus Deo etsancte militie (fol. S9yoj Templi Salomonis Iherosolimi- tani, et vobis, Arnaldo de Bedocio, et Raimundo de Gaure, socio vestro, ceterisque con- fratribus vestris in ipsa militia Deoservientibus, presentibus atque futuris, vendimus vobis unam vineam nostram acl alodium, in terminio Sancti Martini de Bubars, ad ipsam Combam, et affronta de altano in vinea Raimundi Preda, a meridie et aquilone in eodem nostro honore. a circio in via. Quantum infra istas afFrontationes abemuset habere debemus, totum, sine omni nostra retinencia et sine vestro inguanno, vendi- mus vobis ad habendum et possidendum per liberum alodium vestramque inde voluntatem perpetim faciendum, propter unum bovem quern dedistis nobis in precio xx solidorum Narbonensium et propter duos sexlarios frumenti que nobis dedistis. Si vero homo aut femina hanc vendi tionem vobis anparaverit, nos erimus inde vobis leguales guirenti sine inguanno. $ Guilelmi Mantilliniet uxoris sue, Blanche, qui hanc cartam scribere jusseiunt et manibus suis firmaverunt et testes firmare rogaverunt. $ Raimundi Mantilini. $ Bernardi Raimundi de Dozencs. $ Berenguarii. $ Petri Rai- mundi. $ Raimundi Guilelmi cappellani. Petrus scripsit visu Guilelmi Mantillini pre- dicti, anno Dominice incarnalionis millesimo C. XXX. \ III, feria 11, x kalendas julii, regnante Lodoyco rege 2. 1. La date est exacle, sauf en ce qui concerne la lune : corr. luna im\ 2. 11 y a erreur soit dans la ferie soil dans les calendes. Cartulaire du Temple. 8 u4 GARTULAIRE DU TEMPLE CLXIII n38, mardi 21 juin. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. A de Douzens, ch. 1^4, fol. 129. In nomine Domini. Ego, Raimundus de Gaure, et ego, Arnaldus, frater ejus, dona- tores sumus Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis, Arnaldo de Bedoz, et socio vestro, Ugoni de Beciano, ceterisque confratribus vestris in eadem militia Deo servienlibus, presentibus atque futuris, donamus itaque atque laudamus predicte militie et vobis^ prenominatis fratribus, nos ipsos et cunctum honorem nos- trum, homines scilicet et feminas, mansos et mansiones, terras et vineas, ortos et ortales, prata, pascua, aquas et riparias, census, usaticos, alodes et feuuos, acaptes et adempramentos, et omnia jura nostra cum exitibus et reditibus illorum, sicut melius habemus et habere debemus, in villa scilicet de Gaure et in suis omnibus terminiis, et in villa de Pomar et in suis terminiis omnibus, ad habendum hec omnia et posse- dendum vestramque inde voluntalem sine omni conlradiccione perpetim faciendum. Verum est enim quia, jam transactis quatuor annis, hoc idem (Jol. 129yo) donum ego, Raimundus predictus, feci atque laudavi, et vos, prcnominati fratrcs, magnam partem suprascripti honoris vestro avere dominio redemistis atque deliberastis de ipsis qui- bus occupabatur pignoribus, ut sic ista carta cum isto dono firma et stabilis perma- neat omni tempore. Que facia est xi kalendas julii, feria 111, anno millesimo G. XXX VIII incarnationis Dominice, regnante Lodovico rege, sedem Carcassensem domino Rai- mundo (a) episcopo, in cujus manu hoc factum fuit, et sic istam cartam firmavit. $ domni Rogerii (6) de Bitterri, cujus consilio hoc factum est, et sic istam cartam firmavit. De hoc sunt testes : Bernardus de Tres Mais, vicarius Carcassone, et Bernar- dus de Ganelo el Guilelmus Mancip et Raimundus de Sancto Martino et Arnaldns de Sipiano. $ Raimundi de Gaure et Arnaldi, fratris ejus, qui sic istam cartam firmave- runt et predictos testes earn firmare rogaveruntet quorum jussione earn scripsitPetrus de Magalaz, die annoque prenominato. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richerenches, n° xmi, fol. rovo. Edite : Mi9 de Ripert Montclar, Op. cit. n° i5, p. 19 (qui date u/te ? i3 sept ). Item, Guillelmus Malamanus et mater eius dederunt Deo et militib us Templi partem Omnibus notum sit quod ego, Willelmus Malemanus, et ego, Orfrisa, mater ejus, et ego, Galiaina, uxor ejus, bono intellectu et bona voluntale, sine dolo et absque fraude, ad remissionem peccatorum nostrorum et ad medelam animarum nostrarum et omnis parentele nostre,, Domino Ihesu Xpisto et beate Marie, genitrici ejus, et fra- tribus Templi, presentibus et futuris, donamus et offerimus illam partem decimarum quam habebamus vel habere putabamus in terras vel in nemoribus de quibus domus Dei et fratribus Templi modo vestitur et ammodo Dei adjutorio augenda erit, licet sint vinee, sint terre, sint campi, sint prata, sint nemora, necnon ubicumque domini- cus laboralus illius domus Dei augeatur. Hoc donum fecimus, ego, Willelmus Malema- (a) Raymond II, eveque de Carcassonne, ii3i f ier juin nki. — (b) Roger, vicomte de Carcassonne, ii3o-ii5o. CL.XIV [11 38 — 11 43], 1 3 septembre. DECIMARUM QUAM IN NEMORIBUS ET TERRIS HABEBANT. CARTULAlRE DU TEMPLE nus, et mater mea et conjux mea, Galiaina, in presencia Ugonis cle Bolbotono el Ros- tagni capellani et Rotberti de Monlilio et Bernardi de Boazono et Stephani Capitis Longi, et in testimonio Geraldi de Valriacoet Ugonis Ermengaudi. Hecdacio fuit data mense septembris, idus septembris. CLXV n38, lundi 19 septerabre (a). Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richerenches, fol. 24. Edite : Mis de Ripert-Monclar, Op. cit.} n° 4i, p. 43-44 (qui date : lundi 26 seplembre ii38). GUILLELMUS RiCHAVI ET HEREDES SUI DEDERUNT DeO ET MILITIBUS XPISTI QUOD HABEBANT IN HEDIFIGTO DE ArENIS, IN GIViTATE AlJRASlCA. In Dei, eterni regis, nomine. Nos omnes pariter heredes, ego primum, Gillelmus Richavi, et Petrus, consobrinus noster, et omnes fratres sui, Raimundus et Gillelmus atque Poncius de Sancto Martino, el ego Raimundus Goirandi, assensu fratrum meo- rum et laudamento Gillelmi Geraldi scilicet et Bernardi Goirandi; Bertrandus Rascaz, cum laudamento fratrum meorum, Isnardi et Stephani, ut Deus et Dominus noster delicta nostra et parentum nostrorum remittat et vitam eternam concedat, donamus Deo et gloriose milicie Templi Salomonis. Iherosolimis constitute, in manu Arnaldi de Bedoz, magistri ejusdem milicie, totum et ex integro, sine omni retinimento, quicquid habe- mus in antiquo edificio cui vocabulum est Arenas, cum ingressu et regressu, sicut antiquitus cognoscitur idem edificium habuisse. Hanc autem donationem facimus in presencia domni Gillelmi (6), Aurasicensis episcopi, et aliorum multorum clericorum et laicorum, videlicet : Petri de Ventoirdlio et Ugonis Amelii, Arelatensis canonici; et laicorum, Rostagni Milonis el (fol. 24™) Giraldi de Gedro, Petri Villelmi, Arnulfi, Raimundi Villelmi, Gillelmi Poncii et Gaufredi, fratri (sic) sui, Giraldi Bertrandi, Petri de Palude, Petri de Aurasica, Radulfi Gambitoris, Petri Guers, Petri Burlaran. Facta donacio istain mense septembris, anno ab incarnalo Salvatore MoC0XXX°VIHo feria n% luna xii\ Arnaldus scripsit sacrista. CliXVI n38, mardi 27 septembre. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cart. B de Douzens, ch. 9, fol. i4V0-i5. In nomine Domini. Ego, Raimundus (c) Garcass(ensis) episcopus, et nos, canonici sedis Sancti Nazarii, Gilelmus scilicet prior, et Benedictus scilicet archidiaconus, et Petrus Garinus et Raimundus de Ganependuto, prepositi,et Bernardus, camerarius, et Arnaldus Raimundi, prepositus honoris Sancti Stephani, fundali ( fol. 15) super ripam Bisleuc, et Potius (sic) de Rivo, prior Sancte Marie Sancti Salvatoris, et alii canonici comunis conventus predicte sedis, donatores sumus Deo et sancte mililie Templi Salo- monis Iherosolimitani et vobis, Arnaldo de Bedotio et Ugoni de Beliano el Raimundo de Gaure, ceferisque vestris confratribus, in predicta militia Deo servientibus, presen- tibus atque futuiis. Donamus igitur atque laudamus yobis totum decimum de vestro orto et de vestro omni nutrimento quod in vestro dominio feceritis et habueritis in villa Sancte Marie de Gurtes et in ejus terminiis omnibus : scilicet de omnibus anima- libus et volatilibus, etiam et orto que in vestro proprio dominio ibi habueritis et fece- (a) Le 19 seplembre n38 est bien un lundi, mais c'est le ne jour de la lune. — (b) Guil- laume, eveque d'Orange, n3o-n5o. — (c) Raymond II, ev&que de Carcassonne, n3i ior juin ii4i. Il6 CARTULAIRE DU TEMPLE ritis. Et utvos et successores vestri sitis recti et fideles amici predicte Sancte Marie et clericis ibidem manentibus et clericis predicti Sancti Stephani, presentibus atque futuris, de aliis omnibus rectitudinibus suis, sine inganno. $ domni (jol. 15vo) Raimundi, Garcass(ensis) episcopi, et predictorum canonicoram, qui sic istam cartam scribi jusserunt et firmaverunt. De hoc sunt testes : Guilelmus Mancip et Bernardus de Podio Subrano et Guilelmus, cujus jussione et eo dictante hanc cartam scripsit Petrus, anno millesimo G. XXX. VIII incarnationis Dominice, v° kalendas octobris, feria in, regnante Lodovico rege. CLXVII n38, mardi 27 seplembre. Original ou copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Douzens, ier carton, n° 16 ; copie du xne s. : ibid., Cart. A de Douzens, ch. 72, fol. 46ro. Original ou copie du xne siecle. [I]n nomine Domini. Ego, Ram(undus) Mantili, venditor sum Deo et sancte milicie Templi Salomonis Ierosolimitani et vobis, Arnaulo de Bedocio, et Raimundo de G:\ure, socio vestro, ceterisque confralribus vestris, in ipsa milicia Deo servientibus, presenli- bus atque futuris, vendidi vobis unam vi- neam meam de alodio in terminio Sancti Martini de Bubars, in loco que vocant ad Gomba. Istam vinea fuit planta (sic) de Ra- in undo Preda Mala. Dealtanoaffrontainnos, ipsos comparatores, de meridie in me, ipso venditore, de circio in nos, ipsos compara- tores, de aquilone in me, ipso venditore. Quantum [injfra istas affrotaciones (sic) includunt, quod ego abeo vel abere debeo, sic vendido vobis, sine omni retinencia et sine ingano, per liberum alodium vestraque (sic) inde voluntatem perpetim faciendum, propter novem solidos ugonencos octenos Garcasona (sic). Si nullus homo aut nulla femina anc vendicionem vobis amparaverit, ego fuerim vobis legalem guirenti, sine ingano. $ Ramundi Mantili, qui anc istam cartam manda[v]it scribere et manibus suis firmavit et testes firmare rogavit. $ Gui- lelmi Mantili. $ Bernardi Ramon. $ Petri Ugonis. GUILElmus scripsit jussione Ra- mundi Mantili predicti, anno Dominice in- carnationis millesimo G°.XXX0.VIII°, feria m, v° kalendas octubris, regnante Lodoico rege, sub die et anno quod supra. Cartulaire. In nomine Domini. Ego, Raimundus Matilli, vendo Deo et mililie Templi Salo- monis Iherosolimilani et vobis, xArnaldo de Bedotio, et Raimundo de Caure, socio vestro, ceterisque confratribus vestris, in ipsa militia Deo servientibus, presenti- bus atque futuris, unam vineam quam habeo per alodium in terminio de Buba- riis, ad Comba, et fuit planla (sic) Rai- mundi Preda Mala,et afifronta de altano et a circio in honore mililie, a meridie et aquilone in honore meametipsa. Sicut ab istis alfrontationibus includitur isla vi- nea, sic vendo earn vobis, sine inguanno, et successoribus vestris et militie jam- dicte, propter vim solidos ugonencos octenos monete Garcassone. Et si homo aut femina ibi aliquid anparaverit, ego ero vobis guirenti sine inguanno. $ Rai- mun Mantilli, qui hanc cartam scribere jussit et testes firmare rogavit. $ Gui- lelmi Mantillini. $ Bernardi Raimundi. $ Petri Ug. Guilelmus scripsit anno Dominice incarnationis millesimo G. XXX. VIII feria m, v kalendas octo- bris, regnante Lodovico rege. CARTULAIRE DU TEMPLE II7 CliXVIII u38, jeudi i3 octobre. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richer enchesf fol. 4. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit. n° 5, p. 8-9. Item, Ugo de Bolbotone et Nicolaus filius eius, et ceteri heredes eius dederunt Deo et milttibus Xpisti totum quod habebant in Bolbotone. In nomine sancte et individue Trinitatis. Manifestnm sit omnibus hec scire deside- rantibus, quod ego, Ripertus Foiradi, et ego, Ugo de Bolbotono, et films meus, Nicho- laus etego, Bertrandus de Bolbotono et ego, Petrus Ugo de Avisano, et ego, Willelmus Arnulfi, et ego, Petrus Willelmus, frater ejus, et Bertrandus, etego, Geraldus deTorna- fort, etego, Petrus de Mirabel, et ego, Geraldus de Monte Securo, frater ejus, omnes pari- ter bona fide (fol. U™) et sine enganno, pro redemplione ariimarum nostrarum et anima- rum parentum nostrorum, donamus et offerimus et tradimus in perpetuum, pro alo- dio franco, domino Deo Ihesu Xpisto et milicie. lerosolimitane Templi Salomonis et vobis, Arnaldo de Bedocio, Geraldo de Monte Petroso, Bernardo Rollandi, ejusdem milicie fratribus, el con fratribus vestris in prefata milicia Deo servientibus, presenti- bus et futuris, totum quicquicl habemus et habere debemus in ipso territorio sive in boscho quod est inter caminum qui vadit de Valriaz ad Sanctum Amancium, et flu- vium de Alsone. Et determinate hoc territorium sive ripaticum ab ipsa ecclesia Sancti Amantii usque in terra Ugonis Bodicus et fratris ejus secus predictum fluvium, sicut est crucibus demonstratum. Hec omnia jam supra memorata damus et concedimus Deo et militibus ipsis supradictis et de nostro jure in eorum tradimus dominium ad habendum et possidendum suamque voluntatem perpetim faciendum, absque nostra nostrorumque successorum aliqua inquietudine. Donationis hujus testes sunt isti : Petrus de Gaclarossa et Guillelmus de Gadarossa, Bertrandus de Sancto Mauricio et Calvcira Arelatensis, Rodbertus de Montilio junior atque Ymbertus de Salleto. Scripta fuit hec carta anno Dominice incarnationis millesimo G0XXX°VIII0, m° id us octobris feria va. Petrus Magalatensis, jussione supradictorum donalorum, die et anno quo supra, conscripsit. CliXIX 1 1 38, vendredi i!\ octobre. Copies du xine s. : B. N., Lat. 11082, Cart, de Roaix, fol. 3c)vo et 36 ; Avignon, Arch. dep. Cart, de Roaix , fol. 54v0. Edite : Ui. Chevalier, Carlulaire des Hospitaliers et des Temoliers en Dauphine, p. 69 (qui date : 1 1 3q 1 3 octobre). Raimundus Rogerii et fratres eius dederunt militibus Xpisti condaminam quam habebant in territorio de Vagionigis. In nomine Domini. Nolum sit omnibus 1 quod ego, Raimnndus Rogerii, et frater meus, Ugo Rogerii, pro remissione peccatorum nostrorum, donamus et ofFerimus et tradimus in perpetuum pro alodio franc2 domino Deo et milici§ lerosolimitane; 3 Templi Salomonis et fratribus ibidem Deo servientibus, tarn presentibus quam futuris, quandam partem terre nostre, scilicet condaminam quam habemus in territorio de Vacioneguas, et illam determinavimus ex uno latere crucibus, et ex alia Variantes : 1. omnibus hominibus, — 2. francco. — 3. Iherosolimitane. Il8 CARTULAIRE DU TEMPLE parte determinata est (fol. 36) levatura que ab antiquo facta est, et ex uno fronte terminatur sepulturis mortuorum, et ex alio fronte jungitur cum condamina alia quam Petrus Alialdi de Yasione et infantes ejus et alii participes Deo et milici§ jamdicte dederunt. Prefatam ergo 1 condaminam, ut jam superius est dictum, Deo et milicie Xpisti donamus in manu Arnaldi de Bedoz, fratris et ministri jamdicte milicie, ut ab hodierno die et tempore in an lea militesTempli 2 ipsam habeant et jure perpetuo possideant et quicquid inde facere voluerint, in Dei nomine, liberam habeant facultatem. Hoc totum factum fuit in presentia domni Berengarii 3 (a), Vasionensis episcopi, et Willelmi de Yinzobrio 4, canonici Yasionensis ecclesie, et Raimbaldi 5 de Yasione et Raimundi Asia Nova et Almeradi de Poclio et Petri Marini et multorum aliorum qui ibi aderant. Scripta fuit hec carta anno Dominico M0.Go.XXX°.YIII0, in 6 idus octobris 7, feria vi 8. Petrus Magalatensis scripsit 9. CJLXX 1 i38, mardi 8 novembre. Copies du xne s. : B. N., Lat, 11082, Cart, de Roaix, fol. 38vo ; Avignon, Arch. dep. Cart, de Roaix, fol. 5o. Edite ; Ul. Chevalier, Cartul. des Hospitallers el des Templiers, p. 66. ROSTAGNUS MILO ET FILII EIUS ET HEREDES SUI DEDERUNT M1LITIBUS TeMPLI QUOD HABEBANT IN ROAIS. Divinis necnon et humanis sanctitum est legimus (sic) ut quisquis rem suam in alterius transfundere potestate voluerit, litterarum inscriptione 10 hoc faciat, quatinus sequentium11 successio evidenter agnoscat et futuris temporibus ratum illibatumque permaneat. His itaque instructus, ego, Rostagnus Milonis, cum filiis meis, Petro, Guil- lelmo12, Rostagno 13 Milone, et, ego, Rostagnus de Claustro i4. et ego, Petrus Yannella,et ego, Isnardus, frater eorum, nosomnes, bona fide atque bona voluntate, pro peccatorum nostrorum remissioneet animarum nostrarum13 parentum salute, donamus et ofTeri- mus in perpctuum totum et ex integro quicquid in territorio de Roais habemus vel habere debemus, sine omni retinemento 16, Deo et domino nostro Ihesu Xpisto et beate Marie et milicie Templi Salomonis et fratribus in eadem milicia Deo servient ibus^ presentibus et futuris, in manu Arnaldi de Bedoz, jamdicte milicie fratris et ministri, sine ulia nostra successorumque 17 nostrorum inquietatione 18 et molestia, ad habendum et possidendum suamque voluntatern inde perpetim faciendum, sine blandimenlo cunctorum viventium 19 hominum. Hujusdonationis 20 etconlaudationis21 testes viden- tes et audientes sunt : Petrus Rabinelli, Raimundus Rostagnus Betonis, Petrus Burla- randi 22, Petrus Ylaris 23 de Glaustro. Facta carta ista in mense novembrio, feria in 24, luna 11, anno ab incarnato Salvatore XXX°G0YIII° post millesinum 23. Arnaldus, sacrista Aurasicensis, rogalus ab his supradictis, die et anno quo supra cons- cripsit 26. (a) Berenger, eveque de Vaison, 1113-1173. Variantes : 1. vero. — 2. Xpisti. — 3. presencia, Berengerii. — A. Vincobrio. — 5. Raembaldi. — 6. in0. — 7. II y a erreur dans la date, corn. 11 idus. — 8. feria Ma. — g Ces trois demiers mots sont omis dans le ms. de Paris. — 10. inscripcione. — 11. sequencium. — 12. Willelmo. — 10. Omis dans le ms. d'Avignon. — 14. Giaslro. — i5. parentum nostrorum. — 16. retinimento. — 17. succesorum. — 18. inquietacione. — 19. vivencium. — 20. donacionis. — 21. conlaudacionis. — 22. Bullarandi. — 23. Ilaris. — 26. m\ — 25. M°. — 26. Ces mots (Arnaldus conscripsit) sont omis dans le ms. de Paris. G ART UL AIRE DU TEMPLE "9 CL.XXI 1 1 38, lundi 19 decembre. Gopie du xnie s. : Perpignan, Arch. dep. H (Temple), Vilamolaca, ancien parchemin du Tem- ple, n° 1286. Edite : Aiart, Cartul. Roussillonnais, dans la Semaine relig. du dioc. de Perpignan, i885, p. 255. — Cf. Henry, Hist, du Roussillon, I, p. 202. In Dei omnipotent nomine. Ego, Guilelmus de Villa Mnlacha, et ego, uxor ' AT* 1 ejus, nomine Orgolosa, bona fide et sine dolo, ut Deus propicietur peccatis et negligentiis nostris, donamus et ofrerimus in perpetuum domino Deo et beate, Marie et militi§ Iherosolimitani Templi Salomonis et fratribus ibidem Deo servienti- bus, presentibns et futuris, ipsam decimam quam ego, Guilelmus jamdictus, habe- bam et demandabam in ipso campo in quo est jam edificatus et constructus mansus supradicte militie Iherosolimitane, qui appellatur a multis Mansio Dei. Terminatur autem predictus campus, ab oriente in prato ejusdem militie Xpisti, de circio in terra Bertrandi de Villa Mulacha, ab occidente terminatur in terra quam pater meus, Ber- nardus Guile! mi, dedit Deo et jamdicle militie, et a meridie terminatur in terra Bernardi Adalberti. Suprascriptam decimam istius prenominati campi et mansi qui in eo est fundatus et edificatus, totam integritcr de omnibus substantiis, scilicet de omnibus laborantiis et ortaliciis et de bestiis, Domino Deo et militibus Templi dona- mus, ego, Wilelmus predictus, et ego, uxor ejus, Orgollosa, et de nostra potestate in eorum tradimus jus et dominium, ad habendum et possidendum securiter suamque voluntatem perpetim faciendum, absque nostra nostrorumque snccessorum aliqua inquietudine. Si quis igitur contra banc donationem a nobis liberaliter factam, ad infringendum venerit, non valeat vendicare que pecierit, sed earadem donationem duplam et melioratam militie, Xpisti componat, et in antea hec presens nostre dona- tions scriptura perhenni ter maneat firma. Que est acta xrni kalendas januarii, ferian, annoDominice Incarnationis millesimo G0XXX0VIII°, regni vero Lodoyci regis anno II. $ Guilelmide Villa Mulacha preclicti; $ Orgollose, uxoris ejus, nos qui banc donationem facirnus et hanc cartam fieri jussimus et manibus nostris firmavimus et testes firmare rogavimus. $ Deodati de Solario. $ Petri Berengarii de Tolugas. $ Ber- nardi Raimundi de Banuls. $ Berengarii Arnaldi. $ Girberti, canonici ; $ Ugonis, socii ejus. $ Petri, qui scripsit die et anno quo supra. Fuit autem hec donatio facta in manu fratris Arnaldi de Bedoz. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richer enches, fob 32. Edite : MiB de Ripert Monclar, op, cit., n° 55, p. 56 (qui date : soit en n38 soit pendant les annees 1 i3g et debut de 1 i4o) . Geraldus de Monte Securo et uxor eitjs dederunt Deo et militibus Tei\ipli totum In nomine Domini. Unicuique hominiim hocexemplum habeatur ut ait Apostolus : Unicuique nostrum data est gratia, secundum mensuram donacionis Xpisti (a). Ad hoc, ego, Geraldus de Monte Securo, vivus et incolumis per salutem anime mee et cuncta- CLXXII [n38— n3g.] QUOD HABEBANT UN BOLBOTONE ET IN EJUS TERRITOR10. (a) Eph. IV, 7. 120 CARTULAIRE du temple rum generacionum mearum, et timore finis mei, quacumque die aut quacumque hora aut quacumque morte transitus liujus seculi me preoccupaverit et nulla morte subi- tanea me preoccupanda, in testimonium et asensu uxoris mee, dono et offero presen- ter Deo et sancte Marie et fratribus Templi, presentibus el futuris, et domui de Richa- rcnsis, partem meam quam habere credo in opido de Bolboton et in toto territorio ejus, necnon et illas meas causas que circa domum Dei mihi contingunt. Gum eisdem augeo et in fine meo equum meura et arma, sin autem xl. solidos in terra de Fabri- gas. Propter hoc et aliis beneficiis, Arnaldus de Bedoz, frater Templi et minister, et posteri ejus conjuncxerunt me in (fol. 32vo) benefacto et in orationibus domus et fra- tribus et meos parenles. Hocetiam Roslagnus, capelianus, audivit. et de fratribus qui- dam, et scripsit jussude Geraldo Montis Petrosi et aliis fratribus et supradicto Geraldo de Monte Securo. CLXXIII [ii38-ii/i3.] Copie du xiic s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richer enches, fol. 109™. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 181, p. i58 (qui date : c. n35-49). Odo de Grainna. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Notum sit omnibus hominibus, presentibus et futuris, quod ego, Odo de Gradinano, dono et trado domino Deo et beate Marie genitrici ejus, et fratribus Templi Salomonis, tarn presentibus quam futuris, homi- nem ilium qui vocatur Petrus Bonet, cum filiis suis et cum omni tenimento suo, ut libere et sine omni blandimento habeant eum et teneant. Facta donatione ista, viden- tibus et audientibus : f(ratre) Rostagno, capellano, et Bernardo de Boazone, et Raimundo, priorede Turretis, et W. Humberto, et Ugone dellas illas, et Pontio Pennart, et Petro Ugonis de Valriaco, et multis aliis videntibus et audientibus, quorum nomina hie scripta non sunt. Hanc donationem laudavit Maljox, frater ejus, et nepotes illius, videlicet Odo et Guigo Graneti.-Igitur ego, Petrus Bonet, reddo de censa annuali Deo et fratribus Templi quasdam ublias et 11 solidos Valentianorum et tascam de terris meis. CLXXIV [ii38-ii47.1 Copie du xne s : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richer enches, fol. 27^-28. Edite: Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 48, p. faj-bo (qui date : apres n38). De Quearimonia Petri de Bosq et quoeredum eius. JV^ Yn nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Manifestum fiat omnibus hominibus, rjF* ][ tarn presentibus quam futuris, quocl Petrus de Bosco, volens infringere dona- tionem quam fecerunt (a) Ugo de Monle Securo et Stefanus Armandus, Guillelmus de Rossellone et Ugo de Alexano et Poncius Ymberti de Garda, Deo et fratribus de Tem- plo et domui de Ricarencis, misit in placitum Ugonem de Bolbotone, magistrum de Ricarencis, et fratres de Templo, in villa Sancti Pauli, videntibus et audientibus Geraldo, episcopo Sancti Pauli, et multis militibus et burgensibus, Guillelmo Maliani, Petro Ugone de Avisano, Ugone de Monte Seccuro, Bertrando de Bolbotone et Ugone (a) Gf. ch. CXXI. C ART UL AIRE DU TEMPLE 121 de Bolbotoneet multisaliis,qui omnes fuerunt parati probare per sacramentum supra- dictam donationem ; set quoniam Petrus de Bosco eorum sacramenta recipere recusa- vit, ne in antea nocere non posset domurn de Ricaf/o/. 2£)rencis et fratres in ilia habitantes, mandantes preceperunt Guillelmo Renoardo de Sancto Paulo, canonico, Guillelmo de Sanclo Paulo, Guillelmo Maliano, Petro Artaldi, Petro cle Dosera et mul- tis aliis, ut quandocumque necesse esset fratribus de Templo testimonium hoc, omni dubietate remota,ipsi facerent pro iilis, quoniam super animas suas totum peccatum suum ipsi accipiebant quod propter hoc facerent. CLXXV [n38— 14 sept. 1148.] Copie du xvcs. : Londres, British Museum, Ms. Cotton Nero E vi, fol. i35vo. Carta Gilberti de Weston super confirmation egclesie de Weston(a). Comes Gilbertus(a),de Westona, ministris suis salutem. Voloquod ecclesia de Wes- tona habeat omnes suas libertates in bosco et in piano, in aquis et in pratis, multo liberius et multo quiecius quam unquam hucusque habuisset, et vobis mando et precipio ut facia tis illam habere. Testibus : Philippo de Humeto et Pag(ano) de Gapag . CliXXVI [i 1 38— Pi 170.I Copie du xme s. : Oxford, Bodleian ms. Wood (empt. 10), fol. 112™. [Rjogerus deCondeyo, omnibus etc. salutem. Sciatis mededisse et concessisse in per- petuam elemosinam, pro Deo et salute anime mee et antecessorum meorum et here- dum, unam virgatam terre in Micldilton(a), militibus fratribus de Templo lerusalem, ita solidam et quietam et liberam de me et heredibus meis et successoribus, sicut habentaliquam terram liberioremin tota terre (sic) Anglie. Et ego etheredes mei etsuc- cessores mei in perpetuum acquietabimus illam virgatam terre de excercitibuset scu- tagiis, de geldis et denegeldis, de somagiis et operationibus et omnibus assisis et omni- bus querelisdedecima?deMiddilton(a) ; ita quod nullum servitium seu quicquam aliud exigatur ab ilio qui tenuerit terram illam de illis ; set penitus terram illam acquieta- bimus in perpetuum versus regem et versus omnes mundanos. Quare volo et statuo quod terram predictam cum omnibus pertinentiis suis, in pratis et pasturis, in aquis, in viis et semitis et omnibus aliis tenementis, cum omnibus libertatibus predictis, teneant predicti milites de Templo in perpetuum. Et milites de Templo, prece et peticione mea,concesserunt Alano, filio Galfr(idi), et heredibus suis in perpetuum ter- ram predictam cum omnibus libertatibus predictis, pro v^solidis inde annnatim pcr- solvendo (sic) in festo omnium sanctorum, pro omni servitio. Testibus : Galfr(ido) de Middelton(a), Hugone de Bussocy, Johanne de Sancta Cruce, Yiviano, Roberto Ber- tram et aliis. (a) Gilbert, comte de Pembrocke, n38 f i4 sept. 1148. 122 CARTULA1RE DU TEMPLE CIjXXVII ii39 (i*r janvier— 3i decembre). Original: Madrid, Arch. Hist. Nacional, ord. de S. Jn, lej. 171-4 ; deux copies contemporai nes : ibidem. In Xpisti nomine et ejus divinum imperium, Patris et Filii et spiritus Sancti, amen. Hec est cartam donationis et firmitudinis quam ego, Petrus Taresa et mater mea, faci- mus Deo et militibus Templi Salomonis, deillo castello deAlberit, rum omnibus suis terminis cultis et incultis, cum aquis et pascuis. Donamus et concedimus castellum illud supradictis Templi Salomonis militibus, presentibus et futuris, pro remedioani- marum nostrarum ; totum sit condonatum illis qui in Templo Dei fuerinl conversati. Ita sic donamus ad integrum, quomodo tenebat pro nobis vel in pignora Ecsemen Garceiz de Burota, perccc morabetins aiars qui vero etiam fratribus Templi hosaureos nobis dederuntet nobis predicto Eximeno Garceiz, atribuimus, et predictum castrum Aberit ex manu sua recuperamus, et scilicet per donativum liberum et ingenum fra- tribus Templi donamus, ut abeant et possideant per cuncta secuia, et faciant suam voluntatem, sicut uniuscuj usque rex facit voluntatem sueque terre vei hereditati. Si quis autem hoc nostrum donativum scriptum in aliquo frangere temptaverit, non sit licitum, neque nostra posterita neque alia sit; pro sola temptaiione sit maledictus et excomunicatuset a corpore Xpisti separatus, etcum Juda, Domini traditore participa- tionem abeat, et insuper hoc scriptum plenum robur obtineat. Facta carta donationis et firmitudinis in Borga, in anno era MaCaLXXaVlIa. Nos prenominati qui hanc cartam scribere jussimus et cum propriis manibus nostris, coram multis omnibus roboramus et firmamus et hec signa ^ facimus. Ego, frater Rigaldus, magisler inNovellis, qui anc 1 castrum predictum Alberit recipio ad servitium Dei et salutem animarum vestra- rum, regnante rex Gar(sias) (a) in Navarra, Raimundus (6), comes Barchinonense, in Aragun, B(ernardus) (c), episcopus in Cesaraugustam, M(ichael) (d), episcopus in Tiras- sona ; L(ope), in Orunnia, ego P(etrus) Taresa in Borgae, Petrus Sancius de Alfareia, etGiraldus Bertrandus de Borga istius rei testes fideles fuerunt electi, CL.XXVI1I [u3gf janvier.J Copie du xmc s. : Oxford, Bodleian ins. Wood (empt. 10), fol. i4. Edite : D ugdale, Monasticon Anglic, VI, p. 843. GoNFIRMATIO REGIS StEPHANI DE GOUELE ET QUOD H ABEANT AY SI AMENTA IN FORESTA SINE VENDITION E. [S] tephanus, Dei gratia, rex Angl(orum), archiepiscopis etc. , salutem . Sciatis quia dedi et concessi et hac carta mea present] confirmavi in perpetuam elemosinam totam ter- ram meara de Gouele cum omnibus pertinenciis suis integre Deo et sancte Marie et fratribus militibus de Templo Ierusalem, pro salute anime mee et Matildis regine, (a) Garcia, roi de Navarre, n34 sept, f 21 nov. n5o. — (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, ii3i, roi d'Aragon, 1137 f 26 aout 1162. — (c) Bernard, eveque de Saragosse 1 1 37 — 1 1 5*7 • — (d) Michel, eveque de Tarazona, 1119— ii5i. Variante : 1. hoe. CARTULAIRE DU TEMPLE uxoris mee, et omnium antecessorum et successorum meorum. Et preterea do eis et concedo ut habeant aysiamenta et neccessaria in foresta mea sine vendicione ad domos suas dominicas et ad alia agenda sua et hoc per visum servients qui boscum meurn custodiet. Quare volo et firmiter prfeeipio quod ipsi fratres milites Templi prenomina- tam terram de Govele cum omnibus pertinenciis suis in omnibus rebus habeant et teneant liberam, solutam et quietam ab omnibus exaccionibus, consuetudinibus et ser- viciis secularibus in perpetunm. T(estibus) : Roberto Marmyon, Ricardo deLucy, Hen- rico) Tracy, Aylardo Flandrensi, Roberto Avenel, Willelmo de Ipra, Willelmo Mart(el), Milone Basseth, Regin(aldo) Windr', Maur(icio) de Windr', Elya Giffard, apud Reding'. CLXXIX [ll$9 Janvier]. Copie du xme s. : Oxford, Bodleian ms. Wood (empt. 10) fol. i4. Edite: Dugdale, Monasticon Anglic, VI, p. 843. FEOFAMENTUM M(ATILDIS) REG1NE DE MANERIO DE GOVELE. fMatiidis], Dei gratia regina Anglorum, archiepiscopis etc., salutem. Sciatis me dedisse et concessisse et, hac presenti carta mea, confirmasse Deo et fratribus milicie Templi Ierusalem, pro anima comitis Eustachii, patris mei, totam terram meam de Govel(e), cum omnibus pertinenciis suis, in puram et perpetuam elemosinam, pro salute anime mee et domini Stephani, regis Angl(orum),mariti mei,et puerorum meo- rum et antecessorum et successorum meorum. Quare volo et firmiter precipio quod prefati fratres milites Templi predictam terram cum omnibus pertinenciis suis in omnibus rebus, habeant et teneant libere, pacifice et honorifice et quiete absque omni exaccione, consuetudine et servicio seculari in perpetuum. T(estibus) : Milone de Glocestr(ia) (a), Humfrido de Boun, Roberto Marmyun, Elya Giffard, Maur(icio) de Wyndleshor', Roberto Avenel, Milone Basseth, Ayllardo, filio Flandrensis, Roberto Musard, apud Rading'. CLXXX n38/9, 9 janvier. Copie du xme s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag. Registre cote : Inventario, fol. 6. In Dei nomine. Ego, Berengarius Raimundi, Barchinonensis vicarius, ut Deus pro- pitietur peccatis et negligentiis meis et parentum meorum, dono domino Deo et Ihe- rosolimitane milicie Templi Salomoniset beate Marie ejusdem loci, censum etseniora- tum et dominamentum totum quern habeo vel habere debeo in operatorio Petri Gron et in ejus persona et rebus. Estautemjam dictum operatorium infra muros Barchinone ante ipsum Ferragenal et justa castrum vetus et justa operatorium Arnalli Sutoris; sicut superius est scriptum, et ut dici vel inteiligi potest melius ad utilitatem beate Marie et jam dicte milicie de meo jure in jus et dominium omnipotentis Dei et ejus- dem genitricis et prelocute milicie Templi Salomonis, trado ad suum proprium ad quid inde facere voluerint fratres milites jam dicte milicie. Si quis hoc infringere vel inquietare presumpserit ullo modo, et tandiu excomunicationi subjaceat, donee ut (a) Milon de Glocester, cree comtede Hereford, juillet ii4i f n43 124 GARTULAIRE DU TEMPLE reus sacrilegii supradicta omnia Iherosolimitane milicie, in quadruplum restituat et in super hec presans mee donationis scriptura perhenniter maneat firma. Actum est hoc v. ydus januarii, anno ab incarnatione Dominica GXXXVIII post mil- lesimum, regni vero Leduici Junioris n. Berengarii Raimundi, qui laudando firmo et testes firmare rogo ; S^num Sancie uxoris ejus ; S^num Berengarii, filii eorum ; Sig^num Guillelmi filii eorum, nos qui laudamus et confirmamus. S>J jeudi i5 juin. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cartulaire de Richer enches, fol. 6ovo-62ro. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 89, p. 88-91 (qui date du jeudi 16 juin n38). Ugoni de Borboton. Notum omnibus fiat hominibus, tarn sequentibus quam presentibus, quod ego Ugo de Borbotene, pro salute anime mee et peccatorum meorum remissione et totius projeniei mee, relinquo seculum et reddo meipsum et uxorem meam et filios meos et omnia quecumque habeo, tarn mobilia quam immobilia, Deo et fratribus Templi, et hoc facio consilio preceptoque Guiraldi (a), mei episcopi, et clericorum suorum etparentum meorumque amicorum, quorum nomina, ne diuturnitas temporis obli- nat, in hac memoriali cartula ponere curavi : videlicet Bertrandum de Borbotone nepotem meum, Ripertum Folradium parentem meum, Giraldum de Monte Securo et Petrum, fratrem ejus,ac Giraldum deTornafort et Ugonem fratrem ejus, et Petrum Ugonem de Avisano et Willelmum fratrem ejus, et Willelmum Arnulfum de Mira- bello, et Willelmum Malasmanus, et Ugonem Berengarium ac fratrem ejus Willel- mum. Hec donatio facta fuit in manibus Guiraldi de Monte Petroso, istis videntibus et audientibus Bernardo Rollando atque Rostagno capellano et Petro de Sancto Iohanne, adhuc namque heredibus meis, et priore Sancti Amantii annuentibus atque rogantibus. Giraldus episcopus ac magister noster necnon aliorum fratrum conven- tus me totum territorium de Borbotone determinare jussernnt, in quibus partibus ab antiquo divisum fuerat, sicut a patre meo audiveram et manifestari videram, et post patrem meum tenueram atque longo tempore possederam : Primum in verbo veritatis, sub testimonio fidei, contestor quod medietatem totius territorii de Borbotone et omnem decimam citra et ultra, pater meus Berengarius et ego cum ipso et cum heredibus suis, videlicet cum Giraldo de Borbotone avunculo meo et cum (fol. 64) Audoino de Monte Securo atque cum suo fratre Otone, tenui- mus et cum omni libertate pro alodio franco habuimus, videlicet ita quod nulli homini, nulli femine convenienciam unquam fecimus, nec avus nec atavus meus. Post mortem namque Giraldi de Borbotone, films ejus Bertrandus de Borbotone donationem quam ego feceram fratribus Templi et domui Richarencarum, suamque partem pio atque jocundo gratuito, firmavit atque laudavit. Veruntamen quando domus Richarencarum sub pacis nomine cepit edificari, omnes supradicti coheredes nostri, quoniam ad tarn sanctum et pium opus explen- dum eis proprie facultates tunc non suppetebant, omnia pasura et ligna et tascham ac decimam terrarum pertinencium ad coheredes, quas tunc supradicti fratres cole- bant et in futuro adempturi erant, unde eorum suppleretur inopia, in presentia Pon- tii episcopi, dederunt et pro animarum redemptione militibus Deo servientibus nequaquam deinceps retracturos alio promiserunt^ atque procul dubio confirma- verunt. Declaretur preterea omnibus quod ecclesia Sancti Amantii tan turn in his prenomi- natis territoriis habet quantum hie describitur : pratum quoque quod est juxta domum prefatam, et tascham lerre quam laborant Guitardi de Balmis ante Sanctum (a) Giraud, ev&que de Saint-Paul-Trois-Chateaux, c. 1139— c. n5o ? l32 CARTULAIRE DU TEMPLE Albanum, et tascham terre quam laborant Emenberti et tascham terre Willelmi Malros. Et ad finem suum pater meus Berengarius misit eis in vadimonium unam faisam terre pro xv solidis, quam laborabat Bernardus Ricardi, et tascham terre Stephani de Monte Securo, que est juxta terram Willelmi Malros quam misit eis in pignore Giraldus, pater Bertrandi de Borbotone, et tascham terre Willelmi Malros adpassum Olerie, et tascham terre Nicholai capellani et tres denarios pro servitio (fol. 61yo) et tascham terre Paparti et tascham de campo Lauterio et vi denarios pro servitio, anno quo in eodem campo seminantur hiemales segetes. Item Bertrandus de Solorivo, cum illis de Iocundatio habet medietatem, et illi de Iocundatio faciunt de sua parte tres partes : una pars est illorum de Valriaco, scili- cet Raimundi Bellonis et filiorum ejus; item due partes que remanent, dividuntur in tres paries, quarum unam habet Isarnus et frater ejus Willelmus Isarnus, aliam terciam partem habet Raimundus de Iocundatio et filius ejus Bertrandus ; aliam terciam habent isti iuior heredes, scilicet Raimundus de Bestorres et Gualburgis uxor ejus et filii eorum, G. Raimundi et B. Raimundi et Isnardus, et B. Willelmus de Iocundatio et Aimeruz uxor ejus et filius eorum, G. de Podio Galvo et Blismoda uxor G. Ricavi et Ricsenz uxor Petri Latgerii. Territorium de Borbotone terminatur his terminis : ab oriente territorium de Val- riaco super Blacham Boic, a meridie territorio de Avisano usque ad Molares et quo modo descendit Talobres usque in territorium de Balmis, et a territorio de Balmis sicut via venit ad crucem Pastorissam, a cruce Pastorissa usque ad Petram Brunam, a Petra Bruna usque ad guadum Amaugerium in flumine de Lez ; ab occidente territo- rio de Monte Securo, sicut flumen deLez ascendit; ab aquilone, sicut Alsonis fluvius vadit usque ad territorium de Valriaco. Territorium de Richarenchis terminatur his terminis : a meridie, sicut descendit Alsonis usque Moleriam ; ab occidente sicut descendit aqua de Oleria usque ad territorium de Colonzellis et vadit in Rivum Sic- cum ; ab aquilone, sicut vadit Rivus Siccus usque ad (fol. 62) territorium, super Richarencas; ab oriente, sicut dividitur territorium de Valriaco et revertitur in Also- nem et de Alsone usque ad viam que venit de Grilone et de via de Grilone usque ad caminum qui vadit ad Cellares Aureos, et inde usque in Alsonem. Quicquid contine- tur infra hos terminos de istis duobus predictis t[er]ritoriis, fratres deTemplo habent decimam in dominium citra et ultra, et aliquam partem de terris et taschis. Sicut hec omnia scripta sunt, sic ego, Ugo de Borbotone, sub testimonio fidei, coram Deo et hominibus, vera esse affirmo, vera esse contestor. Facta fuit donatio ista donatio ista in presentia Giraldi episcopi et clericorum suorum et B. de Mornatio, prioris Sancti Amantii, atque Petri de Cadarossa et Wil- lelmi de Cadarossa et B.de Sancto Mauritio et G. de Grilone et R.,fratris ejus, etG.de Balmis et Petri Willelmi de Balmis et Odil de Balmis etLaugerii et Guilelmi Gornabroc et Rotberti junioris de Montilio et Rostagno Dalmacii et Elsiarii de Boazo, filii ejus, atque Galvarie Arelate, Petri Rollandi et Riperti Rollandi et Willelmi Radulfi et Petri Stephani, Michaelis de Colonzellis et Pontii Stephani et Petri dementis et Giraldi de Valriaco et Willelmi de Grilone et Riperti de Carrouols, Gauterii senis et Pontii, ejus filii, et filiorum B. Richerii, scilicet Willelmi Richerii et G. fratris, ejus. Factum est hoc xvn. kalendas julii, anno ab incarnacione Domini M.C.XXX°VIIIo1, feria v, luna xmi. i. Cqrrigez XXX Villi; toutes les autres indications chronologiques se rapportent a Vqnnee 1139. CARTULAIRE DU TEMPLE CXCI 1 1 3q, lundi 2&juin. Copie du xiie s. : Toulouse, Arch/dep., Cart. B de Douzens, ch. n, fol. 17-18. (Fol. 17). In nomine Domini. Ego, Petrus Ugo, et uxor mea, Stefania, atque infan- tes nostri, donatores sumus Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherusalem, et vobis, Petro de Roeria, et Ugoni de Betiano et Raimundo de Gaure ceterisque ipsius militie ministris et confratribus, presentibus atque futuris. Donamus itaque vobis et vendimus ipsum nostrum mansum quern habemus juxta ecclesiam sancte Marie de Curtes, cum ipso orto et cum ipsa ferragine et cum hoc quod est ultra ipsum reg, id est cum ipso virecto et cum ipsa area et cum ipso paleario, usque ad (fol. 17v0) ipsum boscum : de altano affronta in ipso boscho, de meridie in eodem vestro honore, de circio in honore Sancti Stephani, de aquilone in eodem honore vestro. Item, dona- mus et vendimus vobis ipsam nostram partem de ipso campo de Ilzino, sicut illam ibi habemus et habere debemus. Sicut superius scriptum est, sic, sine omni nostra retinentia et sine vestro inganno, tolum quantum nos predicti et frater meus, Gui- lelmus Ugo, in predicto honore habemus et habere debemus, donamus et vendimus vobis xx solidos ugonencos octenos quos nobis dedistis et nos habuimus eos de vobis, ut ipsum honorem teneatis et habeatis vestramque voluntatem de eo perpe- tim fatiatis. Et si homo vel femina ipsum honorem vobis amparaverit, nos erimus inde vobis legales guirenti, sine inganno. Si vero Gilelmus, frater meus, redierit et ipsum honorem vobis amparaverit, nos erimus inde vobis leguales guirenti. Et si e5se non poterimus, habeatis retornum in toto alio nostro (fol. 18) honore, quern in terminio de Curtes et de Aliarionis habemus et habere debemus, sine vestro inganno. Sig^m Petri Ugonis et uxoris ejus atque infantum illorum qui sic istam cartam firmaverunt. S. Gilelmi Gomitis. S. Guilelmi Mancip. S. Iohannis Lombardi. S. Pontii Ferrol. Wilelmus scripsit, presente et jubente predicto Petro Ugone, anno millesimo GXXX. Villi, incarnationis Dominice, vi. kalendas julii, feria 11, regnanteLodovico rege. CXCII [1*39, apres 2 juillet — aout n58.] Original jadis scelle : Paris, Arch. Nat. S £998 B, n° 4 (a6 de la 56e liasse de Saint-Etienne de Renneville). De Roberto Novi Burgi. Notum sit tarn presentibus quam futuris quod ego (a) Robertus de Novoburgo concessi quod Radulphus (b) de Mandavilla dedit fratribus et militibus Templi, scili- cet in acras terre apud Puppevillam, quas tenet Petrus de Pratis liberas et quietas, in perpetuam elemosinam. Teste Rotroco (c) Ebrocensi episcopo et Roberto arehidiacono et Willelmo Peverello, etRogero capellano et magistro Martino medico. Valete. CXCIII 1 139, lundi 17 juillet. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cart. A de Douzens, ch. 5, f. 6 vo. In nomine Domini, Ego, Raimundus Ermengaudus, et Ego, Guilelmus Ermengau- dus, frater ejus, donamus et laudamus nos metipsos Deo et sancte militie Templi (a) Robert de Neufbourg, f aout ii58(gP); cf. Round, Geof. de Mandevilie,p. 5a. — (b) Raoul, frere de Geoffroy de Mandeville. — (c) Rotrou, eveque d'Evreux, 1139 (apres 2 juillet) — n65. 1 34 CARTULAIRE DU TEMPLE Salomonis et laudamus ei atque donamus totum honorem (JoL 7)[ J 1 est in [ ] nostrum, in [ ] Dozencs, qui affronta de circio in m [ , ] aliis parti- bus in viis, et ipsum ortum nostrum quern hab[emus in] ipso terminio de Dozencs et affronta de altano in ipso fonte sive in via, a meridie in ipso fonte, a circio in orto Sachet, de aquilone in orto ejusdem militie; et medietatem de ipsa ferragine, quam habemus cum nostra consubrina ad ipsum fontem ; et quinque pecias terre de alodio in eodem terminio ; una pecia est ad ipsa landa et affronta de altano in terra Bernardi de Trenciario, a meridie in honore Raimundi Ermengaudi,a circio inhonore Guillelmi de Angulis, de aquilone in terra Sachet ; alia est ad guat Galiner et affronta de altano in terra Berengarii Poncii, a meridie in terra militie, a circio in terra Pontie consu- brine nostre, de aquilone in terra Arnaldi de Barbairano ; tercia terra est ad collum de Gabriac et affronta de altano in terra Sancti Vincencii, de meridie in terra Bernardi Mora, de circio in terra Berenguarii Comte, de aquilone in strata ; quarta terra est medietas de ipsa faixa de Galangau et affronta de alta (sic) in terris Berenguarii Gomte et Bernardi Modol et Amelii de Vindranis et Oto, a meridie in terra Sancti Vin- cencii, a circio in terra militie, de aquilone in strata ; quinta terra est in Rivunbras et affronta de altano in aqua de Rivobras, a meridie in terra de Sachet ; a circio et aqui- lone in terra militie ; et quinque vineas in loco quern vocant Vilar in eodem ter- minio predicto : una vinea affronta de altano in vinea Amelii de Vindrano et Rai- mundi Ermengau, a meridie in Ada, a circio in terra militie, de aquilone in vinea Rai- mundi Ermengau ; alia vinea affronta de altano in vinea Sancti Vincencii et in vinea Bernardi, filii Raimundi, ac de meridie in semita (foL 7V0) [ ]ardi [ affjronta de altano in vinea Sache[t, a mer]idie in vinea [ . . .] similiter ; de aquilone, in vinea Bernardi, filii Raimundi At ; quarta vinea est ad ipsam Costam, et affronta de altano in vinea x\melii Anes, a meridie in semita, a circio in vinea Guilelmi Angles, de aquilone in vinea Petri de Gastilon ; quinta vinea est in terminio de Gane Suspenso ad Vergeriis et affronta de altano in terra Sancti Michaelis, a meridie in campo Berengarii de Aquaviva, de circio in vinea Petri Seguini, de aquilone in via; etin eodem terminio, in loco vocatoEscogola, unam terram que affronta de altano in terra Bernardi de Trenciano, a meridie in strata, de aquilone in prato de ipsa Lacuna, a circio in terra Arnaldi Pelicer ; et ad Matha Marina, medietatem unius terre que affronta de altano in prato de Lacuna, a meri- die in terra Petri de Vindranis, a circio in terra Bernardi Raimundi, de aquilone in terra Gomtali. Et donamus eidem militie totum alium nostrum honorem, ubicumque ilium habemus vel habere debemus. De ipso autem honore quern dabimus sorori nostre, l\aimunde, ordinamus ut sic fiat : si ilia acceperit virum, donent predicte militie agrarium de ipsis terris et de ipsis vineis quartum, et propter ipsam man- sionem cum ipsis cegis n. solidos Narbonensis vel Melg(oriensium) per quemque annum, ad Natale Domini ; et si de ea desierit sine infante legitimi ipse honor ad predictam militiam remaneat. Si autem virum non acceperit, teneat predictum hono- rem quern ei daturi sumus in vita sua, et de ipsis terris donetunam eminam de blad predicte militie in ipso anno quo (JoL 8) blad ibi habuerit, et pro ipsa vinea unam saumatam vindemie, et pro censu mansionis, duas guallinas per quemque annum. i. Dechirures. CARTULAIRE DU TEMPLE 135 Post obitum vero illius, ipse honor ad predictam militiam remaneat sine omni con- tradiccione. Sicut superius scriptum est, sic totum per liberum alodium nos ambo predictifra- tres Raimundus Ermengaudus atque Guillelmus omnipotenti Deo et predicte militie et vobis, ministris ejus, Petro de Roeria et Ugoni de Beciano et Raimundo de Gaure ceterisque confratribus vestris in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futu- ris, sine omni nostra retinencia et sine inguanno, nostra bona voluntate nostrisque gratuitis animis, donamus atque laudamus et omnimodis concedendo potestati vestre contradimus, ad habendum scilicet ac possedendum, veslramque voluntatem inde perpetim faciendum, ut sic ista cartam(s/c) cum hoc dono firma et stabilis permaneat in perpetuum. Hoc autem facimus propter amorem Dei adipiscendum, ut ipse omni- potens et misericors Deus nobis ac parentibus nostris indulgenciam et remissionem peccatorum et vitam concedere dignetur sempiternam, amen. Sig^m Raimundi Ermengaudi et fratris sui Guilelmi qui sic istam cartam scribi jusserunt et firmaverunt. Sig^m Berengarii Poncii. Sig^m Guilelmi de Angles. Sig^m Bernardi Modol. Guilelmus scripsit, presentibus et jubentibus predictis Raimundo Ermengau et fratre suo, Guilelmo, anno mill0 G. XXX. Villi, incarnationis Dominice xvi kalendas Augusti, feria n, regnante Lodovico rege. CXCIV 1 1 39 (22 juillet — 6 avril 1 i4o). Copies du xvnr5 s. : Poitiers, Bibl. de la Ville, Fonteneau, XXV, f. 287 ; ibid., XXVII ter., p. 227-8 (d'apres un vidimus de 14^7, aux archives de la commanderie du Temple de la Rochelle.) Edite : Ghampollion-Figeac : Doc. Histor. ined.} II, 24-25, d'apres le t. 84, f° 220, de la Coll. Dupuy (ms. de Besly) ; Arch. Histor. de la Saintonge et VAunis, I, p. 21 (Ghartes de la commanderie magistrate du Temple de la Rochelle, 1139-1268). Mentionne : Luchaire, Etudes sur les actes de Louis Vll, p. no. In nomine sancte et individue Trinitatis. Amen. Ego Helienordis, Dei gratia regina Francorum etducissa Aquitanorum, notum fieri volumus cunctis fidelibus tarn futu- ris quam presentibus, quod nos, pro remedio anime nostre et antecessorum nostro- rum, et pro remedio animarum antecessorum Ludovici, regis Francorum et ducis Aquitanorum, mariti nostri, Deo et militibus Temph, presentibus atque futuris, qui ad defensionem sancte Ghristiani talis contra infideles paganos sunt constituti, dona- vimus etin eternum concessimus molendinos, quos apud Rochellam habebam etquos Isembertus de Castro Iulii, in vita sua ibi tenuerat et quos Ganganus de Tauniaco, ex dono comitis Pictavensis, reclamabat, et ipse Ganganus eos predictis militibus Tem- pii donaverat. Preterea militibus Templi donavimus et in eternum concessimus domos, quas apud Rochellam habebant, videlicet inoccupatu suo, id est infra clausuras suas, liberas prorsus et quietas ab omni consuetudine, infractione et tolta et tailla 1 et vio- lentia ministerialium nostrorum, excepto teloneo nostro. Quicumque autem eisdem militibusTempli defeodo nostro aliquid dare voluerit, unde nostrum servitium, homi- nium nostrum non perdamus, illud volumus et concedimus. Item predictis militibus Templi donavimus et concessimus, ut omnis 2 res proprie ipsorum militum3 per totam Variantes : 1. taillia. — a. omnes. i36 GARTULAIRE DU TEMPLE terram nostram, secure et libere, sineomni consuetudine et sine omni exactione, sive per terram, sive per aquam, vadant et veniant. Quod ut perpetuum stabilitatis obtineat munimentum, scripto commendavimus et sigilli nostri auctoritate et nominis nostri caracteresubjecto firmavimus. Actum publice Lorriaco, millesimocentesimotrigesimo nono, anno incarnationis Domini, regni nostri tertio. Astantibusinpalatio nostro, quo- rum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Radulphi Viremandorum comitis et dapiferi nostri. Signum Guillelmi buticularii. Signum Mathei camerarii. S. Mathei constabularii. CXCV n3g, (i— Si) aout. Original: Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, mago 3, n° n; copie du xv9 s. : ibidem, Libros dos Mestrados, fol. xxxviv0. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris el Filii et Spiritus sancti Amen. Ego Bona Soariz facio hoc testamentum Deo et ad illos fratres Templi Salomonis, de una hereditate quam habeo ex parte filia mea domna Maria, in villa que vocitant Avida, et fuit de patre ejus Gundisalvo Cidiz, quibus sint bona sequiet (sic) et estprenomi- natam quintam partem de Avida. Dono earn pro remedio animarum nostrarum. Et ego Mandreona similiter facio testamentum de Manzaneira Deo omnipotenti et ad ipsos fratres Templi Salomonis, scilicet in mea vita quinta et post mortem meam recipiant illam totam. Nam cum Dominus dicat : Vigilate et orate quia nescitis diem neque oram (a), hoc nobis pro certo innuit ut nos a labentium rerum abre- nunciatione invitet et ad sectanda manu sua tardiores animos incitet, nedum in amore rerum periturarum mor talis animus alligatus habetur, subito miser homo ab hac vita sine fructu bonorum operum, dum nondum sustinet, subdu- catur. Igitur ego predicta Bona Soariz et filia mea Mandreona damns et concedimus supradictam hereditatem, sicut sursum sonat, Deo et ad illos fratres Templi Salomo- nis ibi degentes : habeant illam semper hereditario jureet sit illis in aliquod augmen- tum rei necessarie, secundum ilorum judicium et voluntatem, nos autem manere usque ad nostrum obitum sinent5 postea predicto Templo et fratribus permaneat, ut divina scilicet superhabundante gratia, remotis peccatorum debitis penis, cum Sanc- tis Dei electis, fruar gaudiis eterne felicitatis. Hoc denique dico per attestationem sanctissimi nominis eterne et individue omnipotentissime Trinitatis divine, et parti- cipatione sacratissimi corporis et sanguinis domini nostri Ihesu Xpisti, que nos huic nostro salubri facto numquam erimus contrarii, set si, quod absit, contingent, liceat Templi nos severissime usque ad satisfactionem choercere. Si vero alius quilibet, vir aut mulier, cujuscumque generis aut dignitatis, hoc nostrum factum violare temp- taverit, non sit ei licitum per ullam assertionem cujusque callide verbosi talis neque per potentiam potestatis, set pro sola temptatione sit excommunicatus a consortio Xpistianorum fidelium, et alienus ab ingressu sancte ecclesie, eta corpore ac sanguine Xpisti que diu in hac reprobitate manserit, et insuper et pro seculari damno, legali convictus juditio, de suis propriis facultatibus que idem Templi quadruplo persolvat omne quod inde aufferre temptaverit ; qui si in hac pertinacia ab hac vita temporali cliscesserit, non accipiat a Deo respectum misericordie in futuro seculo, sed perpe- tualiter cum diabolo mancipalus lugeat penas elerni incendii in profundo baratri ; et (a) MathieuXXV, i3. CARTULAIRE DU TEMPLE 1 3^ hoc raeum factum plenara semper habeat stabilitatem. Facta est carta testamenti mense augusto, era MaGaLXXaVII\ Ego autem supradicta Bona Soariz et filia mea Madreona que hanc cartam testamenti jussimus fieri, coram ydoneis testibus, pro- priis manibus nostris roboravimus et signa hec fecimus. Qui presentes fuerunt et viderunt: Petrus Gaudinus testis; Nunus Menendiz testis ; Petrus Garsia testis ; Gundisalvus Menendiz testis ; Pelagius Ventron testis ; Gundi- salvus Martiniz testis ; Johannes diaconus notavit. CXCVI 1139 (ier aout— 6 avril n4o). Copies du x\ne s. : Paris, Bibl. Nat. Dupuy, vol. 84i, fol. 220 (Extraits des Titres de Notre- Dame duTemplede la Rochelle) ;du xvme s. : Poitiers, Fonteneau, t. XXV, p. 289™ (d'apres un vidimus de 1457) ; et ibid. XXVII ter., p 226-226. Edite : Ghampollion-Figeac, Documents histor. inedits, II, p. 24-25. Gf. Luchaire, Etudes sur les actes de Louis VII, n° 35 . In nomine sancte et individue Trinitatis Amen. Ego Ludovicus, rex Francorum et dux Aquitanorum, notum fieri volumus cunctis fidelibus tarn futuris quam presen- tibus, quod nos, pro remedio animae nostrae et antecessorum nostrorum, et pro remedio animarum antecessorum Alienordis reginae, uxoris nostrae, Deo et militibus Templi, qui ad defensionem sanctae christianitatis sunt constituti, donavimus et in aeternum concessimus molendinos, quos apud Rupellam habebamus, et quos Isem- bertus 1 de Gastro Iulii in vita sua ibi tenuerat, et quos Ganganus de Tauniaco ex dono comitis Pictaviensis reclamabat2, et ipse Ganganus eos praedictis militibus Tem- pli donaverat. Praeterea militibus Templi donavimus et in aeternum concessimus domos quas apud Rochellam habebat3, videlicet in occupatu suo infra4 clausuras suas, liberas prorsus et quietas ab omni consuetudine et infractione et tolta, et talia et5 violentia ministerialium nostrorum, excepto teloneo 6 nostro. Quicunque autem militibus Templi de feodo nostro aliquid dare voluerit, praeter civitatem autcastellum, nos illud volumus et concedimus, ita quod inde servitium nostrum hominum nostro- rum7 non perdamus. Item pr&edictis militibus Templi donamus et concessimus ut omnes res propriae ipsorum militum per totam terrain nostram8 secure9, libere 10, sine omni consuetudine et sine omni exactione, sive per terram siveper aquam valeant et veniant1*. Quod utperpetuum slabilitatis obtineat munimentum, scripto commen- davimus, et sigilli nostri authoritate 12 et nominis nostri charactere13 subterfirmavi- mus. Actum publice Parisius, anno incarnationis Dominice MGXXXIX, regni nos- tri in, astantibus 14 in palatio nostro, quorum nomina subtitulata sunt, et signa. Signum Radulphi Viromanduorum comitis, dapiferi13 nostri. Signum Mathei 16 came- rarii. Signum constabularii. Signum Guilielmi, buticularii. Data 17 per manum Algrini cancellarii. Variantes dans Fonteneau : 1. Ysembertus. — 2. Pictavensis tenebat. — 3. quos... habent. — 4. id est infra. — 5. tallia et. — 6. telonio. — 7. et hominum nostrorum. Corrige en: et hominium nostrum. 8. donavimus propter ipsorum militum per totam terram nostram. — 9. servire. — 10. et libere. — 11. vadent et venient. — - 12. auctoritate. — i3. caractere.— i^.millesimo centesimo trigesimo nono... astantibus. — i5. et dapiferi. — 16. Mathie. — 17. Omis. CARTULAIRE DU TEMPLE CXCVII n^g, lundi 18 septembre. Original: Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg. no io3. In Xpisti nomine. Ego, Raimundus de Subripas et Guila3uxor mea, et films noster, Raimundus, ut Deus dimittat nobis el parentibus nostris peccata nostra, solumus, guirpimus et diffinimus sine enganno et sine onmi retinemento, to tarn illam baju- liam et illam forciam quam habebamus et demandabamus in manso de Sargantanes, quern tenet Ermengardis et filii sui et heredes eorum, videlicet Guillelmus Bradila et infantes sui. Totam istam predictam bajuliam et forciam quam in islo manso et in hominibus ibi manentibus habebamus et demandabamus, solvimus, guirpimus et diffinimus cum hac carta in manu Petri de ipsa Rovira, militie, Templi fratris et mi- nistri, ita scilicet ut ab hoc die et tempore in antea fratres Templi habeant et possi- deant hunc predictum mansum et homines et quicquid inde facere voluerint in Dei nomine liberam etplenissimam habeant potestatem absque nostra nostrorumque suc- cessorum aliqua inquietudine. Si vero aliquis homo vel femina hanc nostram diffini- tionem et absolutionem requirere vel demandare voluerit, non valeat vendicare que, presunserit set hec omnia dupla et meliorata militibus Templi componat et in antea hujus diffinitionis scriptura semper maneat firma. Que. est acta xiui kalendas octobris, feria na, anno Dominic^ incarnationis millesimo C°XXX0VIIH°. $ Raimundi de Subripas. $ Guile;, uxoris ejus. $ Raimundi filii eorum, nos qui hanc diffinitionem et absolutionem facimus et hanc cartam fieri jussimus, firmavi- mus, testes firmare rogavimus. $ Guillelmi de Subripas. $ Bernardi de Subripas. Arnallus sacerdos >J4. $ Berengarii Bernardi de Torello. Raimundus sacerdos $ Patavi. Bernardus sacerdos ffr. $ Petri levite, qui scripsit die et anno quo supra. CXCVTII 1 1 39, mercredi 11 octobre. Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richer 'enches, xxx, fol. 20. Edite : Mis de Ripert-Monclar, n° 34, p. 37-38 (qui date : mercredi, 12 octobre n38). (Fol. 20 :) Petrus Dalmacii et Guillelmus Petri et alii heredes eorum dederunt HOC DE ARCISONE. In Dei regis eterni nomine, presencium hominum atque futurorum successio evi- denter agnoscat quod ego, Willelmus Petri de ipsa Garda, et ego, Lucia, uxor ejus, et nos, qui sumus eorum filii, Willelmus de ipsa Garda atque Emeno, et ego, Bermun- dus de Insula, et ego, Willelmus (fol. 20vo) de ipsa Mota, et Alius meus, Petrus, et ego, Petrus Dalmaz, et ego, Ripertus, consobrinus ejus, et ego, Poncius de Bidono, et ego, Petrus de Darbocio, et ego, Bertrandus deSerinano, et ego, Iebelinus, et uxor mea, Ahelmus, et ego, Willelmus de Gadarossa, et Resplendina, uxor mea, et ego, Willelmus Bertrandi, et ego, Tritmundus de ipsa Garda, et ego, Willelmus de Tue- leta, et ego, Poncius de Runel, et ego., Willelmus Ghais, nos omnes, bona fide atque bona voluntate, sine engan, pro remissione peccatorum nostrorum et pro salute ani- marum parentum nostrorum, donamus et offerimus in perpetuum pro alodio franc domino Deo Ihesu Xpisto et beat§ Marie, et milicie Iherosolimitane Templi Salomo- nis, et fratribus in eadem milicia Deo servientibus, presentibus et futuris, in manu Arnaldi de Bedocio, jamdicte milicie fratris et ministri, videlicet totum et ab integro CARTULAIRE DtJ TEMPLE 1 3g quicquid habemus seu per ullas voces vel raciones habere debemus in terminio sive in territorio de Arcisono, et etiam dealio nostro territorio, qui adheret supradicto ter- ritorio de Arcisono, tantum amplius Deo et eidem Xpisti rnilicie donamus, quantum cruces desuper imposite demonstrant et determinant usque in fluvium quod vocatur Eguer, scilicet terras, aquas, ri vales, molnares, paludes, prata, pascua, boschos, gar- richas, ingressus, egressus et reditns ad se et ad omnes eorum bestias ; in hoc videlicet territorio et in toto &\\o(fol. 21) nostro honore pascherium et adlignamentum militi- bus Xpisti donamus, ut eorum bestie ubique pascant, eant et redeant, etipsi utantur omnibus, sine blandimento cunctorum hominum. Hec omnia jam supramemorata eis donamus et tradimus ad habendum et possidendum, suamque voluntatem inde per- petim faciendum, sine ulla nostra nostrorumque successorum relencione sive inquie- tudine. Scripta fuit hec carta, anno ab incarnacione Domini M°.G0.XXX0YIIII°, quarto idus octubris, feria ima 1. Hujus donacionis testes et videntes suntisti : Ghalveria Arelatensis et Robertus de Montilio junior. Petrus Magalatensis scripsit, mandato omnium supradictorum dona- torum, die et anno quo supra. CXCIX J139, jeudi 12 octobre. Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cart, de Richer enches, im, fol. 3Voet 4ro. Edite : MiB de Ripert-Monclar, p. 7-8, n° 4 (qui date : mercredi 12 ou plus probable m en t jeudi 1 3 octobre 11 38). Item, Ugo de Bolbotone et fiuus eius, Nicolaus, et Bertrandus de Bolbotone dede- runt Deo et militibus Templi Salomonis totum quicquid habebant in Bolbotone. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, sit notum cunctis presentibus atque futuris, quod ego, Ugo de Borbotono, et Nicholaus, filius meus, et ego, Bertrandus de Bol- botono, nepos Ugonis predicti, bona fide et sine engan, pro remissione nostrorum peccaminum et pro redemtione animartim nostrarum et parentum nostrorum, dona- mus et offerimus et tradimus in perpetuum pro alodio franc domino Deo, Ihesu Xpisto et beate Marie et militibus Templi Salomonis Iherosolimitani, presentibus et futuris, et vobis, Arnaldo de Bedoz et Geraldo de Monte Petroso atque Bernardo Rol- landi, militibus et fratribus Iherosolirnitane milicie, totum quicquid habemus et per ullas voces seu raciones habere debemus sive tenemus in dominio in hoc territorio quod est inter fluvium de Oieira et fluvium de Elsone, et dividitur seu determinatur cum territo-(/o/. 4)vio de Golonzellas et de Grilione et de Valriaz, et est circa territo- rium domus nostrede Richarenchas. Si vero aliquis vel aliqua infra hos lerminos feu- dum tenet de nobis et ipsum feudum vobis relinquere vel eciam quolibet modo dare voluerit et hoc cum nostro consilio fecerit, donamus et laudamus Deo et vobis ipsum feudum pro alodio. Hec omnia vobis concedimus et tradimus de nostro jure in vestro dominio, ad habendum et possidendum vestramque inde voluntatem faciendum, absque nostra nostrorumque successorum aliqua inquietudine. Testes et videntes hujus donationis sunt isti : Bertrandus de Mornaz, prior de 1. II y a erreur dans les ides ou dans Vannee. CARTULAIRE DU TEMPLE sancto Amantio, Rostagnus Dalmaz et Elisiarius de Boazone, filius ejus, Ghalveira Arelatensis, Ripertus de Grilione atque Rotbertus de Montilio junior. Scriptafuit hec carta miidus octubris, anno Dominice incarnationis M°.C0.XXX0VIIH° feria va. Petrus Magalatensis, mandato supradictorum donatorum, die et anno quo supra, scripsit. CC [lI$9 — sept- 1 142.] Copie du xmes. : Oxford : Bodleian mss. Wood (empt. 10) fol. 34. Robertus de Olleo (a) Alexandro(6) episcopo Lincolnensi et omnibus ecclesiasticis viventibus et qui venturi sunt et omnibus baronibus tocius consulatus Oxenford' et omnibus hominibus meis salutem. Sciatis quod Deo et militibus Templi Salomonis de Ierusalem, in presentia fratris Pagani de Mundidesiderio, dedi terram de Oxeneford' ubi fuerunt horrea patris mei et mea et pro anima patris mei et matris mee et pro animabus antecessorum meorum etmea, concedente Edith uxore mea et Henrico filio meo et aliis pueris ; testante Waltero archidiacono et Fromundo capellano et Fulcone de Olleo, et Roberto filio Wydon et Radulpho cler(ico?) et Hugone de Tiwe, liberam et quietam ab omnibus moribus in eternum. Teste Johanne de sancto Hoe *. CCI [1139 — n65.] Original jadis scelle sur simple queue de cire verte deficit. — Copie du x\e s. : Paris, Arch. Nat., S. 4969 (ne de la ire liasse de Daugy, fol. ivo). Ego Vuillermus Pevrel notum facio tarn presentibus quan futuris quoniam pro salute anime mee et omnium amicorum meorum, dedi fratribus Templi, in perpe- tuam elemosinam, cluas acras terre, de dominio meo, ante domum Radulfi de Bona- valle, in manerio meo de Sconeto ; et testimonio mei scripti et sigilli hoc eis confir- mavi. Hujus rei testis est Rotrodus (c), avunculus meus, Ebroicensis episcopus, in cujus presencia hanc donacionem feci. CCII 1 i4o, i4 fevrier. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg. 108. In nomine Domini. Ego, Giulie et filiis meis Berengarium et Johann, et filia mea Guilie, nos simulin unum vinditores sumus ad sanctum Templum et ad ipsam suam Kavalleriam et suis fratribus, id sunt Pet rum magist(er) de Ruira ejusdemloci dePala- cii et Raimundum Jaudcperti et Raimundi Arnalli et Poncium sacerdotem et Johan- nem, per hanc scripturam nostre vinditionis vindimus vobis peciam 1 vinee quod nos habemus super vos ad ipsum planum qui advenit vobis per prelantam et per omnes voces, et est in comitatu Barchinonensium in parrohechiam sancte Marie de Paiacio Salatane et affrontat de oriente in vestrum alaudium, a meridie in alaudium sancti Gucufati,ab occiduo in strata que pergit de Kalles a Barchinona,a parte circii in alau- dium de ipsa Turre, sicut jam dictas affrontaciones includunt, sic vendimus vobis hoc totum que ibi habemus vel habere debemus pro qualicumque modo propter precium (a) Robert d'Oilly f sept. 1142. - (b) Alexandre, eveque de Lincoln, 1123 22 juil. — 20 juil- let n48. — (c) Rotrou, eveque d'Evreux, 1139-1165. 1. Sie. corr. : Johanne. CARTULAIRE DU TEMPLE l4l placibile solidos vi denariorum monete Barchinonensium, et est manifesto m ; quod si nos vendi tores aut ullusque homo vel femina hanc kartam vindicionem infringere temptaverit nullo modo facere possit set quiquis fecerit, in duplo vobis componat et jam dicta vindicio omni tempore firma persistat. Actum est hoc xvi kalendas marcii, anno m Leduvicho rege juveno. Sig^num Guilie. Sig^num Berengarii. Sig^num Johani. Sig^num Guilie; nos qui hanc kartam vindicionem scribere fecimus. Sig^num Petri Guilaberti. Sig^num Johani Bernardi. Sig^num Arnalli Bernardi. Ermengaudus sacer- dos qui hoc scripsit cum literas superpositas in linea ia et sub pfr prefate die et anno. CCIII 1 139/40, mercredi 28 fevrier. Copie du xii9 s. : Toulouse, Arch, dep., Cart. A de Douzens, ch. 204. In nomine Domini. Ego, Pontius, et ego, Gillelmus, frater ejus, nostra bona ac spontanea voluntate nostrisque bonis et gratuitis animis d[onatores], sumus Deo et sancte militie Templi Salomonis et vobis ministris et bajulis ejus, Petro de Rueria et Ugoni de Beciano et [Raimundo] de Gaure ceterisque omnibus confratribus ves- tris in ipsa m[ilitia] Deo servientibus. Donamus itaque vobis aliquid de alodio nostro in terminio de Esperazano sive in ipsa villa, Petrum scilicet Gonbert de Esperazano cum omnibus suis fratribus et cum uxoribus et infantibus eorum et cum suo manso et cum omni tenencia eorum, et Petrum Andream^cum sua uxore et cum suis infanti- bus et cum suo manso et cum omni tenencia eorum et Raimundi Guillelmide Vernoz, cum sua uxore et cum suis infantibus et cum suo manso et cum omni tenencia eorum. Et donamus vobis ipsum nostrum monare quod habemus subtus vestrum (jol. lkSyo) molinum de ipsa Lausa, sicut ibi ilium habemus et habere debemus, et ipsum nostrum campum deipso Nogario qui affronta de altano in campo de Blancha, a meridie in rivo quern vocant Fabian, a c[ircio] in terra Arnaldi Guillelmi, de aqui- lone in via publica, et in loco quern vocant campum de Genesta, ipsam nostram ter- rain quam ibi habemus. Sicul superius scriptum est, sic prenominatos homines nos- tros cum uxoribus et infantibus illorum et cum mansis et tenenciis eorum et cum serviciis et censibus et terre meritis et usibus eorum et cum loto hoc quod in eis habemus vel habere debemus et predictum monare et predictas terras, totum inte- gerrime nos ambo jam dicti fratres, Poncius atque Gillelmus sine omni nostra reti- nencia et sine inguanno, per francum alodium, omnipotenti Deo et predicte militie et vobis predictis confratribus, presentibus et futuris, in ipsa militia Deo famulanti- bus, donamus et laudamus omnibusque modis [vestre] potestati tradendo conce- dimus ad habendum scilicet ac pos[si]dendum vestramque voluntatem perpetim faciendum. Verum est enim [qu]ia ^predict] us honor advenit nobis ex parte matris nostre [ . . ] facimus hoc donum propter animam ejus et propter amorem Dei adquirendum et propter c. 1. solidos Ugonencos octenos quos vos predicti ministri nobrs dedistis, ut sic ista carta cum isto dono firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. $ Poncii et fratris ejus, Gillelmi, qui sic istam cartam fieri jusserunt et firmave- runt. $ Gillelmi de Redas et Petri de Redas et Petri [ . . ] de Redas et Arnalli de Esperazano frater Boneti qui sic [. . . . omnia] viderunt et istam cartam fir- maverunt. Gillelmus (jol. ik9) scripsit presente et jubente Poncio predicto pro se [. . . .]o Gillelmo, anno M°.G°.XXX. Villi incarnationis Dominice, in. kalendas [mjarcii feria nn, regnante Lodoyco rege. CARTUIAIRE DU TEMPLE CCIV n4o (7 avril— -3i juillet). Original jadis scelie sur bande de peau : Chalons-sur-Marne, Arch, dep., H. 781. — Vidimus du 29 juin i448, ibid., H. 782. SlGILLUM GOSLENI StJESSORUM EPISGOPI DE DECIMA ArSEII. Quoniam hominum vita brevis est labilisque memoria, res gestas custody com- mendare litterarum decrevit antiquitas. Ego itaque, Goslenus(a), Dei patientia Sues- sorum vocatus episcopus, hunc morem approbans, notum fieri volo tarn presentibus quam futuris, concordiam quam inter abbatem Sancti Petri de Monte Cathalaunensi et milites Ternpli composuimus. Altare de Arseio cum appenditiis suis, donnus Lisiardus (6), predecessor noster bon§ memori§, monasterio Sancti Petri de Monte Cathalaunensi dederat (c) et confirmaverat. Verum magnam partem ad altare perti- nentium Petrus de Brana laicali occupatione usurpabat sicut ab antecessoribus suis hereditario jure ad ipsum descenderat. Tempore autem pontificatus nostri divino tactus spiritu idem Petrus dedit per manum nostram mililibus Templi magnam deci- mam quam habebat in parrochia Arseii et ea que de pertinentibus ad idem altare usurpaverat cum quibusdam aliis. C§terum cum monachi id rescissent in presentia nostra conquesti sunt quod jus eorum alteri religioni contulisset ; altare enim cum pertinentiis suis per privilegium suum donnus Lisiardus illis firmaverat, quod pre manibus habebant, unde convocatis militibus Templi et Petro simul cum mo- nachi s, statuimus ut altare integrum monachis remaneret, et tercia pars magne, decim§. Verum cum aliquanto post de intersepibus et tractu decime tercio anno monachi quererentur, ad hanc concordiam eos deduximus ut tota magna decima annone, cum tractibus suis duobus annis militum Templi esset, tercio vero anno integre cum tractu suo ad monachos perlineret, ita ut nec duobus annis monachi partirentur cum militibus, nec tercio milites cum monachis ; de intersepibus vero nulla amplius esset controversia, verum universa annona ad magnam decimam per- tineret ; decima vero vini de vineis exiens que, mansionibus hospitum illius territorii contigu§ sunt per medium inter monachos et milites divideretur, reliquam vero vini decimam seu de remotis vineis seu de aliis que, ex tunc circa mansiones hospitum plantarentur exiens, ita divideretur ut du§ partes ad milites, tercia ad monachos per- tineret. Et ut h§c concordia inviolabile robur obtineat,presentemcartam sigillo nostro muniri precepimus. Si qua vero ecclesiastica secularisve persona presentis pacis con- cordiam temerario ausu immutare seu irritare presumpserit, secundo terciove amrao- nita, nisi digne satisfaecerit, divine, ultioni subjaceat. Huic concordi§ interfuerunt etlaudaverunt : Ludovicus, abbas Sancti Petri de Monte Cathalaunensi ; monachi ejusdem cenobii : Johannes, Dudo, Stephanus ; milites Tem- pli : Rohardus, Johannes Rufus ; de personis nostris, Ansculfus, archidiaconus, Radul- fus, archidiaconus, Gualterus archidiaconus, Petrus de Brana. Actum est hoc M°C°XL° Dominic^ incarnationis anno, regnante Ludovico, Ludovici filio, anno III0, Pontificatus nostri anno XV0. (a) Jocelin, eveque de Soissons, 1126 f 24 octobre n52. — (b) Lisiard, ^que de Soissons, 1 108 f 18 oetobre 1126. — (c) Gette donation est de 1111 et setrouve dans la m§me liasse. CARTULAIRE DU TEMPLE i43 CCV n4o (7 avril — 29 mars ii4i), Noyon. Copie du xii* s. : Mons, Arch, de l'Etat, Gartul. de la commanderie du Temple en Flandre, fol. 11. Analyse : Devillers, op. cit., p. 170. Apud Sclipis., In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Symon (a), Dei gratia Tornacensis episcopus, venerabili fratri Roberto magistro militum Templi Iherosolimitani ceteris- que fratribus ejusdem loci, presentibus et successuris in perpetuum. Bonorum viro- rum desideriis et religiosorum petitionibus, hylarem et facilem assensum accommo- dare debemus. Tue igitur, dilecte frater Roberte, tnorumque fratrum petitioni annuentes, altare de Sclipis cum omnibus appendiciis suis, quod Guillelmus videli- cet castellanus de Sancto Audomaro, filiis ejus, Ostone, cum fratribus suis, concedeuti- bus,in nostram manum reddidit sancte domui Templi Iherosolimitani et tibi tuisque successoribus cum omni integritate, ob salutem anime nostre, damus et concedimus atque assensu Theoderici (6), venerabilis Flandrie comitis, Sthephano (c) quoque comite Bolo-f/b/. iivojniense concedente, de quorum feodo illud altare erat, sub per- petua libertate deinceps possidendum presentis pagine munimento firmamus. Ut hoc itaque donum ratum et inconcussum permaneat, tarn sigillo nostro quam tes- tium subassignatorum testimonio corroboramus, et ne ab aliquo ulterius violetur, episcopali auctoritate et sub anathemathe prohibemus. $ Symonis, Tornacensis episcopi. $ Hughonis, cancellarii. $ fratris Ostonis de Sancto Audomaro. $ fratris Roberti de Furnis. $ fratris Heinrici Atrebatensis, mili- tum Templi. Actum est Noviomi, anno M°G0XL° ab incarnatione Domini. CCVI n4o, 19 avril, Antioche. Copies du xive s. : Rome, Vatican, Fonds Vatican, n° 7241, fol. 77™; et n° 4947, fol. 90™. Edite : Roziere, Cartulaire da S'-Sepulcre, n° 88, p. 169-172, et Migne, GLV, p. n84-5. Gf. Rohricht, Reg. n° 195. Ego Raimundus, Dei favente dementia, princeps Antiochenus et domina Gostantia mea uxor illustrissima Factum est autem hoc privilegium anno incarnati Dei Verbi MGXL, indictione 111, mense aprilis, quarto quoque anno principatus domini Raimundi Antiocheni princi- pis invictissimi. Testes subscripti : Willelmus Brachetus et Aimericus atque Willelmus Pictaviensis capellani scilicet palatii Drogo et Goisbertus Templi milites , Data Antiochie per manum Odonis cancellarii xm kalendas maii. (a) Simon, eveque de Tournai et de Noyon, 1123 f fevr. n48. — (b) Thierry, comte de Flandre, 1128 f (c. 6) janvier 1168. — (c) Etienne, comte de Boulogne, c. 1125, roi d'Angle- terre, n35 f 25 octobre n54. i44 CARTULAIRE DU TEMPLE CCVII u4o, vendredi (3-3 1) mai. Original : Rodez, Arch, dep., H., fonds de Malte (St-Georges de Luzeneon, n° i). Imprime : dans les Conferences ecclesiastiques du diocese de Rodez, annee igo3 (Histoire eccle- siastique, t. II, p. i84, Pieces justificatives, n° IV); — Memoires de la Societe des Lettres, Sciences et Arts de VAveyron, t. XIII, p. 179. Texte communique par M. Fabbe Verlaguet (n° 1 de son Cartulaire). J^f^ I n nomine Dei omnipotentis. Ego, Raimundus de Luzencione, abrenuncians r j[ seculo et pompis ejus, relinquens omnia, dono memetipsum domino Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani, ut, quamdiu vixero, juxta meam possi- bilitatem, pro Deo pauper effectus ibi serviam. Dono igitur domino Deo et fratribus predicte militie, presentibus et futuris, cum consilio et voluntate fratrum meorum, Willelmi de Luzencione, Petri atque Bermundi, in terminio castelli de Luzencione, ipsam vineam, que vinea vetera appellatur. Dono etiam domino Deo et fratribus supramemorate. militie Templi, cum consilio el assensu domni Ademari (a), Rute- nensis episcopi, ipsam meam vineam de Creissagueto et ipsam meam mansionem cum orto, quam habeo et habere debeo ad §cclesiam Sancti Georgii, quam etiam comparavi de Geraldo Pinnol et de Deodato de Fodeta. Predictum honorem totum cum omnibus sibi pertinentibus donaverunt et tradiderunt domino Deo et predictis fratribus Templi, presentibus et futuris, in manu Poncii de Luzentione, ejusdem militie fratris et minis tri, Willelmus de Luzentione et fralres ejus, Pet[rus] atque Bermundus, qui ejusdem donationis laudatores et testes existunt. Fuit autem hec donatio facta in castello de Luzencione et laudata ad pedem turris, in mense madio, feria via, anno Dominico M0.Go.XL°., regnante rege Lodoyco. Mandato Raimundi de Luzentione predicti, Petrus scripsit. CCVIII [? n4o mai— juin]. Copie du xme s. : Oxford Bodleian, ms. Wood (empt.) 10, fol. i4. Carta regis scilicet de Govele. fSJtephanus rex Anglorum, justiciariis vic(ecomitibus) et baronibus etc. de Oxene- fordshir salutem. Precipio quod fratres milites Templi Ierusalem habeant terram suam de Govele bene et in pace, solutam et quietam de schir et hundr et placitis et querelis et omnibus aliis rebus, excepto murdro et latrocinio, sicut umquam terra ilia melius fuit quieta, tempore comitis et Eustachii et meo tempore postea dum fui comes Moritonii. Et preterea hoc concedo et do eis ut habeant necessaria in bosco meo sine vendicione ad domos suas dominicas et ad alia agenda sua, et hoc habeant per visum servientis qui boscum meum custodiet. Teste W(illelmo) Mart(el) apud Hereford (6). (a) Ademar, eveque de Rodez, 1099 f avant 1 144- (b) Le roi Etienne etait a Hereford en mai ou juin n4o. X3ARTULAIRE DU TEMPLE i45 CCIX n4o, mercredi 19 juin. Copie du xne s. : Avignon, Bibi. municip., Cartulaire de Richerenches, ch. XXXVII, fol. aaT0- Edite : MiB de Ripert-Monclar, op. cit.t n° 3g, p. 4i-4a. Peregrine et filii eius dederunt unum hominem in gastello Sancti Martini. (fol. 23) In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Peregrina, peccatrix femina, et ego, Petrus Riperti, et ego, Rodulfus, ambo filii illius, domino Ihesu Xpisto et beate Marie, genitrici ejus, et militibus pauperibus Templi Iherosolomitani, tarn futuris quani presentibus, propter indulgenciam delictorum nostrorum et salvacio- nem animarum nostrarum et parentum nostrorum, sine dolo et sine fraude, sed cum omni bona voluntate cordis et corporis noslri, donamus et offerimus in opido Sancti Martini unum hominem, licet nomine Poncium Novelli, cum miOP filiis suis et cum omnibus rebus suis, pro alodio francco, sicut et nos pariter habebamus vel habere putabamus, sine omni retinimento in perpetuum Deo laxamus, ut ultra nec nos nec posted nostri nec nullus nostro jussu, sine illorum grate, aliquid roboremur, sed amici Dei et amicicia eorumdem militum semper consistere cupimus. Et est census horum hominum noa solidos. Hoc donum, quod supradictum est, in manus Ugonis de Burbutono et in presencia Rostagno, illius milicie Xpisti capellano, ego, Pere- grina, et ego, Petrus, et ego, Rodulfus, facimus, in testimonio Petro Imberti, Petro Rostagni, Bernardo sacerdotis, Willelmo de Sancto Desiderio, Willelmo Raimundi, Riperto Charrofoli, Imberto del Morer, Poncio Joannis, Armando Lau-f/b/. 23yo) toardi, Elsiardo Laupi§, Petro de Ponto, Bernardo Gelafredi, Willelmo Rodulfi, Poncio Zabatario. Hec fit datio mense junio x°ni°. kalendas julii, feria im\ luna xxx., anno M°C°XL°. A suprascriptis jussu Rostagnus capellanus scripsit. Copies contemporaine : Lisbonne, Arch, da Torre do Tumbo, Gaveta 7, Maco 3, n° 11 (a la suite de Facte d'aout n3g) (a) ; du \y* s. : ibid., Libre* dos Mestrados, f. xxxviii. In Xpisti nomine. Ego, Bona Soariz, facio testamentum Deo et fratribus Templi Salomonis de quanta hereditate quam habui cum meo viro in villa que vocatur Avida, do et confirmo inde terciam partem supradictis fratribus Templi pro remedio pecca- torum meorum et insuper concedo illam domum cum suis quintanis, et de hodie die de nostro jure sit ablata et in dominio illorum sit tradita atque confirmata. Et si ali- quis homo ausus fuerit et hoc meum scriptum frangere voluerit, non sit ei licitum set pro sola temptacione sit maledictus et excommunicatus et cum Iuda Domini tra- ditore habeat porcionem et quantum inquisierit tantum pariat in duplo et insuper semper hoc scriptum semper plenum robur obtineat. Facta carta testamenti mense julii, era M.G.LXX.VIIL Ego, supradicta Bona Soariz, cum propria manu mea roboro. (a) Gf. charte CXGV. ccx u4o, (iep-3i) juillet. Cartulaire du Temple. 10 CARTULAIRE DU TBMPLE CCXI u4o, (i-3i) juillet. Copie du xne s. : Madrid, Arch. Nac. Cart. B. 595, n° 294, fol. n4-93. Tn Dei nomine et ejus divina dementia, Patris et Filii et Spiritus sancti * x Amen Ego quidem, Dei gratia, rex Garcia (a). Placuit (fol. HUy*) michi, libenti animo et spontanea volumptate, facio hanc cartam donationis et confirmacio- nis. Dono ad Deo et ad honorem Templi Domini de Iherusalem et ad ilia cavalleria, una pega qui est in villam qui dicitur Funes, et est in illo termino Intrambas aquas. Et hoc donativo qui est suprascripto, laudo et concedo, simul uxor mea regina Mar- geliria (b) laudamus hoc donativo, propter animabus parentum nostrarum. Et qui hanc cartam voluerit disrumpere vel disrumperit, sedeat maledictus, et cum Dattan et Abiron habeat in infernum, participationem, hie et in futuro in seculum seculi Amen. ^ Facta carta in mense julio, in era MaCaLXXaVIIIa, regnante rex Garcia in Pampilona et in Tutela, episcopus Sancius (c) in Orunia, don Goncalbo in Funes, Ro-f/b/. 93)drico Rodrikeg, Redmir Petrig, Petro Bermundeg merino, et don Goncalbo Alkade, et Sancio Dominkeg et Fortungo Paschal; hec sunt testes, visores et audi- tores. CCXII u4o, 1 3 aout. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte : Homps, liasse i3, n° 1. In nomine Domini, nos, fratres Iherosolimitane militie Templi Salomonis, com- mendamus vobis, scilicet Petro de Reboled, et fratri tuo, Guilelmo, ipsum nostrum molendinum quern habemus in villa de Pedilano in locum quern vocant Ginta ut edi- ficetis et plant[etis] eum et ut donetis nobis quartum sine enganno et possideatis eum in vita vestra ; post mortem vero vestram revertatur molendinum cum suo cap(ut)riguo aquarum predicte militie Templi et si unus moritur sua medietas remaneat Templo ; quando vero moritur, alter fiat similiter. Insuper, ego, prenomi- nalus Petrus, et frater meus, Guilelmus, donamus vobis, fratribus Templi, duas vineas cum radice ac cum or to qui ibidem est et ipsam terram que est super molendinum Petri de Pedilano. De istis vineis et de orto [et de] terra dabimus vobis agrarium de vita nostra ; post mortem nostram sit proprius alodius militie Templi. Facta carta ista idus augusti, anno ab incarnatione Domini M0.C°.XL°. Sig^num Petri de Reboled et Sig^num Guilelmi, fratris sui, qui istam cartam firmaverunt et testes firmare rogaverunt. Sig^num Udalgarii de Fenoled. Sig^num Raimundi de Pratis. Sig^num Petri de Pedilano. Sig^num Ugonis canonici Sancti R(aimund)i ^ qui hanc cartam scripst die et anno quo supra. (a) Garcia, roi de Navarre, n34f 21 novembre n5o. — (b) Margeline, fille de Gilbert, sei- gneur de Laigle, f c. u43. — (c) Sanche, eveque de Pampelune, nai f 11 octobre u4a. CARTULAIRE DU TEMPLE CCXIII u4o, 26 aout. Copie du xve s. de don Alvarez : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, reg. a34, fol clxvuvo. In nomine sancte et individue Trinitatis Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Ego Vermundus presbiter, placuit michi per bone pacis et voluntas ut facio kartula ven- ditionis et firmitudinis de hereditate mea que habeo in villa Maccada, que habeo ipsa hereditate de comparadea de filio de Goterri Suarici. Ego Vermundus vendo vobis, cavaleiros de Templo vma parte de ipsa hereditate de Goterri Suarici, que habeo de comparadea ; damus vobis ipsa hereditate integra, per suis locis et vicis et terminis antiquis, cum ingresu suo et reggresu, cum quantum quantum- que in se obtinet et aprestitum hominis est, per ubi illam potueritis invenire ; et habet jacentia ipsa hereditate in villa Macada, submonte Kastron Recarei, discurrente rivulo Peans, prope ci vitas sancte Marie, territorio Portiigalensi. Vendo vobis ipsam hereditatem, jam supra nominatam, sano animo et bona voluntate, pro precio quod de vobis accepimus, id est x bracalles ; tantum nobis et vobis complacuit, et de precio apud vobis nichil remansit. Ita de hodie die sit ipsa hereditate de jure nostre abrasa, et in vestro dominio sit tradita atque confirmata in perpetuum, habeatis vos illam firmiter. Si quis homo venerit, vel venerimus contra hanc cartam venditionis ad irrumpendum quesierit et nos in concilio auctorizare non potuerit, aut noluerit, aut in voce mea aut nostra devendicare earn non potuerimus, que pariemus vobis ipsam hereditatem dublatam, vel quantum fuerit, melioratam et judicatam. Facta carta ven- ditionis et firmitudinis vn° kalendas septembris, era MaGaLXXaVIH\ Nos homines supradicti Vermundus qui hanc cartam jussimus fieri, coram ydoneis testibus, cum propria manus nostra roboramu^^s, et signa hec fecimus Qui presentes fuerunt, nomina eorum inferius sunt sunt scripta : Gundisalvus, Pelagius, Suarius testes, Gundisalvus presbiter notavit. CCXIV n4o, 17 septembre. Original (mutile) : Lisbonne, Torre do Tombo, gav. 7 maco 12, n° 17. — Copie duxv0 s. : Ibi- dem, Libro des Mestrados, fol. c. — Gf. Nuova Malta, I, p. 5a, note. In Xpisti nomine. Ego Dominicus, una cum fratribus meis Egas Menendiz et Mareco, facimus kartam donacionis et firmitatis vobis, militi de Templo Domini, Petro Froilaz, ceterisque militibus, tarn presentibus quam successoribus, de heredi- tate nostrea propria, quam habemus in villa Matados, pro remedio animarum nostra- rum et parentum nostrorum. Damns itaque vobis ipsam hereditatem in qua moratur Gunsalvus Ordoniz de Matados, cum omnibus suis reditibus et cum suis directuris, et cum suis calumniis, rauso, omicidio, furto, et ceteris. Quicunque igitur contra hoc factum nostrum venerit ad irrumpendum, componat vobis ipsam hereditatem induplo et insuper sit maledictus etexcomunicatus. Facta karta testamenti et firme donacionis, xv° kalendas octobris, era MaGaLXXaVIlla. Nos superius nominati Dominicus, Egas, et Mareco Menendiz hanc kartam propriis manibus roboramus Petrus testis, Sue- rius testis, Menendus testis. Ego Suerius Gunsalviz confirmo; Menendus Gunsalviz confirmo. Petrus S[. . .]us notuit. CARTULAIRE DU TEMPLE CCXV n4o, mardi 3i d6cembre. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte (sacristie), Pezenas, 1. 19, n° 5. Tn Dei omnipotentis nomine. Ego, Raimundus de Sancto Laurentio, et ego, 1 Marchesa, uxor ejus, per nos et per omnes infantes nostros, bona fide et sine inganno, vendimus, guirpimus et absolvimus et ab integro relinquimus domino Deo et militie, Templi Salomonis Iherosolimitani et tibi, Ugoni de Pezenaz, ejusdem militie fratri et ministro, et successoribus tuis in eadem militia Deo servientibus, ipsam nostram terram totam cum ingressibus et egressibus suis et omnibus sibi per- tinentibus, quam per francum alodium habemus et habere debemus in terminio de Torves. Que videlicet terra affrontat ab altano in camino qui vadit de Pezenaz, Biter- rim, de aura Narbonensi in terra militie, Iherosolimitani superius script^, ab aquilone vero affrontat in via qu§ vadit de Torves ad Nasignanum. Verum estenim quod prop- ter venditionem, guirpitionem sive absolutionem predict^ terr§, dedisti michi, Rai- mundo de Sancto Laurentio et uxori me§, Marchesie jam supramemorat§, bene et pleniter ctum xvcim solidos Melg(oriensium) bonos et percurribiles, tu Ugo de Pedenaz supradicte per comparationem.Igitur, predictam terram habeatiset jure perpetuo pos- sideatis, tu,Ugo de Pezenaz et successores tui, fratres militi§ Templi, etquicquid inde facere deincebs volueritis, liberam et plenariam potestatem habeatis absque nostra nostrorumque successorum aliqua inquietudine. Si vero aliquis vel aliqua quicquam in ipsa terra tibi. Ugoni de Pezenaz vel fratribus Templi culpa nostra abstulerit vel amparaverit, damus vobis inde relornum sine inganno, totum honorem nostrum quern habemus in terminio de Aubertella. Factum est hoc anno Dominico millesimo G°XL°, pridie kalendas januarii, feriani, regnante Lodoyco rege. Testes et videntes sunt isti : Geraldus Adaolfus, Arnaldus Faber, Geraldus Alanfredus, Wilelmus Deodatus, atque Bernardus Geraldus de Galce. Mandato Raimundi de Sancto Laurentio et Marchesi§, uxoris ejus, jam supramemo- rat$, Petrus Vitalis scripsit. CCXVI [c. 1140.J Copie du xmd s. : Oxford Bodleian, ms. Wood (empt.) 10 fol. 17™. Carta Roberti d'Oylli, de vi s. et iiii d. [N]otum sit etc. Quod ego, Robertus (a) de Oylli, pro salute anime patris mei et matris mee et antecessorum meorum, concessi et accrevi militibus de Templo Salo- monis, super hoc quod prius dedi eis terram que reddit per annum vi s. et mi d. in terris et in hospitibus, ad dedicationem ecciesie de Goveleya, videlicet Rictold 11 s. et mi d.,de Alwyne Knyf xv d., Odbrich xv. d., Wilfricus Apewrot xx d. Et ego, Edith, ex parte mea, concessi predicto Templo, rentam quam dedit michi Ghuroldus deWin- tona de tribus monasteriis videlicet 11 solidos et precipio ut predictis militibus ipse idem et heredes ejus respondeant. Et hec confirmata sunt ante episcopum de Here- ford, qui ecclesiam predictam consecravit concessu episcopi Lincolnensisin parochia sua. Et hocconcedunt Edith, uxor mea et heredes mei, videlicet Henricus et Gilber- (a) Robertus de Oilly, + sept. 1142 (Annales Monastici, IV, p. a4). CARTULAIRE DU TEMPLE 1^9 tus. T(estibus) Willelmo, cantore de Hereford, et Willelmo, canonico de Osen(eie) et Henrico, canonico de Ghiningewrch', Hugone de Tywa et Alfredo de Sireburna et Reginaldo Gayt. CCXVII [n4o~-ii42.] Copie du xv" s. : Londres, British Museum Cotton. Nero E VI, fol. i48. Edite : Dugdale, Monasticon (ed. i846), VI, p. 820. DONACIO VILLE DE SHEPLEY CUM ECCLESIA EJUSDEM VILLE. Philippus (a) de Harecourt, decanus Lincolnie, universis fidelibus sancte ecclesie salutem. Omnibus filiis sancte ecclesie hac presenti vita fruentibus et omnibus nos- tris sequentibus, notum atque certum constet, quatinus ego, Philippus de Harecourt, decanus Lincoln(ensis)5 ewangelicis verbis quibus dicitur : reddite que sunt Cesaris, el que sunt Dei Deo, et sancti Spiritus gratia excitatus, Deo et beate Marie et militibus Templi Salomonici perpetualiter in elemosina*dono et concedo quandam partem ter- renorum bonorum que Deus in hoc seculo michi possidere concessit, videlicet terram de Heschapeleia, cum omnibus rebus ad earn pertinentibus, et ecclesiam ejusdem ville. Et volo et jubeo quatinus predicti milites predictam terram ita totam habeant, sicuti Ricardus, ffrater meus, illam totam michi dedit et similiter ecclesiam. Que omnia prenominata, scilicet terram et ecclesiam et omnia ad ea pertinentia, volo et jubeo, ut ita quiete et absolute habeant et teneant, sicut in tempore Henrici Anglici regis, hec omnia R(icardus), ffrater meus, a Philippo de Braosia, suo et meo patruo, habuit et tenuit. Hoc donum facio pro salute mee anime et animarum meorum ante- cessorum. Hiis testibus : Hugone de Cumb(is), Normanno de Cumb(is), Simone Comite, Willelmo Bernehus, Roberto de Boceio, Nichola Bernehus, Tustino ffratre de Templo. CCXVIII [n4o— ufa.] Copie du xve s. : Londres, British Museum Cotton Nero E. VI, fol. i48. CONFIRMACIO WlLLELMI DE BrAOSA DE E1SDEM VILLA ET ECCLESIA [DE SHEPLEY]. Willelmus de Braosa omnibus suis baronibus ceterisque suis hominibus lam Anglicis quam Normannis, et universis fidelibus sancte ecclesie. Universi filii sancte ecclesie qui quo[...] sunt et qui futuri sunt, sciant quatinus ego Willelmus de Braosa volo et concedo et conflrmo illud quod Philippus de Harecourt, decanus Lincoln(ensis) fecit Deo et militibus Templi Ierusalem, videlicet de tota terra de Heschapelia quam Ricardus ffrater ipsius Philippi ei dederat et de ecclesia simili- ter, quam terram et quam ecelesiam volo et concedo quocl predicti milites et ffralres ita teneant et habeant in pace et quiete, et libere et absolute, sicut ipse Ricardus de Harecourt, ffrater ipsius Philippi, habuit et tenuit a Philippo de Braosia patre meo, et precor omnesmeos posteros utita concedant, sicuti concedo perpetualiter in elemosina. Hiis testibus : Hugone de Gonb(is), Normanno de Gonbis, Simone Comite, Nicholao Bernehus, Willelmo Bernehus, Tustino ffratre de Templo. (a) Philippe d'Harcourt, elu ev£que de Bayeux n4a- CARTULAIRE DU TEMPLE CCXIX [ii4o-ii43 (-? 1 147).] Copie du xive s. : British Museum Harley, ms. 1708 (Ghartulary of Reading Abbey), fol. 20". A(delizia) (a), Dei gratia regina, A(lexandro) (6) episcopo Lincolniensis, amico suo karissimo salutem et amicitias. Sciat dilectio vestra quod manerium meum de Stan- ton partim divisi et concessi sancte Marie et conventui de Radinge, pro anima regis Henrici, domini mei ; et partim concessi fratribus de Templo de Iherusalem, et par- tim concessi Milesendi, cognate mee, uxori Roberti Marmion, et partim concessi Willeimo de Harefluctu pro servitio suo. Attamen omni tempore ecclesiam de Stan- ton' et omnia que episcopus (c) Sarum, avunculus, in Stanton' de me tenebat, in manu mea detinui. Et nunc sciatis me concessisse beneficia ejusdem ecclesie de Stan- ton* conventui de Radinge, in elemosina, pro anima Henrici regis, domini mei, et pro animabus omnium fidelium defunctorum ; et represento vobis dominum abbatem de Radinge cum monachis suis, ut pro amore Dei et meo, benigne eos recipiatisetquod vestrum est eis voluntarie faciatis. Teste... (sic). CCXX [n4o— 14 sept. n44] Copie : British Museum, ms. Harl. 3697, fol. I, cart. I. Edite : Dugdale : Monast, anglicanum, IV, p. 148-9. Carta domini Gaufridi de Mande villa comitis Essexiae pro abbatia de Waldkn. Gaufridus(tZ) de Magnavilla, comes Essexiae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus,baronibus, omnibus hominibus et amicis suis, Francis et Anglis. Aduniver- sitatis vestre notitiam volo pervenireme fundasse quoddam monasterium in usus mo- nachorum apud Waledenam (e), in honore Dei et Sancte Marie et beati Jacobi apos- toli, quibus devote contuli et hac presenti carta mea confirmavi... omnes ecclesias inferius annotatas, tarn de dominio meo quam de emptis et purchasiis meis3 scilicet: ecclesiam de Waledena Has autem ecclesias concedo et confirmo monasterio Sancti Jacobi de Waldena. . . Hiis testibus : comite Gilberto (/), comitissa Rohesia (g), Willeimo archidiacono Londoniensi, Radulpho etBrienno canonicis de Waltham, Gregorio dapifero, Pagano de Templo Domini .... (a) Adelaide de Louvain, veuve d'Henri Ier,remariee des u38a Guillaume d'Aibigny, comte d' Arundel. — (6) Alexandre, eveque de Lincoln, 22 juillet 11 23 f 20 juillet 11 48. — (c) Roger, eveque de Salisbury, i3 avril no3 f 4 dec. 1 i3g. - (d) Geoffroy de Maindeville, cree comte d'Essex n4of i4 sept, n 44.— (e) La fondatlon de Walden estde 11 36. — (/) Gilbert de Glare, comte de Pembrok, 11 38 f i4 sept. 11 48. — (g) Rohese, fille d'Aubry de Vere, femme de Geoffroy de Maindeville. CARTULAIRE DU TEMPLE l5l CCXXI [ii4o-ii5i.] Original jadis scelle : Paris, Arch. Nat., S 4949 n° 2 (aen° de la aoe liasse, Puisieux-sous-Laon). DOMINA AMULTRUDIS. In nomine Sanct§ et individu§ Trinitatis. Ego, Bartholomeus (a), Dei gratia Laudu- nensis e.cclesie minister indignus, quia humana natura protoplastorum culpa in ipso sue, originis primordio corrupta, inter ceteros fragilitatis defectus etiam oblivione plurimum temptatur, provida patrum institutione sanccitum est ut qu§que utililer pro visa et salubriter statuta scriptura teste servarentur, ne qua forte oblivionis nube posterorum possint notici§ subduci qu§ ob plurimorum utilitatem jugi necesse est memoria retineri. Itaque notum fieri volumus tarn presentibus quam futuris, quod domina Amultrudis, de sua suorumque predecessorum salute religiose cogitans, qu§dam bona que, libere ac quiete possidebat, ad usus sacerdotis qui in Templo, quod est in civitate Laudunensi, non longe ab e,cclesia Sancte Genovefe, situm, divina minis- teria celebraturusconstitueretur, ut ipsa templumdomini fieri mereretur, Deo et Tem- plo devote contulit, ita tamen quod si fratres Templi Hierosolimitani aliquem de suis fratribus aut sacerdotem alium, expensis suis, ibidem cantare fecerint, beneficia que, jam dicturi sumus, §terno jure possidebunt. Predicta vero domina, secundum jamdictum tenorem, concessit Deo et Templo cen- sum suum deSanctoMarcello, scilicet xvm solidos et vi denarios bone, mon§te, et imor solidos et vi denarios in alodio quod dicitur in curia Gisleberti, et venditioneset foris- facta, si ibi evenerint. His etiam addidit vmt0 modios vinaticiorum et dimidium apud Griptas et ii08 solidos de censu et imor denarios, annuente Balduino de Sopeio, de cujus erant feodo, quod etiam in manu nostra reddidit, et Templo dari postulavit. Inde sunt testes : Arnulfus clericus et Odo de Abbatia. Dedit preterea mes solidos et vn denarios de censu in Marcheis, cum tota terra quam in eadem villa possidebat, concedente Guillelmo de Apia, qui tarn censum quam ter- rain in manu nostra reddidit, et annuente Beatrice, uxore sua, de cujus jure prove- niebant; annuentibus etiam filiis suis, Deo et Templo tradi postulavit. Hujus rei sunt testes : Nicholaus castellanus, Wiardus de Monte Acuto. Ad h§c concessit xxu modios vinaticiorum qui de feodo Laudunensis vicedomini descendunt, unde Gerardus Ignavus, qui eo tempore vicedominalum tenebat, nos- tro assensu, concedente etiam uxore sua, super allare predicti Templi donum fecit. Istius denique doni vocati sunt testes : Bartholomeus thesaurarius, Odo de Abbacia, Balduinus de Gonessa, Ioisbertus. Preterea, jamdicta domina medietatem cujusdam vinee, que, est in Brueriis et apud villam que, Sancta Crux nominatur, vnt6ra solidos et vi denarios de censu et dimidie- lateiii decime, ejusdem vili§, et quicquid in nemoribus et pratis ibidem habuerit, sepefato Templo contulit. Apud Lerevallem quoque im01 modios vinaticiorum et dimidium ; et apud Gapriniacum vi solidos de censu et vntem gailinas, et tria galeta avene, ; censum etiam suum, apud Montem Acutum et apud Ardonem, in terris et censu quicquid juris habere solebat, donis supradictis adjunxit. Addimus etiam n08 solidos et vi denarios et obolum quos eadem domina ad Portam Mortuorum, usibus (a) Barthelemy, e\6que de Laon, iii3-5i. l52 GARTULAIRE DU TEMPLE predicti Templi assignavit, ex quibus custodes ecclesie. Beate, Marie. n08 denarios et obolum singulis annis, recipiunt. Ut vero hec donatio et concessio rata et inconvulsa permaneat, et ne a posteris infirmetur, scripto mandari et et sigillo nostro imprimi precepimus. Et ne aliqua persona deinceps hanc nostr§ inscriptionis paginam presumat infringere, sub anathe- mate prohibemus. CCXXII [ii4o-ii53P] Original scelle : Paris, Arch. Nat., S. 5i86, n° a4 (ia* n° de la io* liasse, de Ghoisy-le-Temple). Ego Manasses (a) secundus, Dei gratia, Meldensis episcopus, notum fieri volo tarn futuris quam presentibus quod Simon, Orphanus cognominatus, et uxor ejus, vocata Puella, et Herbertus de Percheio, de cujus feodo res est, et uxor ejus Beatrix, con- cesserunt domino Hugoni de Sosiaco et fratribus ibidem Deo servientibus, medieta- tem nemoris quod habebant apud Garniacum, ita quod ibi neque villam neque ples- satum sed granchiam tantum facere possent3 et si partem suam in venalibus predicti domini Simon videlicet et Herbertus exponerent, si fratres de Templo tantum dare vellent quantum et alius, alteri vendere non possent. Ubi interfuerunt : Teobaudus, archidiaconus, Ascio (6) decanus, Berengerius sacerdos, Lambertus sacerdos, Berne- rus sacerdos, Alermus, sacerdos, Isembardus clericus archidiaconi, Guarinus de Gompens, Bauduinus sacerdos; de militibus Andreas de Gompens, Robertus, filius ejus, Petrus, frater ejus, Roricus de Fresna, Morinus, Petrus Pomellus, Manasses de Gurterio, Johannes de Gloia, Durandus. CCXXIII ii4o/i (janvier — 39 mars.) Original, jadis scelle sur double queue : Paris, Arch. Nat., S. 4948, n° 69 (1" n° de la 1" liasse, Laon). De domo Templi in Laudono. Ego, Ludovicus, Dei gratia Francorum Rex et Aquitanorum dux. Notum fie (sic) volumus tarn futuris quam et instantibus, quod nos doraum quandam quam habent milites Templi apud Laudunum eis liberam ab omni consuetudine perpetuo conce- dimus. Gensum quern nobis domus predicta debebat eis in perpetuum donamus et concedimus; universisque ministeriaiibus nostris precipimus ne requirant. Quod ne valeat oblivione deleri, scripto confirmari et sigilli nostri auctoritate corroborari pre- cepimus. Actum Parisius puplice, anno Incarnati Verbi M°.G°.X°L , regni nostri vni°. CCXXIV n4o/i (janvier— 29 mars.) Copie du xine s. : Paris, Bibl. Nat., n. acq. lat. 1934, fol. 33. De terra que vogatur Mansus episcopi. Ludovicus Dei gratia Francorum rex et Aquitanorum dux militibus Templi imperpetuum. Noverint tarn presentes quam futuri quod Odo Belvacensis episcopus (a) Manasses II, eveque de Meaux, n34 *f 23 avril u58. — - (b) Ascio ne figure pas dans la liste des doyens^ de Meaux (Gallia Christ., VIII, col. i663), faut-ii distinguer le doyen Hugo n4o de Hugo doyen en 11 53 et mettre le doyen Ascio entre n4o— 11 53 ? CARTULAIRE DU TEMPLE dedit militibus Templi apud Belvacum terram que vocatur Mansum episcopi, quod et nos concessimus ; et ut ratum et inviolabile permatieat iilud donum, sigilli nostri auctoritate corroboramus. Actum est hoc anno incarnationis Dominice M°C°XL° regni nostri octavo. Astantibus in palatio nostro quorum nomina et signa subscribuntur. $ Radulfi dapiferi. $ Guillelmi Buticularii. $ Mathei camerarii. $ Mathei constabularii. Data per manum Nataiis cancellarii, CCXXV [ii4i-ii44.] Copie du xive s. : Paris, Bibl. Nat. Lat., 9973, fol. gro et 9™. In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Ego Odo (a) secundus Dei gratia Bel- vacensis episcopus (jol 9") . . . . . Huic concessioni facte apud Britolium interfuerunt hii testes : Serlo (6) abbas sancti Luciani, Galterus (c) abbas sancti Symphoriani; milites de Templo Otto et Gisleber- tus (p ^ facimus. Ego frater Raimundus 4 Dernardus recipio hoc munus ad 2 servitium 8 Dei 2 et 2 salutem 2 animarum 2 vestrarum *. Et erat ibi teste Gaiter s de Segur, et Hugus Dalverge, illo 6 comes Raimundus Belengarius regnante in Aragoni et in Gesaraugusta, episcopus Bernardus (a) in eadem civitate, episcopus Michael (6) in Tyrassona, rex Garcias in Pampilonia. Ego2 Petrus2 Tare- sia 2 in 2 Borge 2. CCXXX ["4i], hindi 17 mars. Gopie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip. Cartul. de Richer enches, ch. XII, fol. 9-10'°. Edite : Mi8 de Ripert-Monclar, op cit., n9 i3, p. 17. RODULFUS GuiTBERTI ET FILII SUI DEDERUNT OMNEM RETRODECIMAM TOCIUS SUI LABORIS ET UNAM TERRAM DEO ET MILITIBUS TEMPLI IerOSOLIMITANI. (Fol. 9™). In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Rodulfus Guitberti, et nos, Petrus RodulQ, et Nicholaus, sacerdos, iilii ejus, pro amore Dei et remissione delic- torum nostrorum et salute animarum nostrarum et generacionis nostre, domino Deo et beate Marie genitrici ejus, et militibus Templi Iherosolimitani, quod dicitur Salo- monis, et domui de Richarensis, que edificatur pro illis, et sustentacione illorum, donamus et offerimus omnem retrodecimam tocius nostri laboratus, nunc et semper in perpetuum, et illam paucissimam terram quam claudit latex que est stagno Gra- noleti multociens procedere videtur et ubicumque nos res nostras habeamus, illam domum Dei crescere et laxare similiter cupimus. Hanc facimus elemosinam bono affectu cordis nostri et sine fraude domino Deo et fratribus Templi supradictis et (a) Bernard, ev£que de Saragosse, ii3g-u5a. — (b) Michel, eveque de Tarazona, 11 19 •f- ii5i. Variantes : 1. Tareisia. — a. Omis dans U2b. — 3. donacionis. — 4. Remundus. — 5. Gualter. — 6. Le klk porte : lo corns de Barzulona senor de Seregosa e d'Arago, el bisbe don Bernart de Seragosa, el bisbe don Michael de Terazona, el rei don Garsia, rei de Panpalona. CABTULAIRE DU TEMPLE etiam in manu Rostagni, sacerdolis indigni, videlicet illorum fratris et capellani, et in auditu et presencia fratris Barnardi, qui tunc inerat claviger illius domus Dei. Hoc igitur simili modo dicimus et facimus presentibus fratribus et futuris. Et ego, Geral- dus de Monte Securo, qui post Deuni et ejus doctores, istorum hominum dominus et defensor fio, et amicus domus Dei et fratrum, bona voluntate, cuncta hec laudo et confirmo. Fuit hec datio in quadragesima, in mense marcio, feria secunda de passione Domini, sexto x° chalendas aprilis, luna vi\ Pliires opidi proborum hujus rei audien- tes fuere, de quibus ex hoc sunt testes Ihesu Xpisto et fratribus Templi nomine Geraldus de Grilio et Latgerius fratres et Willelmus Barasti, illorum consanguineus, et Geraldus de Tornafort, et alii multi et multe (fol. 10) quos Deus perducat nobis- cum in vitam eternam. OCXXXI i (3o mars-septembre.) Copie du xue s. : Mons, Archives de l'Etat. Cartul. de la commanderie da Temple en Flandre, fol. 35. Analyse : Devillers, op. cit, p. 170-17 1. Apud Sclipes. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Succe- dentia temporibus tempora quoniam mala fuisse scimus pejora esse sentimus et adhuc periculosiora fore metuimus ea que concedimus in donis sive que Deo offeri- musin elemosinis scripti nostri con-(Jol. 35'°Jfirmatione et sigilli auctoritate defensare curavimus quatinus in perpetuum rata permaneant nec in posterum ullatenus irrita fiant ut futurorum cassetur perversitas et perversorum obnubiletur temeritas. Ego igitur Theodericus (a), Dei gratia comes Flandrensium, intendens animum quid in meorum oblitterationem peccaminum Deo reconsignarem, intelligens scriptura- rum testimonio elemosine suffragio me felicius reconsiliari posse Domino, scribere decrevi futurorum memorie, paci prospiciens ecclesie que Templi militibus Deo jugi- ter militantibus Orientalem ecclesiam a paganorum spurtitia viriliter defendentibus jure hereditario possidenda concesserim libera. In territorio itaque de Sclipes, Lifd- tingas, cum appenditiis suis Stenes et Erlebaldi capella, quorum altarinm oblationes et decimas novarumque terrarum decimas fratribus Templi Iherosolimitani et maxime ad hoc Ostonis, amici nostri, Roberti Furnensis et Heimerici, militum Tem- pli precibus flexus, pro salute mea et predecessorum meorum, jure perpetuo, quan- tum in me est, integre dono atque concedo, atque hujus possessionis donationem a Willelmo, castellano de (fol. 36 J Falkenberga, et filiis ejus Hugone et Waltero fac- tam et scripto Sthephani (b) Boloniensium comitis et Mathildis (c), uxorissue, pariter confirmatam, et ego confirmo et scripti attestatione et sigilli mei inpressione corro- boro. Testes hujus donationis hii sunt : $ Aluisi(d), Atrebatensisepiscopi. $ Milonis (e) Morinorum episcopi. $ Waited, Atrebatensis abbatis. $ Leonii, abbatis Sancti Ber- tini. $ Phillippi, Morinorum archydiaconi. $ Iuuani de Alost. $ Hugonis de Falken- (a) Thierry, comte de Flandre, 1128 -J* (c. 6) janvier 1168. — (6) Etienne de Blois, comte de Boulogne avant 11 25, roi d'Angleterre, n35 f a5 octobre n54. — (c) Mathilde, comtesse de Boulogne, reine d'Angleterre, n35 f 3 mai n53. — (d) Alvis, eveque d' Arras, n3i f n48. — (e) Milon, eveque de Terouane, n3i *{* 16 juiliet n58. CARTULAIRE DU TEMPLE 167 berga. $ Michaelis cunestabuli. $ Gisleberti, Bergensis castellani. $ Heinrici, Bro- burgensis castellani. $ Rodulphi, Burgensis castellani. $ Rogeri, castellani de Gur- traco. Actum Dominice Incarnationis M°C0XL°II0, indictione mia, epacta xia, concurrente 11*. Datum per manus Ogeri cancellarii. CCXXXII 1 i4i (3o mars— 18 avril u4a). Original : jadis a Poitiers, Arch, dep., H3, liasse 764, a disparu. — Copies du 21 fevrier i4o8, scellee, signee P. Leclerc : ibid., H3, 1, 764; du ier noyembre i453 (vidimus duduc Pierre de Bretagne), Paris, Bibl. nat., Nouv. acq. fr. n° 5908; du 3o aout i566, signee Guichard : Poitiers, ibid. ; collationnee de 1642 : ibid., H3, 3oo ; informe du xvnr3 s. : ibid., H3 764. Edite : Dom Morice, Memoir cs pour servir de preuves a VHistoire de Bretagne, I, p. 583-4 ; — J. Geslin de Bourgogne et A. de Barthelemy, Eveches anciens de Bretagne..., VI, p. 122-3. Quoniam ex tradicione antiquorum patrum ad nos usque fluxit dirivatum ut si quid firmiter rclinere vellent, litterarum memorie commendarent, ego, Gonanus (a), filius Alani (6) Ferganni, dux Britannie, tarn presentibus quam futuris notum fieri volo, quod, pro redempcione et salute anime mee et parentum et antecessorum meo- rum, dedi et concessi militibus Templi, in perpetuum habendum, insulam de Lan- nia, ita inmunem et quietam ut ego ipse earn obtinebam, assensu et voluntate Ermen- gardis (c), matris mee. Postea autem, sancti Spiritus edocttis consilio, eisdem militi- bus, pro fide catholica usque ad mortem fideliter decertantibus, dedi et concessi in civitate Nannetcnsi, per unumquemque annum centum solidos de redditibus meis, qui in prima ebdomada quadragesime persolvi debent de censu et consuetudine ban- corum macelli, in suburbio siquidem prefate urbis. Magis anime mee consulens quam temporalibus inhians lucris, dedi et concessi predicte Xpisti militie quandam plateam ad domus sue 1 edificium, in loco qui dicitur Pratum Aniani 2, sic inmunem et quie- tam ut nullus sit ausus inde aliquod jus vel aliquam consuetudinem expettere nec prepositi nec vicarii aliquam in ea habeant potestatem vel etiam aliquam occasionem vexandi vel sub specie rectitudinis accusandi aliquem illorum vel res ipsorum qui earn domum inhabitant. Postea vero, consilio baronum meorum, statui ut quemadmodum pro communisalute et libertate omnium pugnarent sic omnia que illorum essent propria tarn in mari quam in terra, in toto ducatu meo ita inmunia et libera essent. Quod nullus auderet ibi manum apponere vel aliquid temerario ausu inde expettere. Concessi etiam sibi quitquid a baronibus vel hominibus terre mee legitime possent acquirere, et tarn ipsos quam res eorum manutenere et deffendere me fideliter pro- misi. Si quis autem nequam vel prophanus dyabolico effranatus instinctu, contra hanc nostram disposicionem, voluntate et gratia Ihesu Xpisti factam, venire presump- serit et nostram elemosinam turbare vel anullare vel aliquo modo inquietare, ilium heredem meum esse abnego et ex parte Dei et celestis exercitus totam terram meam sibi interdico et eum maleditionibus meis condampnari substerno. (a) Conan III, due de Bretagne, 11 12 f 17 septembre 11 48. - (b) Alain VI Fergent, due de Bretagne, 1084 i3 octob. n 19. — (c) Ermerigarde, femme repudiee de Guillaume IX, due d'Aquitaine, ep. (1093) Alain VI Fergent. Variantes de dom Morice : 1. give. — 2. Armani. GARTH L AIRE DU TEMPLE Auctum Nannetis, anno ab incarnacione Domini M.G.XLI, Ludovico juniore regnante in Francia. Hoc viderunt et audierunt : Alanus (a) tunc temporis Redonensis electus, Willelmus Falco magister militum Templi ; Alfredus et Henricus, ejusdem Templi milites, Herveus cappellanus ; Jonas Redonensis canonicus, Henricus Filge- riensis ; Goffredus de Castello Brientii ; Petrus de Galnachia; Daganetus et Maino de Guerrandia et plures alii. CCXXXIII ii4i, 6 avril. Original : Toulouse, Arch, dep., Fonds de Malte, Homps, liasse i3 (Pedilhan, n° 3). Copie du xiue s. : Perpignan, Arch, dep., Gartalaire du Mas-Deu, n° 120, fol. 76™ et 77™ Edite : Alart, Cartul. Roussillonnais dans la Semaine relig. da dioc. de Perpignan, i885, p. 448. In nomine Domini. Ego, Uzalgarius (6), vicecomes et filii mei, Petrus et Arnallus, nos insimul donatores et diffinitores sumus domino Deo et militibus Templi Domini, in maim Petri magistri de Ruira et Ugonis de Bezano, omnes voces quas habemus in Gillelmum Raimundi et suos infantes atque posteritates, scilicet albergas et censum et omnes usaticos et traces et toltas et forces et omnes adempraments, quantum nos habuimus vel accepimus in illis et quesivimus etiam in suis honoribus, totum sine engan et sine ullo relentu, proremedio animarum nostrarum. Sicut dictum est supe- rius, donamus et diffinimus domino Deo et predictis Dei militibus, ita ut neque nos neque posteritas nostra audeat aliquid requirere in predictum Gillelmum de Gorbos et suis posteritatibus nec in suum totum honorem in quantum ipse dedit domino Deo et Templo suo et suis militibus. Si quis hoc irrupere lemptaverit, non valeat, sed conponat aut conponant ad Templum et suis militibus Dei in duplo ; et in antea hoc firmum sit modo omnique tempore. Actum est hoc vm idus aprilis anno M0.G°.XL°.I ab incarnatione Xpisti, regnante Ludovico rege in Frantia. Sig^num Uzalgarii vicecomitis. Sig^num Petri. Sig^num Arnalli, nos qui hanc donationem vel diffinitionem fieri scripsimus, firmamus testi- busque firmare rogamus. Sig^num Berengarii, archidiaconi. Sig^num Pontii, capel- lani de Valle. Sig^num Gillelmi de Paracols. Sig^num Gillelmi archidiaconi de Folliano. Sig^num Raimundi de Prads. Sig^num Arnalli de Sorniani. Sig^num Gau- cellmi de Viver. Raimundus Monachus, qui hoc scripsit CCXXXIV [n4i avril-juillet.] Copie du xiii* s. : Oxford Bodleian, ms. Wood (empt) 10, fol. i4. Carta regine Matjldis de pastura de Sghotever. Matildis (c) imperatrix, regis Henrici filia, Radulpho de Querceto et ministris fores- tie presentibus et futuris salutem. Precipio quod fratres de Templo Domini de Govele habeant pasturam suam animalibus suiset pecoribus suis in boscoet piano, plenarie et aysiamenta sua de foresta, sine vasto pro anima regis Henrici palris mei, et omnes res eorum in mea pace firma sint ne aliquis eis injuriam facial. Testibus episcopo H(enrico) (d) Wintoniensi, et episcopo (e) Elyensi el cancellario apud Oxeneforde. (a) Alain, eveque de Rennes, ii4i*h iermai 1 1 56. - (b) Udalgarius, vicomtedeFenouilledes. — (c) Mathilde, fille du roi Henri Ier, veuve de Tempereur Henri V,avait epouse, 1129, Geof- froy, comte d'Anjou ; nee 1102 f 10 septernbre 1167. — (d) Henri de Blois, eveque de Win- chester, 17 nov. 1129 *f* 8 aout 1171. - (e) Nigel, eveque d'Ely, ier oct. 11 33 f 3o mai 1169. CARTULAIKE Dt7 TEMPLE 169 ccxxxv 1 1 4 t 9 dimanche 18 mai. Copie du xii6 s. : Avignon, Biblioth. municip. , Cartulaire de Richer enches, ch. XXXV, fol. 22" et T0. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 37, p. 4o. Galterius et uxor eius et filii sui dederunt omnem retrodegimam suorum cultuum Deo et militibus Templi. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Gauterius de Monte Securo, et ego, Agnes, uxor sua, et nos, filii ejus, Poncius et Geraudus atque Willelmus, pariter, retri- bucione atque medela animarum nostrarum et amplexibus sempiternis omniumque generacionum nostrarum, domino Deo et beate Marie, genitrici ejus, et fratribus Templi de Iherusalem, quod dicitur esse Salomonis, tarn futuris quam presentibus, retrodecimam totam nostrorum culluum, videlicet panis et vini, nunc et semper pre- bemus in perpetuum. Hanc laxacionem et hoc donum facimus in presencia Dei et in manus supradictis fratribus Templi, qui sic nominantur : Ugonis de Burbutone et Rostagni capellaai et Bernardi clavigeris et Roberti de Montilio Petrique Montis Pul- cri et Annonis. Fuit hec dacio facta in domo Dei et milicie Xpisti, mense maio, in die Pentecosten, in testimonio et in auditu Geraldo de Monte Securo et Nicholai de Bulbutone et Poncio Cavalerii et Petro Bernardi, nepotis Gauterii supradicti, et fratris Ugonis de Lamarcha et fratris Rodulfi de Sancto Gervasioet fratris Imberti de Sauze et Nicholai (fol. 22yo), sacerdotis de Monte Securo et Willelmi Maenfredi et plurimorum hec audiencium, quos Deus nobiscum ad vitam eternam perducat, feria i, luna vmia, anno M^'-XL0!0 ab incarnato Domini Filio. Original : Perpignan, Arch, dep.,fonds de Malte (ancien parchemin du Temple, cote" n* 2091). Pixblie : Alart, Carl. Roussillonnais dans la Sem. Relig. du dioc. de Perpignan, i885, p. 463-4- In nomine Domini. Ego Raimundus Berengarii, et frater meus, Petrus Berengarii, nos ambos insimul donatores sumus domino Deo et milicie Templi Iherosolimitane pecia una de terra, ad ediflcando orto, sic donamus, sicuti nos abemus vel aberedebe- mus infra fines et terminos de villa Perpiniani, in ajacencia Sancti Iohannis, in locum que vocant Geruscledo. Et hoc donum fecimus in potestate Petrus de Riuuera et Ugo de Bescano et Petrus Bernardi et Bernardus de Feniolatensi, quos sunt fra- tres milicie Templi. In tali vero pacto donamus nos vobis prescripta terra ad edifican- dum ortum, ut de omni fructu qui inde exierint, reddatis nobis donatoribus el suc- cessoribus nostris agrarium et de lino agrario et bracage. Et affrontatin parte orientis intus Yassa, de meridiein orto de Gauscelmo, de occidente in orto de nos ipsis, accep- toribus, de aquilone in terra Petrus Iohanni, qui fuit. Quantum includunt infra istas jamdictas iinor affrontaciones, sic donamus nos vobis, cumexitibus atque regres- sibus et cum suis terminis et cum omnibus in se habendibus et sine omni inganno, totum quod superius resonat, per facere ortum, et salvos omnes nostros dirrectos. Et per ista donatione nobis jamdicti donatores, accepimus de vobis, acceptoribus, CCXXXVI 1 1 Zs 1 , a3 mai. R(aimundus) Berengarius et P(etrus) Berengarius. i6o CARTULAIRE DU TEMPLE xxv soli, moneta Rossell. Et est manifestum. Si quis homo vel femina contra istam car tarn donationis venerit pro inrumpendum, non hoc valeat vindicare quod requirit sed componat in duplo cum sua melioratione, et in antea firma et stabilis permaneat omnique tempore et non sit dirrupta. Actum est hoc x kalendas junii, annis Domini MGXLI, regnante Ledovico Rege, in Francia mi anno. Sig^num Raimundi Berengarii. Sig^num Petri Berengarii, qui istam cartam donationis fieri jussimus, firmavimus et testes firmare rogavimus. Sig^num Raimundi Stephani. Sig^num Bernardi de Redes. Sig^num Petri Ermen- galli. Sig^num Bernardi Gasal. Bernardus scripsit, rogatus atque %4 jussus, cum lit- teris radis et emendatis in vi linea. CCXXXVII ii4i, 3 juin. Copies du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cart. B., 5g5, n° 287, fol. io8vo-io<); ibidem, n° 355, fol. i37-i37™. De illa hereditate d'Otura. In nomine 1 domini nostri Ihesu Xpisti et ejus divina dementia. Ego Roderich Petrez * et uxor mea Tota, placuit nobis libenti animo et spontanea voluntate et propter amorem Dei et animas nostras vel parentum nostrorum, donamus una hereditate in Otura tota ab integrum ad 3 Templum de sanctum Iherusalem et ad ipsos milites de ipsa cavallaria ; sic donamus ilia francha 4 et libera et ingenua per cuncta secula amen. Facta carta in0 nonas junii era M.G.LXXXaVIIII. CCXXXVIII n4i, mardi 3 juin. Copies du xna s. : Paris, Bibl. Nat., Cartulaire du Temple de Roaix, fol. 36vo et 35 ; Avignon, Arch, dep., Cartulaire du Temple de Roaix, fol. 5i. Edite : Ul. Chevalier, Cartulaire des Hospitaliers et des Templiers, p. 71, qui date 10? juin. Berengarius Vasionensis episcopus et canonici eius dederunt Deo et militibus Xpisti illam insulam ubi est molendinum. In Dei nomine regis eterni 8. Presentium 6 hominum atque futurorum successio evidenter sciat et agnoscat ut et 7 ego Vasionensis episcopus nomine Berengarius (a), filius Raimunde, femine. 8, consilio et assensu canicorum 9 nostrorum videlicet de Ber- tranno 10 de Cost sacrista et de abbate Sancti Quinidi u, Petro Gavaldano atque Petro de Cost et Petro Richerio et Petro Doo et12 W. 13 de Yinzobrio u, Elsiardo de Valriaco13, Bertrando de Chaarossa et W. Berengari16 ac VV. 17 Baldrico, domino Deo et sancte. Marie, 18 genitrici ejus, et milicie Templi Ierosolimitani 19 et fratribus ibique Deo et ubique degentibus, non tarn presentibus quam 20 futuris, et domui de Roais que21 in (a) Berenger, ev6que de Vaison, iii3— 1 173. Variantes : 1. In Dei nomine et ejus divina dementia. — 2. Rodrig Petrec. — 3. ad Deo et mili- tibus Templi Salomonis Iherosolimis. «— 4. franca. — Variantes da ms. d' Avignon : 5. eterni. — 6. presencium. — 7. Omis. — 8. Raimunde femine. — 9. chanonicorum. — 10. Bertrando. — 11. Quinidii. — 12. ac. — i3. Willelmus. — 14. Vinccobriio. — i5. Valriacco. — 16. Willelmo Beren- gario. — 17. Willelmo. — 18. Sancte Marie, — 19. Iherosolimitani. — 20. ajoute et. — 21. que. CAHTULAIRE DU TEMPLE nostro episeopatu, gratia Dei, est et hedificatur \ dono illam nostram insulam que est ante villain de Sancto Verano et satis prope domum de Roais que sic termina- tur 2 : aqua clauditur a meridie, ab occidente crucibus impositis demonstrator 3 et partitur cum feualibus meis de Sancto Verano ex aqua de * Oveza usque caminum ad viam 5 arborem que vocatur elzes et ex inde ab aquilone et orientali parte sicut alcior ripa terminis circuit in girum donee in eandem aquam Ovezam. Quicquid infra hos terminos habebamus aut quiscumque'vel quecumque propter nos, totum ab ite- gro 6 absque 7 retinemento eidem milici§ et militibus Gristi 8 damus bona voluntate et sine fraude et 9 sine dolo ut habeat 10 et possideant 11 nunc et in perpetuum suam voluntatem faciant ; seu etiam 12 molendina aut paratores ad telas aut calcatores cha- nebatearum aut orta aut prata, adaquatus, exitus et reditus, captiones sclasarum 13 ubique seu etiam plantationes arborum, augmentationes u ripatus illi aqu§ls, sic dico ex ilia parte qua 16 donum sit17 istud. Et hoc supradictum donum ego episcopus Berengarius 18 suprascriptus feci in manibus de Gaufredo19 Sancto Saturnino fratre et ministro de domo de Roais et fratre Rostagno et fratre Ugone de Marca 20 et fratre Rostagno capellano Richarensis 21 et fratre Imberto Saudetis 22 et fratre Rotbaudo, et his et aliis futuris et presentibus milici§ 23 Xpisti fratribus, et hoc idem cum canonicis meis laudo et testifico et semper cum Dei adjutorio testificabimus ; et si quis hoc eis inquietare vel irrumpereaut commoveri aliquo ingenio voluerit, ut et2* ego ab omni- bus hominibus defensos 2S et protector sim de his et aliis donee adquiescatnr et nos et posted nostri. Hujus rei et hujus donationis testes et videntes sunt isti : ego met episcopus Beren- garius) suprascriptus et canonici supranominati et fratres milicie suprascripti, deinde vero Elmeratusde Podio, Ugo Rotgerius, Raimundus Rotgerii, W. 88 de Sancto Romano, Guigo de Albuzon 27, Buchers 28 de Segurit' 29, Rostanz de Crest (fol. 35), Peiri 30 de Crest, W. Rostagni d'Antricalz, W. 31 de Yaison, Gaufree de Mornaz, Gaufredus 3S, filius de Mirabla, Petrus Marini 33, et tres filii ejus, Raimundus, Willelmus, Petrus, Petrus Alauz de Vaison 34, Pontius Borrelius 33 presbiter, Laugerius 36 de Boisson 37, Bertrandus 38 de Sancto 39 Germano, W. 40 Maiols de Sancto Verano, Amalricus 41 de S(anct]o 42 Verano, RaimundusFarauz43, RostagnusdeCarpentraz, Petrus Gauterius 44 de Carpentraz, Pontius Bereng arii **, Petrus Burlaranz, Iohannes 46 Bubulcus de Segurit 47. Propter hoc ego Berengarius Vasionensis episcopus de fratribus Templi habui, sci- licet de Gaufredo et Rostagno c solidos de veteribus Melgorietis 48 et integris et pro aliis c. 49 solidis so unam mulam et unam rocinum 51 ; hoc cum consilio Elmeratis de Podio et Ugonis Rotgerii ego et fratres milicie fecimus et ipsi laudaverunt et secu- ritatem fratribus promiserunt. Scripta fuithec carta anno M°.G0.XL°.52I0. mi 53 nonas 84 junii feria in 56. Rostagnus scripsit mandato episcopi supradicti et fratribus 5fl. Variantes da ms. d* Avignon : i. edificatur. — 2. ajoute et dividitur. — 3. demostratur. — 4. et. — 5. unam. — 6. integro. — 7. ajoute ullo. — 8. Xpisti. — 9. Omis. — 10. habeant. — 11. ajoute et. — i2. eciam. — i3. capciones sclausarum. — i4. augmentaciones. — i5. aque. — 16. Omis. — 17. fit. — 18. Berengerius. — 19. suppl. et. — 20. Marcha. — 21. IUcharencis. — 22. Sauzeti. — 23. milicie. — 24. Omis. — 25. defensor. — 26. Willelmus. — 27. Gigo de Albuco. — 28. Bochers. — 29. Seguret# — 3o. Peire. — 3i. Willelmus Rostanz d'Antrechals, Willelmus. — - 32. Gaufrez. — 33. Maris. — 84. Alaus de Vaiso. — 35. Ponz Borrelz. — 36. Laugers. — 37. Boiso. — 38. Bertranz. — 39. Santo. — 4o. Willelmus. — 4i. Amalric. — 4a. Sancto. — 43. Ferauz. — 44. Gauters. — 45. Poncius Berengerii. — 46. Burlaran, Joannes. ~ 47. Seguret. — 48. Melgoirensis. — 49. cum. — 5o. Omis. — 5i. unum ronci. num. — 5a. XXXX\ — 53. mi0. — 54. II y a erreur dans laferie ou dans les nones. — 55. m*. — 56, Cette dernihre phrase ne se trouve que dans le ms, a" Avignon. Cartulaire qlu Temple. 11 i6a GARTtJLAIRE t>U TEMPLE CCXXXIX [ii4i Juin.] Copie du xn> s. : Paris, Bibl. Nat., Cartulaire de Roaix, fol. 4o. Edite : Ul. Chevalier, Cartulaire des Hospitallers et des Templiers, p. 76. Ego, Pontius Borrelli, dono et laudo ad domum Templi de meas dricturas, quam ego habebam in terra quam acaptavit(a) domus de Roais de episcopo et de canonicis, in riberia ubi sunt molendini. Istud donum atque laudationem feci ego, Pontius Bor- rellus jam dictus, coram episcopo. Testes sunt sacristanus, atque Rostagnus de Podio, et Folcherius, et Ugolenus, et Guillelmus Petri, Gaufredus Laugerius de Boison dona- vit atque laudavit illam dricturam, quam ille habebat in terram supradictam Deo et domui de Roais et fratribus milicie Templi, tarn presentibus quam futuris. CCXIi ii4i, 27 juin. Original : Toulouse, Arch. d£p., fonds de Malte : Homps (Pedilhan, liasse i3, n° a). In nomine Domini. Sit notum cunctis quoniam ego, Arnallus de Gorbons, et fra- ter meus, Petrus, nos insimul venditores sumus domino Deo et sue militie Templi Iherusalem, per hanc scripturam venditionis nostre, vendimus domino Deo et sue predicte militie, in manu Ugonis de Bezano et Bernardo de Foneiledes, quadrum unum de terra ; advenit nobis predictum quadrum de terra per vocem seniorum nostrorum sive per cunctas voces. Est a u tern predicta terra in comitatu Foneiledes in parroechia Sancte Marie de Soriua in villa de Corbons, infra condaminam de predicte cavale- rie Templi Domini et Bernardi Ferad. Sicut dictum est superius, sic nos predicti Arnallus et Petrus vendimus domino Deo et vobis fratribus predicto Ugoni et Ber- nardo predicte militie Domini, predictum quadrum de terra cum suis terminis et affrontationibus, cum omne in se habente, de nostro jure in polestate Dei militieque Templi Domini in alodium franchum ; ut sit solidum et liberum de predicta militia, per novem solidos denariorum quos vos nobis datis. Hanc venditionem facimus nos, predicti Arnallus et Petrus cum consilio senioris nostri, Raimundi Ugonis de For- nols. Si quis hoc domino Deo et militie Templi Domini irrupere voluerit, non valeat sed conponat aut conponant in duplo et in antea hoc firmum sit predicte militie Domini modo omnique tempore. Actum est hoc v. kalendas julii, anno M°G*XL°I° a nativitate Xpisti. Sig^num Arnalli. Sig^num . Sig^num . Sig^num Petri. Sig^num Sig^num . Sig^num . Nos, qui hanc venditionem facimus, firma- mus, testibusque firmare rogamus. Sig^num Raimundi Ugonis senioris. Sig^num . Sig>J%4. (a) Cf. la charte prScedente. CAHTULAIRfc DU TEMPLE l68 CCXLI ii4i, mardi ior juillet. Originaux ou copies contemporaines : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Estaquebiau, 1. 1, n° 2 et n° 3. Edite : Du Bourg, Hist, da Gr. Fr. de Toulouse, Pieces justificat, n° XIX. Sciendum est quod Stephanus Garaborda dedit Hospicio Iherosolimitano Facta carta hujus donationis kalendis julii, feria ma, regnante Lodoico Francorum Rege et lidefonso (a) Tolosano comite et Ramundo (6) episcopo. Anno ab incarna- tione Domini millesimo G.XL.I . . $ Petri de Margaritis, frater Templi et Vitalis scriba, qui scripsit hanc cartam . . Qopie du xni' s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. du Mas-Deu, n° 93, fol. 57™. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnaisy dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, i885, In nomine Domini. Ego, Bernardus Adalberti de Gampo Magno, et fxlii mei, Pon- cius et Bernardus, donamus domino Deo et milicie Templi lherosolimitani et fratri- bus ibi Deo servientibus, omne quod habemus vel habere debemus in alodio pres- cripte milicie, quod illis avenit per dominam de Turre que vocatur, scilicet in deci- mis, in bailiis et in omnibus aliis rebus, sicut tenemus et possidemus, sic militibus Templi totum ab integro donamus et concedimus. Est autem prescriptum alodium in episcopatu Helenensi, in terminio quod vocatur Tersanum ? et in Vilam Mulacham et in Paciano et in Tresserra et in Gandel et in Agnils et de Troliars. Istam donacionem facimus pro remedio animarum nostrarum et parentum nostrorum, ut Deus propicie- tur iniquitatibus nostris, in manu Petri de Rouera, professi et magistri, et Ugonis de Beciano, cum Bernardo de Petra Lata et cum Guilermo Sumario? de Gerunda, cum consilio Gaucerandi de Monte Rubio, pro quo tenebamus ipsum honorem, ipso Gau- cerando donante, laudante et concedente prescripts militibus Templi. Et ego, Petrus de Rouera, cum consilio fratrum meorum, per istam donacionem et difflnicionem, donamus tibi, Bernardo Adalberti, et Alius tuis,de caritate domus nostre xxx morabe- tinos. Si quis hanc donacionem irrumpere temptaverit, non valeat vendicare quod pecierit, set in duplo componat, et in antea firma permaneat. Facta carta ista mi° nonas julii, feria via, anno ab Incarnacione Domini M°.G°.X°L. primo, regnante Lodovico Rege. Sig^num Bernardi Adalberti. Sig^num (jol. 58ro) Poncii et Sig^num Bernardi, filiorum ejus, nos insimul in unum firmamus et firmari rogamus. Sig^num Gaucerandi, qui hanc cartam firmo et laudo et prescriptum hono- rem dono et concedo. Sig^num Bernardi de Fenoliar. Sig^num Poncii Guilelmi de Valle Garnera. Sig^num Petri Langani, Sig^num Raymundi Vidal. Sig^num ^ Ugo- nis levite, qui hanc cartam rogatus scripsit, cum Uteris suprascriptis in xa linea, die et anno quo supra. CCXLII vendredi 4 juillet. p. 48o. (a) Alphonse, comte de Toulouse, n6 no3 f Cesare~e(c. i5)avril u48.-~ (b) Raymond, £vS- que de Toulouse, n4o f 17 avril 11 63. CARTULAIRE DU TEMPLE CCXLIII [n4i (a5 juillet)— (24 decembre) u43.] Copie du xiii* s. : Oxford, Bodleian ms. Wood (empt.) 10, fol. 65vo. Carta Milonis gomitis Herefordie de ii hidis terre. [Ojmnibus etc. Milo (a) comes Hereford (ie) salutem. Sciatis mededisse pro anima Henrici regis et Walteri, patris mei, et Berte, matris mee, et aliorum predecessorum meorum, et pro salute corporis et anime mee et liberorum meorum et aliorum meo- rum amicorum, Templo Ierusalem et militibus ibidem Deo servientibus, duas hidas terre quas tenui in capite, Henrico rege, in Lokeruga, ita liberas et quietas ab omni servicio et exaccione, sicut eas habui in meo dominio, cum mansura que fuit Ricardi de Sancto Quintino militis mei, qui hoc concessit, et cui excambium dedi, pro eadam terra, ad suam voluntatem. Set et decima ejusdem terre in omnibus reddetur, sin- gulis annis, ecclesie sancte Marie de Gloc(ester) et canonicis de Lanthonio ibidem regulariter viventibus, sicut in dedicatione ejusdem ecclesie mea donatione et e spe- ciali autoritate eis confirmata fuerit, sub anathemate omnium qui eis inde injuriam facerent.Hanc donationem libentius feci ex cognicioneet amore Ric(ardi) de Harecort. Testibus Rogero de Gloc(ester) filio meo et Waltero filio Ric(ardi). CCXL1V n4i. mercredi i5 octobre Copies du xn* s. : Avignon, Bibl. municipale, Cartul. de Richerenches, ch. xxvin, fol. i6V0 ; fol. 5g (BJet fol. 64 (C). Edite : Marquis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 3o, p. 3 1-2, n08 87 et 94. SlLVIUS ET UXOR E1US ET FIL1US EORUM DEDERTJNT UNUM CAMPUM IN TERRITORIO DE BREMPTO *. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, cunctis fidelibus et a Deo creatis, hec legen- tibus et audientibus, evidenter agnoscalur quod ego, Silvius de Gleireu 8 et ego, Mate- lina 3, ejus uxor,et ego, Silvius, eorum filius,nos pariter, propter salutem et redemp- tionem animarum nostrarum et pro successoribus nostris et antecessoribus nostris, ut Deus propicietur nobis et dimittat ( fol. 17) delicta nostra et in regno celesti animas nostras 4 generacionumque 5 nostrarum collocare dignetur, domino nostro Ihesu Xpisto et beatissime 6 virgini Marie, ejus genitrici, et militibus Templi Iherosolimi- tani, quam presentibus lam 7 futuris, et omnibus eorum successoribus et domui de Richarenchis 8 et in tuis manibus, Ugo 9 de Panaz, miles Xpisti et frater Templi et gubernator supradicte domus, de ilia terra quam habeo in territorio quod nominatur Bremte 10, trado et offero unum campum. Que11 terra sic mostratur 12 et terminatur : ab orientali parte ipsius Silvii terra est, a meridie duobus 13 crucibus terminatur, ab occidente est terra de Bertran de Taulinia u, abaquilone territorium 15 de castelloBul- (a) Milon, comte de Hereford, 25 juillet ii4i t 24 decembre u43. Variantes : 1. B a comme titre : Silvius de Claireu. G : De Silvio de Claireu. — 2. G : Clareu. — - 3. B : Mattelina. — 4. B : meas. — 5. B et G : generationumque. — 6. B : beate. — 7. B et G : tarn pre- sentibus quam. — 8. G : Rica [fol. 6k v°] renchis. — 9. G : Hugo. — 10. G : Brente. — 11. G : que. — 12. G : monstratur — - i3. G : duabus. — 1/4. C : Taulignan. — i5. B : territorium Borbotone. GARTULAIRE DU TEMPLE l65 butone *. Hoc quod infra hos terminos et hanc ipsam terram quam per ullas voces seu raciones 3 habebamus and 3 habere putabamus, totum ab integro pro alodio franc 4, sine ullo impedimento, eisdem Dei militibus nos suprascripti ad faciendam et possidendam voluntatem suam laxamus. Hanc autem donacionem et laxacionem 5 hujus terre 6 sicfacimus ut et si quis ibi in hac terra aliquid inquietare vet arripere vo- luerit, nos supra donatores terre hujus ad eosdem milites, sine ulla intermissione com- militonum 7 pauperum Xpisti liberabimus et solutam libere ab omnibus hominibus adstare hanc terram faciemus. Et insuper in omni territorio alios nostro peccorum suorum pascua sibi necessaria et egressus et regressus8, sine alicujus 9 blandimento \el lucro I0, tradimus et concedimus. (fol. 17") Hec11 autem terra et donacio12 tradita fuit idus octobris 13, feria mi, luna xn% M°.G°.XLM0 u. Hanc vero donacionem 15 Ugo de Panaz 16 in sua manu accepit cum Rostagno capellano 17 et Imberto de Sauze, ab ipso Silvio de Gleireu 18 et in et in eademque terra, cum presencia 19 et laude laulorum 20 suorum de Geraldo Grasso 21 et de Stephano de Sancto Albano. Testes 22 hujus donationis qui ad hec fuerunt sunt : Rostagnus de Sabran, filius ejus, et Raimundus (a) filius comitis de Tolosa, Petrus 23 Ugo de Avisano et Willelmus 24, frater ejus, et Terrabuc 23 de Avisano et Peiracha et Imberz Taverna et Ponz Archim- berz 26 ; interfuit 27 Petrus Paparz de Monte Securo et Guiscardus 28, ambo armigeri et de/gentes in milicia 29 Xpisti. Eta supradictis donatoribus jussu Rostagnus capellanus hec scripsit. CCXLV ii4i, lundi rr d^cembre. Copie du xii6 s. : Toulouse, Arch, dep., Cart. A de Douzens, ch. i3, fol. i5ro et T0. In nomine Domini. Ego, Bernardus Modol et uxor mea Ermessendis, et infantes nos- tri, Raimundus et Guillelmus atque Bernardus et alii infantes nostri,donamus et de- relinquimus et omnimoclis diffinimus Deo et sancte militie Templi Salomonis Ihero- solimitani, et vobis, ministris ejus, Ugoni de Beciano, et Berenguario de Rueira, et GuillelmoCatalano et ceteris confratribus vestris in ipsa militia Deo famulatibus, pre- sentibus atque futuris, ipsos molinos quos habetis edificatos vel deinc hedificaveritis in ipsa terra vestra quam ego, Bernardus Modol, debeo tenere in vita mea, ut ab hac die in antea ego, Bernardus, et uxor mea atque infantes nostri vel posteritas illorum aut ullus homo vel femina per nos vel per nostram vocem, in ipsis molinis vel in exitibus et reditibus eorum vel in aliis pertinenciis illorum ullum censum vel ullum usaticum vel aliquam partem non requiramus nec ullo modo in perpetuum habeamus. Hanc (a) Raymond V, fils de Alphonse comte de Toulouse, succede a son pere, n48 f 1190. Variantes ; 1. G : de castello de Bolbotone. — 2. B et G : rationes. — 3 B : haud. G : aut. — A. G : franco. — 5. G : donationem et laxationem. — 6. G : terre. — 7. B : comilitonum. — 8. B : egresus et regresus. G : egressus et regresus. — 9 B : [folio 60]. — 10. B : lucroo. — n. G : Hec. — 12. B et G : datio. — i3. C : in mense idus octobris. — G : M°.C°.XXX.P. — i5. G : donationem. — 16. G : Hugo de Panaz [fol. 65]. — 17. B : accepit cum Imberto Sazeti et cum Rostagno capellano... G : cum Humberto Sauzeti et cum Rostagno capellano accepit. — 18. B : in eademque terra... G : Claireu et in eadum terra. — 19. B et G : presentia. — 20. - B et G : bajulorum. — 21. B : G. Crasso. — 22. B : Testes sunt Rostagnus de Sabra fblanc), filius ejus. — 23. B : Pe. Ugo. G : P. Hugo. — 24. G : Willelmus Hugo. — a5. B : Trabux. G : Trabucs. — 26. B : Imbertus Taverna, Pons Archimberti. G : Humbertus Taverna, Pontius Archimberti. — 27. B : item fuit Pe. G : interfuit Petrus Paparts. — 28. B : Guis- chardus. — 29. G : militia. i66 CARTULAIRE DU TEMPLE vero deffinitionem facimus Deo et vobis fratribus, propter amorem Dei et remissio- nem peccatorum nostrorum et partim propter xl. sol. Narbonenses et unum modium frumenti quos nobis dedistis (fol 15yo) ; ut sic ista carta firma et stabilis cum hoc dono perraaneat omni tempore. Sig^m Bernardi Modol et uxoris ejus infantumque illorum, qui sic istam cartam firmaverunt. Sig^m Guillelmi de Angles. Sig^m Ber- nardi cappellani de Dozencs. Sig^m Bernardi de Dozencs. Bernardus scripsit jus- sione predict! Bernardi Modol, anno millesimo G.XLI. incarnate dominice, kalendis decembris. feria n, regnante Lodovico rege. CCXLVI n4i, vendredi (5-26) decembre. Copie du xnc s. : Toulouse, Arch. dep.,fonds dc Malte, Cart. A de Douzens, ch. n. In nomine Domini, hec est carta concordie etpacis que fuit facta inter milites Tem- pli et Petrum Sachetum de Dodencs. Ego, Petrus Sachetus, conquerebar de militibus Templi de destruclione castri de Dozens et de molendinis et de paxeria quam con- struxerant in flumine quod vocatur Atax ; conquerebar etiam de honore Guillelmi Ermengaudi et Raimundi Ermengaudi quern ipsi michi auferebant ut michi videba- tur. Dc his omnibus nunc recognosco quia injuste et absque ulla ratione conquerebar de eis. Quapropter hos omnes clamores suprascriptos laxo guirpisco et difinio et nunc et in antea recognosco eos esse dominos meos, et quia ego debeo eis facere ho- minum etipsihabent super mejusticiam suam sicutin omnibus hominibus (fol. 1U) de Dodencs et quia ab ipsis teneo honorem ilium quem pater meus tenuit ab ipsis a quibus ipsi adquisierunt hoc quod habent in Dozencs. Hec omnia facio cum consilio et voluntate matris m§§ Marie et Bernardi de Gaunis cognati mei et uxoris ejus sororis m§§, Ricardis, qui hoc laudant et firmant. Et ego, Petrus de Roveria magister, cum fratrum nostrorum consilio, scilicet Ugonis de Besciano et Berenguario de Roveria et Raimundi de Sancto Martino et Guillelmi Gatalani, laxo tibi, Petro Sachet, in vita tua unum ortum ad fontem, qui affrontat de altano in via, de aquilone in orto milicie Templi, de circio in orto ipsius Petri Sachet. Sub tali tamen tenore laxamus tibi istum ortum ut tu habeas et possideas in vita tua ; post mortem vero tuum, libere et absque omni impedimento ad nos et ad domum Templi revertatur. Facta carta hujus concordie et pacis, anno Dominice incarnacionis M°.G°.XL°I9. reg- nante Lodovico rege, mense decembrio feria vi\ $ Petri Sachet, qui hanc cartam fieri jussit et testes firmare rogavit. $ Bertrandi de Palacio. $ Guill1 de Pratro. $ Bernardi de Trenciano. $ Raimundi Guillelmi de Cane Suspenso. $ Guillelmi de Ancles. Petrus de Magalaz rogatus scripsit die et anno quo supra. CCXLVII [n4a ?] Copie du xv* s. : Londres, British Museum Cotton. Ms. Nero E VI fol. 1 34- CONFIRMATIO EJUSDEM REGIS [StEPHANi] DE LIBERTATIBUS CONGESSIS AD TERRAM DEDTNNESLE. Stephanus Dei gratia rex Anglie, justiciario vic(ecomitibus), baronibus et omnibus ministris et fidelibus suis Franc(igenis) et Anglicis de Hertfordschir, salutem. Sciatis mededisse et concessisse Deo et fratribus Templi Ierusalem, pro anima regis Henrici, avunculi mei, et pro salute anime mee et Matildis regine, uxoris mee, et Eustachii, fiiii mei, et aliorum puerorum meorum, ut habeant et sacam et socuam et toll' et CART CLAIRE DU TEMPLE 1 67 theam' et infang' et omnes alias consuetudines liberates in terra sua de Dynnesleya. Testibus Roberto de Ver, et Willelmo Mart(el) et Willelmo de Noers, apud Gipeswi- cam. CCXfcVIII [n4a h] Copie du xve s. : Londres, British Museum Cotton. Ms. Nero. E. VI, fol. i33ro. CONFIRMATIO EIUSDEM REGIS ET DONACIONE QUAM lOHANNES GAMERARIUS FECIT DE ACRA TERRE IN DYNNESLEY. Stephanus Dei gratia rex Anglie, justiciariis vic(ecomitibus) et baronibus et minis- tris et omnibus fideli bus suis de Herthfordschir salutem. Sciatis in concessisse fratribus de Templo donacionem illam quam Johannes Gamerarius eis fecit de (fol. 13k) qua- dam acra terrein Dinnesleya, de ilia nominatim quam Faber tenuit.Quare volo et fir- miter precipio quod predicti fratres turam illam bene et in pace et honorifice et quiete teneant cum omni libertate, sicut idem Johannes illam eis dedit et concessit coram me. Testibus Roberto de Ver, et Baldr(ico) de Sigill(o) et Hugone de Essartis apud Ebor(acum.) CCXLIX |~i 142, janvier — septembre 1 i43.] Copie du xme s. : Oxford Bodleian. Ms. Wood (empt.) 10, fol. ioiro. [TJurgisius de Arbincis (a) regis constabularius omnibus etc. salutem. Notum sit omnibus quia dedi et concessi in perpetuam elemosinam Deoet fratribus militibus de Templo Ierusalem totum vastum de x libratis terre quas rex Stephanus michi dedit in manerio de Hensinton' et desuper plus in eodem manerie quod bene valeat xl. sol. Quare volo quod bene et in pace et quiete et libere et honorifice teneant. Testibus comite Gaufr(ido) (b) et Willelmo Mart(el) et Bald(uino) filio Gisl(eberti). CCL [u4a, janvier- septembre u43.]^ Copie du xme s. : Oxford, Bodleian. Ms. Wood (empt) 10, fol. ioivo. [S]tephanus rex Anglie, episcopo Lincolniensi, justiciario et vicecomitibus baroni- bus et ministris suis et fidelibus Francigenis et Anglicis Oxonefordesire salutem. Scia- tis me concessisse et confirmasse illam donationem quam Turgisius de Albrincis fecit Deo et fratribus militibus de Templo Ierusalem, scilicet totum vastum dex libra- tis terre de Hensyntone, quam dedi eidem Turgisio, et tantum desuper plus quod valeat xl solidos in eadem villa de Hensyntone. Quare volo et firmiter precipio quod predicti fratres milites Templi bene et in pace et libere et quiete et honorifice teneant in perpetuam elemosinam. Testibus comite Gisleberto(c),et comite Gaufrido (b) et Wil- lelmo Mart(el) et Bald(uino) filio Gisl(eberti) apud Niwebelam. (a) Turgisius d'Avranches se revolta contre le Roi en n45 (Gesta Stephani, p. 112). — (6)^Geoffroy de Mandeville, comte d'Essex, n4o f i4 sept. n44. — (c) Gilbert de Glare, comte de Pembroke, n38 f i4 sept. 11 48. CARTULAIR1 DU TEMPLE CCLI [11/12, lundi igjanvier.] Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Millau, 1. 4, n° a. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Bertrandus de Favairolas, damus suum corpus et sua anima ad domino Deo et a Sancta Maria et a la cavallaria de Ihe- rusalem. Et ego, Bertrandus et suis infantis, damus ipso masoLaubardesco, pro alode vel feue vel vegaria, vel medietatem de calmeiana daco que abet Froterius de Favai- rolas pro alode vel feue, vel vegaria, vel decimo. Aquest do fa Bertrandus et suis infantis pro amore Dei et pro anima sua et pro animabus parentorum suorum, a domino Deo et a la cavallaria. D'aquest do deuo esser guirenz Ugo Froterius et Bertranc, suo fratri, et Bernarz Froterius. Autor : Bego de Ferrailolas. $ Ugo GunT. $ Bernart Frotir, $ Iscafre. Signum Engelran. Aquest dos fo faiz ab cossel Petro de La Rovura e fo faiz e ma Guillem d'Albies e d'en Petro Guiral, suo fratri. Facta sum carta in mense januarii sub die, feria n et luna v. Berenguerius me fecit. CCLII 1141/2, a5 janvier. Deux originaux : charte partie : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. perg., i3i. Sit notum cunctis quod ego, Petrus de Ruvira, servus Dei et milicie Templi Ihero- solimitani cum fratribus meis, Raimundo Gauzberti et Raimundo Arnalli de Bidocio et Poncio sacerdoti, cum aliis fratribus nostris, comendamus tibi, Petro Vei scilicet ilia alodia que tu dedisti domino Deo et predicte milicie, que sunt in comitatu Bar- chinonensi in parrohechia sancti Stephani de Breda que nominantur parietes. Pre- dicta alodia que tibi comendamus et nunc eciam tenemus in potestate nostra tali modo tibi comendamus ut dones nobis annuatim et nostris successoribus de fructu quod inde exierit quarteram i tritici in festum sancti Felicis,invita tua, et post obitum tuum revertantur predicta alodia secure et quiete domino Deo et predicte milicie. Si quis violare presumpserit, nil valeat set in duplo cui fraudem fecerit componat et post hoc sit firmum. Que est acta vm kalendas februarii, anno ab incarnacione Xpisti G0XL°I° post millesimum. Sign^um Petri de Ruvira. Sig^num Raimundi Gauberti. Sig^num Raimundi Arnalli de Bidocio. Sig^num Poncii sacerdotis, Ermengaudi Guillelmi sacerdotis ffa ; Sig^num Berengarii de Salrano, nos qui hoc laudamus, firmamus testesque sub- scriptos firmare rogamus. Sig^num Raimundi Renardi. Sig^num Petri Bertrandi de Pulcro Loco. Sig^num Sancie, uxoris ejus. Sig^num Petri Arberti de Licano. Sig^num Guillelmi Raimundi de campo Senteies. Sig^num Petro Leta. Sig^num Stephani de Ripaforti. Sig^num Arnalli Petri de Ulico. Sig^num Arberti de Valle Romena. S^ Raimundi comes (a). Guillelmus, sacerdos, qui hoc scripsit die et anno quo su)JLE Salomonis Iherosolimitani, et tibi, Ugoni de Besciano, et Poncio de Valle, ejusdem militie fratribus, et successoribus vestris in militia Deo servientibus, in nostro alodio de Blumato, cabedax ad paxeriam vestrorum molendinorum quos jam in fluvio Aude contruxistis sive edificastis in ipso loco in quo ad (fol. U5) per presens ipsi molendini vel ipsa paxeria sunt sive deinceps fratres Templi in quolibet loco, in ipso nostro alodio mutare voluerint. Similiter quoque donamus, laudamus et annuimus vobis ipsos acaptes quos jam de ipsis cabedax sive donatione, sive conparatione de ipsis hominibus qui predictum alodium de nobis tenent per feudum. Predictam donatio- nem fatio ego, Petrus de Auriacho predictus, et uxor mea, Adalmurs, per nos et per nostros, ut ab isto die in antea fratres Templi habeant et possideant absque nostro nostrorumque successorum aliqua inquieludine. Scripta fuit hec carta vn kalendas julii, feria in, regnante Lodoico rege, anno Dominico M.C.XL.II. $ Petri de Auriaco et uxoris ejus, Adalmurs, qui sic istam cartam et donum fecerunt, firmaverunt. $ latberti de Auriaco. $ Arnaldi de Solatge. $ Rainardi de Novellis. $ Guillelmi de Rufiano. Petrus rogatus scripsit. CCLXIV 1142, 29 juin. Copie du xm° s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. du Mas-Deu, n° 123, fol. 77T0. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, i885, p. 544. In Dei nomine, videlicet Patris et Flii Sacrique Flaminis. Notum sit cunctis homi- nibus quod ego Udalgarius (a) proconsul Fenoliotensis, cum filio meo. Petro atque Arnallo, dono atque laudo domino Deo Temploque Iherosolimitane (fol. 78*°) milicie et fratribus illic presentibus atque Venturis omnem boschum de Mata Perusta, per alodium, cum omnibus que ibi habeo vel habere debeo vel que pro me homo vel femina illic tenet, videlicet tascam, leudam, foresteriam, glandeam, introitum et exi- tum. Et affrontat ab oriente in torrente de Proveencher, de meridie vero in termino de Ponts, ab occidente in flumine de Adadig, ab aquilone in via que pergit de Archano ad Pleit Lubi et ad Agualbam. Sicut iste imor affrontaciones includunt, sic dono ac laudo domino Deo et milicie Iherusalem ; sicut suprascribitur, ob remedium anime mee et parentorum meorum, in manu Petri de Ruira, servi servorum Dei, et Ugons de Beiano, et Arnaldi de Sorgniano, absque fraude et decepcione. Et propter hoc,, acci- pio ab illis nnum mulum et unum mansum Gausberti de Prugnanes, cum omnibus pertinenciis, et imam vineam. Si quis hanc cartam rumpere voluerit, in duplo com- ponat et cum Iuda traditore societur. Que facta est in° kalendas julii, anno ab incar- nacione Domini M°G0XL°II0, regnante Leodovico anno v°. Sig^num Udalgarii vice- comitis. Sig^num Petri, filii ejus. Sig^num Arnaldi, filii ejus, qui hoc pa riter firma- verunt et testes firmare perceperunt. Sig^num Raymundi de Prats. Sig^num Guilelmi de Paracollis. Sig^num Gaucelmi de Viver. Sig^num Berengarii de Sorgniano. Ego, Bernardus, rogatus scripsi die et anno quo ^ supra. (a) Udalgarius, Yicomte deFenouilledes. CARTULAIRE DU TEMPLE i75 CCLXV 1 143> Yendredi 10 juillet. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartulaire B de Douzens, ch. i4- (fol. 20YO). In nomine Domini. Ego, Petrus Bernardi de Casals, et uxor mea, Ger- dana, et filii nostri, Bernardus atque Rogerius, donatores et vinditores sumus Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis, ministris ejus, Petri de Roveria et Ugoni de Betiano et Berengario de Roveria ceterisque confratribus ejus in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Donamus, vindimus et omnimodis desamparamus vobis, sineomni retinentia nostra, totumipsum honorem quern habe- mus et habere debemus in villa de Gurteset in suis terminiiset in terminio de Aliario- nis, mansiones scilicet et casales et terras et ortales el prata atque pascua et totum aliut quantum ibi habemus et habere debemus, totum sine nostra reservatione et omni nostra retinentia et sine inguanno, donamus, vindimus atque dimittimus vobis ad habendum scilicet ac possedendum vestraque voluntatem perpetim fatiendum. Et si omo vel femina ibi (fol. 21 ) quicquam vobis amparaverit, nos erimus inde vobis legales guirenti sine inganno. Hoc autem facimus propter amorem Dei adipiscendum et propter remissionem peccatorum nostrorum et propter l solidos Ugonencos octenos, quos vos predict! milites, nobis dedisti ; ut sic ista carta cum isto dono firma et sta- bilis permaneat omni tempore. $ Petri Bernardi de Gasals et uxoris ejus, filiorumque illorum, Bernardi atque Rogerii, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Calvetide Gasals et filiorum ejus, Gilelmi et Raimundi et Berengarii atque Danielis, qui istam cartam cum predicta vinditione laudaveruntet firmaverunt. ^Gilelmi Mancipii. ^ Raimundi de Palaiano. ^ Raimundi Lobados. %4 Pontii Ferrol. Willelmus scripsit, presentibus et jubentibus Petro de Gasals et filio suo, Bernardo, anno millesimo G.XL.I1. incar- nationis Dominice, vi idus julii, feria vi, regnante Lodovico rege. CCLXVI [n4a], aout. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 5g5, n° 327, fol. 124™. De illa heredttate de Per Gilem qui est in Ambel. In Dei nomine. Hec est carta venditionis que vendidit Petrus Gilelmus ilia sua here- ditate de Ambel ad fratres Templi, milites Templi Salamonis, scilicet Raim(undum) Bernard et alios fratres, tota ab integra, herema et populata, qui fait de Abeth Abe- niusee, et duas pegas de terra qua comparavit de Fertun Garcec ; vedit francam et liberam ad illos fratres per pretium vn morabetinos, de manu ad manu. Est inde fides de salvetate ad forum terre Garci Arceg ; testes : Gilelm Mesclemal et Folcald Galind, Sang Calvo ; Petro Gilelm adfirmante, cum sua fidanga et suis testibus supe- rius scriptis, signum Facta carta in mense augusti, anno quo intravit comes Bar- chinona (a) in Navarra scilicet et exivit, Petro Taresia dominanteBorga, rex G(arsias) (6) in Pampilonia, Ranimirus (c) rex in illa abbatia de Borge, episcopus M(ichael) (d) in Tyragona. Aliala et pretium placatum. (a) Raymond B6renger, comte de Barcelona, ii3i f 6 aout 1162. — (6) Garcia, roi de Navarre, 11 34 f 11 5b. — (c) Ramire II, roi d'Aragon, 11 34- 11 37 f 11 47 16 aout. — (d) Michel, eveque de Tirrazzona 1119 f uoi. ,76 GARTULAIHE DV TEMPLE CCLXVII u4a, mercredi 2 septembre. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, CartuL A de Douzens, ch. 20a, fol. i46TO et 147. Jitionis et concordie que [ ]o et Berengario de Rueria [ ] Templi et Guilelmum Ma-[ R]aimun- dum Vassonem fraterf in]ter eos laxant et[ | per se et per successores [ su]pra memoratis me [ ] tra fluvium Aude quam [ IJohanne et Boneti predic-[ ] Templi modo ibidem habent [ ] cabedac possint fa[ceret ]o quilibet pro eis absque [ ] ubi eo opus habuef ] sine enguan, vi [ IJohanne et Bonetus [ ] ad quartum. H. [ Iohann]e et Boneti fratres [ ] recuperent earn ab [ ] si interim re [ ] ipsa vinea est. (fol. 1U1) Insuper eciam dederunt predicti fratres Templi Gilelmo Macota et Arnaldo atque Raimundo, fratribus suis, l. sol. Ugonencos. Et propter hoc, Gilelmus Macota et Arnallus et Raimundus, fratres ejus predicti, per bonam fidem et sine enguan, absolverunt, guarpiverunt et diffiniverunt in manu Ugonis de Besciano, fratris Tem- pli predicti, omnes clamores et querimonias quas faciebant super fratribus Templi de honore qui fuit Gillelmi Otonis et filiorum ejus, Petri de Sancto Iohanne atque Boneti de Redas, in villa de Esperazano et in suis terminiis et omnibus aliis locis ubicumque sit, scilicet in mansis, in mansionibus, terris et vineis atque ripariis, heremis sive condirectis. Et ut ab hoc die et tempore in antea, ipse Guilelmus Macota neque fratres ejus suprascripti neque posteritates illorum non faciant quis- tam sive aliquod adempramentum in hominibus fratrum Templi, de civata vel palea seu alia qualibet re, neque in hominibus neque in alio honore fratrum Templi, ubi- cumque sit, sicut superius scriptum est. Set si homines Templi de ipsis tenent ter- ras vel vineas, reddant eis suum terre meritum. Et ista diffinicio perpetim maneat firma et stabilis inter fratres Templi et Gillelmum Macota et fratres ejus et posteri- tates illorum. Que facta est in presencia Raimundi de Palaiano et Gillelmi Mancipi et Bernardi de Pinciano et Arnaldi de Marcellano atque Raimundi, fratris ejus, et in presencia Berenguarii de Rueria atque Petri de Sancto Johanne, fratrum Templi jam supradictorum. Scripta fuit hec carta 1111 nonas septembris, feria 1111., anno ab incarnatione Domini millesimo G.XL.II, regnante Lodovico rege. Mandato Gillelmi Macota et Arnaldi atque Raimundi, fratris eorum, Petrus de Magalaz scripsit. CCLXVIII 1 i4a, mardi 8 septembre. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Larramet, liasse 1, n° 6 (cote ancienne- ment 7). T n nomine Domini. Notum sit omnibus, tarn presentibus quam futuris, quod r A." 1 ego, Bernardus de Turri, per me et per uxorem meam et per infantes meos et per omnes meos et meas, ut Deus omnipotens dimittat nobis et parentibus nostris omnia peccata nostra, donamus, guirpimus et diffinimus omnipotenti Deo et CARTULAIRE DU TEMPLE 1 77 beate. Mari§ et fratribus militi§ Templi Salomonis Iherosolimitani, presentibus et futu- ris, ipsum casalem de villa Rameto, in quo Wilelmus Rufus et Vi talis, frater ejus, inhabitant, cum hominibus et feminis et omnibus suis pertinentiis et cum toto illo quod ibi habebamus et habere debebamus sive per aliquam vocem demandabamus. Et est iste casalis inter casalem Arnaldi Teissenderii et casalem Bernardi de Cugnali, et tenet de via publica usque in Tog. Hanc quoque difinitionem et guirpitionem sive absolutionem predicti casalis facio ego, Bernardus de Turri predictus, bona fide et sine inganno, in manu Petri Dominici, militie Iherosolimitane fratris et ministri. Ipseque Petrus Dominici, pro eo dedit michi m. solidos Tolosanos. Propterea fra- tres Templi presentes et futuri predictum casalem cum omnibus suis pertinentiis habeant et possideant, el quicquid inde facere voluerint liberam et plenariam habeant potestatem. absque mea meorumque successorum aliqua inquietudine. Testes et videntes sunt : Petrus Paba, Garsia Ramundus, Bernardus Geraldi, Will elm us de Rameto atque Arnaldus Teisenderius. Facta carta anno M0.G°.XL.1I°, vi° idus septembris, feria nr\ regnante Lodoyco rege. Mandato Bernardi de Turri predicti, Petrus scripsit. CCLXIX 1142, mercredi 9 septembre. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Larramet, 1. 2, n° 90 (dans le carton cote 1. 3, n08 ii2-u3). ^f^j I n nomine Domini. Notum sit cunctis tarn presentibus quam futuris, quod * I ego, Willelmus de Rameto, recognosco quod illam domum meam quam jam edificavi in cortal de Rameto, qu§ adheret ecclesie. sancte; Marie, teneo de fratri- bus militie, Templi neque debeo illam tenere ab alio homine sive femina, et reddam in unoquoque anno fratribus militie, Templi, ego et posteritas mea, pro recognitione et pro usatico, de ipsa domo 1. denarium ad festum sancti Saturnini. De hoc sunt testes et videntes : Petrus Paba de Rameto, Petrus de Quinto, Garsia Raimundus, Bernardus Geraldi, Sancius Amelius. Facta carta ista, anno Dominico M°.C0.X0L.II°, vi°. (a) idus septembris, feria ima, regnante Lodoyco rege, dompno Raimundo (6) episcopo Tolosanam sedem regente, comitatum vero Ildefonso comite. Mandato Wilelmi de Rameto predicti, Petrus de Magalaz scripsit. CCI^XX 1 1 4a, vendredi 18 septembre. Copie du xir9 s. : Cartul. A de Douzens, ch. 120, fol. g3ro-94ro. In nomine Domini. Ego Arnaldus , qui fuit Alius Guille, donator sum Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis, ministris ejus, Petro de Rue-(/o/. 93vo)ria et Ugoni de Betiano et Berengario de Rueria ceterisque confratribus vestris, in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Mea igitur bona ac spontanea voluntate, dono vobis totum ipsum meum honorem quern habeo vel habere debeo in villa de Burcafols vel in suis omnibus terminiis, homines scilicet ac feminas, terras et vineas, ortos et ortales, mansos et mansiones, (a) II y a erreur dans la date corr. V° idus. — (b) Raymond, eveque de Toulouse, u4o i* 17 avril n63. Cartulaire du Temple. 12 178 CABTULA1RE DU TEMPLE census et nsaticos, terre merita atque servitia omnesque alias rectitudines meas,sicut melius ibi habeo et illas habere debeo, totum integerrime sine omni retinentia mea et sine inguanno vobis dono atque concedo atque potestati vestre trado ad haben- dum scilicet ac possedendum, vestramque voluntatem perpetim fatiendum. Hoc autem fatio propter amorem Dei adipiscendum et remissionem peccatorum meorum atque parentorum meorum et propter vitam adquirendam eternam, amen. Est autem verum quia propter hoc vos, predicti ministri. dedistis michi xim. morabitinos marinos et melechinos et x. sol. Morlanos et unum quartonem frumenti ad mensu- ram Tolose, etpro domno Rogerio (a) de Biterri dedistis cxxx. sol. Ugonencos octenos Gillermo Rogerii de Aragono, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tem- pore sine inguanno. De hoc sunt testes : domnus Pontius (6), Garcassensis episcopus, et Guillelmus, prior Sancti Nazarii, et Gillelmus Mancip et Gillelmus Gula et Rai- mundus Lobados. $ Arnaldi Guille predicti qui sic istam 1 cum predicta donatione laudavit atque firmavit et a prefatis testibus earn firmari rogavit, cujusque jussione earn scripsit Guillelmus Adaulfi, an-(/o/. 9Uro)no millesimo G.XL.II. incarnationis Dominice, xmi kalendas octobris, feria vi., regnante Lodovico rege. CCLXXI [1142, 26 sept— sept. n43.] Copie du xv8 s. : Londres, British Museum, Nero E VI, fol. i33vo. Carta Stephani regis Anglie de quadraginta solid atis terre in manerio de dynnesley. Stephanus,Dei gratia rex Anglie, episcopo Lincolnensi et comiti,justiciaris, vic(eco- mitibus), baronibus, ministris et omnibus fidelibus suis Franc(igenis) et Anglicis de Hertford' salutem. Sciatis me dedisse et concessisse Deo et fratribus milicie Templi Ierusalem et Hugoni de Argent', in perpetuam elemosinam, xl solidatas terre in ma- nerio de Dynneslay, scilicet duo molendina et terram et homines qui ad molendinum pertinent. Quare volo et firmiter precipio quod predicti fratres teneant et habeant hec predicta, bene et in pace et honorifice, libera et quieta ab omni seculari exaccione, sicut elemosinam meam. Testibus comite Galfredo (c), et Roberto de Ver, et Turgisio de Abruntis, apud Oxon(efordiam). CCLXXII [1142, sept— 1 149.] Copie du xm° s. : Oxford Bodleian ms. Wood (empt.) 10, fol. ik. Carte regis Stephani. [SJtephanus rex Angl(orum),justic(iariis)etc. salutem. Sciatis me dedisse et conces- sisse Deo et militibus de Templo Drocham de Schotoner', sicut semita extenditur a mora usque ad Wodeweyam que protenditur ex transverso magnichimini abilla Wo- deweya silicet que provenit de Goveley cum moraprefata. Quare volo et precipio quod ipsi teneant Drocham illam bene et in pace et libere et quiete et honorifice, sicut melius (a) Roger, vicomte de Carcassonne, 11 29 -j- n5o. — (b) Ponce, eveque de Carcassonne, u4a f f^vrier 1159. — (c) Geoffroy de Maindevilie comte d'Essex, n4o f i4 sept. u44. 1. Suppl. cartam. CARTULAIRE DU TEMPLE 1 79 tenent alias tenuras suas. Testibus Gilberto (a) comite de Clara, et Balduino filio Gil- bert et Reginaldo de sancto Wal(erico) et Ricardo de Lucy et Symone de Girardimo lend(ino), apud Oxon(efordiam). CCLXXIII [n42, sept.— u5a.] Copie du xv" s. : Londres, British Museum, Nero VI, fol. 187. Edite : Dugdale, Monasticon ed. i846, VI, p. 820. CoNFIRMATIO STEPHANI REGIS ANGLIE DE EGGLESIA DE L.ANGEFORDE. Stephanus Dei gratia rex Anglie,... episcopo Lincolnensi, justic(iariis), vic(ecomiti- bus)etc. deBedefordschir salutem. Sciatis me concessisse et confirmasse in perpetuam elemosinam Deo et Templo de Ierusalem et militibus Deo servientibus donacione (sic) illam quam Simon de Waheir et Sibilla uxor sua etWalterus, filius eorum, fecerunteis de ecclesia de Langeforde. Quare volo et precipio quod Templum prefatum et milites teneant et habeant ecclesiam illam bene et in pace in terriset det' et in omnibus aliis apendiciis suis et cum liberis consuetudinibus omnibus et quietanter. Testibus Ro- berto (6) cancellario, et comite Gilberto (a), et comite Simone (c), et Gilberto de Gant, apud Oxon(efordiam). CCLXXIV 1142, novembre. Copie du xv* s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, lib. dos Mestrados, fol. 86vo. Sub Xpisti nomine, et ejus misericordia, ego Goda, ignorans diem mortis mee, et tamen sciens ilium imminere, placuit michi, spontanea voluntate, una cum filio meo Guiaz et uxore sua Ermesenda Pelaiz, facere cartam testamenti ad miliciam Templi, de uno terreno proprio quod habuimus in suburbio Montis Majoris, in collacione sancti Michaelis, in loco qui vocatur Emfesta. Sunt autem termini ejus : de una parte casa de Pelagio Menendiz, et de alia parte almunia de Godino Padelo, et de alia parte via que ducit ad civitatem, et illud est in inmedium. Damus et concedimus illud ad miliciam Templi Ierusalem, pro animabus nostris atque parentum nostrorum. Sed si aliquis homo ex nostris propinquis vel extraneis venerit, qui hoc nostrum factum pro sua mala audacitate, in aliquo infringere temptaverit, nonsit ei licitum per ullam asser- tionem, sed pro sola temptatione sit maledictus et excomunicatus, et ab ecclesia catholica alienatus, et cum luda, Domini tradictore, condempnatus, et insuper, quan- tum quesierit (fol. 87) tantum in duplum componat. Facta carta mense novembris era M.G.LXXX. Ego supradicta Goda, que hanc cartam una cum filiis meis jussi facere, cum manibus nostris, coram his testibus roboravimus, qui presentes fuerunt : Pela- gius presbiter testis, Gundisalvus Godiniz testis, Petrus Rodriguiz testis, Ermigius testis, Petrus notuit. (a) Gilbert, comte de Glare ii4i (avant Noel) f n52. — (6) Robert, chancelier, 1142— ?. — (c) Simon, comte de Northampton, n37f aout u53. i8o CARTULAIRE DU TEMPLE CCLXXV 7 novembre. Copies du xiii* s. : Cartul de la commanderie du Temple en Flandre, fol. 81 ; ibid., fol. 5. Analyse : Devillers, op. oil., p. 170-17 1. Apud Ypram 1 . Sicut 9 majorum decernit sententia et sapientum affirmat intelligentia, rationi est congruum sanique consilii extat precipuum litteris annotare, que futurorum trans- mittimus noticie, ne presentium beneficiis subsequentium infesta sit temeritas pre- sumptionis. Hac igitur subnixiconsideratione, talique providentia persuasi ex ratione, ego, Ingramnus et Herbertus de Sclipes et Balduinus, filius Lamberti de Rinigela omnibus tarn presentibus quam in posterum succedentibus, hujus scripti testimonio clarum facimus quoniam clarum4 decimam vel quiquid 3 feodi a domino Wilgelmo, ville Sancti Audomari castellano, in Sclipis tenuimus, sive quicquid 6 juste vel etiam injuste inclamavimus ipsi eidem castellano, heredibus noslris hoc ipsum annuentibus, per propriam manumissionem ipsi 7 eidem 7 castellano 7, heredibus 7 nos tris 7 ante pleros- que principes liberum reddidimus. Facta autem in hunc modum prelibate decime sive feodi nostrijusteinjustevea(7o/. 81yoJ nobis inclamati reditione8 ab hominibus cas- tellani judicatum et judicio terminatum est, nos vel nostrorumheredum aut successo- rum aliquem nichil juris in perpetuum in prefata decima vel feodo habere seu dera- tionare posse. Hoc siquidem ea pro causa actum est ut feodum illud decimamque a nobis sic redditam idem castellanus Wilgelmus 9, sicut ante redditionem nos tram prelocutum, concessum et stabilitum fuerat, cum alia decima quam primitus in Scli- pis militibus Templi dederat, eisdem fratribus Templi et istam concederet et traderet in elemosinam, quodet fecit turn pro nostra nostrorumque, turn pro sua suorumque animarum salute. Verumtamen 10 ut ad hujus redditionis acdeinde a castellano dona- tionis concessionem perduceremur, ego, Ingramnus, triginta sex marcas argenti, et Herbertus, decern, Balduinus11 etiam novem a militibus Templi suscepimus, (fol. 82) quatinus spontanea fieret redditio et firma in posterum rataque donatio. Hec conventio inter noset castellanum habitaante comitem Flandrie Theodericum, in presentia baronum suorum a nobis recognita, recitata et sic terminata est. Ut igi- tur actio ipsa rata in perpetuum et inperturbata 12 permaneat, sigilli comitis Flandrie impressione et baronum suorum subscriptione stabiliri earn et signari decretum et a nobis concessum est. Testes hujus nostre actionis : $ domini Milonis, Morinorum episcopi. $ Philipphi archidiaconi 13. $ Milonis archidiaconi. $ Leonii, abbatis mo- nasterii Sancti 14 Bertini. $ Theoderici cometis 18 Flandrie. $ Wilgelmi, castellani Sancti Audomarensis. $ Rodulphi, castellani Brugensis. $ Gilleberti ie? castellani Bergensis. $ Anselmi de Baliul. $ Petri, dapiferi de Sancto Audomaro. $ Gervasii (fol. 82") de Vinkebrochn. $ Willelmi de Aldenborg is. $ Galterii* de Sclipes. $ Eus- tachii 20 filii Hescelini. $ Ostonis, militis Templi. $ Roberti Furnensis, militis Templi. $ Heinrici21, militis Templi. Actum dominice incarnationis anno M0CoXL°H0, indictione Va 2S, currente 23 in*, epacta xxn\ Data aput Sanctum Audomarum, vn° idus novembris. Variantes : 1. De decima in Sclipis. — 2. In nomine Sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti sicut. — 3. Rinighels. — 4. omis fol. 5. — 5. quicquid, Willelmo. — 6. quiquid. — 7. Omis. — 8. Redditione. — 9. Willelmus. — 10. Verumptamen. — 11. Baldewinus. — 12. imper- turbata. — i3. Phillippi archydiaconi. — 14. Beati. — i5. comitis. — 16. Ghisleberti. — 17. Vinkebroc. — 18. Aldenborgh. — 19. Ghalteri. — 20. Eustacii. — 21. Hemerici. — 22. quinta. — a3. concurrente. CARTULAIRE DU TEMPLE 181 CCLXXVI n43, mardi 17 novembre. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 147, fol. io7T0. In nomine Domini. Ego Florentiaet ego, Aladaic, filia ejus, et vir meus, Raimun- dus Lobados, donamus Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherosolimitani, duas vineas nostras quas habemus in terminio Sancti Vincencii Garcassone : una est in honore Guillelmi Mancip, de qua datur ei quartus, et est in loco quern vocant Proer et affronta de altano in reg, de meridie in vinea Bernardi Sutor, de circii in vinea Pas- calis, de aquilone in alia vinea nostra, quam tenemus de Pontio Ferrol ; altera vero vinea est ad prad Aldebran, in honore Bonisach judei, qui fuit filius de Gaviol, cui datur quartus de ipsa vinea, et affronta de altano et de aquilone in reg, de meridie in vinea Raimundi Gavaler, de circi in vinea Pontii Umberti etin vinea Guillelmi Bonet. Quantum infra omnes predictas affrontationes habemus et habere debemus, totum sine omni retinentia nostra Deo et sancte militie predicte et vobis, ministris ejus, (fol. 108) Petro de Rueria et Ugoni de Betiano et Berenguario de Rueria ceterisque confratribus vestris, presentibus atque futuris, donamus et laudamus omnimodisque concedimus ad habendum ac possedendum vestramque voluntatem perpetim facien- dum, et ut quartum inde predictis senioribus donetis, sicut nos facere solemus, et sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore, sine inguanno. $ domni Guillelmi Mancip, cujus consilio predicta vinea de Proer data est, et sic istam cartam firmavit. $ Bonisahc predicti, cujus consilio vinea de Prato Aldebran data est, et sic istam cartam firmavit. $ Pontii Ferrol. $ Raimundi de Sorezeno, diaconi. $ Osmundeti diaconi. $ Florentie predicte et filie ejus, Aladaic, et viri sui, Raimundi Lobados, qui sic istam cartam firmaverunt et quorum jussione earn scrip- sit Guillelmus Adaulfi jussuque predictorum Guillelmi Macip et Bonisach judei, anno millesimo G.XL.II incarnationis dominice, xv kalendas decembris, feria m, regnante Lodovico rege. CCLXXVII 1 1 4a, mardi 17 novembre. Copie du xuf s. : Toulouse, Arch. dep. Fonds de Malte, Cartul. A de Douzens, ch. i48, fol. io8ro-io8vo. In nomine Domini. Ego Florentia et ego, Aladaic, filia ejus, et vir meus, Raimun- dus Lupados, donamus Deo et sancte milicie Templi Salomonis Iherosolimitani, unam vineam nostram in honore Bernardi de Ganeto ad ipsam celatam, in terminio Sancti Vincentii Carcassonne ; et ipsa vinea affronta de altano in vinea infantum Mor deBoc a meridie in via, de circio in terra Sancte Marie et in terra Bernardi de Villaldicuto, de aquilone in vinea Pontii Bels et nepotum ejus. Quantum infra istas affrontationes nos habemus et habere debemus, totum sine omni retinentia nostra Deo et sancte pre- (Jol. i08YO)dicte militie et vobis, ministris ejus, Petro de Rueria et Ugoni de Beciano et Berenguario de Rueria ceterisque confratribus vestris, presentibus atque futuris, donamus et laudamus omnimodisque concedimus, ad habendum ac possedendum vestramque voluntatem perpetim faciendum, et ut quartum inde predicti seniori donetis sicut nos facere solemus, etsic ista carta firma et stabilis permaneat omni tem- pore, sine inguanno. CARTULAIRE DU TEMPLE $ Bernardi de Caneto, cujus consilio hec vinea data est, et sic istam cartam firma- vit atque laudavit. $ Florencie et filie ejus, Adalaic, et viri ejus, Raimundi Lobados, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Poutii Ferrol. $ Raimundi de Sorezeno, diaconi. $ Osmundi diaconi. Bernardus scripsit vice domini sui, Guillelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, cui predicte Florencie et Aladaic et Bernardus de Caneto sic istam cartam scriberejusserunt, anno millesimo G.XLII. incarne dominice, xv kalendas decembris, feria in, regnante Lodovico rege. CCLXXVIII u4a, jeudi 26 novembre. Copie du xii" s. : Cart, de Richerenches, fol. 111. Edite : Mi8 de Ripert-Monclar, op. ciL, n° i85, p. 161 G(lRAUDUS) PiGMAUS. In nomine Domini. Ego, Giraudus Pigmaus, et ego, Marchesa, uxor ejus, propter Dei timorem et remissionem peccatorum nostrorum, domino Ihesu Xpisto et beate Marie, genitrici ejus, et fratribus Templi Salomonis, presentibus et futuris, et domui de Pacharenchis, et tibi, Hugoni de Panaz, et fratribus in ea nunc et semper degenti- bus, donamus nostram partem de tasca et decimam de Brento, sicut laboratus domus supradicte et donum habere videtur et intelligitur. Hoc facimus et donamus sine fraude et sicut habemus vel habere per ullam vocem aut rationem intelligimus. Hoc vere prebemus in manus tuas, Hugo de Panaz, et super textum evangelii, sicut tu intelligis et intelligere putas, et fratres qui tecum degent in eadem supradicta domo. Ad hujus decime et tasce donationem et laxationem interfuerunt Rotbertus loves de Montilio, qui etiam propter hanc donationem xv. solidos dedit nobis karitative, et alii plures de fratribus Templi, qui sic nominantur, Berengarius de Villa Nova, W(illelmus) Francigena, Rostagnus capellanus et frater Nicolaus presbiter, Bernardus de Boazono, qui claviger et bajulus erat domus supradicte, Imbertus de Sauzeto et frater Radulfus et frater Lambertus et frater Gerald us de Monte Securo, Poncius Berenguerii, Girauz Dalmaz de Sancto Restituto, anno M°.G°.XL.IL, mense novembris, feria v. luna v. CCLXXIX u4a,jeudi 26 novembre. Copie du xn° s. : Cart, de Richer enches, XXVIII, fol. 16. Edite : Mis de Ripert-Monclar, n° 21, p. 3o-3i. Gaucelmus Pigmars de Valriaz dedit partem suam de decima et tasgha de Bremto Deo et militibus Xpisti. In nomine Domini. Ego, Gaucelmus Pigmaus de Valriaz, propter Dei timorem et remissionem peccatorum meorum, domino Ihesu Xpisto et beate Marie genitrici ejus et fratribus Templi Ierosolimitani, presentibus et futuris, et domui de Richaren- ciset tibi, Ugoni de Panaz, et fratribus in ea nuncet semper degentibus, dono meam partem de tascha et decima de Bremto, (fol. 16™) sicut laboratus domus supradicte et donum habere videtur et intelligitur. Hoc facio et dono sine fraude et sicut habeo aut habere per ullam vocem vel racionem intelligo. Hoc vere prebeo in manus tuas, Ugo de Panaz, et supra textum euvangelii sicut tu intelligis et intelligere putas, et fratres GA.RTULAIRE DU TEMPLE 183 qui tecum degent in eadem supradicta domo. Ad hujus decime donacionem et laxacio- nem interfuerunt aliqui de fratribus Templi, qui sic nominantur : Ugo supradictus, Berengarius de Villa Nova, Willelmus Frantigena, Rostagnus capellanus, frater Nichoiaius presbiter, Bertrandus de Boazono, qui claviger et bajulus inerat dooms supradicte, Imbertus de Sauzeto et frater Rodulfus et frater Lanbertus. Ad hec inter- fuit Geraldus de Monte Securo, Poncius Berengerii, Geraldus Dalmacii de Sancto Restitute Fuit hec dacio facta anno M°G0XL0II° mense novembrio, feria v, luna v\ Videntes autem Ugo de Panaz et fratres necessitatem et paupertatem hujus hominis, pro Deo et in caritate prebuerunt ei quibus se adjuvaret x solidos, per Ihesum Xpis- tum, amen. CCLXXX n42, i6' decembre. Copies : du xn* s. : Madrid, Arch. Nac, Gartixl. B. 5o,5, fol. i4i, n° 366; du xve s. : ibid., Cartulario Magno, II, fol. GVIV0 d'apres l'original « partida es por a. b. c. et son y todas las letras hasta lo y. » — (Les variantes du Cartulaire Magno sont signalees en note.) De abenimento quod fuit inter fratres et monachos sancte Grucis et filios de subiano. In Dei nomine. Hec est carta de advenimento 1 que fecerunt inter don Audardus fr. 3 et fr. Raimunde Bernard 3 et alii fratres socii eorum 4, cum don Fuas et aliismona- chis de Sancta CrucedeTutela etcumillis filiis de Subiano deillas casas et de ilia here- ditate que fuit de ille comite Perticensi in Gesaraugusta, sit de illis senioribus de Tem- plum Salomonis 5 illo majore palatio cum toto illo corraleque tenet usque ad murum civitatis, etdemonachis 6 de Sancta Gruceetde filiis de Subiano illasalias casas cum toto suo corrale ; et habeant totam illam hereditatem per medium illi 7 de Templo et illi de Sancta Gruce cum filiis Subiano 8 pariter. Et si quis ex illis voluerit 9 vendere pars sua 10 scire fecisset ad omnes successores suosqui ibidem participent et per xn deners dedisset minus unusquisque ad alium altrum. Testes sunt dompnus Giielmus11 pre- positus et Gabinus Navarron, Petrus 12 Martinus de Escatrone, Sancius Galindeg13 repostero, Sane Sang Alcade u. Facta 13 kalendas decembris, era M\Ca.LXXX\ CCJLXXXI n42, mercredi (a-3o) decembre, Aries. Original : Rodez, Arch. dep. H., fonds de Malte (La Clau, n° i). — Texte en langue vulgaire (ibid., n° 2). Textes communiques par M. l'abbe Verlaguet (n° 2 et n° 3 de son Cartulaire). JTj In Dei omnipotentis nomine. No- Breu que fez Raolf Guillelms quant si rAS* 1 turn sit cunctis tarn presentibus donet a Deu et alz cavalleirs del Tem- quam futuris quod ego Radulfus Guillermi pie. Variantes : 1. advenimiento. — 2. omis. — 3. Raimundus Bernardus. — k. de illo Templo. — 5. illo Templo — 6. et sit de illis supradictis senioribus — 7. illi seniores de illo Templo divisam cum illis senioribus de sancta Gruce et. — 8. de Subiano. — 9. aliquis illorum volebat. — io.suam partem, fecis- set sine aliis et minus xn. drs. vendidisset unus alteri quam ulli homini. — 11, Vilelmus. — 12. et Petrus - i3. Galindez. — i4- Alcadio. — i5. Facta carta. GARTULAIRE DU TEMPLB 1 84 de Tross[i]to, in mea salute et recta me- mo ria, pro remissione peccatorum meorum et pro remedio anime me.e et animarum patris mei et matris me.e, pergens Ihero- solimam Dominieum visitare sepulcrum, dono et offero domino Deo et beate. Marie, et fratribus milicie Templi Salomonis Ihe- rosolimitani, presentibus et futuris, quam- dam porcionem honoris mei : dono siqui- dem predictis fratribus Templi ipsas man- siones de Segur meas cum toto curtile, et meam mansionem de Collo, et ortum de Castello veteri et totum quicquid habeo et habere debeo in villa de Golna et boscum de Golna et totum quicquid habeo et habere debeo in villa de Madignago et totum quic- quid habeo et habere debeo ad Podjetum et tres partes de Groso, et mansum de Ga- brellago. Dono etiam Deo et predictis fra- tribus Templi mansionem meam de Creis- sello de piano cum toto curtile, et campum de Melacco, quern recuperavi de Bernardo Amato, et vineam Mei tad en cam, quam te- net Ugo Gelraldi, et prata de Perolz, et si mansus vastiebatur, lo careg de xn. Rai- mondencos ; et in Montelletis, unum pri- mum cum ausso ; et in molendino de Foi- sac, xn denarios ex melioribus qui discur- rerint Ruteni, et desgranado cum multura quam donent ; et cum crepaverint paxe- riam, debent hoc mandare illi qui tenuerit istam bajuliam ; et unos molendinos ad suum dominium construendos in boscho de Golna ; et in ipsa villa de Golna, i man- sum de feudo et de alodio, etdonat censum mi solidos Raimundencos et i moltonem et i agnum et arbergum ad messes cum quinque militibus et alium ad calendas et xn garbas et n sextarios de civada et ad servientem i arbergum cum duobus homi- nibus et i sextarium annone et i aussum de lana ; et in ipsa eadem villa, alium man- sum de alodio et donat censum sextarios ii. de civada et i agnum et vi denarios Rai- mundencos per carreg et vi. garbes et ad servientem i arbergum cum duobus homi- E donet i las maisos da Segur e tot lo cor til, e la maiso dal Gol, e Tort dal Gastel Veil, et tot quant a eg Golna, el bosc de Golna ; e tot quant a e Madinnag ; e tot quant a el Pojet ; e las tres partz del Gros ; el mas de Gabrellac. E donet i la maiso da Greisel del pla, e tot lo cortil el camp da Melac, que tor- net d'en Bernart Amat ; e la vinea meitadegca que teUg Guiralz ; elz pratz de Perolz, e sel mas vestia, lo carreig xn deneirs Raimondegz ; et e Monteilletz, i prim ab laus ; et el moli de Foisac, xn den . delz meillors que corrau a Rodes, e la desgranado ab la moldura que do, e quan crebarau la paiseira, devon o far saber ad aquel que tenra aquesta bailia ; e l'us molis a so conderzer el bosc de Golna ; e la villa de Golna i mas de feu e d'alo, et ai mi sols Raimondegz et i molto et i agnum et arberga meissos, ab vcaval- leirs et altre a kalendas, e xn. garbas, e ii sesteirz de civada, et a sirvent i arberg ab ii homes, et i. sesteir d'anona etiaus de lana ; et en ^eusa la vila, altre mas d'alo, et ai n sesteirz de civada et i agnum e vi den. Raimondegz per car- reig, e vi garbas, et a sirvent i arberg, ab ii homes, et i sesteir d'anona et i aus de lana ; et en eusa la vila, l'apen- CA.RTULAIRE DU TEMPLE nibus et i sextarium annone et i aussum de lana ; et in eadem villa, ipsam apende- riam, quam tenet Girbertus Rufus, etdonat mi denarios Raimundencos et quartum ; et in ipsa eadem villa, in alia apenderia, m denarios Raimundencos ; et in Madignaco, i mansum de alodio, etdonat xii. sextarios de annona de taberna et i arbergum cum v militibus, et xn garbas et m gallos et ad servientem i arbergum cum duobus homi- nibus et i ausum de lana et i sextarium de anona ; et in ipsa vila, in alio manso, qui fuit feudum Rainonis de Amilavi, n sexta- rios de civada et vi. denarios Raimunden- cos de carreig et n agnos et vi garbas ; in Podjeto, i. mansum de feudo et de alodio et donat porcum de vi. denarii s Raimun- dencis et i. moltonem et i agnum et vi. de- narios Raimundencos de carreig et vi dena- rios Raimundencos ad calendas et n sexta- rios de civada et 11 pecias de earn, oss et espanlam, et n panes ; mansum de Groso per alodium et m partes de quarto et de i agno in partes et vi denarios Raimunden- cos de carreg : Ugo Garnerius debet tenere de Guillermo de Trossit ad feudum quar- tam partem de quarto et de agno ; man- sum etiam de Gabrellag de feudo et de alo- dio et donat cesum mi. solidos et i agnum. Totum supranominatum honorem dono et offero domino Deo et fratribus'milicie Tem- pli per francum alodium, presentibus et futuris, et totum quicquid ibidem habeo et habere debeo ego, Radulfus Guillermi predictus, ad habendum et possidendum suamque voluntatem perpetim faciendum absque mea meorumque successorum ali- qua inquietudine. Et ego, Ricardis, uxor Radulfi Guillermi predicti, ut Deus omni- potens dimittat michi et parentibus meis omnia peccata nostra, dono et offero do- mino Deo et fratribus milicie Templi, pre- sentibus et futuris, duos mansos in ipsa Gossagna, quos dedit michi pater meus, quartum scilicet et i agnum et prata, et si mansi fuerint vestiti, dono eis censum qui i85 daria que teg Gitbertz Ros, mi den. Rai- mondegz, el quart ; et en eusa la vila, en altra apendaria, in den. Raimondegz; e Madinnag, i mas d'alo, et ai xn sesteirs d'anona de ta- verna et i arberg ab v cavalleirs, e xn garbas, e in galz, et a sirvent i arberg ab ii homes, et i aus de lana, et i sesteir d'anona ; et en eusa la vila, en altre mas que fo feus d'en Raino d'Ameil- lau, ii sesteirz de civada e vi den. Rai- mondegz de carreig e nos agnos evi gar- bas ; el Pojet, i mas de feu et d'alo, et ai i pore de vi. den. Raimondegz et i molto et 1 agnum e vi den. Raimon- degz de carreig e vi den. Raimondegz a kalendas e n sesteirz de civada e n pezas de earn, os et espatla, e n panes ; lo mas del Gros ad alo e las tres partz del cart e d'un agnel las tres partz e vi. den. Rai- mondegz de carreig : Ug Garneirs deu tener de Guillem de Trossit a feu la quarta part del cart et de agno ; lo mas de Gabrellac de feu et d'alo, e dona de ces, mi sols et i agnum. E Ricartz, uxor sua, dona a Deu et alz cavalleirs del Temple ii08 mas e La Gassainna, queil donet sos paire, lo cart et t agnum, elz pratz e sil mas ero vestit, lo ces que sona e las car- tas de so fraire. E il seinnor del Temple t86 CARTULAIRE DU TEMPLE sonat in cartis fratris mei. Et istam dona- cionem quam Ricardis, uxor Radulfi Guil- lermi predicti, donat Deo et fratribus Tem- pli, laudo et auctorido ego, Becco de Vei- reires et ego, Ugo de Seveirag, frater ejus, in manu Poncii de Luzencione, fratris mili ci§ Templi, sine omni enganno et sine omni reservacione, sine retencione quam ibi non facimus, preter censum nostrum ; et si de aliis adquirere potuerint fratres Templi, donarnus eisipsum censum nostrum. Hanc supradictam donacionem facio ego, Radul- fus Guillermi predictus, per me et uxorem meam, Ricardim predictam, in manu Petri di Roveria magistri, in capitulo Arelatensi, videntibus et audientibus fratribus Ugone de Besciano, Petro de Arcaz atque Poncio de Ludencione multis que aliis. Testes et videntes hujus donacionis sunt isti : Becgo de Greissel et Rigaldus de Gompeire et Si- cardus de Vedigno, et Raimundus Guil- lermi de Monte Ferrario et Ademarus Guil- lermi, et Ugo Guillermi et Raimundi Petri. Scripta fuit hec carta anno Dominico M°.C0.XL°.II0., in mense decembrio, feria mia., regnante Leudoico rege. Rogatus et jussus a Radulfo Guillermo predicto pro se et uxore sua, Ricardi, predicta Petrus Ma- galati scripsit. au la presa a Deu merce et a la lor que l'aiudo a capdellaraqui ond ad ella pla- zera en Iherusalem e per la via servidor. Et aquest do laudet Bee de Veireiras ad Deum et alz cavalers del Temple, ella ma Ponzon del Ludenzon ; e sse delz altres o podo cogquerre, dona lor Bee de Veire[iras] la sua radon. $ Bee de Greissel, e Raolf Guilielms, e Rigalz de Gomppeire, et Ugo de Sseveirac, suus frater, donet o tot per ipsam cove- nenza. CCLXXXII 1 142, mercredi 9 d^cembre. Gopie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 4a, fol. 8aro. In nomine Domini. Ego, Petrus de Auriac, et uxor mea, Aelmus, et filius noster, Bertrandus, bona fide et sine dolo, ut Deus dimittat nobis peccata nostra, donamus et offerimus in perpetuum domino Deo et beate Marie et militie Templi Salomonis Iherosolimitani et tibi, Ugoni de Besciano, ejusdem militie fratri, et Pontio de Valle, ipsos cabedacs molendinorum vestrorum de Dozencs, quos jam contruxistis in flu- vio Aude, qui cabedacs predicti adherent honori de Blumato, qui tenetur de nobis per feudum. Ita quoque fatimus vobis, fratribus predicti Templi, Ugoni de Besciano atque Poncio de Valle, istam supradictam donationem, ut vos et successores vestri ipsos cabedacs in eo loco ubi modo firmati sunt, si vobis placuerit, semper habeatis, et si eos cabedacs mutare volueritis in ipso honore nostro ubicumque volueritis ple- nam in perpetuum potestatem habeatis. Simili modo concedimus vobis la[u]damus et auctorizamus illam adquisitionem quam per donationem seu per comparationem fecistis, sive deincebs aliquo modo fatiet[is] de ipsis cabedacs, de illis scilicet homi- CARTULAIRE DU TEMPLE 187 nibus qui ipsum honorem per feudum tenent de nobis. Testes et videntes hujus donationis sunt : Iatber[tus] de Auriaco et Raimundus Amelii et Arnaldus de Solatge et Raimundus de Solatge et Rainardus de Novellis. Scripta fuit hec carta anno Dorninice M.G.XL.II, v idus decembris, feria 1111, regnante Lodoico rege. A Petro de Auriaco mandatus, Petrus scripsit. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng.IV, perg. i44. — Copie du xur5 s. : ibidem. In Xpisti nomine. Ego, Bernardus Oriol, dono domino Deo et milicie Templi Iero- solimitani et suis in u[na pecia terre fr]ancha vitis et arboribus complantata, tascham de pane et quartum de vino pro remissione anime mee. et [parentum meorum|. Est autem pecia ista in Ausone comitatu in parroechia Sancti Andrew de Gurbo, in loco vocitato Gona[mina], subtus domos Petri Berengarii fabri. Affrontat hec pecia ab oriente in alodio Geralli Mironis de prato qui fuit et filiorum ejus ; de meridie in alo- dio mei donatoris}ab occidente in alodio Petri Berengarii rivi petrarum et Alamanni, fratris ejus, a parte vero circii in trilia Petri Berengarii fabri. Quod est actum mi idus decembris, anno VI regis Ledovici junioris. Sig^num Bernardi, qui hoc donum facio et firmo firmarique rogo. Sig^num Berengarii Arnalli de Serra. Sig>Jwum Petri Be- rengarii fabri. Sig^num Berengarii Gocti. Sig^num Petri Amati de Iovello. Sig^num Raimundi Oriol. Sig^num Ermessendis, matris ipsius Bernardi donatoris. Guillelmus diachonus qui hoc scripsit die et anno >J< quo supra. Original : Barcelona, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg. i46. Omnibus sit manifestum quod nos, fratres Berengarius et Petrus et Poncius de Fonoiar, damus domino Deo et fratribus milicie Iherosolimitane Templi Salomonis totam nostram hereditatem et vocem quam jure paterno habemus vel habere debe- mus in parroechia Sancti Vincentii de Iuncheres, in diversis locis. Est autem nostra prefata hereditas, honor, domos, mansos, terras et vineas, cultum et heremum cum ruuiris et albaredes, cum arboribus diversi generis, in comitatu Barchinone, in Val- lense, infra jamdictam parroechiam Sancti Vincentii, in eadem villa de Iuncheres sive in aliis diversis locis. Habet namque prefatus noster honor terminos et affronta- tiones ab oriente ipsam rieram Rivopolli, a meridie ipsam Garrigam, a circio alodium comitisBarchinonensium, abocciduo ipsam stratam mercatariam. Quantum infra istas quatuor affrontationes jure paterno tenemus et possidemus et habemus vel habere debemus per omnes voces, cum ingressibus et egressibus integriter, ut dici vel intel- ligi potest melius, ad utilitatem ejusdem milicie. totum de nostro jure in dominium et potestatem omnipotentis Dei et fratrum sepedicte milici§, tradimus ad suum pro- prium alodium, secure et quiete ac potentialiter in sana pace perpetuo possidendum, sine ullius contrarietatis obstaculo, ad quod exinde facere voluerint fratres sepedicte, milici§, ad utilitatem ejusdem domus. Accepimus namque pro hac donatione de bonis jamdicte, milici§, de manu Petri de Arzag1, fratris ejusdem milicie; moabitinos xxxa bonos marinos et melechinos in auro sine engan. Si quis hoc disrumpere vel CCLXXXIII 1 1 42, 10 decembre. CCLXXXIV 1 4a, 28 decembre. 1 . Le nom avail ete laisse en blanc, puis a tie 4crit d'une autre encre. CARTULAIRE DU TEMPLE inquietare presumpserit nil prosit set supradicta omnia, cum omni sua melioratione prefate. milicie. et fratribus in quadruplum componat et insuper hec presens nostre donationis scriptura omni tempore maneat firma. Que est acta in Barchinona v. kalen- das januarii, anno VI regni Lodoyci junioris. Sig^num Berengarii Fonoiar ; S>5« Petri de Fonoiar; S>J< Poncii de Fonoiar, nos qui hoc laudando firmamus firmarique roga- mus. Poncii de Fonoiar, cusini eorum. Guillelmi Berengarii de Fonoiar ; Raimundi Bermundi de Lupicato ; Oliviari de Tuguriis ; S>J< Dalmacii de Baiona ; Ermessendis, matris predictorum fratrum de Fonoiar, que hoc laudat et confirmat ; Sig^m Guillelmi, sacerdotis ; SigkJhm Petri preshiteri, qui hoc scripsit, die et anno quo supra. CCLXXXV [ii42-n63.] Copie du xviii" s. : Paris, Bibl. Nat., dom Grenier, vol. 255, fol. 221. Edite : Duchesne, Genealogie de Guines, preuves, p. 94. Analyse : D. Haignere, Les chartes de Saint Bertin, t. I, n° 208 (d'apres le Grand Cartulaire de D. Dewitte, t. I, n° 191, p. 279), avec la date : n5o environ. In nomine Patris et Filiiet Spiritus sancti, amen. Ego, Arnulfus, Dei gratia Gisnen- sium comes, domni 1 Leonii, Sancti Bertini venerabilis abbatis, reverentia provocatus et dilecti nostri domini Hostonis, Templarii, consilio cohortatus 2, pro amore Dei et salute anime mee, homines sancti Bertini in comitatu meo apud Scales constitutos tali lege liberos esse decrevi, ut scilicet pro fressenga duos solidos et sex denarios per- solvant, et deinceps ab omni exactione liberi permaneant. Ut autem hoc inconvulsum persistat, et nequaquam ab aliquo successorum meorum infringi valeat, donationem meam scripto confirmavi et subscriptarum personarum testimonio insigniri feci. Sig- num domni3 Leonii, abbatis. Signum Hostonis. Signum Arnulfi 4 de Ardes. Signum Rai- nyeri, elemosinarii s, Signum Amilii, monachorum 6, et aliorum quamplurium venera- bilium virorum. CCLXXXVI [1 142— 1 164.] Copie duxv* s. : Paris, Arch. Nat., S 4969, n° 19, c. u° n° de la ire liasse, de Baugy etCorval, fol. 1. Philipus (a) Baiocis eclesie minister, omnibus tarn presentibus quam futuris salu- tem. Quecumque ad eternitatem perdurare et quamdiu duraverint,auctoritatem habere volumus, ea scribendo memorie*commendamus et sigilli nostri auctoritate robora- mus. Eapropter memorie sempiterne commendamus quod Vuillermus de Similliaco pauperibus militibus de Templo feodum, quod Tustinus de Ruseio de eo apud Simil- liacum tenebat, per manum nostram in Baiocensi ecclesia, in elemosinam liberam, absolutam ab omni servicio et ab omni auxilio, donavit. Astantibus ibidem Unfrido archicapellano nostro, Ricardo Baiocensis ecclesie succentore, Rogero de Avreio cle- rico notario nostro, Roberto de Sancto Remigio, Vuillermo de Similliaco predicti Vuillermi filio, Nigello de Baiocis, Tustino de Ruseio qui predictum feodum predictis militibus concessit habendum, Ricardo de Baiocis. (a) Philippe, eveque deBayeux, 1142 f 7 fev. c. 1164. Variantes dans Du Ghesne : 1. domini. — 2. exhortatus. — 3. domini. — 4. Arnulphi. — 5. Raine- geri elemosynarii. — 6. monachi. CARTULAIRE DU TEMPLE l89 CCLXXXVII 1142/3, (1 — 3i) janvier. Original . Marseille, Arch. dep. Hi 117 (Pezenas). In nomine Domini. Ego, Poncius Tellanus cum laudamento matris mee per me et per meos, per fidem et sine enganno et cum voluntate bona, vendo in castro Marcel- liano, in manso quod fuit Poncii Deodati, domum unam cum omnibus pertinenciis suis et cum in troy tu et exitu suo, et earn venditam solvo et guirpio sine toto reteni- mentoDeo et milicie Templi Iherosolimitamitanifs/cJ, cunctis scilicet confratribus qui in congregatione sive conventu milicie predicte modo sunt vel adhuc erunt, ad alo- dium et per alodium, totam videlicet domum integriter sicut michi per patrem meum pertinet, totumque id quod in manso predicto habeo vel habere debeo. Et hanc ven- dicionem atque solutionem predictam ego Poncius Tellanus sic facio et afirmo quod ullus homo vel femina proximus vel alienus nullo modo possit earn engannare nec contradicere in perpetuum. Vendicio autem et solucio hec predicta facta fuit in manu Ugonis de Becyano,quidehelemosinisdomus caritative milicie predicte Tem- pli dedit Poncio Tellano xxxa solidos Biter(rensium). Solucio vero et vendicio hec pre- dicta facta et laudata fuit inpresentia Poncii Andree presbiteri, et Guillelmi de Maiano presbiteri et Bernardi capellani et Raimundi Bee et Raimundi de Marcelliano, anno Domini M°C0X0LII° pacta ina, mense januarii, rege Lodoyco. Iussu Poncii Tellani Bar- tolomeus scripsit. Original mutile : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, mag. 10, n° 6 ; copie du XV 8. : ibid. Libro dos Mestrados, fol. cxxxvi. Gf. Malta Nuova, I, p. 5a note. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, atque individue sancte Trinitatis. Ego Menendus Moniz et e uxor mea Disalviz, precogitantes extremum diem obitus nostri, sencientes pondus peccatorum nostrorum, gratis pro [remissione] eorum, acpro salute animarum nostrarum, damus pauperibus militibus militie Templi Dei et Salo[monis constit]utis in Iherusalem pro defensione sancti Sepulcri Ihesu Xpisti, nostri redemp- toris, atque concedimus mediam par[tem nostre hered]itatis que nominatur Ordinis, ita ut habeant potestatem faciendi ex ea quiquid voluerint [ita ut nullus predecessor vel heres in ea interrogare possit, sed firmiter milites supradicti habeant et possi- deant; [et nullus h]omo, propinqus noster vel extraneus, hoc factum nostre donatio- nis vel confirm ationis inrumpere tempta[verit, sit maledictjus atque excomunicatus cum Iuda proditore in profundum inferni permaneat ; et ipsi habeant heredita[tem supradijetam cum suis locis, terminis novis et antiquis, longinquis et propinquis. Et ut hec elemosina nostra et carta rata et stabi[lis in] perpetuum permaneat, cum signo crucis de nostris manibus propriis confirmamus, et in manus tuas, frater Ugo de Martonio, earn tradimus; et quando finis mea pro nutu D-ei advenerit, jubeo dare fratribus [TJempli equum unum et loricam et alia arma que decent militi, excepto ea que debeo regi. Era MaGaLaXXXaIa ?fa jfa. Pro testes : Didacus Gundisalviz testis ; Arnaldo Destoles testis ; Egas Osoriz testis. CCLXXXVIII i43, (ier janvier — 3i decembre). i go GARTULAIRE DU TEMPLE CCLXXXIX n43, (ier janv.--3i decembre). Copie du xii° s. : Madrid, Arch. Mat. Cartnl. B. 5g5, fol. 95, n° 269. Hec est carta quam facio Petro sacerdos a Deo et ad illo Templo. Venit voluptas mea,et sic vendoad vobis, fratres de illo Templo, medio kasaiin Funes, qui est Palar et per tres solidos de dineros. Xicho, filio de Iohans Molinero, fidanza; don Enecho, filio de don Franco, testimonia, Petro Belio testimonia, Talaferr, Fertunio filio Domin- cos, loanes Ortiz, ierno de don Sancio, Fertun Paschal. Xemen Paschal, suo frater, testes sunt istos. Facta ista carta in era MaGaLXXXaIa, regnante rex Garcia (a) in Pam- pilona et in Totela, Sancio Rodricho avarcha in Funes. CCXC 1 143, 5 janvier. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., perg. 147, R. Bereng. IV. Gunctorum noticie significetur qualiter ego Guillelmus Berengarii de Fonolaro, et uxor mea, Ermessendis, bono animo et mente voluntaria, damus et offerimus Deo et milicie Templi lerusalem, totam illam partem nostram et nostrum directum quod habemus vel quolibet modo habere debemus in omni alodio quod cum fratre meo Raimundo Bermundi et aliis meis parentibus habemus infra terminos parroechiarum Sancte Perpetue de Mogoda et Sancte Marie de Antiqua et Sancte Marie de Barberano etSancti Stephani de Ripolleto et Sancti Petri deRixacho. Quicquid infra prefatas par- roechias habemus vel quolibet modo habere debemus vel in antea habituri jure here- ditario sumus, integriter et sine obstaculo donamus Deo et jamdicte milicie Templi lerusalem et de nostro jure in ejus jus et dominium et po testa tern presencialiter tra- dimus jure perpetuo habendum et possidendum sine ullo retentu. Quicumque hoc violare presumpserit predicta omnia in duplo componat et in antea hec donatio firma permaneat omni tempore. Que est acta nonas januarii, anno vi Ledoyci junioris. Sig^num Guillelmi Berengarii. Sig^num Ermessendis, uxoris ejus, nos qui hoc do- num facimus et firmamus et testes flrmare rogamus. Sig^num Bernardi, eorum filii. Sig^num Poncii de Fonolaro. Sig^num Bertrandi Mali Torrentis. Sig^num Guillelmi de Podio Alto. Sig^num Petri Poncii de Falcs. Arnallus (6) Barchinonensis episco- pus Poncius levita scripsit hoc die et anno ffr quo supra. CCXCI u43, 6 janvier. Original : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, maco 12, n° 1. — Copie du xv* s. : ibi dem, Livro dos Mestrados, fol. cvm. In Dei nomine. Ego, Aldefonsu Venegas et uxor mea Eldara Petrici, placuit nobis per bona pacis et voluntas et propria nostra voluntate, ut faceremus testamentum ad militem Templi Salomonis, de propria nostra hereditate quern habemus in villa quos vocitant Kanelas, discurehte rivulo Pavia, terretorio Alvarenza, quo modo ex parte (a) Garcia, roi de Navarre, 11 34 f 11 00. — (b) Arnaud, evGque de Barcelone, 11 38 f (Rome) mars 11 43. CARTULAIRE DU TEMPLE Con Arouka, et per rivolo Malo, et per Sancti Martini de Spelunka, et per Pa via. Damus earn ad militem Templi Salomoni, pro remediurn anime nostre, cum suis prestationibus et locis novissimis et antiquis, per ubi ilia potueritis invenire, cum quantum in se obtinet et apreestitum hominis est, ut habeant inde servi Dei tempo- rale subsidium, et ante Deum premium inconvulsum, ita ut, de hodie die vel tem- pore, de jure nostro sit abrrasa, et in judicio supradicta ecclesia sit tradita adque con- firmata sitam stabilire minime promittimus sed istam solando in eternum servire mandamus. Neminem vero promittimus ex propinquis vel extraneis neque nullu genus umanum ibi aliqua inruptione facere, aut ista scriptura violare ; quod si fece- rit et hunc factum nostrum inrrumpere tentaverit, sit maledictus et anatematizatus, et ad finem non accipiat comunionem, et, cum Iuda traditor, sit dimersus in profun- dum inferni. Facta karta testamenti, no turn die quod erit, vm idus januarii, era MaGaLXXXaIa. Ego Aldefonsu Venegas et uxor mea Eldara Petrici, in hunc testamen- tum manus nostras roboramus. Qui preses fuerunt : Gomete testes, Egas testes, Petro testes, Bernaldus (a) episcopus, Menendus presbiter notuit. CCXCII n43, (iw-a8) fevrier. Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cart. B 5g5, fol. 3avo-i37, n° 93. De quint a parte de Alcoc.eia Domingo. In Dei nomine, hec est carta dememoria. Ego, Domingo Perdiger et ego Ferrerius de Benevar, simul cum Iohannes Medico et Garcia d'Oiarda et don Almorabet, damus Deo et fratres Templum Salomonis Iherosolimis, illam quintam partem de Alcocea, de populato et heremo, extra medianam covam quam dedimus fratri nostro Iohannes Medico. Damus hoc pro animas nostras vel parentum et matrem velanimabus paren- tum nostrorum et omnium fidelium defunctorum, ut habeatis et possideatis vos et omnis vestra posteritas, per cuncta secula amen, salvum istum donativum et libe- rum. Post istum donativum, similiter concedimus vobis omnes unoquoque anno sin- gulos arones de tri et singulos de ordeo similiter, et omnes populatores qui ibidem venerint populare similiter, et de agemas quod tenemus inde accipiatis, ubicumque volueritis in nostro termino. Sic omnes laudamus et confirmamus. Item Domingo Perdiger, si filii mei voluerint possidere istam hereditatem, post obitum meum, donent, unumquemque annum, pro anima mea ikl. tri. Sunt testes : Gilelmus sacrista, Gabin sancti Salvatoris, don Bernard abbas de Pina, Galin Garceg Gringnon, regnante comes (6) Barchinonia in Arago, in Qaragoca, episcopus Bernardus (c) in eadem civi- tate, Atto Sang justitia ibidem, Artald in Alaon, Garcia Ortig in Pina, Lop Sang in Belchit. Facta carta in manu Raimundo Bernard fratri, (Jol. 137) mediante februario, anno quo cecidit in aqua ilia Alcantara et rex G(arsias) (d) currit Qaragoga, era M.G.LXXX.I. (a) Bernard, eveque de Coimbre, 1128 f 1147. — (b) Raymond Berenger, comte de Bar- celone, ii3i -j- 6 aout 1162. — (c) Bernard, eveque de Saragosse, ii3c)-ii52. — (d) Garcia, roi de Navarre, 11 34 f 21 novembre n5o. 192 CARTULAIBE DU TEMPLE CCXCIII [u43], jeudi 4 fevrier. Copies du xne s. : Paris, Bibl. Nationale, Cart, de Roaix, fol. 38ro; Avignon, Arch. dep., Cart, de Roaix, fol. 5i. Edite ; Ul. Chevalier, Cartul. des Hospitaliers et des Templiers, p. 65, n° 107, qui date 11 fe- vrier 1137. Heg est carta de P(etro) Vanella 1 . Notum sit omnibus hominibus tam presentibus quam futuris quoniam nos pariter, ego Petrus Vanella et Isnardus, frater meus,pro salute animarum nostrarum et paren- tum nostrorum, bona voluntate et devoto animo concedimus et, sine omni reteni- mento, perpetuo laudamus quicquid juris habemus in eo quod milites Tempii Salo- nionisin territorioacaptaveruntY/o/. 38wo)de Roais, sicut coheredesnosfcriconcesserunt illis, ita et nos concedimus ; si autem aliquis de progenie nostra hanc donationem 3 irrumpere temptaverit, nisi ab incepto tessaverit 4 divinam ultionem 5 protinus sentiat 6 et ab omni nostra hereditate alienus fiat, et factum nostrum inconcussum semper remaneat. Hanc donationem et laudationem facimus in manu Petri de Roveria, magis- tri milicie Tempii, in presentia Bernardi (a) episcopi Aurasicensis, et abbatis Sancti Rufi Fulcherii, Petri de Ventoirolio, Pontius 7 Leonardi, Bertrandus de Gavaldano miles Tempii, Giraldus scriptor eorum, Petrus Alacris frater 8 eorum. Facta quarta 9 ista mense februarii 10, feria v 11 luna xvi 12 per manum Arnaldi Aurasicensis sacriste qui huic donationi interfuit in claustro beate. Mari§. CCXCIV n43, 20 ferrier. Original : Barcelone, Arch. Gor. Arag. R. Bereng. IV, perg. i5i. Cunctorum noticie, pateat quod ego, Raimundus Bermundus de Lupricato et uxor mea, Guilia, libenti animo etbona voluntate, damus et offerimus domino Deo et Ihe- rosolimitane. milicie Tempii totam illam nostram partem et totum nostrum directum quod habemus vel quolibet moclo habere debemus in omni alodio quod cum heredi- bus meis et parentibus meis habemus infra terminos parroechiarum Sancte Perpetue de Mogoda et Sancte Marie, de Antiqua et Sancte Marie de Barberanoet Sancti Stephani de Ripolleto et Sancti Petri de Rixacho, in Yallensi territorio, de quo alodio frater meus, Guillelmus Berengarii de Fonolaro eidem jamdicte milicie. suam partem per scripturam (6) dedit. Quicquid infra prenominatas parroechias habemus vel quolibet modo habere debemus vel in antea jure hereditario habituri sumus, totum integriter et sine obstaculo domino Deo et jamdicte milicie cum ingressibus et egressibus suis damus et de nostro jure in ejus jus et dominium ac potestatem presentialiter etpoten- tialiter tradimus jure perpetuo habendum et possidendum, sine ullo retentu, in sana pace, ad suum proprium alodium. Si quis hoc disrumpere presumpserit, supradicta omnia in duplo componat et insuper hec donationis scriptura omni tempore maneat (a) Bernard, eveque d'Orange, n4o~ n5o. — (b) Gf. ch. GGXC. Variantes da ms. d' Avignon : t. Petrus Vannella et heredes sui dederunt Deo et militibus Xpisti quod habebant in Roais. — 2. accaptaverunt. — 3. ajoute : nostram. — h. cessaverit. — 5. ulcionem. — 6. senoiat. — 7. Poncius. — 8. confrater. — 9. carta. — 10. febroario.— 11. va. ~ 12. x.vi*. CARTULAIRE DU TEMPLE Iq3 firma. Que. est acta x kalendas marcii, anno vi regni Lodoyci junioris. Raiaiundi Bermundi ; Guilie, uxoris ejus ; Raimunde, eorum fili§, nos qui hoc lau- dando firmamus firmarique rogamus. Mironis de Turriliis. Sffr Marchucio. S^num Raimundus. Sig^num Petri presbiteri, qui hoc scripsit die et anno quo supra. CCXCV 1 142/3, lundi ier mars. Gopie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Gartul. du Mas-Den, n° a36, fol. i46ro. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, i885, p. 5a8. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Sorniano, cupiens pervenire ad gaudia para- disi, trado corpus meum et animam meam domino Deo et beate Marie et fratribus lherosolimitane milicie Templi Salamonis, in manu ? Petri de Roveria magistri et Ugonis de Beciano, cum decima quam Guilelmus Raymundi de Gorbos tenebat per me, scilicet decimam que mihi contigit de universo nutrimento et labore domus f J de Gorbos, cum meieria de oleo, quam habe- bam in honore predictorum fratrum Templi in PedilianoP. Et pro ista decima, quam jam dederam Arnaldo, filio meo, dono ei in emendacione unum mansum qui est in villa de Sorniano, in capite prati, cum totis suis pertinenciis. Facta est hujus dona- cionis scriptura kalendas marcii, feria n% anno M0.G°.XL0.n°. ab incarnacione Domini, regnante Lodovico Rege. Sig^num Arnaldi, qui hanc cartam firmavit et firmari rogavit. Sig^num Guilelmi de Sorniano et Sig^num Berengarii et Sig^num Arnaldi et Sig^num Uguonis, filiorum ejus. Sig^num Udalgarii vicecomitis. Sig^num Petri de Radegueria. Sig^num Guilelmi de Paracols. Sig^num Arnaldi de Tercet. Sig^num ^ Uguonis canonici, qui hoc scripsit. CCXCVI [ti43], lundi i5 mars. Gopie du xna s. : Avignon, Bibl. municip., Cart, de Richer enches, n°xvn, fol. ia. EditS : Mu de Ripert-Monclar, op. cit., n° 18, p. 21-22. Ugo Berengarii et fratres eius dederunt militibus Templi terram et prat a. Ego, Ugo Berengerii de Valriaco, et ego, Willelmus, frater ejus, et ego, Poncius Berengerii, nos pariter tres fratres, bona voluntate et affectu sinceritatis et veritatis, domino Ihesu Xpisto et ejus genitrici beate. Marie, et fratribus Templi, hoc est militi- bus Xpisti, presentibus et futuris, et domui de Ricarencis, et eciam in manu tua, Ugo de Panaz, totam terram illam nostram, que vocatur Blacha Bodic, donamus et prata Novella, exceptis pratis que olim hominibus censui largimur, et de his ipsis videlicet pratis semper quantum ad nos redire equaliter et gradatim poterimus in eodem dono adjungimus. Hoc tali pacto et cum tali retinemento facimus quod tascham vero de terra ilia habere volumus, hec est nona mensura, donee voluntas Dei et nostra sufli- ciat. Hec terra est juxta territorium quod vocatur Brente, et dividitur cum eo in ilia parte quam Aalais de Sabran et filii ejus tradiderunt (a) Deo et domui suprascripte, (a) Gf. charte CLII. Cartulaire du Temple. 13 194 CARTULAIRE DU TEMPLE et ex alia parte dividitur et terminatur cum manso de Galea mairoz, ex alia parte divi- ditur cum pratis que sunt juxta fluvium Elsonis, et ex altera ( fol. 12yo) parte partitur eum terra de hominibus de Tauliniano opido. Hoc donum fecerunt Ugo et fratres ejus in manibus Ugonis de Panaz, idus marcii, feria ir\ luna xxa.vi\, his fratribus presentibus et audientibus et hec testificantibus : Bertrando de Monte Gaudio, Rosta- gno capellano, et Nicholao, et Imberto Sauzeti, Bernardo de Boazono, Rodulfo, Ste- phano de Stella, Geraldo de Monte Securo, Petro Papardi et Bonopari juvene quon- dam. CCXCVII [n43], lundi i5 mars. Copie du xn° s. : Avignon, Bibl. municip., Gartul. de Richer enches, XVIII, fol. iav<\ Edite : Mia de Ripert-Montclar, op. cit.,n° 19, p. 22-3. Ugo Berengarii et sui fratres dederunt Deo et militibus Templi quicquid habebant in garriga mala. Omnibus hec legentibus et audientibus agnicio pateat quoniam quidem Ugo Beren- gerii et Willelmus, Poncius, fratres, amici nostri et benefactores domus nostre, vide- licet domus de Richarensis que edificatur, ad edificacionem et sustentationem milicie que est in Templo Ierosolimitani constituta, nunc et in perpetuum dederunt quod habebant in Gariga Mala, sicut crucibus terminatur, domino Deo et beate Marie et fratribus Templi et gubernatoribus ejusdem domus, qui nomine fuere Ugo de Panaz, Geraldus de Monte. Petroso, Bernardus Rollandi, Rostagnus capellanus, Ugo de Bul- butone. Hoc fecit et dedit Ugo et fratres ejus in testimonio de Geraldo de Valriaco et Willelmo de Grilione et Riperto de Gharrouolo et Nicholao de Bulbutone. Pre- terea, caritative, Bernardus Rollandi unum equum qui tunc pullus vocabatur, Ugoni Berengario et fratribus suis, Willelmo et Poncio dedit. Propterea vero, propter aliam laxacionem terminorum ejusdem domus, Ugo de Panaz dedit alium. Hii duo equi fuerunt precio veraciter de xxxa solidis, tempore, (fol. 13) quo ipsi habuerunt. Aliam laxacionem Ugo et fratres ejus, Poncius et Willelmus in territorio de Bremte Ugoni de Panacio et fratribus Templi fecerunt, hoc totum quod subter viam habe- bant, juxta terram quam Aalais de Sabra etfilii ejus, R(ostagnus), \Villelmus, et domui milicie dederant (a), et quamobrem alium pullum Ugo de Panaz et fratres domus de Richarencis dederunt Ugoni Berengerii et fratribus suis. Hoc fecit Ugo et fratres ejus, sicut Ugo de Panaz et alii fratres intellexerunt, absque ulla fraude, idus marcii, feria na, luna xx\via. CCXCVIII 1 143, (4 avril— septembre), Tripoli (?). Copies du xrv8 s. : Rome, Vatican, fonds Vatican, n* 7241, fol. 85vo ; n° 4947, fol. ioir<\ Edite : Roziere, Qartul. du Saint-Sepulcre, n°95, p. 187-9. Migne, glv, p. 1 195-6. Gf. Rohricht, reg., n° 217. Ego Raimundus Dei gratia comes Tripolitanus et Hodierna comitissa Tripolitana et Raimundus filius noster Testes : Radulfus Gaslan frater Templi Salomonis. . Hec est facta carta anno ab incarnatione Domini MGXLIII indictione vi. (a) Gf. ch. CUI. CARTULAIRE DU TEMPLE 195 CCXCIX 1 143, 8 avril. Original : Perpignan, Arch., dep., Fonds du Temple, S. Felice et Cornelia la Riviere. (Anc. parchemin du Temple, n* 1942). Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine Religieuse du diocese de Perpignan, i885, p. 671. In Dei nomine. Ego, Petrus Bernardi, pro remissione meorum peccatorum et pro salute anime mee, dono corpus meum et in vita et in morte Deo et cavallarie de Ierus- salem, cum tribus bordis et cum uno orto quod habeo de franco alodio in villa de Sancto Felice Superiori. Duas bordas et ortum tenet Guilelmus Guilie et dat de censu de bordis duas focacias et duas gallinas et duos sextarios rasos de civata, et de orto unum numum. Terciam bordam tenet Guilelmus Quiquo, et dat de censu unam focaciam et unam gallinam et unum sextarium currentem de civata. In tali conve- niencia facio supradictam donacionem Deo et cavallarie de Ierussalem, quod, dum vixero, habeam et teneam, ego, supradictus Petrus Bernardi, duas bordas et ortum que tenet Guilelmus Guille, et cavallaria et modo et semper de hoc die in antea habeat et teneat bordam illam quam tenet Guilelmus Quiquo cum supradicto censu ; et post meam mortem habeat et teneat cavallaria supradictas duas bordas et ortum que tenet Guilelmus Guille. Et seniores de Manso Dei portent corpus meum et sepe- liant et faciant pro me sicut pro uno de confratribus. Et, si ego, in mea vita, vellem relinquere proprium, quod seniores de cavallaria reciperent me et donarent michi victum et vestitum sicut uni de confratribus, et illi haberent superdictas duas bordas et ortum que tenet Guilelmus Guille. Et iterum, si films meus Petrus moreretur sine infante de uxore, totum alodium quod filio meo Petro adveniret de me, revertatur ad cavallariam. Et est manifestum. Actum est hoc vi° idus aprilis, anno Domini M°.G0.XLIII°, regnante Lodovico rege in Gallia. S^ignum Petri Bernardi, qui istam cartam fieri jussit et firmavit et testibus firmare rogavit. S^ignum Gosberti viceco- mitis Gastri Novi. S^ignum Uzalgarii, vicecomitis Fenoleti. S^ignum Petri Gosberti de Sancto Felice. Rotbertus gramaticus rogatus, scripsit die et anno quo supra, cum suprascripcione Guilelmi Guille. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., Raim. Berenger IV, perg. i53. Sit notum cunctis quod ego Arbertus de Petra, pro remissione pecatis meis et paren- tum meorum, dono domino Deo et milicie Templi Iherosolimitani ortum unum de meo proprio alodio quod est in comitatu Barchinonensi in parroechia Sancti Stephani de Gastelaro prope Riopullo,in loco nominato Selvela,et affrontat ab oriente intus in Riopullo, a meridie et ab occidente in alodio de me donatore, a parte vero circii in torrente de ipsa Selvela. Quantum iste mi affrontaciones includunt, sic dono domino Deo et milicie Templi ipsum ortum integriter in manu Berengarii de Rovira et Petri de Arczacho, simul cum ipsa aqua ad rigandum ipsum ortum quantumcumque voluerint, et ipsa aqua venit per ipsam Selvelam ; et si voluerint ipsum ortum melio- rare licitum sit eis, sic voluerint vel potuerint. Si quis infringere temptaverit nil valeat set in duplo eis componat et post hec sit firma ; que est acta xvn kalendas may 1 1 43, 1 5 avril. T96 CARTULAIRE DU TEMPLE anno anativitate Xpisti C0XL°III° post millesimum, regisque Francorum vi anno Ludo- vici junioris. Sig^num Arberti de Petra qui hoc donum libenter facio et sponte firmo testesque subscriptos supliciter firmare rogo. Sig^num Guillelmi Sancti Martini. S^num Arnalli Girberti. S^num Pelet. Sig^inum Raimundi. Sig^m Arberti de Terra- cia. Sig^m Guillelmi. Sig^m Bertrandi. Poncius presbiter qui hoc scripsit die et anno quo ffa supra. CCCI 1 1/13, lundi 28 juin. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cartul. A de Douzens, ch. 29. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Barbairano, donator sum Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherusalem et confratribus atque militibus in ipsa militia Deo ubicumque famulantibus, presentibus atque futuris. Dono eis totum honorem meum quern habeo vel habere debeo in villa de Dozencs et in villa de Berriacho et in omnibus terminiis illarum, terras scilicet ac vineas, mansos et mansiones, ortos et ortales, aquas et riparias, homines et feminas, census, usaticos, servitia et terre merita, et totum aliud quod in predictis villis et in terminiis earum habeo et habere debeo, aut homo vel femina ibi tenent et tenere debent de me sive per feuum sive alio modo, totum predicte militie et vobis, ministris ejus, Petro (fol. 25) de Roeria et Ugoni de Beciano et Berenguario de Rueria et aliis confratribus vestris, in ipsa militia Deo servientibus, presentibus et futuris, meis gratuitis animis meaque bona hac spontanea voluntate, dono atque concedo et potestati vestre trado sine inguano, ad habendum scilicet ac possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum. Et hoc donum fatio vobis propter amorem Dei et remissionem peccatorum meorum, et propter remedium anime mee et vitam obtinendam eternam, amen. Totum alium meum honorem, ubicumque ilium habeo et habere debeo, aut homo vel femina tenent de me sive per feuum sive alio modo, dono et laudo neptibus meis, Iordane et Peitavine, que fuerunt filie Mabilie, sororis mee, et infantibus illarum ; et si de illis desierit sine infante Guillelmus Faber de Barbairano et uxor ejus infantesque illorum cum omnibus pertinentibus illis et campus de Insula remaneat hac reverta- tur ad supradictam militiam, sine omni contradiccione. Verum est autem quia pre- dictus honor de Birriacho venit ad meam partem; et pro coequatione ipsius, predicta soror mea, Mabilia, etvir ejus, Petrus Raimundi, habuerunt ipsum honorem de Bar- bairano. Predictus vero honor de Dozencs venit ad meam partem, et pro coequatione ipsius predicta soror mea et vir ejus habuerunt ipsum honorem de ipsa Valle et de Gantiano. Sig^m Arnaldi predicti et Petri Raimundi, cognati ejus, qui sic istam car- tam firmaverunt. De hoc sunt testes : domnus Poncius de Rivo, prior Sancte Marie; et Guillelmus de Gauchos ; et Guillelmus cappellanus de Agro Folio; et Guillelmus Mancip (fol. 25™) et Poncius Ferrol ; et Arnaldus, filius Guille; et Guillelmus Adaulfi, qui sic istam scripsit, presentibus et jubentibus predictis Arnaldo et Petro Raimundi, anno millesimo G. XL. III. incarnationis Dominice, 1111 kalendas julii, feria 11, regnante Lodovico rege. De hoc sunt testes : domnus Bernardus de Ganeto et Rogerius de Subranciacho et Petrus Rogerius de Barbairano. CARTULAIRE DU TEMPLE *97 CCCII 1 1 43, jeudi ior juillet. Original : Perpignan, Arch, dep , fondsdu Temple, Geret et VEcluse (ancien parch, du Tem- ple, n° 2879). — Gopie du xme s. : Cartul. du Mas-Deu, n° 2^1, fol. i48ro. Edite : Alart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine religiease du diocese de Perpignan, annee i885, p. 336 (avec la date erronee n4o). In nomine Domini. Ego, Petrus Filiolus, et sorores mee, Orfeita et Maria, et ego, Petrus Bruni, et mater mea, Trutgarz, et heredes nostri, donamus domino Deo et fratribus milicie Templi Salomonis, presentibus atque futuris, in potestate Petri de Roueria, magistri, et Uguonis de Beciano, omnem nostrum alodium quod habemus vel habere debemus in villa que vocatur Ceret et in finibus ejus, cum consilio Rai- mundi de Gontrasto et fratrum ejus. Est autem istud alodium mansum de Concha cum suis pertinentiis, in casis et casalibus, in heremo et cultu ; totum ab integro donamus predictis fratribus milicie Xpisti, ad faciendum omnes suas voluntates. Et ego, Raimundus de Gontrasto, et mei fratres, scilicet Guilelmus Poncius et Gilelmus Bernardus et Bernardus clericus et Arnallus, laudamus et conflrmamus hanc donationem, bona fide et sine enganno, supranominatis fratribus Templi, ut libere et quiete perpetuo possideant ; et nos nequealiquis posteritatis nostre ammodo non requiramus neque habeamus ullum censum vel usaticum in prediclo honore. Et pro hac laudatione et diffmitione quam facimus, accepimus ab ipsis donatoribus, scilicet a Petro Filiolo et Petro Bruni, xvt. solidos. Facta est ista carta hujus dona- tions anno M°.C0.X0L.III°, kalendas julii, feria va, regnante Lodoico rege. Sig^num Petri Filioli et sororum suarum et Sig^num Petri Bruni, qui hanc cartam firmave- runt et firmari rogaverunt. Sig^num Raimundi de Contrasto et Guilelmi Poncii et Guilelmi Bernardi et Bernardi clerici et Arnalli, fratrum ejus. Sig^num Bernardi Teimundi ; Sig^num Petri Teimundi; Sig^num Marie ; Sig^num Stephanie; Sig^num Iocfredi de Ceret ; Sig^num Berengarii, fratris ejus; Sig^num Guilelmi Miri. Sig^num Guilelmi, qui hanc cartam rogatus scripsit, die et anno quo supra. Gopie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Gart. de Douzens, ch. 57, fol. 39™. In nomine Domini. Nos, milites militie Templi Salomonis, Ugo scilicet de Beciano, et Berenguarius de Roveria, et Guillelmus Catalanus, et Poncius de Spinaceria, dona- tores sumus tibi, Arnaldo Raimundo de Fonte Cuberta, et fratri tuo, Guillelmo Rai- mundo et uxores atque infantibus vestris. Donamus vobis unum ortum in (fol. UQ) terminio de Laurano que afFronta de altano in reg, a meridie in via, a circi et aqui- lone in honore infantibus Arnaldi de Laurano. Quantum iste affrationes includunt, donamus vobis ipsum ortum ad laborandum et tenendum ac possedendum, cum exi- tibus et reditibus suis, tali conveniencia ut pro censu ipsius orti donetis nobis per quemque annum ad Natale Domini unum sestarium olei, ad mensuram de Laurano, et ipsum oleum fatiatis portare nobis ad Dozencs, et si vendere aut inpignorare ipsum ortum volueritis, cum nostro consilio aut nobis fatiatis. Et si homo aut femina ilium vobis anparaverit, nos erimus inde vobis legales guirenti, sine inguanno; et sic vos et infantes vestri et posteritas iilorum, teneatis et habeatis ilium de nobis et de succes- soribus nostris, omni tempore. Si vero de vobis et de infantibus vestris desierit sine CCCIII 1 143, vendredi 2 juillet. T 98 CARTULAIRE DU TEMPLE infante, predictus ortus remaneat ac revertatur predicte militie et fratribus ibi manen- tibus sine omni contradiccione, propter salvamentum anime vestre. Verum est autem quia propter acapteipsius orti dedistis nobis mi sol. melgoriensium et sic istam cartam nos vobis cum isto dono laudamus atque firmamus sine inganno. $ domni Petri de Laurano et nepotis ejus, Rogerii, quorum jussu et consilio hoc factum est ; et sic istam cartam firmaverunt. $ Bernardi de Rocha Gorba. $ Guillelmi Siguerii de Laurano. $Ermengaudi dePalaz. Guillelmus Adaulfi, scripsitjussione domni Ugoni deBeciano et Berenguarii de Roveria et Guillelmi Gatalani, anno miliesimo G.XL.III. incarna- tionis Dominice. vi. nonas julii, feria vi. regnante Lodovico rege. CCCIV 1 143, 4 juillet. Copie notariee du 1" juillet 1262 : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV. perg. 167. Sit notum presentibus atque futuris quoniam, ego, Rafart de Gorniliano, et uxor Engelsia, prompto animo et bona voluntate sine inganno reddimus, diffinimus atque evacuamus omnipotenti Deo et sancto hospitali de Iherusalem et milicia Templi quoddam mansum quod injuste diu tenebarnus, quod dimisit Petro Arnalli in suo testamento jam dicto hospitali et Templi milicia, illud videlicet in quo habitat Andrea. Est autem jam dictus mansus in territorio Barch(inone) in parrochia Sancti Baudilii intus in lanera ; predictus mansus cum suis pertinentiis, sicut melius jam dictus testa- tor cuj us fuit alodium, tenuit et habuit et habere debuit, simul cum terminis et affron- tationibus suis et cum ingressibus et regressibus ejus integriter simul cum predicto labolatore (sic) et res suas et natis tradimus et deliberamus jam dicto hospitali et suis bajulis et prescripte milicie per medietatem; tali modo ut ego prefatus Rafart etfilius meus Bernardo teneamus et habeamus propter vos receptores jam dictus mansus cum suis tenedonibus tantum in vita nostra et habeatis vos propter vestram dominacionem et tenedonem annuatim mengeram? 1 ordei; et post obitum nostrum revertantur hec omnia sine ulla diminutione jam dicto hospitali et predicte milicie, ac denostrojurein juset dominium omnipotentis Dei tradimus, etiam dicto hospitali et predicte milicie in manum Poncii de hospitali bajuli. Quisquis hoc fregerit nil valeat set inquadruplum componat hec omnia cum sua melioratione ; et hoc scriptum inviolabilis semper per- maneat. Actum est hoc nn° nonas julii, anno vi° regni regis Ledoyci junioris. S^num Rafart ; Sig^num Engilsia, nos qui hoc scribere jussimus, firmamus et testes firmare rogamus. Sig^num Bernardi, films noster ; Sig^num R(aimund)i Alius noster, nos qui hoc laudamus et confirmamus. Sig^m R(aimund)i Renardi de Rocha. Sig^m R(aimund)i de Subirads. S^m P(etr)i Gron. S^m G(uillelm)i P(etr)i. S^p Raimundi presbiteri qui hoc scripsit die et anno quo supra. CCCV 1 143, (ier aout— 25 mars n44), Paris. Orig. scelle du sceau royal : Paris, Arch. Nat. J. 4a 2 (obligations, II, n° 2). Edite : Gartulaire general de Paris, n° 3o3. Analyse : Teulet, Layettes du Tresor des Chartes} t. 1, n° 78, p. 54- In nomine sancte. ac individue Trinitatis, Ludovicus ego, Dei gratia rex Francorum et dux Aquitanorum. Omnino regalis munificentie dignum fore cognoscimus et fre- quentibus elemosinis relligiosorum sustinere conventus, et in aucmentationem eccle- CARTULAIRE DU TEMPLE I 99 siarum benigna semper intentione persistere. Proinde presentibus simul ac posteris notum in perpetuum ratumque fore statuimus Templi nos militibus Ierosolimitani, quos soli Deo vere novit universitas mililare, in mensis nummulariorum Parisius, libras viginti septemque quot annis in nativitate beati Iohannis Babtist§ reddendas, perhenni largitione tribuisse. Quod, ut perpetu§ stabilitatis obtineat munimenta, scripto commendari, sigilli nostri auctoritate muniri, nostrique nominis subterin- scripto karactere corroborari precepimus. Actum publice Parisius, anno ab incarna- tione Domini M°.G0.XL°III0, regni vero nostri vn°, astantibus inpalatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa : Signum Radulphi Viromandorum comitis, dapiferi nostri. Signum Mathei camerarii. Signum Mathei, constabularii. Signum Guillelmi buticularii. Data per manum Gadurci (monogramme) cancellarii. CCCVI 1 143, aout. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg., n° i58. Hec est legalis ordinacio sive publica manifestacio ultime voluntatis cujusdam viri defuncti nomine Raimundi de ipsa Ruvira, qui instante periculo infirmitatis unde tnortuus est, conscribi non potuit set verbis ejus, dum adhuc vivente testibus pro- mulgate potuit et suis manumissoribus, videlicet Bernardo de Bello Loco et Arberto de ipsa Petra et Petro qui dicitur de ipsa Ruvira precepit atque instituit, ut ipsi tali- ter res suas et facultates distribuissent, sicut scriptum est subterius. Notum est igitur quod nos testes, scilicet Bernardus de Bello Loco et Berengarius de Mogoda et Iohannes, vidimus et audivimus et rogati ab ipso conditore extitimus, quando jam dictus Raimundus, in lecto vulneratus jacens in expedicione de Monte Pessulano, nos rogavit et nobis videntibus et audientibus injuncsit predictis manumissoribus suis qualiter res et facultates suas distribute fuissent hocordine. Concessit hospitali Ihero- solimitani ipsam suam mulam que Petrus de Terracia abebat, et dimisit Guillermo de Mogoda 1 mulum ; concessit ad opera Sancte Perpetue i asinum et ut milites de ipsa milicia stabilissent inibi unum hominem qui laboraret in ipso opere cum ipso asino annum i. Dimisit ad ipsam miliciam Templi ipsum suumalsbergum, etexomni alio suo mobile concessit ad matrem suam ipsam medietatem, aliam medietatem adprephatam kavalleriamf ] et laudavit et auctorizavit testamentum patris sui quod ipsejam habuerat laudatum ac firmatum, ut stetisset omni tempore firmum et incon- vulsum. Et similiter concessit [ . . . cavajlleriam ipsam Ruviram cum suis alodiis que ad modum pater ejus predicte milicie in prephato testamento abebat dimissum atque concessum, ut aberet se f ] et ut milites de ipsa kavalleria solverent sua debita Concessit predicto Bernardo in prephato testamento omnes feuos quos per eum abebat cum illorum expl[ dicjtus auctor hec omnia ordinavit in mense augusti, anno vn regni regis Ludovici junioris, aliter voluntatem suam non mutavit, set sic stare mandavit [ ] voluntate dicessit ab hoc seculo eodem mense et eodem anno Late conditiones x kalendas octobris, anno vn regni prefati regis Guillelmus sacerdos, qui hoc scripsit cum litteris superpositis in linea vn% die et anno quo su^pra. 200 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCVII n43, mardi 3 aout. Copie du xiie s. : Avignon, Arch dep., Cartul. de Roaix, fol. 53. Pongius Chalveria dedit omnes molas in sua moleria ad molendinum de Roais. Notum sit cunctis, tarn presentibus qaam futuris, quod ego Poncius Chalveria, cupiens pergere Ihe-rusalem, ob visitandum sepulcrum Domini, ut Deus omnipotens dimittat mihi omnia peccata mea et concedat me prospere redire ad propria, dono et in perpetuum trado domino Deo et milicie Templi Salomonis Iherosolimitani et fra- tribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, et hoc facio cum consilio et voluntate matris mee Mari§ et uxoris Ermenjardis, in mea moleria de Barre molas ad opus molendini de Roaiso, quern milites Templi jam edificaverunt in fluvio de Oveza, tot videlicet molas quotquot ad ipsum molendinum perpetuis temporibus fue- rint necessarie, ita scilicet ut, absque omni precio et sine omni contradiccione, predic- tas molas fratres Templi semper habeant et jure perpetuo possideant (fol. 53y9J. De hoc sunt testes et videntes : Willelmus Galveria, Elias, Willelmus Radulfi diachonus, atque Willelmus Gonterius, in quorum presentia fecit hanc donacionem Poncius Gal- veria predictus, ad portum de Borh, in manu fratris Ugonis de Beciano, videntibus fratribus Rostagno, capellano de Richarenchas, Gaufrido de Avinione, Berengario de Roveria, Ademaro de Monti bus atque Bernardo de Boazono. Scripta fuit hec carta anno Dominice incarnacionis M0.G°.XL°.ni0., tercio nonas augusti, feria 111% Gonrrado imperatore regnante. Mandato Poncii Chalveriae jam supradicti, Petrus de Magalaz scripsit. Hanc itaque donacionem cum aliis predictis fratribus suscepit frater Ugo de Bulbutone et presentem cartam laudare et firmare fecit. CCCVIII 1 1 43, ao aout. Original : Toulouse, Arch, dep., Fonds de Malte, Pezenas, 1. n, n° 6. In nomine Domini. Ego, Guiraldus deMairois, etuxor mea, Guilelma, nos, pernos et per omnes nostros, cum consilio et actoritate Petri de Altiniaco et uxoris sue, Mabilie et infantum suorum et Ricsindis, consubrine sue, et infantum suorum, Im- berti videlicet et Guilelmi et Dalmacii, vendimus bona fide, omni remota fraude et sine omni retencione, domino Deo et vobis, fratribus militie Templi Ierusalem, tibi videlicet Petro de Roeria, Uguoni de Besciano, Berenguario de Gegonioias et Uguoni de Pedenacio et omnibus aliis militibus predicte milicie, tarn presentibus quam et futuris, iotam ipsam ripariam cum toto ipso honore qui fuit Stephani Aldeguarii, quern ego, Guiraldus de Mairois habeo in terminio de Pedenacio super prefatos senio- res, de orta Guilelmi Guidonis, usque ad passum qui discurrit ad caput ortorum pre- dictorum seniorum, et affrontat de aquilone in ortis qui fuerunt Poncii Deodati. Totum predictum honorem qui est inter prefatas affrontaciones qui fuit Stefani Alde- guarii, vendimus vobis, fratribus milicie Templi Ierusalem et successoribus vestris, sicut superius scriptumest, in perpetuum ad habendum, propter solidos glx biterren- sis bone percurribilis monete, quos inde nobis bene et pleniter dedistis et ad seniores dedistis totum ipsum foriscapium de ambabus partibus, scilicet solidos xxvi; et pli- vimus nos predicti venditores per nostram fidem quod de predicta vendicione non CART UL AIRE DU TEMPLE habeamus vos deceptos nec in antea decipiamus vos inde neque successores vestros ulla inquietudine, nostro sciente et quod ab omni persona hominum et feminarum totum predictum honorem prenominate vendicionis vobis et successoribus vestris juste defendamus et guirentes simus, et firma et stabilis hec vendicio, sicut superius scrip turn est, omni tempore permaneat, per nos et per omnes nostros. De honore predicte vendicionis dabitis predictis senioribus et successoribus suis quartuni. Scripta fuit hec carta xm kalendas septembris, anno Dominico M.C.XLIII, regnante rege Lodoico. Sig^num Guiraldi de Mairois et uxoris sue, Guilelme, qui predictam vendicionem per bonam fidem absque omni dolo laudaverunt et hanc cartam firma- verunt et testes firmare earn rogaverunt. Testes sunt hujus venditionis : Guiraldus Gag, Petrus de Mairois, Bernardus Bovis, Poncius Vitalis, Guiraldus de Porta Ven- tosa, Bernardus de Podolas, Petrus Ermengaudi, Gauscelmus Deodatus de Podio Salicone, Petrus Amatus, Guiraldus de Podio Salicone. A Petro de Altiniaco pro se et Guiraldo de Mairois et aliis senioribus rogatus, Bernardus Sicfredi scripsit. CCCIX 1 143, (1 — 3i) octobre. Original : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, mago 12, n° 3. Copie du xv* s. : Ibidem, Libro dos Mestrados, fol. xcvi. In nomine Domini. Ego, Menendus Diaz et uxor mea Bona, precogitantes extre- mum diem finis nostre,, damus et concedimus Deo et militibus Templi Salomonis, constitutis in Iherusalem, pro defensione sancti Sepulcri, hereditatem nostram quam habemus in Azeveto, scilicet vium partem, cum omnibus locis suis et pertinentiis, ter- minis novis et antiquis, similiter et terram Sancti Laurencii ; et ab hac die ab jure nostro sit abrasa et dominio eorum tradita, ad faciendum quicquid voluerint dandi vel possidendi. Si quis hoc nostrum factum irrumpere temptaverit, propinquus nos- ter vel extraneus, in primis sit maledictus et ab ecclesia separatus, et cum Iuda tra- ditore in infernum dimersus, et insuper componat earn fratribusduplatam, vel quan- tum fuerit meliorata, et domino patrie aliud tantum. Facta carta mense octobris era MaCaLXXXal\ Nos supradicti qui hanc cartam facere jussimus, coram idoneis testibus, manibus propriis roboramus et confirmamu f f s. Notum sit quia, quando hanc here- ditatem dedimus, frater Ugo de Martonio earn recepit, et nobis unum maurum in caritate dedit. Qui presentes fuerunt : Gudisalvus presbiter, Fagildiz confirm(avit) ; Suarius Menendiz testis ; Menendus Bufas testis; Egican testis ; Dominicus Abb(as) notavit. CCCX 1 1 43, (ier— 3o) novembre. Copie du xue s. : Avignon, Biblioth. municip., Cartul. de Richerenches, VII, fol. 5T°. Edite : MiB de Ripert-Monciar, op. cit., n° 8, p. 11. GUILLELMUS MALAMANUS ET UXOR EIUS DEDERUNT MILITIBUS XpISTI ET DOMUI DE RlCAREN- CHIS DECIMAM ET UNA MOLLERIAM. Omnibus hominibus hoc verbum noscatur quod ego, Willelmus Malamanus, et ego, (fol. 6) Orfrisa, mater ejus, et ego, Galiaina, uxor Willelmi Malemanus, propter in- dulgenciam peccatorum nostrorum et medelam animarum nostrarum et parentum 202 GARTULAIRE DU TEMPLE nostrorum, donamus domino Deo et ejus genitrici beate Marie et fratribus milicie Templi Xpisti et domui de Richarensis et eisdem fratribus degentibus, presentibus atque futuris, et tibi, Petro de Roveria, qui bajulus et minister es ejusdem milicie^ et tibi, Ugo de Panaz, decimam illam quam habemus seu habere deberemus in ter- ritorio quod clauditur aqua que vocatur Oleira. Taliter facimus hoc ut, anno illo quo altera pars decim§ vobis conceditur et contigit in eodem, totam capiatis et possideatis, et hoc addito ut ubicumque dominicus laboratus domus milicie, Templi fueret aut crescat, semper totam, si nobis contigerit, eciam concedimus. Hinc vero, cum his supradictis donis adjungimus unam molieiram de prato, que est juxta fluvium qui vocatur Elsonus et claudit earn ab occidente, et ab oriente clauditur de prato quod tenere et habere videtur Gerald as de Valriacco, et a meridie de pratis novellis, et a septentrione unum quid parum de prato quod est Ugonis Berengerii et fratribus suis. Pro his et aliis beneficiis, Petrus de Roveria et Ugo de Panaz caritative Willelmo dederunt unum pullum equarum de duobus annis. Testes hujus donacionis sunt et quidem fuerunt : Nicolaus sacerdos, Bernardus de Bulzedone, Rodulfus, Gischardus, Petrus Papardi, Petrus de Belmonz, et ego, frater Rostagnus, qui ab Ugone de Panaz et Willelmo Malemanu jussus hanc cartam scripsi, interfui. Hec dacio fuit data (fol. 6yo) mense novimbrio, anno M0G°XL0III°. CCCXI c. [n43, (i— 3o) novembre]. Copie du xn° s. : Avignon, Bibl. munic, Cartul. de Richerenches, XV, fol. n. Edite : M1* de Ripert-Monclar, op. cit., n° 6, p. 19-20. DoNACIO DEGIMARUM QUAM DEDIT GuiLLELMUS MALEMANUS DEO ET FRATRIBUS TEMPLI. In Ghristi nomine, manifestum sit omnibus quod ego, Willelmus Malamanus, et ego, Orfrisa, mater ejus, et ego, Galiana, uxor Willelmi Malamanus predicti, per nos et per omnes nostros, bona fide et sine engan et absque omni retencione, ut omnipotens Deus dimittat nobis et parentibus nostris omnia peccata nostra, dona- mus et offerimus domino Deo et milicie, Templi Salomonis Iherosolimitani, tibique, Petro de Roveria, et Ugoni de Panato, ejusdem milicie fratribus, et successoribus vestris in prefata milicia Deo servientibus, totasillas decimas, quas habemus et habere debemus in territorio sive in terminio illo quod est inter fluvium de Oleria et flu- vium de Elsone, et extenditar usque in territorium de Golonzellis. Huic eciam dona- tioni adjungimus unam molleriam de prato, que est juxta fluvium predictum de Elsone, et terminatur ab occidente in eodem fluvio, et ab oriente jungitur cum prato Geraldi de Valriaz, et a meridie terminatur in pratis novellis, et a septentrione adheret cuidam pauco prato quod est Ugonis Berengarii et fratrum suorum. Preno- minata siquidem omnia dono Deo et fratribus milicie Templi, tam futuris quam pre- sentibus, donamus et in perpetuum plenario jure tradimus ad habendum et possi- dendum suamque voluntatem faciendum, absque nostra nostrorumque successorum aliqua inquietudine. Sciendum est preterea quod propter istam donacionem, oblatio- nem tradicionemque superius scriptam, dederunt mihi, Willelmo Malamanus, et matri m§§ atque uxori (fol. IV0) mee predictis, unum pullum caballinum de duobus annis et unum trentanarium delana in precio xncim solidorum, et imor sextarios bone annone, quod precium pleniter dederunt nobis Petrus de Roveria et Ugo de Panaz, jamdicti fratres Templi, in quorum manibus prescriptam facimus donationem. CARTULAIRE DU TEMPLE 2o3 CCCXII [n43 c. novembre~n45.] Copie du xn* s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richerenches, XXXVIII, fol. a3 v0. Edite ; MiB de Ripert-Monclar, op. cit., n° 4o, p. 43-3. GuiLLELMUS ALDEBERTI ET FRATER EJUS ET MATER SUA DEDERUNT UNUM HOMINEM MILITI- BUS Xpisti. Notum sit omnibus, tam presentibus quam futuris, quod ego, Willelmus Elde- berti, cum consilio matris me§ et fratris mei, Leodegarii, pro meorum peccatorum omniumque parentum meorum redemptione, dono Deo et beate Marie et fratribus pauperis milicie Templi, omnibus tam presentibus quam futuris, in castro Balmis, Poncius Cavalier, cum totis tenenciis quas de me tenere debet, et in territorio Marti- niinaz quicquid in ipso habere videor, et meam partem de castro de Bolboto et de omni territorio ipsius ; sic dono et ad possidendum in perpetuum trado Templi fra- tribus prenominatum totum honorem cum ingressibus et egressibus et ad faciendum quicquid inde facere voluerint. Si vero aliqua persona supradictis fratribus Templi prenotatum honorem totum aut partem ipsius amparaverit ac postea justo judicio etlegaliter super ipsum aliquid conquisierit, mater mea et frater meus. L(eodegarius) tantum de alio honore suo debent fratribus Templi restituere, usquequo ipsi res- titutum §sse. cognoscant. Hoc donum (jol. 2UJ facio in manu Petri de Rovera, magistri milicie Templi, et fratris Ugonisde Panaz et Ugonis de Borboto, videntibus et audien- tibus Leodegario, fratre meo, et Willelmo Gornabroc et Petro Giraldi et Riperto de Gerzaz. CCCXIII 1 1 43, samedi, 27 novembre. Copie du xn" s. : Toulouse, Arch, depart. Fonds de Malte, Cartulaire A de Douzens, charte 46, f° 34vo. In nomine Domini. Ego, Bernardus Gaucelmi, et uxor mea, Aladaio, atque infan- tes nostri,reddimus et laxamusac desaparando omnimodis diffinimus tibi, Arnaldo de Barbairano et aliis confratribus tuis de militia Templi Salomonis, presentibus atque futuris, nostram medietatem ipsius campi quern nos et frater meus, Raimundus Sachet, tenebamus ad feuum de te, Arnaldo predicto, in terminio de Dozencs, adAde- gat : et totus ipse campus affronta de altano in terra que fuit Olivario, a meridie in strata, a circi in terra Sancte Marie Edre, de aquilone in Aude. Sicut in predicto campo nos medietatem habebamus et tenebamus ad feuum de te, predicto Arnaldo, sic illam sine omni retinencia nostra et sine inguanno reddimus et absolvimus ac diffinimus tibi et predicte militie ceterisque confratribus tuis in ipsa militia Deo ser- vientibus, presentibus atque futuris, ad habendum illam hac possedendum vestram- que voluntatem perpetim fatiendum. Et si homo aut femina illam per nos vel per nostram vocem anparaverit, nos erimus inde vobis et succcessoribus vestris legales guirenti sine inganno omni tempore. Verum est enim quia propter hanc diffinitionem, habuimus quinquaginta solidos Ugonencos octenos de fratribus militie predicte, de Petro scilicet de Roveria et de Ugone de Beciano et de te, Arnaldo, et de Guilelmo Gatalano et de aliis confratribus vestris, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. Signum Bernardi Gaucelmi predicti et uxoris ejus, CARTULAIRE DU TEMPLE Aladaic, infantumque illorum, qui sic ista carta firmaverunt. Sig^num Bernardi, cappellani de Dozencs. Signum Guilelmi de Angles; Signum Raimundi Guilelmi. Guil- lelmus Adaulfi (Jol.35) scripsit jussione predicti Bernardi Gaucelmi, anno miliesimo G. XL. III. incarnationis Dominice, v. kalendas decembris, diesabbati, regnante Lodo vico rege. CCCXIV ii43, 27 novembre, Girone. Copie notariee de 1 3 1 1 : Barcelone, Arch. Gor. Arag. perg. n° 159 Edite : Bofaruli, Coleccion..., IV, n° XL1II, p. 93. Divine inspirationis gracia et pietatis ratio monet filios ecclesie sumraa intencione providere saluti animarum ac libertati catolice ecclesie. Eapropter, ego, Raimundus Berengarius, comes Barchinonensis, et Dei gratia regni dominator Aragonensis, virtute Spiritus sancti commotus in celestis militie potentia ad defendendam occidentalem ecclesiamque est in Ispaniis, ad deprimendam et debellandam et expellendam gentem Maurorum, ad exaltandam sancte cristianitatis fidemet religionem, ad exemplum mili- cie Templi Salomonis in Iherusalem que orientalem defendit ecclesiamin subjectione et obedientia illius, secundum regulam et ejusdem milicie instituta beate obediencie miliciam constituere decrevi ; quod jamdiusummo et bone mentis desiderio desidera- veram et ad hoc venerabilem Rodbertum magne excellence magistrum Iherosolimi- tane milicie et ceterorum fratrum conventum per literas et internuncios meos sepe et diligenter invitaveram. Huic autem desiderio meo ac peticioni prephatus Rodbertus magister et omnium fratrum conventus in capitulo fratrum milicie in Iherusalem Dei gratia adquieverunt et unanimiter concesserunt et per literas ac fratres ejusdem Templi bone voluntatis eorum decretum atque consilium de constitutione Xpisti mili- tie in Ispaniis adversus Mauros misericorditer renunciaverunt. Idcirco ad exaltandam Xpisti ecclesiam, ad exercendum officium milicie in regione Ispanie contra Sarrace- nos, in remissione peccatorum meorum, ad honorem Dei qui honorat honorantes se, ad salutem anime patris mei qui fuit miles ac frater sancte jamdicte milicie, in cujus regala et habitu gloriose vitam finivit, tibi, Rodberto, prephate milicie venerande magister, et successoribus ac fratribus tuis omnibus dono atque concedo etin manum vestram per hanc presentem scripturam potentialiter trado castrum to turn quod dici- tur Monszo et castrum totum quod dicitur Mongaudi, ut per alodium proprium ea teneatis et habeatis ac jure perpetuo possideatis vos et omnes vestri successores per secula cuncta, cum omnibus territoriis et pertinentiis ac terminis eorum vel infra existentibus et cum omnibus usaticis ac consuetudinibus suis, cum omnibus leddis et passaticis, cum omnibus cultis vel incultis, cum planis et montaneis, cum pratis et pascuis et omnibus ad predicta castra pertinentibus, omnia in omnibus sicut melius et utilius ad honorem Dei ac supradicte milicie utilitatem intelligi valeat, sine ullo retentu quern aliqua persona ibi non habeat. Eo quoque modo dono vobis castrum quod dicitur Xalamera et Barberanum, cum territoriis ac pertinentiis et terminis eorum et cum omnibus^ ad jamdicta castra pertinentibus, sine ullo retentu alicujus persone, et honorem Lup Sancii de Belxid, sicut ex hoc cum predicto Lup Sancio convenire poteritis, et castrum totum quod dicitur Remulinis, cum omnibus sibi pertinentibus, cum divina clemencia illud in meara tradiderit potestatem, et totum quod habere debeo in castro Gurbinis, ciim Deus illud michi dignatus fuerit reddere. CARTULAIRE DU TEMPLE 205 Predicto etiam modo addo vobis omne decimum totius terre mee, videlicet omnium reddituum et censuum meorum, tam de expletis quam de omnibus consuetudinibus rectis et de justiciis, d^ quibus decimum accipere volueritis, et mille solidos in Cesa- raugusta quotannis. In omnibus vero calvacatis vel expedicionibus Ispanie de vestris scilicet hominibus, quintas vobis perpetuum dimitto et dono. Si forte aliquid de honore meodare, vendere vel impignorare michi contigerit, decimum vestrum salvum et liberum vobis remaneat. De omnibus siquidem que, Deo juvante, juste conquirere potero, decimum quiete et libere vobis concedo. Et de conquisitione terre Sarraceno- rum quintam partem vobis concedo, et decimum totum ex his que parti mee perti- neant. Quod si castellum aut fortitudinem contra Mauros edificare aut construere volueritis, opem et consilium meum per omnia vobis diligenter attribuam. Gonvenio iterum vobis et dono in potentia celesti et fortitudine Xpisti me ulterius pacem non facturum cum Mauris, nisi vestro consilio. Prenominata siquidem omnia devoto animo ac spontanea voluntate, cum omni integritate, omnipotenli Deo et vobis predicte milicie R(oberto) magistro et fratribus, tam presentibus quam futuris, dono atque concedo et de meo jure in vestram ea trado potestatem atque dominium, regi Deo gratias reddens, qui vos ad defensionem ecclesie sue elegit, ac nostris precibus annuere fecit. Dono vobis iterum atque concedo quod de vestra propria causa per totam terram meam nulla ledda, nulla consuetudo, nullum passaticum accipiatur. Si qua autem laica secularisve persona presentem donationis scripturam in aliquo vel in toto dimovere temptaverit, et iram Omnipotentis incurratet tandiu excommunicatio- nis vinculo innodetur, donee digne de tanti reatus excessu satisfaciat. Quod est actum v kalendas decembris apud Gerundam, dompno Guidone, Romane ecclesie cardinali diacono et legato celebrante conventum,in presentia omnium subscriptorum testium, anno Dominice incarnationis millesimo centesimo quadragesimo tercio. Notum autem sit quod hec presens donatio fuit facta in manu dompni Ebardi, magistri Gal- lie, et in manu venerabilis Petri de Roveria, magistri Provincie et cujusdam partis Ispanie, et in manu fratris Ottonis Sancti Odmerii et fratris Ugonis de Bezaniz ac fratris Petri de Arzacho et fratris B(erengarii) de Geguinole ac fratris Arnale deForcia. Quod autem de decimis superius statutum est, ita etiam firmamus sicut superius legitur, salva in omnibus donatione que ecclesiis facta est. Sig^num Raimundi comes. Sig^num Bernardi, Gesaraugustani episcopi. Sig^num Dodonis, Oscensis epis- copi. Sig^num Raimundus Dei gratia Ausonensis episcopus. Sig^num Guillelmi Roten- sis electi. Sig^num Guillelmi prepositi Rivipollensis. Sig^num Gregorii, electi Terra- conensis archiepiscopi. Berengarius, Gerundensis ecclesie episcopus. Guillelmus Gesaraugustensis. Sig^num sacrista. Petrus Rivipollensis abbas salvo jure Sancte Marie. ffcl Renalli magistri Gerundensis ecclesie. Berengarius sancti Felicis abbas. Sig^num Petri Barchinonensis archilevita. Petrus sacrista Barchinonensis. Sig^num Guillelmi sacriste Rotensis. Sig^num Arnalli Mironis comitis Palarensis. Signum Artalli comitis Palarensis. Sig^num Bernardi de Gomingo comitis. Sig^num Petri comitis Bigorre. Sig^num Guillelmi Raimundi dapiferi. Sig^num GaucerandidePinas. Sig^num Bernardi de Bello Loco. Sig^num Petri Bertrandi de Bello Loco. Sig^num Raimundi de Podio Alto. Sig^num Guillelmi de Gervera. Sig^num Raimundi deTor- roja, Sig^num Raimundi Berengarii de Ager. Sig^num Bernardi Guillelmi de Luciano. Sig^num Raimundi de Vila de Muls. Stg^num Berengarii de Torroja. Sig^num abba- tis For tuny Montis Aragonis. Sig^num Poncii clerici Barchinonensis, scriptoris comitis Barchinonensis, qui hoc scripsit. 206 GARTULAIRE DU TEMPLE CCCXV 1 143, vendredi 3 decembre. Copie du xnc s. : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Cartulaire A de Douzens, charte 45, fol. 33™ et 34ro. In nomine Domini. Ego, Raimundus Sachet, reddo et laxo ac desaparando omni- modis diffinio tibi, Arnaldo de Barbairano et aliis confratribus tuis de militia Templi Salomonis, presentibus atque futuris, meam 1 medietatem ipsius campi quern ego (fol. 3Uroj et frater meus, Bernardus Gaucelmi, tenebamus ad feuum de te, predicto Arnaldo de Barbairano, in terminio de Dozencs, ad Adegat; et totus ipse campus... (a) .... de Olivario... in flumine Aide... habebam medietatem et tenebam illam... sine omni mea retinencia et sine inganno reddo et absolvo ac diffinio tibi, Arnaldo,... ac possedendum... Et si homo aut femina per me vel per meam vocem illam vobis anpa- raverit,ego ero inde vobis legualis guirenhis sine inguanno... propter istam diffinitio- nem habui... predicte militie... et Ugone de Beciano et de te, jamdicto Arnaldo... sine inganno. Sig^num Raimundi Sachet predicti, qui sic istam cartam firmavit. Sig^num Bernardi Gaucelmi, fratris ejus. Sig^num Bernardi, cappellani de Dozencs. . . . Guilelmus Adaulphi scripsit jussione predicti Raimundi Sachet, anno millesimo G. XL. III. incarnationis Dominice, 111 nonas decembris, feria vi, regnante Lodovico rege. CCCXVI n43, jeudi 16 decembre. Copie contemporaine : Aix, Bibliotheque Mejanes, ms. 753, 1. In nomine Domini nostrilhesuXpisti. Sit notum cunctis tarn presentibus quam futu- ris quod ego, Maria dicta filia Ugonis de Marcholfo, et ego, Petrus Gaufridi, maritus ejus, bona fide et sine engan et absque omni retentione, per nos et per infantes nos- tros, et per omnes successores nostros, ut Omnipotens dimittat nobis et parentibus nostris omnia peccata nostra, donamus et offerimus et in perpetuum cum omni integritate, tradimus domino Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani tibi- que, Petro Rogerio, Deo militie etejusdem militie. fratris et ministri, et successoribus tuis, quandam partem territorii nostri de Podio Lupario, videlicet totum quantum habemus et habere debemus in territorio de Palude et de Aquiis Vivis, de crucibus in intus sicut est determinatum usque in terminum de Rosseto et usque in Rupes Montis sicut aqua versat. Hoc totum jam supradictum territorium cum omnibus infra existentibus, videlicet quicquid nos ibi habemus et per ullam vocem habere debemus, domino Deo et supradicte, militie, Templi donamus et concedimus et fratri- bus ejusdem militie, presentibus et futuris, et de nostro jure et potestate in eorum tradimus jus et dominium, ad habendum et possidendum suamque voluntatem perpe- tim faciendam absque nostra nostrorumque successorum aliqua inquietudine. Scripta fuit h§c carta anno Dominice incarnationis millesimo C°XL°III0, septimo decimo kalendas januarii, feria v, regnante Gorrado imperatore. Facta fuit hec donatio in cas- tello de Albania, videntibus et audientibus Fulchone Elisiario, Raimundo de Sancto Marcello, Gaufrido Dalmaz, Raimundo de Sancto Ihoanne atque Poncio Stephano et (a) Le texte est le meme que celui de la charte XXXCIII ; nous n'indiquons que les variantes. 1. Mot rip6U. CARTULAIRE DU TEMPLE 207 Berengario de Albania, et Raimundo Lombardo. Petrus de Magalaz scripsit mandato predictorum donatorum. Et ego, Rotbaldus de Albania, et uxor mea, Audilenz, per nos et per infantes nostros et per omnes successores nostros, pro remissione peccatorum nostrornm, donamus et offerimus perpetim domino Deo et militie Templi Salomonis Iheroso- limitani et tibi Petro Rogerii, ejusdem militie, fratris et ministri, et successoribus tuis, fratribus Templi, totum quantum habemus et habere debemus in ipso terri- torio de Palude et de Aquis Vivis, sicut est jam terminatum et di visum de crucibus in intus usque in terminum de Rosseto et usque in Rupes Montis, sicuti alii seniores de Podio Lupario hanc donationem fecerunt et laudaverunt. Fuit autem hec donatio facta in castello de Albania, videntibus et audientibus Raimundo de Albania, Beren- gario Bricio, Bertrando Ugoleno, fratre suo, Petro Sebencho, atque Wilelmo Bonifa- cio. Mandato Rotbaldi de Albania predicti isdem Petrus de Magalaz scripsit. CCCXVII [ii43— 1147] Charte originale partie a gauche, jadis scellee de trois sceaux : Paris, Arch. Nat., Ka3A n° 6? (i#r n° de la iro liasse de Colours) ; autre original (muni encore de deux sceaux) : Auxerre, Arch, dep., H. 675. Copie du xnr5 s. (inseree dans acte du 4 fevrier 1202/3) : Paris, Arch. Nat., S. 4967, n° 6. Edite : Quantin, Cartulaire general de I'Yonne, I, p. 46i. Analyse : Tardif, Carton des Rois, n° 452. ClROGRAFUM. |n nomine sancte et individue Trinitatis. Notum sit omnibus, presentibus et ' X futuris, quod inter monachos Vallis Lucentis et milites Templi de Golatorio, per manum Bernardi (a) Glarevallensis abbatis, facta est hec compositio : quod mili- tes Templi quicquid habebant in territorio de Girilli a divisione que est inter gran- giam ipsorum militum et grangiam monachorum, totum monachis concesserunt, id est medietatem atrii, medietatem decime et terras alias, ita ut deinceps a divisione predicta usque ad Sevei nichil nemoris neque terr§ adquirere possint milites Templi, nisi forte omnino gratis datum fuerit in elemosinam, ut nichil terrene subere ab eis accipiat is qui dederit; similiter et monachi Vallis Lucentis concesserunt militibus Templi quicquid habebant a predicta divisione usque ad ripam Venne., ita ut in valle ilia nichil possint adquirere nemoris seu terre, nisi forte gratis omnino ab aliquo fuerit datum, ut nichil terrene subere ab eis accipiat is qui dederit. Laudaverunt hoc Norpaudus (6) abbas Vallis Lucentis et frater Everardus magis- ter fratrum de Templo qui in Francia sunt ; et, ut hoc firmum permaneat, utriusque sigillo firmatum est, cum sigillo abbatis Glarevallis. Laudavit hoc etiam frater Hun- fredus, magister Golatorii. CCCXVIII [1143-1192.] Original : Toulouse, Arch, dep., Pezenas, 1. 27, n° 26 (Magalas). Si vero placet domine m§e., Ermengardi, vicecomitisse Narbone, dono ego, Pon- cius Ymberti, domui milicie de Templo Iherusalem totum hoc quod habeo vel (a) S. Bernard, abbede Clairvaux, m5 f 20 aout n53. — (6) Norpaldus, abbe de Vaului- sant, i,r avril 1129 f 17 aout 11 59. 208 CARTULATRE DU TEMPLE habere debeo in toto essari Ihohannis Paschalis de Octobiano, et in domo Ramundis Fornerie, quod totum teneo ad feudum de ipsa domina mea, Ermenjarda, in cas- tello de Magalato. Set, si ipsa domina mea, Ermenjardis, noluerit quod domus jam dicta de Templo hoc habeat, conquirat et gadagnet hoc de ea, pro amore Dei, vel pro avere. Et totum hoc prefatum dono et trado domui milicie Templi Iherusalem in perpetuum . Ego, domina Ermenjardis (a), vicecomitissa Narbone, per me et per omnes meos, laudo et confirmo cum hac carta illud testamentum quod Poncius Ymbertus in sua ultima voluntate condidit. Et etiam laudo et confirmo ea que in ipso testamento con- tinents, omni tempore valitura, CCCXIX n44, (i*r janvier— 3i decembre.) Copies du xn8 s. : Madrid, Archivo Nacional, Cart. B. 5g5, fol. 124, n° 333; ibid., fol. 191, n°43i. De illo molino de Agon. In Dei nomine, hec est carta donatio- ns et confirmationis, quern feci ego Sanza, uxor Sanz Sanz de Galur. Dono et concedo Deo et fratres Templi Salo- monis illo molinar de Agon qui fuit de ereditate de Sanz Sanz, meo viro, et suo filio Martin Sanz, salva, ingenu et libera, hoc quod inde habebam, pro anima mea *vel anima Sanz Sanz de me et posted- tate,per secula cuncta. Sunt testes : For- tunio Necones et don Apparicio, Bonet. Facta carta donationis in manu fratris Raimundi Bernardi , in era M . G . LXXX. 11. In Dei nomine, hec est carta de donatione que dono ego donna Sancia, mulierdeSan Sang de Galur qui fuit, a Deo et ad ipsos seniores de Templo, lo molinar de Agon, qui fuit deipsa hereditate de San Sang ; et facio hoc donativum pro redemptione anime de meo marito et pro mea anima. Et ego Martin Sang, fil de San Sang et de dona Sangia, laudo istum donativum su- prascriptum, et totas meas germanes insi- mul. Et sunt testes : Fortun Enecons, et don Aparigi et Bonet. Hoc donativum re- cepit don Raimon Bernad et alios fratres qui ibi erantin presentia, era MaGaLXXX*II*. CCCXX 1 144, (ier janvier — 3i decembre.) Copie du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo ; don Alvarez, 234, fol. cxvnr0. In Dei nomine. Ego Martynus Telis, nulla necessitate compulsus, nuliusque per- turbationis incursu perterritus, set propria ac spontanea mea voluntate, facio kartam venditionis et firmitatis Deo et fratribus Templi Salomonis, de hereditate mea propria, quam habeo in villa quam vocant Porzeli, propter unum equm apreciatum lxx mo- dios, tantum michi bene complacuit. Et ilia hereditas venit michi ex parte patris mei, et ilia hereditas habet jacentiam in sumitate Porzeli subtus montem Petram Scriptam, discurrente rivulo Guandia, territorio Sancta Maria. Do Deo et fratribus Templi Salomonis quantum ibi habeo vel habere debeo ex parte patris mei, de mon- tibus in fontibus ; per ubiilla potuerint invenire,habeant illam firmiter usque in per- petuum. Set si aliquis venerit et hoc factum meum irrumpere temptaverit, sit male- dictus et excomunicatus et habeat participium cum Iudaa traditore Domini, in (a) Ermengarde, vicomtesse de iNarbonne, n43— 1192 *j* i4 oetobre 1197. GARTULAIRE DU TEMPLE 20g gehenna, et illi perpetim habituram. Facta karta venditionis et firmitatis era MaGaLXXXaIIa. Ego Martinus Telis banc kartam propria manu roboro. Ego Alfon- sus (a), Portugalensium rex, confirmo. Sue Midiz confirmo. Johannes Midiz confirmo. Petrus Guterris confirmo, Pellagius, Petrus, Menendus testes. Suerius notavit. CCCXXI 1 144, (ier janvier— 3i decembre). Copies du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 595, fol. 20-20™, n° 43 ; et fol. 190™, n° 429. De testamento Petro Berengario. In Dei nomine. Hec est carta de destina- mento que fatio ego Petrus Berengarius eunucus vobis, seniores milites Templi Salomonis, in vita et in morte : dono Deo et vobis, fratribus presentibus et futuris, totum quantum in Novellas habeo et me ipsum,f/b/. 20vo;tam vineas et terras quam casas et casales, extra illo magolo quam plantavi in via de Ebro ; in tale interdictu ut faciam meam voluntatem dum vivam, extra vendere et inpignare et dare, dante michi victum et vestitum. Facta carta in manu fratris Raimund Bernard, et fratris Ugo de Tors, et fratris Rigald Viger, et fra- tris Richard, et Girald Gaveth. Testes : don Apparitio, Arnalt Pong, Petro Ber- nard, to toque concilio de Novellas. Era M.G.LXXX.II. In Dei nomine. Hec est carta que fa- tio ego Perer Belenger facio a Deo et a los seniores del Templo : dono les toto quanto que ego habeo in Novellas, casas et casales et piezas et vineas, foras lo maiolo que plante delante villa in ilia via de Ebro ; in tal interdictum que fa- cia, in mea vita, mea voluntate, foras non las venda, non las done, non las inpegnar. Fuit facta ista carta in manu de magister Remon Bernarde ; et fue- runt ibi frater Ucho de Tors, et Rigal Viger, et don Ricarde, et Guiralt Galvet. Et sunt auditores : don Aparicio, et Arnal Ponz, et Peire Bernarde, et toto concilio de Novellas. Era MaCaLXXXaII\ CCCXXII n43/4, samedi i5 janvier. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Pezenas, 1. 11, n' 7. In nomine Domini. Ego, Berengaria de Frangoliano, mater de Guitbert et de Ros el de Bompar et de Deusde lais per bona memoria adais de ma mort e per eretat de m'anima, totum quod ego habeo ni abere debeo en la parroquia de S. Maria de Fran- goliano, a domino Deo et milites Templi, emprimas infantibus meis suprascriptis que ibi sunt et fllii Ros Willelmo e mon alo ; in tali vero racione oc fatio qui si tu, Guitbert, o Bompar, o Deusde, o Willelmus filii de Ros, vultis traspassare ista laissa suprascripta a domino Deo et milites Templi, vos non abeatis partem in ereditate ista suprascripta ne quantum ibi pertinet, et vos filii mei habeatis possessiones vestras ad amorem Templi et fratres. Berengaria ista carta jussit scribere et manus suas firmavit et testes firmare roga- vit. $ Willelmus Porcelli presbiter. $ Geraldus Sigerii. $ Guitbertus de Boschet. Facta carta ista in mense januarii, feria vn, luna vm, anni ab incarnacione Domini M°.G0.XL0.III° (6), regnante Lodoico rege in Francia. Willelmus presbiter scripsit. (a) Alphonse, comte, 11 12, puis roi de Portugal, 25 juillet 1139 f 6 decembre n85. — (b) Le 1 5 janvier est un samedi, mais le 7° jour de la lime. Cartulaire du Temple 14 210 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXXIII ix44, mardi 18 janvier. Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. municip., Cartulaire de Richer enches, XX, fol. i3v#. Edite : MiB de Ripert-Monclar, op. cit., n° 22, p. a5. Petrus de Sancto Migahele et uxor eius dereliquerunt Deo et militibus Xpisti QUIGQUID REQUIREBANT IN DOMIBUS PETRI YlARIS. Hec carta describitur quatinus presentibus et sequentibus notificetur quod ego, Petrus de Sancto Michaele, filius Riperti de Cadarossa, et uxor mea, Burgundia, pro salute animarum nostrarum et parentum nostrorum, ut Deus et dominus noster illis culpas et peecata sua dimittat, immo vitam eternam concedat, quicquid in stagiam Petri Ylaris de Glaustro compellabamus, quam stagiam cum tenemento suo Geraldus Bertrandi, maritus uxoris m§§, in testamento suo Templo Salomonis et sacre, milicie dereliquid, nos similiter Deo et eidern sacre milicie dimittimus et laudamus, sine omni retinimento, servicio vel blandimento, et in manu Arnaldi, sacriste, Aurasicen- sis reliquimus. Actum est hoc Aurasice, in matrice ecclesia beate Dei genitricis Marie, xv°. kalendas febroarii, feria ma., luna x., per manum Arnaldi, sacriste, Aurasicensis, anno ab incarnato Salvatore M*.C0.XL°.IIH0. Copies du xn° s. : Avignon, Bibl. municip. Cartul. de Richerenches, A. fol. 57 ; B. fol. 6T0. Edite : MiB de Ripert-Monclar, op. cit., n" 9 et 82, p. 12 et 84. De donationibus quas fegerunt Petrus Ugo et uxor eius et filii sui 1 . In Dei omnipotentis nomine, pateat cunctis hoc audientibus, quod ego, Petrus Ugonis de Avisano, et ego, Brunecsendis 2, uxor ejus, et nos qui sumus eorum liberi, Ugo, Petrus Ugonis atque Bertrandus, bona fide et sine engan, pro remissione peccatorum nostrorum, damus 3 et offerimus domino Deo et militie* Templi Salo- monis Iherosolimitani, tibique Petro de Roveria atque Ugoni de Panato s, ejusdem militie 6 fratribus, et successoribus vestris in prescripta militia Deo servientibus, totum quicquid habemus vel habere debemus de camino qui transit per silvam usque ad Blacham 7 Bodichet usque ad Sanctum Albanum et inde usque in territorium de Golonzellis, videlicet medietatem stagni de Granolleto et totam terram cultam et in- cultam quam habemus et habere debemus infra istos terminos 8. Simili modo 9, damus 10 Deo et predictis fratribus Templi unam faissam11 de terra que est juxta Elsonem 12, queaffrontat in terris quas Nicholaus et G(erardus) 13 de Tornafort dederunt Deo et militie 14 Templi 15, et donamus quod ubicumque laboraverint vel laborare Variantes ; 1. B, ajoute : Deo-et fratribus de Templo et domui de Richarenchis. — 2. B : Brunescen- dis. — 3. B : donamus. — 4. B : milicie. — 5. B : Panatrio. — 6. B : milicie. — 7. B : Blacam. — 8 B ajoute : preter terras cultas, quas ibidem laborant homines de Golonzellas. — 9 B : vero. — 10. B : donamus. — 11. B : faisam. — 12. B : fluvium Elsonem. — i3. B : Geraldus. — 1 4. B : milicie. — i5. B : Templi, Eodem modo donamus Deo et fratribus Templi omnem decimam quam habemus in territorio de Bolbotono. Donamus eciam Deo et milicie Templi quid ubicumque laboraverint... cccxxiir n44> 7 fevrier. CARTULAIRE DU TEMPLE 21 I fecerint fratres domus de Richarenchis 1 in dominio, totum quantum in ipsa terra ab ipsis laborata, habemus vel habere debemus. Hec omnia pleno jure Deo et mili- tie 2 Templi et fratribus, tarn presentibus 3 quam futuris, concedimus et in perpe- tuum tradimus, ad habendum et possidendum absque nostra nostrorumque succes- sorum aliqua inquietatione 4. Facta fuit hec donatio in manu Petri de Roveria et Ugonis de Panato, supradicto- rum fratrum, qui dederunt s nobis pro caritate, ex elemosinis Templi, cvi. solidos Melgoriensium. Et fuit factum in presentia fratris Willellmi de Riallaco et aliorum fratrum, qui commorabantur in domo de Richarenchis, videlicet N(icholai) 6 capel- lani, Ugonis de Borboto 7, B(ertrandi) 8 de Ramati, Radulphi de Sancto Gervasio et Petri (fol. 57™ ) de Bellomonte, videntibus et audientibus N(icholao) 9 presbitero de Monte Securo, G(eraldo) 10 de Monte Securo, G(eraldo)11 de Tornafort, Ugone fratre ejus, W(illelmo)12 Gornabroc, B(ertrando) 13 de Borboto, N(icholao) 14 de Borboto, Pe(tro) Arnulfi de Taulinnano, Pe(tro) Papardi de Monte Securo. Scripta fuit hec carta anno Dominice incarnationis 18 M.G.XL.IIII, YII 16, ydus februarii(a), lunaXXX17. CCCXXV n44, 7 fevrier. Copies du xn° s. : Avignon, Biblioth. municip. Cartul. de Richerenches, XII, fol. 8V6. Edite : MiBde Ripert-Monclar, op. cit., n° 12, p. 16. De donacionibus Geraldi de Tornafort et uxoris sue, de medietate condamine et terre de galcamairoth. Sit notum cunctis, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Geraldus de Torna- fort, et uxor mea, Agnes, et filius meus, Berengarius, nos simul bono animo et bona voluntate, donamus omnipotenti Deo et beate Marie, pro remissione peccatorum nos- trorum et omnium parentum, per alodium franc, et milicie Templi Salomonis et fratribus omnibus, tarn presentibus quam futuris, medietatem condamine de Sancto Albano, que est in territorio deBolboto,et faisam unam, que est in eodem territorio, inter terram ejusdem milicie et terram Petri Ugonis ; et donamus dominium et direc- tum totum quod habemus vel habere ( fol. 9) debemus in terra de Galchameroz ; et similiter donamus et concedimus domui et fratribus omnibus, ubicumque illi ampli- ficare et laborare sive meliorare adquirere poterintmodo et deinceps. Nos, supradicti, donatores, donamus hec omnia supradicta Deo et domui et fratribus, presentibus et futuris, omnibus, sicut melius dici vel intelligi potest, ad voluntatem eorum per alo- dium franccum et chiti omni tempore. Factum est hoc in manu Petri de Roveria, (a) Pour que le 7 fevrier soit le 3oe de la lune, il faut Fannee 11 44 : done la charte est de Noel ou de la Circoncision. Variantes : 1. B : Richarenchas. — 2. B : milicie. — 3. B : futuris quam presentibus. — A. B : inquietudine. — 5. B : commoranbantur in domo de Richarenchas, videlicet... (une Jin et un debut de phrase manquentj. — 6. B : Nicholai. — 7 B : Bolbotono. — 8. B : Bertrandi. — 9. B : Nicholao. — 10. B : Geraldo. — 11. B : Geraldo. — 12. B : Willelmo. — i3. B : Bertrando de Bolbo- tono, Petro. — 1 4. B : Nicholao de Bolbotono, Arnulfi de Tauliniano atque Petro Papardi. — i5. B : incarnacionis. — 16. B : Septimo idus. — 17. B ajoute : Petrus de Magalaz scripsit. 212 CARTULAIRE DU TEMPLE ejusdem milicie fratris et ministri, in presentia fratrum istorum qui erant in domo de Richarensis, videlicet fratris Nicholai capellani, et fratris Ugonis de Panaz, et fra- tris Guillelmi de Riellacho, et fratris Ugonis de Borboto, et fratris Bertrandi, et fratris Radulfi, et Petri de Bellomonte, videntibus et audientibus et conlaudantibus istis, videlicet, Nichalo, presbitero de Monte Securo, et Geraldo, et Ugone, et Willelmo Corriabroch, et Petro Ugonis de Avisa, et Ugone filio ejus, et Bertrando de Borboto, et Nicholao de Borboto, et Petro Arnulfi de Taulina, et Petro Papardo de Monte Securo. Actum est hoc anno ab incarnacione Domini M0G'XL°I1II0,VH0 idus februarii, luna xxx\ Manifestum est quod nos, supradicti donatores, accepimus caritative a fratribus i equum qui bene valebat c. solidos Mergurienses veteres. Geraldus Barchinonensis, precibus G(eraldi) de Tornafort supradicti, hoc scripsit die et anno quo supra. CCCXXVI 1 144, ( ? 7 fevrier). Qopie du xir* s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richerenches, fol. 7™. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 11, p. i4-a5. Donatio de decima et duabus terris in territorto de Bolbotoke, quam dedit Ber- trandus, nepos Ugonis de Bolbotone, Deo et militibus Templi Salomonis. (fol. 8.) Sit notum cunctis presentibus atque futuris quod ego, Bertrandus de Bol- boto, bono animo et bona voluntate, dono et offero omnipotenti Deo et beate Marie et militibus Templi Salomonis et fratribus universis, tarn presentibus quam futuris, decimam et to turn quantum habeo vel habere debeo infra Urtidez et Elso et Alera et Riusech, plene et integriter per alodium franccum ; dono hoc totum quod habeo vel habere debeo infra istas imor. affrontaciones supradictas, preter solummodo tantum quantum habeo in manso de Lauter, quod in vita mea retineo, et post obitum meum revertatur totum similiter domui et fratribus universis per alodium franc. Et dono unam peciam terre, quam habeo in territorio de Bolboto, et affrontat ab oriente in terra Nicholai, nepotis Ugonis de Bolboto, a meridiein terra Petri Willelmi de Balmis, ab occidente in terra de Gauter sene, a circio in Elso. Et dono aliam peciam terre que est in eodem territorio, quantum ibi habeo vel habere debeo, que affrontat ab oriente in terra ejusdem milicie, a meridie in strata publica, ab occiduo in terra Nicholai, nepotis Willelmi de Borboto, a circio in Elso, quam ego tenebo in vita mea, et post obitum meum revertatur domui et fratribus universis, per alodium franc. Omnia hec supradicta dono et confirmo ego, Bertrandus de Bolboto, per alodium franc Deo et militibus universisque fratribus milicie Templi, presentibus et futuris, sicut melius dici vel intelligi potest, ad voluntatem eorum omni tempore ; hocdonum facio pro remissione peccatorum meorum et parentum omnium, in manu Petri de Roveira, supradicti milicie; fratris (fol. 8yo) et ministri, in presentia tratrum qui aderant in domo de Richarensis ; videlicet fratris Ugonis de Panaz, et fratris Nicholai capellani, et fratris Willelmi de Riellacho, et fratris Ugonis de Borboto, et fratris Bertrandi, et fratris Radulfi, et fratris Petri de Bellomonte. Videntes et audientes fuerunt hujus donacionis : Nicholaus, presbiter de Monte Securo, et Geraldus de Monte Securo, et Geraldus de Tornafort, et Willelmus Cornabroc, et Petrus Ugo de Avisa, et Ugo, CARTULAIRE DU TEMPLE 313 filius ejus, et Petrus Arniilfi de Taulina, et Nicholaus de Bolboto, et Petrus Papardi. Actum est hoc anno ab incarnatione Dominica M°.G0.XLS.IIII0., luna xxxa (a). Manifestum est quod ego, predictus donator, accepi a fratribus caritative i.pultrum, qui appreciabatur plus quam c. solidos Yalentianos. Geraldus Barchinonensis, roga- tus a Bertrando de Borboto, hoc scripsit die et anno quo supra. CCCXXVIl [ii44, 7 ftvrier— ii5i.] Copie du xn* s. : Avignon, Bibl. municip. Carlul. de Richer enches, fol. 57™. Edite : M1' Ripert-Monclar, op. cit.y n° 83, p. 84. Item, Petrus Ugonis. Notum sit omnibus hominibus qui sunt vel qui aderunt, quod ego, Petrus Ugonis de Avisano, ex dono quod dedi domui de Ricarenchis, scilicet omnes res meas quas habebam in territorio de Borbotone et de Richarenchis atque de Granolleto, inquieto Ugonem de Borbotone et fratres domus de Richarenchis pro malicia et paupertate mea, sed modo recognosco peccatum meum et culpam ; promitto in manu Ugonis de Borbotone, super textum evangeliorum, quod nunquam amplius fatiam et terram quam habent illi de Vallauria redimam. Et propter hanc donationem dedit mihi Ugo de Borboto unum trentenariurn de lana et unam saumatam annone valentem x. soli- dos Valentianorum et xx.iiii. solidos Melgoriensium. CCCXXVIII 1 1 44, (26 mars - septembre). Copie du xiv* s. : Rome, Vatican, fonds Vatican, n° 7241, f° 33ro et ibid., n° 4947, f° 46"°. Edite : Roziere, n° 34, p. 65-68. Migne, clv p. 11 27-1 129. Gf. Rohricht, reg. n° 226. Ego Balduinus Dei gratia sancte Ierusalem rex Latinorum quartus... Hujus rei testes sunt : Gaufridus, abbas Templi Domini, Sehebrandus, abbas sancte Marie latine, Petrus, Dominici Sepulcri prior, Henricus, Montis Oliveti prior, Raimun- dus Hospitalis magister ; Petrus Guillelmi, Stephanus de Gapella ; Guillelmus Fauco, Gaufridus et Fulcherius1 ambo fratres Templi Salomonici... Facta est hec carta anno et incarnatione Domini MGXLIV indictione vn. CCCXXIX n44, (26 mars-i4 avril u45). Copies du xvne s. : Cartul. de Marmoutiers, Paris, B. N., collection Gaignieres, n° 164, p. 61. Edite: Archives d'Anjou, II, p. 90. Carta Ulgerii episcopi, de ecclesia Veri data canonigis Sancti Maurilii. Ego Ulgerius Andecavensis ecciesie dictus provisor episcopus... dedi et con- cessit., ecclesie sancte virginis Marie et sancti Marsilii Andegavensis ecclesiam Veri... (a) Quoique le mois ne soit pas indique, il semble bien que cette charte a ete donnee le meme jour que la precedente. 1 . Je crois qu'il faat supprimer et et lire : « Guillelmus Fauco, et Gaufridus Fulcherius » ; ces deux-ci etaient chevaliers du Temple. 3l4 CARTULAIRE DU TBMPLB Huic dono interfuerunt : Raimundus, magister militum Templi.... Data predicta ecclesia anno ab incarnatione Domini MGXLIV0, regnante apud Francos Ludovico, Gaufrido juniore, Andecavorum comite et Normannie duce, filio Fulconis comitis qui post fuit rex Ierusalem. CCCXXX 1 144, (26 mars— 14 avril u45). Original (dechire) : Dijon, Arch, dep., H. i23o, Gommanderie de la Romagne. Edite ; Petit, Hist, des Dues de Bourgogne, t. II, p. a33-4. Notum sit omnibus hominibus, tarn futuris quam presentibus, quatinus Iohannes de Curtocampo Deo et militibus Templi dedit quidquid habebat in confinio molen- dini Thegerii, exceptis quinque campis, videlicet a rivo Gutt§putei usque ad fines Gurticampi et juxta rivum unum juger deforis, et dedit unum pratum ultra aquam in painis prope cursum molendini, et hoc quod habebat in communione Gam- pi[c]audi. Hoc laudavit Adda, cognomine Ghartas, uxor Iohannis, et Petrus, Rai- naudus, Guilermus, filii eorum, et Annilina filia. Iterum, dedit quidquid habebat in maretis et in salicetis, et quidquid tenebatur ab eo. Testes sunt ex parte domini Iohannis : Gosbertus, sacerdos, Robertus majo[r] [AJrlebaudus, Iohannes ; ex parte Odon[is], militis Templi, in manu cujus hoc totum factum fuit, testes sunt : Odo de [Furno], Hugo de Sancto Mauricio, Odo, films Marthe. Hugo de Aces iterum dedit quidquid habebat in supradic[to territorjio. Testes sunt: Iohannes de Curtocampo, Odo Boceus, Valo Amaseus, Rodulfus de Sancto Michaele. T[heoderi]cus de Fontanis donavit quidquid habebat a rivo Gutt§ usque ad fines Gurticampi [ laud]avit et quidquid habebat in ma[retis . . . lau- d]avit Aimo, frater Theodorici, et uxor et filii. Testes : Pontius de Fontanis, Guir- ricus Gharu[ et Hugo, frater ejus, dederunt quidquid habebant in hac divisione et in ma[retis ]. Testes sunt : Iohannes de Curtocampo, Vaudricus major, Hunbertus, Vauth[erius ] divisionis quidquid habebat in hac terra et in maretibus. Hoc lauda[ ] Rainau- dus de Cuse, Petrus de Moracens. Hunbertus de Lisse dedit quidq[uid ] frater ejus, Bertinus, Hunbertus sacerdos, Aimo Golumba. Omnes homines de [ ] et militibus Templi dederunt quidquid habebant in maretibus et in salicetis. Hoc laudaverunt [ ], quidquid habebat a divisione Pomerii usque in aquam. Mater ejus laudavit et frater et sorores .... ] Wido de Vilismo. Gausbertus de Sancto Mauricio dedit duo jugera ante molendinum. Testes Hug[o . Wiljlelmus carpentarius. Hebrardus. Martinus et Gualo, frater ejus, domum laudaverunt et molendinum facere et ea que tenen[t .... ]. Gosbertus de Dissummo audivit et Iohannes de Curtocampo et uxor ejus, Berceius et uxor ejus, Berardus et Niger, frater ejus, pater et mater. Arbiricus et uxor Deo et domui Templi dederunt et laudaverunt ex parte sui mili- tes et fratres possidere que tenent. Testes Berceii : Milo de Secuneo, Ricardus cle- ricus, Gosbertus de Dissummo, Thegerius de Secuneo. Testes Berardi : Gosbertus Dissummo, Hugo de Sancto Mauricio, Iohannes de Gurtocampo. CAR TULA IRE DU TEMPLE Arbiricus Pignerius et uxor ejus dederunt Deo et domui Templi quidquid habebant a rivo Gutt§ usque ad fines Gurticampi. Rainaudo de Guiseio, Petro de Dardenaco, Rodulfo filio Humberti Largi testibus. Dodo dedit quidquid habebat a rivo Gutte usque ad fines Gurticampi. Testes : Gosbertus, Gaufridus, Bartholomeus notarius. Arlebaudus dedit quidquid habebat a rivo Gutt§ usque ad fines Gurticampi, excepta medietate unius campi quam retinuit in suo dominio. Testes : Girardus de Chavannis, Aedelina prepositissa, Humbertus sacerdos, Wido Martha. Lanbertus et frater ejus, et nepotes et uxores et filii dederunt quidquid habebant a rivo Gutt§ usque ad fines Gurticampi, preter unum campum quern retinuerunt. Tes- tes : Gosbertus miles, Iohannes, Odo major. Aubertus dedit quidquid habe[ba]t a rivo Gutt§ usque ad fines Gurticampi et in maretibus et in salicetis, et in alodio desuper Gurtumcampum. Testes : Wido de Durtis, Airno presbiter, [Ghjristianus. Hoc donum laudavit uxor Auberti et mater ejus. Testes de Auberto : Gislebertus, Petrus Peregrinus, Alermus prepositus. Virricus Charves dedit quidquid habebat a rivo Gutte usque ad fines Gurticampi. Testes : Pontius, frater Leobaudi, Nocherius pauper, Gosbertus Dissummo. Gislebertus iterum dedit partem sui alodii quod est desuper Gurtumcampum. Testes : Iohannes de Curtocampo, Rainaudus de Guse, Petrus de Moracens. Hugo de Bellmonte et Hugo, filius ejus, dederunt quidquid habebant infra divisio- nem istam a rivo Gutte usque ad fines Gurticampi, et chavannias, quas dominus Odo Boccus tenebat ab eo. Testes : Ricardus de Fritis, Wido Ravinellus. Gosbertus de Firmitate laudavit hoc donum, vidente et audiente Gosberto de Divione. Tuxor Gos- berti concessit^ teste Aimone Bucca. Aelardus de Meorna dedit quidquid habebat in mareto et in saliceto. Testes : Hun- bertus de Orreto, et filius Aelardi. Milo de Bigorno et filius ejus dederunt quidquid habebant in mareto et in saliceto. OdoBoceus quidquid habebat in mareto etin saliceto, dedit Deo et militibus Templi. Milo de Secuneio dedit quidquid habebat infra divisionem istam a rivo Gutte usque ad fines Gurticampi et in mareto et in saliceto. Rainaudus de Guseio, Gosbertus Dis- summo testes Milonis de Birgono et Odonis Bocei. Aelluinus, Rainaudus, Aeiermus prepositus, et Girardus Extraens gladium dederunt pratum quod erat in Painis; et quidquid habebant in mareto et in saliceto. Uxor[....] et mater ejus et Philippus, frater ejus et filius laudaverunt. Testes : Odo Boceius, Rainaudus de Cuseio, Oedrus. Ricardus d[ J dedit quidquid habebat in saliceto. Teste Gosberto. Ricardus de Ghanlinto et domina de Perceio dederunt quid [quid habebant ? . . in marejto et in saliceto. Testibus Gosberto et Odone. Et Odo dedit quidquid habebat, teste Gosberto. Gosbertus pres[b in ma]reto et in saliceto. Testes sunt : Iohannes de Curtocampo et uxor et Alaebaudus frater sacerdot [is . . sa]cerdos, videntibus istis : Hugone de Villa, Hugone de Riis, Vaudrico de Perceio [W ? ] infra rivum Gutt§ et fines Gurticampi. Hoc laudavit uxor ejus. Testes sunt [ CARTULAIRE DU TEMPLE Rufus dedit quidquid habebat de rivo Gutte. usque ad fines Gurticamp[i .... ] besia quidquid edificaremus in mareto et in saliceto concessit et quidquid lucrarem[us ] videntibus monachis suis et audientibus Pontio de Sruinne, Auberto de Tul[lP . . ] dedit quidquid habebat in mareto et in saliceto. Teste Girardo, avunculo suo. Aimo c[ ] de fonte talem partem qualem solebant habere in sabbato et in die dominica et quid[quid ] sui laudaverunt. Testes sunt : Hugo de Goulenz et Wido de Vercilliis. Wido de Goulenz ? dedit ? | ] quidquid habebat in [mareto et] in saliceto. Testes : Guirricus, frater ejus, Gosbertus Dissummo. Item, Milo de Reneves dedit [Deo et militibusj Templi de Romania duo[s . . . . . . . f] rumen ti in decimis de Alteri, laude et voluntate fratrum suorum Gido- nis et Walonis, sub h[is testibus ?] : Ugone Lierles, Hugone [ ] Haimo clericus de Alteri, Roberto preposito de Alteri. Item, Ugo de Bellomonte dedi[t dom]ui Templi de Romania, laud[e filii sui] Huonis et assensu,terciasde Alteri et meliorem hominem ejusdem villepreter unum; et i-lle homo [don]atus predict^ domui vocatur Ernaudus [ ] dedit Deo et predicte domui campum quern tenebat pro corveia sua. Insuper dedit eidem domui quicquid acquirere possent fratres ejusdem domus in predicta villa ut libere possiderent. Hujus rei testes sunt : Ioibertus vicecomes, Haimo Columba, Ricardus de Fritis, Wido Ravineas de Oselli, Milo de Poians. Item, Ugo de Aceas dedit Deo et prefate domui quicquid habebat in boscho de Ghames. Inde testes sunt : Werricus, frater ejusdem, Poncius de Arnai, Galo. Acta sunt haec anno ab Incarnatione Domini millesimo G.XL.IIII. Innocentio (a) papa superstite, Philippo (6) regnante, Gothefrido (c) pontificante, Odone (d) duca- tum tenente. CCCXXXI n44, (i"-3o avril). Copies: duxii* s. : Madrid, Arch. INacionale, Gartul. B 5g5, n° 280, fol. io2t0-io3 ; et n° 349, fol. i33-4 ; du xve s. : ibidem, Gartul. Magno, III, n° 291. In Dei nomine et ejus gratia, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Hec est donativo que fecit donna Taresa per anima de Lop Lopec ad illos fraires de illo Templo, uno molino que habet in Zarachoga, in termino que dicitur Gaschallo, et habet afrontacio- nes de una parte ilia via publicha,dealia parte uno molino de senior Lop Sancde Bel- git, et donat illis francum et liberum ad propriam hereditatem, per secula cuncta amen. Et qui hanc cartam vel isto donativo (fol. 103) infregerit, fiat maledictus et cum Iuda traditore in inferno damnatus. Et sunt visores et auditores : Gargia Ortiget Lop de Kastelazol, et Lop Fortunones de Ricla, et Gargia Dominig. Facta carta in (a) Innocent II, i4 fevrier n3o f 24 seplembre 11 43. — Erreur du scribe : le pape Inno- cent III etait mort le 24 septembre n43; il faudrait ou Gelestino (Gelestin II f 8 mars n44) ou Lucio (Luce II, 12 mars 11 44 *h i5 fevrier 11 45) ou Eugenio (Eugene III, i5 fevrier 11 45 f 8 juillet n53. — (b) Autre erreur du scribe, corrigez : Ludovico. — (c) Godefroy, eveque de Langres, c. n4o *J* 8 novembre 1164. — (d) Odon II, due de Bourgogne ii4a i* septem- bre 1 162. CARTULAIRE DU TEMPLE 21 7 mensse aprilis, quando Raimundus(a), chomes Barchinonensis, tornavit de ilia hoste de Montpestler (6), et conquesivit Tarazona de Portoles et Sos de rex Gargia (c) ; regnante R(aimundo) comes Barchinonensis in Barzelona et in Aragon, rex Gargia in Pampelona, Aldefonsus (d) imperator in Castella, episcopus Bernardus (e) in Cesa- raugusta, episcopus Micahgl (/) in Tarazona, Petro (g) Taresa in Boria,domna Taresa filia comes Rodric in Ricla, Artal in Alagon, Gargia Ortig in Fontes et in Pinna, senior Lop Sang in Belgit, Rodric Petreg in Epiia ; era MaGaLXXXaIP, et hoc jfe fecit- CCCXXXII ti44, (c. avril). Original scelle : Paris, Arch. Nat. K a3b, n° i58. Edite : Cartulaire general de Paris, n° 3a i qui date : c. n45. Donation aux Templiers par le doyen Barthelemy. In nomine sanctg et individue Trinitatis Amen. Quoniam salus animarum orationi- bus, elemosinis, ceteris et beneficiis feliciter comperiatur, ad hgc tota animi aviditate intendere universi debent christiani. Notum itaque fieri volumus tam futuris quam presentibus, quia ego Bartholomeus, decanus Parisiensis, et totus beatg Marig con- ventus illos lxu solidos, quos de dono et elemosina regis in Gambitorio habebamus, sacrosancto Salvatoris nostri Templo et reverendis militibus Templi ejusdem, haben- dos in perpetuum concessimus et dedimus. Hoc etiam donum, gloriosus rex Franco- rum, Ludovicus approbavit et commendabili auctoritate sua confirmavit, presente sanctg religionis patrono et patre, videlicet Glare vailensi abbate, et domino Andree de Baldimento, et compluribus pig recordationis viris. Ut autem hujus doni tenor apud posteros nostros inmutabilis persistat, hanc carlam nostri sigillo capituli muni- vimus, et subscriptis testium nominibus corroboravimus. Signum Bartholornei decani. $ Alberti precentoris. $ Stephani archidiaconi. $ Bernardi archidiaconi. $ Ivonis archidiaconi. $ Germundi presbiteri. $ Odonis presbiteri. $ Petri diaconi. $ Goisleni diaconi. $ Herluini diaconi. $ Anselli subdiaconi. $ Andreg subdiaconi. $ Urbani subdiaconi. $ Philippi pueri. $ Petri pueri. $ Stephani pueri. Ex parte domini regis testes fuerunt : Guilelmus buticularius, Symon Ternelli, Gillebertus Sagitta,quos rex in capitulum nostrum ad nos misit, ut ejus concessionem et approbationem prefati doni testificarentur (h). (a) Raymond Berenger, comte de Barcelone, ii3i f 6 aout 1162. — (b) L'expedition du comte de Barcelone contre Montpellier eut lieu en 11 43. — (c) Garcia, roi de Navarre, 11 34 •J- ar nov. n5o. — (d) Alphonse, roi de Galice 11 12, roi de Gastille et Leon 1126, couronne empereur d'Espagne 26 mai 11 35 f 21 aout 1157. - {e\ Bernard, eveque de Saragosse, 1107- n52. - (f) Michel, eveque de Tarrazzona, 11 19 f ii5i. — (g) Pedro d'Athares, sr de Borja et de Tauste, n35-n48 i* n52 (Jaurgain : Vasconie, II, p. 218). — (h) Nous datons cette charte de 1 1 44 c. avril, car, a cette date, saint Bernard et Andre de Baudement etaient venus aupres de Louis VII pour negocier la paix entre lui et Thibaut, comte de Champagne. (Vacandard, Hist, de saint Bernard, II, p. 198.) 3j8 cartulajre du temple CCCXXXIII u44, mai. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Berenger, IV, perg. n° i64. Edite : Bofarull y Mascaro, Collection de documentos, IV, n° XLVI, p. io4-io5. In Dei nomine Ego, Raimundus Dei gratia comes Barchinonensis .... facio hanc cartam donationis et confirmationis tibi, Zecri de Barbastro, meo judeo Facta carta in era MGLXXXII, in mense madio, in castro qui nominatur Montison. . episcopus Michael in Tarazona, dompno Petro de za Ruera in jamdicto Montson magister CCCXXXIV u44, 12 mai. Gopie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulaire B, 5g5, n9 279, fol. 102. In nomine domini nostri Ihesu Xpisti amen. Ego, Micael(a), Dei gratia Tirassonensis episcopus, facio hanc cartam donationis et confirmationis vobis, seniores deilloTem- plo, nomine Ramon Bernarde et totos alios fratres et seniores, majores et minores, qui estis de supradicto Templo. Placuit michi libenli animo et spontanea voluntate mea et propter remedium anime me,e, et animabus parentum meorum vel omnium fidelium defunctorum, dono et concedo vobis in Tirassona, illas casas quas ego camiavi cum Garcia Blasa, cum ingressu et regressu, et cum toto lure solar, ermo etpopulato, qui pertinet vel pertinere debet ad predictas casas. Et hocdonativum laudo et concedo vobis illud, ad vestram hereditatem, per facere (fol. 102yo) inde totam vestram volun- tatem. Testes sunt de hocdonativum : don Vi talis prior, don Bernarde de Ager archi- presbiter, Berengarius caputscole, don Iohannes de Alfos, don Bertran de Ager^ Arnald Truvers, Sancius filius Enneco Arceg. Signum ffa episcopi Michaelis. Facta carta era MaGaLXXXaIIIa, mi0 idus madi. CCCXXXV [u44, i5 mai] lundi. Original : Marseille, Arch, dep., fonds du Temple H 81 Sales. R(aimundi) de Bassinarges. Ego Raimondus de Bassinargues, cum cognata mea que vocatur Ponza, que fuit uxor Guillelmi fratrismei,eumconsilio de Teiric, vendimus tibi W(illelmo)de Rriallac et ad domum Templi et ad fratribus qui modo sunt et in antea venerint, duas partes de unam faisam de terra que est in riperiam d'Antegol pro c solidos Podiensis et mi sextarios de blat ; et ex una parte clauditur cum terra de Teiric et [ex al]ia cum terra P. Pelegrini et de domo Templi. Hoc vidit et audivit B. capellanus, et Stephanus capellanus, et W. deFraisenet, et Petrus diaconus, P. Spina, R° Vanator, D. de Brizo. Carta ista fuit facta mense madio, regnante Lodoico rege, feria 11, luna vim. (a) Michel, evSque de Tarazzona, 11 19 f ii5i. CARTULAIRE DU TEMPLE 219 CCCXXXVI n44, (1— 3o) juin. Copies du xir9 s. : Madrid, Archivo Nacional Cart. B, 5g5, n° 281, fol, io3TO, n° 273, fol. 98™ (debut seul); n° 369, fol. i44vo. In Xpisti nomine. Ego Galindo Garceg de sancti Vincentii, facio hanc cartam dona- tionis et confirmationis domino Deo et ad ilia cavalleria et ad fratres de Templum Salomonis. Placuit michi libenti animoet spontanea voluntate et propter amorem Dei omnipotentis el remissio peccatorum meorum vel parentum meorum; dono Deo etjam dicta cavalleria ilia quarte parte de ilia almunia de Anniesse subtus Exeia, que fuit de senior Lope Garceg peregrino, meo tio, qui dedit illam ad sua muliere, et sua mu- lier dedit michi; ita ego dono earn et confirmo ad fratre Pere de za Ruira et ad fratre Ramon Bernad et fratre Berenger deTarascon, et alii socii eorum,utsit hereditas pro- pria jam dicti Templi et omnes ibi fratres habitantes per secula cuncta, et accepi inde a caritate de fratres supranominati una mula. Si quis homo aut femina dirumpere voluerit hoc meum donativum, sit a Deo maledictus et dampnatus in inferno inferior!. Amen. Sig^num Galindo Garceg qui hanc cartam rogavit scribere (fol. 10U) et testes firmare. Sig^m Sancio Garceg fratre ejus et teste. Sunt fides de saivetate : Garcia Gar- ceg de Oscha, et Enneco Acenarig de sancti Iohannis castello ; visores et auditores et testes : Ferriz et Maza, et Frontin, et Fertunio de Bergua, et Gargia Romeo et Petro fratre ejus. Facta carta in mense junii, in era MaCaLXXXalI\ in civitate Oscha, domi- nante comes Raimundo in Aragonia et in Barchinona, episcopo Dodo fa) in Oscha, episcopus Bernardus (b) in Gesaraugusta. Ego Raimundus, scriptor comiti, hanc car- tam scripsi et hoc Signum^ feci. CCCXXXVII n44, vendredi 16 juin. Copie du xii° s. : Toulouse, Archiv. depart. Cart. A de Douzens, ch. i45, fol. io6vo. In nomine Domini. Ego, Pontius Rogerii de Villalerio, et ego, Guiraldus Adrig, consubrinus ejus, donamus unam terram nostram de alodio nostro, quam habemus insimul, domino Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherosolimitani ; et est ipsa terra in terminio de Villalerio, ad pontem de Olvei et affronta de altano in terra Rai- mundi Petri, a meridie in flumen Olvei, a circi in terra ejusdem militie, de aquilone in via et in honore ipsius militie. Quantum infra istas affrontationes habemus et ha- bere debemus, totum donamus per alodium Deo et predicte militie et ministris ejus, Petro de Rueria el Pontio de Luancione et Arnaldo de Barbairano ceterisque confratri- bus in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futuris, ad habendum illam ac possedendum suamque voluntatem perpetim fatiendum, sine omni contradiccione ac sine nostra retinentia et sine inguanno. Et si homo aut femina illam eis anparave- rit, nos erimus inde eis leguales guirenti sine inguanno. Hoc autem facimus propter amorem Dei et propter xx solidos Ugonencos octenos et dimidium modium frumenti et mi sextarium ordei, que habuimus de predictis ministris militie, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore. $ Pontii Rogerii et Guiraldi predicti, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Raimundi Petri. $ Rogerii, fratris Guiraldi predicti. $ Guillelmi Mancip. $ Arnaldi filii Guille. Guillelmus Adaulphi scripsit jussione pre- dictorum Pontii Rogerii et Guiraldi, anno millesimo G.XLIIII. incarnationis Dominice, xvi kalendas julii, feria vi, regnante Lodovico rege. (a) Dod, eveque de Huesca, n34-n6o. — (6) Bernard, eveque de Saragosse, 1137-1 i5a. 220 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXXXVIII n44, io juiliet. Original : Madrid, Archivo Nacional, lej. 38-43, charte partie par « signum corroborationis et firmitatis ». Copies du xne s. : Madrid, lej. 38-43 ; ibid., Cartulaire B 195, fol. i36-i4i, no 352 ; du xni* s. : S. Gervasio « libre vert del armari deii » fol. 68; du xv'; Madrid, Arch. Nac, Car Mario Magno, IV, p. 427, n° 43a, et I, n° ao3, fol. 96. Edite: J. Miret y Sans, Cartonal dels Templers... de Gardeny y Barbens (Barcelona, 1899), page i3-i4- In Dei nomine et ejus divina dementia, scilicet Patris et Filiiet Spiritus sancti amen. Ego vicecomitissa Talesa, jussu domni mei vicecomitis Gaston (a), dono et concedo domino Deo et militibus Templi Iherosolimitani oranem meam hereditatem, quam habeo in Qaragoca et in terminis ejus et in Supratel similiter, totam ad integrum ; libenti animo et spontanea voluntate dono illam eis,cum consilio et consensu domini Petri (b) vicecomitis et nepotis mei, pro anima domini mei Gaston vicecomitis, qui earn adquisivit cum sanguinis effusione et gloria triumphali, et pro anima mea simi- liter et remissione omnium peccatorum nostrorum et cuntorum fidelium Xpistiano- rum, ut habeant et possideant earn jure hereditario, salvam et liberam el ingerram per secula cunta, amen. Testes sunt hujus donationis et confirmationis : Artal Auger, Guilem de Iacas, Sanz Parra, Arnal de Gornes, Peix Oldeger de Oloron, Vital de Ste- ven, Arnal Galician, Galician, Ponz Esteven, Galvet, Bernard Andreu, et alii multi probi homines de Iacha. Domine Talese Sig^num et domini Petri vicecomitis. Factum estautem hoc donatiumin Iacha vi idus julii, era millesima GaLXXXaIIa, comite Barchinonensi Raimundo Berengarii (c) regnante in Aragon et Suprarbi et Ripacurta etQaragoga, episcopus Dodo (d) in Osca, episcopus Bernardus (e) in £ara- goga, episcopus Vilelmus Petri in Rota (/"), episcopus Micael (g) in Tirassona, viceco- mes Petrus in Bearne, episcopus Ramon in Lascar (A), episcopus Espagol in Oloron(i), rex Garsia (j) in Pampilonia et episcopus Lupus (k), imperator Illefonsus (/) in Gas- tella, archiepiscopus Gillelmus in Auxi (ra). CCCXXXIX 1 1 44, 4 septembre. Copies du xiii9 s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. Mas-Den, n° 69, fol. 43. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, i885, p. 719-20. In nomine Domini. Ego, Raymundus de Monte Esquiuo, jaceo in egritudine et timeo ut non venia mihi subito repentina mors ; ideo facio hoc meum testamentum (a) Gaston (IV) vicomte de Beam f n3o. — (b) Pierre de Gavaret, vicomte de Beam 1 1 34 f c. n54 — (c) Raymond Berenger, comte de Barcelone ii3i f 6 aout 1162. - (d) Dod, eveque de Huesca 11 34— 1160. — (e) Bernard, eveque de Saragosse, 11 37 — 11 5a. — (f) Guil- lem Perez, eveque de Roda et Lerida, n43 f 17 decembre 1176. — (g) Michel, eveque de Tiraz- zona, 1119 f n5i. — (h) Raimond, eveque de Lescar,? — 1 1 54. — (i) Espagol, eveque d'Ole- ron (non cite par Gams). — (j) Garcia, roi de Navarre, n34 f n5o. — (k) Loup, eveque de Pampelune, n 42—1 159. — (I) Alphonse, empereur d'Espagne, 11 35 f 21 aout 1 157. — (m) Guillaume, archeveque d'Auch 1126 c. n66( — 1170). CA.RTULAIRE DU TEMPLE 22 1 scribere, ut si mors mihi advenerit, distribuo omne meum mobile, et inmobile, sicut hie fuerit scriptum. In primis, dimito corpus et animam meam in manu Dei omni- potentis et beate Marie, Dei genitricis, de Manso Dei, et in manu de fratribus milicie Xpisti Iherusalem, scilicet Petri de Ruira magistri et Bernardi de Petra Lata, fratri. Et dimito, in remissione peccatorum meorum, Deo et predictis ( fol. 43™) fratribus milicie Xpisti alodium meum, scilicet mansos et bordas qui sunt ad Glusam in valle Bona et adTerrades quantum ibi habeo et possideo. Etinsuper, dono et dimito domino Deo et sue milicie predicte alium alodium meum, in Aleiano quantum ibi mihi dimisit pater meus pro hereditate; cum cavallum meum meliorem et guarnimentum meum et inter morabatinos et besantz lxxx. et brisal i de cendat. Sicut superius scriptum mando Raimundo Monacho et Bertrando de Petra Lata, ut sit adimpletum pro anima mea. Actum est hoc ne nonas septembris, anno M°CeXL.IlIr° a nativitate Xpisti. Sig^num R(aymundi) qui istum testamentum scribere jussi, firmo et laudo, testibus firmare rogo. Sig^&num Bernardi de Petra Lata. Sig^num Berengarii de Aleiano. Sig^num Raymundi de Valle Bona.SiG^NUM Armentera. Raymundus Monachus, qui hoc scrip- sit >fi. CCCXL 1 1 44, (i3 novembre- n52). Edite : Migne, Patrologie, clxxxii, lettres de S. Bernard, n° 289. Dilecte in Ghristo filie M(ilisendi) (a) regine Ierosolymorum, Bernardus Glare Vallis vocatus abbas, misericordiam a Deo salutari vero. Miror quod a multo jam tempore non vidimus litteras tuas .... Sane intervenit An- dreas charissimus avunculus meus... scriplo suo nobis signiflcans meliora : quod sci- licet pacifice et mansuete te habeas, sapienter et consilio sapientium te et tua regas ; fratres de Templo diligas et familiares habeas; periculis imminentibus terre... saluto- ribus consiliis et auxiliis provide et sapienter occures... neque enim quia regina es, indignum tibi viduam esse, quod si voluisses, non esses CCCXLI u44, 25 decembre. Original : Barcelone, Archiv. Cor. Arag. R. Bereng. IV, perg. 169. Sit notum cunctis, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Ermessendis, uxor que fui Berengarii de Roveria et mater Raimundi de Roveria, bono animo et bona volun- tate, pro remissione peccatorum meorum et filii mei supradicti atque etiam omnium parentum meorum, dono, dimitto atque solvo domino Deo et milicie Templi Iheroso- limitani Salomonis et fratribus ibidem summo Regi militantibus, presentibus et futu- ris, omnem sponsalicii mei vocem et donum, quod sponsalicium fecit michi condam reverendus vir meus, Berengarius, qui nunc est frater et miles, Deo gracias, ipsius bone milicie. Propterea, sicut superius scriptum est, ita dono omnem sponsalicium quod habeo in Roveria et in terminio ejus, Deo et militibus Templi Salomonis, sicut melius dici vel intelligi potest, ad voluntatem suam. Omnia hec dono in quocumque loco habeo vel havere debeo, in manu Petri de Roveria, magistri ejusdem milicie, et (a) Melissinde gouverna le royaume de Ierusalem depuis son veuvage (i3 nov. n44) jus- qu'emi52. 222 CARTULAIRE DU TEMPLE in presencia fratrum videlicet Petri de Arczag, Raimundi Bernarcli. Actum est hoc viii0 kalendas januarii, anno ab incarnacione Dominica M0C0XL°IIII\ Sig^num Ermes- sendis, que hoc dono firmo et testes firmare rogo. Sig^m Raimundi presbiteri. Sig^m Berengarii de Farracia. Sig^m Petri Raimundi. presbiteri. Sig^m Mascors. Sig>$Jh. Berengarius presbiter qui hoc scripsit et >J< sub die et anno quo supra. CARTULAIRE DU TEMPLE 225 CCCXLIX 1 145, 25 fevrier. Copie notariee du xmc s. : Barcelone, Arch, de la Gour. d'Aragon, Raim. Ber. IV perg. 186. Edite : Bofarull, Collection de doc. ined. t. IV, p. io5. In Dei nomine. Hec est carta et memoria de donativo facto cum conveniis et de ger- manitate, tali modo quod ego D.Perdiguero et D. Almoraveth et G. de Griavolet Fer- rer de Benavar damus Deo et domui milicie Templi et fratribus ibi Deo servientibus, videlicet fratri Randulfo et fratri R. et fratri B.. Damus vobis de nostra hereditate de Alfoceja etde suo termino de heremo et populato,de aquis et de erbis et delignis, de monte et de piano, et de soto, toto quanto nobis pertinet vel pertinere debet, sicut domi- nis in sua propria hereditate, sic damus et concedimus Deo et vobis quintam partem et retinemus nobis quatuor partes, scilicet unusquisque suam partem, et colligimus vos et fratres vestros in quintam partem quam vobis damus, sub tali videlicet condi- tione quod adjuetis nos in omnibus etprotegatis et deffendatis noset nostra, videlicet uxores et filios et filias, famules et ancillas, ovesetboves, jumentaet peccora, et omnia nostra tanquam vestra propria, pro posse vestro sine fraude. Ita videlicet quod si ali- quis nostrum vel de nostris tarn de ominibus quam de jumentis captum fuerit a Xpis- tianis in Aragone sive in Navarra vel in Gastella, vos fratres Templi demandelis et abs- trahatis tanquam vestram propriam causam. Unde nos convenimus Deo et vobis fratri- bus milicie Templi quod non feramus ultra arma super ullos Xpistianos nec eamus in exercitu, nisi super paganos in exercitu regali vobiscum. Similiter est convenio inter nos quod si aliquis ex populatoribus nostris de Alffoceya furtum fecerit et probatum inde merit, quod perdat totum quantum habet et exeat de villam tarn quam latro et proditor atque malus ; et unus de nobis vel de nostris quod sit calmedina et judex qui judicet causas secundum forum Gesarauguste, ad cujus forum suntpopulati, et qui accipiat calonias et dividat unicuique partem suam tribuens. Si forte aliquis homo reus adgravatum se tenuerit de judicio calmedine de Alffoceya, potest se clamare et alcaread fratres milicie Templi et non ad alium judicem, et ipsi fratres, audita causa et judicio dato, si justum fuerit, judicium concedant illud fratres et faciant tenere atque complere. Si vero judicium subversum fuerit aliquo modo, faciant fratres dis- cernere ac juste judicare secundum forum Gesarauguste et ultra non querat alium judicem, quod si quesierit, pectet et donet lx solidos de calonia et exeat de villa et nunquam magis habitet ibi. Similiter est convenio inter nos quinque fratres qui sumus in ista germanitate, quod si aliquis nostrum totam suam partem de sua here- ditate vel aliquam partem heredilatis sue vendere voluerit, prius faciat scire ad suos germanos, et si aliquis eorum retinere voluerit et poterit, habeat sicut inter se con- venerint ; fratres vero milicie Templi habeant unum solidum scilicet xncim denarios de unoquoque numero xem solidorum minus quam alter alius propter dominium et mercedem ; si vero nullus eorum emere poterit aut noluerit, vendat vicinis suis vel aliis preter aliam religionem aat milites secundum consuetudinem fratrum milicie Templi. Sicut igitur nos predicti videlicet D. Perdiguero et D. Almoravet et G. deGria- yoI et F. de Benovar collegimus ad vos fratres domus milicie Templi predictoset ves- tros in quintam partem de nostra propria hereditate de Alffoceya in societate et ger- manitate, sic etiam mitimus in vestra protectione ac deffensione omnes populatores que sunt et erunt in Alffoceya. Et volumus et mandamus quod unusquisque ex popu- latoribus per se et domum suam et familiam tribuat semper annuatim vobis predic- Cartulaire du Temple. 15 226 CARTULAIRE DU TEMPLE tis fratribus domus milicie Templi et vestris unam rrovam frumenti et aliam ordei, Deo autem et sue sancte ecclesie decimas et primicias fideliter tribuant et persolvant. Quin etiam nos quatuor supradicti laudamus et conllrmamus istum donativum, sicut supra- scriptum est, Deo et vobis dictis fratribus domus milicie Templi et cuntis fratribus vestris presentibus atque futuris, per nos et nostros presentes et posteros per secula cunta amen. Similiter nos fratres Randulfus et frater R. et frater B., per nos et fratres nostros presentes et posteros, recepimus vos tanquam fratres in proteccione et tuicione Dei et domus nostre et fratrum nostrorum, vos et vestra, scilicet vestras perssonas et uxores et filios et filias et popula tores qui modoibi sunt et inantea ibi erunt, et omnia vestra, quod protegamus et deffendamus vos et vestra tanquam nostram propriam causam semper et ubique pro posse nostro sine fraude per secula cunta amen. Testes sunt de isto predictodonativo etde conveniis et de societateet degermanitateex utra- que parte : E ? sacrista Sancti Salvatoris, et Gabinus, et Bernardus abbas de Pina, et Galin Garges Grinon, et Galin Agnaret de Fontes. Facta carta in mense febroarii, in festivitate sancte Mathie, era millesima CaLXXXaIIIa, regnante rege Garcia in Navarra, R(ai- mundo) Berengarii, comes Barchinonenssis, dominante in Gesaraugusta et in Aragone, Bernardus (a) episcopus in Gesaraugusta, Ato Sang justigia, Artal in Alagone, Lop Sang in Belchit. P. scriptor rogatu predictorum banc cartam scripsit et per alfabetum divisit die et anno quo supra. CCCL n45, (i-3i) mars. Copies du xve s. : Lisbonne, Archivo da Torre do Tombo ; don iVlvarez, a34, fol. cxxxvii et gxxiivo-iii; du xvic siecle ibidem, Bibl. nac, ms. 736, fol. gglxii. In Dei nomine. Hec est carta testamenti quam jussi facere ego Menendus Petriz et uxor mea, Adosinda Tructusendis, vobis fratribus Templi, de herentia quam habui, ex parte mee mulieris, in territorio Sauri,in loco qui vocaturEga, ultra flumen, supra castrum ; et ego do earn vobis, pro remedium anime meeet meorum parentum. Set si forte aliquis ex meis propinquis seu de extraneis venerit, qui hoc nostrum factum irrumpere voluerit, quisquis fuerit, quantum auferre voluerit, in duplum vobis com- ponat; et insuper sit maledictus et excommunicatus et, cum Iuda traditore, in inferno dejectus. Facta carta testamenti, mense marcio, era MaCaLXXXa IIP. Nos supranomi- nati Menendus et Adosinda, qui hanc facere jussimus, coram bonis hominibus robora- mu^s, qui presentes fuerunt testes : Pelagius Petriz testis, Gliilem 1 de Barcalona testis, Petrus Sandis testis, Iohannes Geima Peles testis ; Iohannes Gondisalviz testis scripsit ; Garcia Peleiz testis 2. CCCLI n45, (i — 3i) mars. Copies : du xve s. Lisbonne, Arch, da Torre de Tombo ; don Alvarez, 234, fol. cxxxvr°-vn; du xvie s. ibidem, Bibl. nacion. ms. 736, fol. ccLxr°-n. In Dei nomine. Hec est carta venditionis quam jussi facere ego, Salvador Travesu et uxor mea, Maria Pelaiz, tibi fratri Iterio, de hereditatibus quas habuimus in terri- torio Sauri, in loco qui vocatur Ega, una jugada de Gongalvo Ordonis et alia jugada (a) Bernard, eveque de Saragosse, 11 39 — 11 52. Variantes : 1. Glulem de Barcelona. — 2. omis fol. cxxiii. CARTULAIRE DU TEMPLE 227 de Pelagio Laureu et alias duas jugadas ad fontem de Froia. Et ego Gelvira Peliz vendo vobis unam de istas mi01' jugadas, et Salvador Travessu mes, pro precio quod a vobis accepimus : ego Salvador Travessu 11 morabitinos et ego Gelvira Peliz i morabitinum et medium; et una jugada ad Pracsenul, juxta castrum, pro supranominato precio ; tantum nobis et vobis bene complacuit, et de precio apud vos nichil remansit. Set si forte aliquis, ex nostris propinquis seu de extraneis, venerit qui hoc nostrum factum irrunpere voluerit, quisquis fuerit, quantum aufferre voluerit, in duplum vobis com- ponat. Et nos, si in concilio actorizare aut devendicare non potuerimus vel nolueri- mus, componamus vobis ipsa hereditatem duplatam, seu quantum fuerit melioratam et judicatam. Facta carta mensemarcioera MaGaLXXXIII. Nos supranominati quihanc cartam facerejussimus, coram bonis hominibus roboramu^^^s, qui presentes fue- runt testes : Pelagius Petriz testis, Suarius Godini^ testis, Salvador Petriz testis. Iohan- nes scripsit testis. CCCLII 1 145, (i— 3o) avril. Original : Marseille, Arch, dep., Hs i5 (Trebons, no i). Notum sit omnibus quod ego, Maria, et ego, Sclarmandia, et mariti nostri, scilicet Bertrannus Isnardus et Raimundus Isnardus, et omnes infantes nostri, vendimus et in perpetuum tradimus cum fide et sine inganno et absque ullo retenemento milicie Templi, scilicet tibi, Bernardo Rolanno, et omnibus aliis militibus, omnem ilium honorem quern habebamus in Trifoncio, juxta vestram condaminam, quam conda- minam habetis super ulmum, in Trifroncio, unde habuimus a vobis quingentos mi. solidos et ccl. solidos Melgoriensis nove monete et cl. solidos de numis ad v. numos, tali videlicet pacto quodhabeatis licentiam donandi, vendendi atque inpigno- randi cuicumque volueritis, ut de vestro alodio. Et juravimus vobis super mi. euvan- gelia quod hec vendicio firma et stabilis pro nobis et pro nostris in perpetuum maneat. Testes hujus rei siimus ego, Petrus de Lanbisco, et ego, Gantelmus de Alvernegue, et ego, Gaufredus de Alvergue, et ego, Viielmus de Laurata, et ego, Vilelmus Lauge- rius, et ego, Guilelmus Rostagnus, et ego, Petrus Fulco, et ego, Vilelmus Raimundus, et ego, Guilelmus Galterius3et ego, Guilelmus Argerius, et ego, Vilelmus Bertrannus, et Petrus Gavaldanus, et ego, Vilelmus Iterius3 et ego, Vilelmus Ugo, et ego, Ros- tagnus Gimardus et ego, Bernardus Sabaterius et Raimudus Fulco, et ego, Raimun- dus de Garboneriis, et ego, Rostagnus de Garboneriis, et ego, Petrus Aicardus, et ego, Poncius Aicardus, etego, Imbertus de Argens, et ego, Petrus Rainaldus,et ego, Petrus Rufus et Vilelmus Palacius et ego, Raimundus Gualterius, et ego, Fulco de Buriano. Acta est hec carta in civitate Arelate in mense aprilis, anno Dominice incarnationis millesimoG.XLV.,indictione vim., regnanteimperatoreGolraso.PetrusBernardi scripsit. CCCLIII 1 145, (i5 avril — septembre). Copies du xiv* s. : Rome, Vatican, fonds Vatican, n° 72/ii, f° 67™ ; et n° 4947* f° 76™. Edite : Roziere, Cartul. du Saint- Sepulcre, n* 71, p. i43-t44 ; cf. Migne, CLV, p. 1169-1170; cf. Rohricht, reg. n° 237. Ego Galterius, Cesaree dominus Anno ab incarnatione domini nostri Iesu Christi MCXLV, indictione vm, testibus. . Hostone de Sancto Audemaro et Radulfo de Patingis, fratribus militum Templi 228 GARTULAIRE DU TEMPLE CCCLIV n45, samedi 12 mai. Copie du xn8 s. : Cartul. A de Douzens, ch. 190, fol. i36. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Gaure, dono et dimitto et laxo vobis, miiites hujus Templum Xpisti, honor mea quod habeo in villa de Pomar et in lerminio, pro redemptione anime mee, in qualicumque loco habeo, heremum et condirectum, ubi vocant a Gorgatel, ipsa quern tenet ipsa Pagesa cum suos filios ad quart ; alia faxa quod tenet Raimundus Ugo a quart ; alia faxa ad Naveg,ad quart; alia faxa adPoiol, quod tenet ipsa Pagesa cum suos filios in campo de Font, et ad Barta 1 sesterada; istas donent quart ; et casales que sunt sublus castrum, et in terminio de Gaure ipsa (fol. 136yoJ vinea quod tenent filios Pontii Arnaldi super Rocca Columbeira, et ipsa terra de Feuvi et orto de Plani et terra de Coma et mior sestaria annonam de Molini. Ista predicta honore ego, Arnallus de Gaure, dimitto et laxo in manu Guillelmi Petri et Petri Guillelmi et miiites Templum Xpisti. Actum est in presencia multos plures homines, Petrus Bernardus et Petrus Martini et Roger ii. Arnaldus cappellanus hoc scripsit in feria vh, mi idus madii^ anno mille- simo G.XL.V. Ego, Arnaldus, quando fecit hoc, erat positus in egritudine et reddit corpus meum ad servicium Dei omni tempore et proprium quod habeo Brager vel Centura, regnante Lodovico rege. CCCLV 1145, (1— 3o) juin. Original : Lisbonne, Arch, da Torre de Tombo, gav. 7, maco 12, n° 18; copie du xv° s. : ibi- dem, lib. dos mestrados, fol. 90. In Dei nomine. Hec est carta testamenti quam jussi facere ego Menendus Vermuiz militie Templi Ierhosolimis, de omni mea portione illius hereditatis de Sancto Petro Farocis de Sindianes, que fuit parentum meorum. Do et concedo earn ut semper earn possideant hereditario jure, et nullus homo habeat potestatem huic meo con- tradicendi precepto ; set si forte aliquis homo, de meis propinquis vel de extraneis, surrexerit, qui, pro sua mala audacitate, hoc meum factum in aliquo disturbare voluerit, non sit ei licitum per ullam assertionem, set pro sola temptatione sit male- dictus et excommunicalus, et cum luda, Domini traditore, condemnatus, et insuper, quantum quesierit, tantum in duplum componat. Facta carta mense junio, era M.C.LXXX.III. Ego Menendus qui hanc cartam scribere jussi et confirmavi. Pelagius Mat' testis. Guiam testis. Didacus Nuniz testis. Didacus Alfonsus testis. Petrus notavit. CCCL.VI 1 1 45 , ( 1 — 3o) j uin . Copies du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo ; don Alvarez, a34, fol. glxx ; ibidem , Bibl. Nac, ms. 736, fol. cccxxvu. In Xpisti nomine. Placuit michi Alfonso Petri, jussu regis, dare unam hereditatem vobis, fratribus Templi militie Salomonis, pro remedio anime mee et regis, tali pacto ut faciant ex ea quodcumque voluerint, et semper me quasi fratrem habeant5 et in orationibus suis semper memoriam mei agant. Yocatur autem hereditas Sanctuslohan- nes fluminis Rivifrigidi. Habeatis vos illam, sicuti ego a rege habui, cum suis terminis positis utrinque. Do ego Alfonsus Petri vobis fratribus Templi, ut me quasi fratrem teneant semper, et ego vobis faciam sicuti frater, illam hereditatem propriam. Et si aliquis homo, ex nostris propinquis vel de extraneis, contra hoc scriptum disrumpere CARTULAIRE DU TEMPLE 229 voluerit, et non actorizare voluerim ego vobis, quicumque voluerit hanc kartam dis- rumpere, sit maledictus et excommunicato, et cum Iuda traditorein inferno sit mis- sus, et insuper quantum auferre voluerit, in duplo componat. Ego Alfonsus habeo illam in vita mea ; post mortem vero meam, illam totam habeatis. Facta karta mense junii posito, era MaCaL'XXXIII\ Ego vero Alfonsus qui hanc kartam vobis fratribus jussi facere, cum manibus meis ro^^boro. Ego Alfonsus (a) rex confirmo. Fernan- dus Gaptivus testis. Alvarus Alferez testis. Menendus Alfonsus testis. Egeas Muniz testis. Vilelmus Segini testis. CCCLVII n45, mercredi 6 juin. Copie du xii* s. : Avignon, Biblioth. municip., Cartul. de Richer enches, VI, fol. 33vo. Edite : Mia de Ripert-Monclar, op. cit., p. 58-9, n° 58. Raimundus de Bistorris et uxor eius et alii heredes eorum dederunt Deo et militibus templi quod habebant in bolbotone. Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Raimun- dus de Bestorres, et ego, Galburs, ejus uxor, et ego, Willelmus Raimundi, et ego, Bertrandus Raimundi, et ego, Isnardus, eorum filii, et ego, Bertrandus Willelmi, et ego, Aimirus, ejus uxor, et ego, Willelmus de Podio Cavo, eorum filius, et ego, Bli- mos, uxor Willelmi Ricavi, et ego, Ricavus, ejus filius, et ego, Rixens, uxor Petri Leodegarii, omnes inquam vendimus mililibus Templi et fratribus qui in domo de Richarensis vel in presenciarum sunt vel in futurum venluri, quicquid habemus in castello de Bolbotone vel in mandamento, in heremis et cultis, vel possidemus nos vel alii pro nobis. Hunc supradictum honorem a supradictis venditoribus ego, Ugo de Bolbotone, emi, qui magister eram domus de Richarensis, aput Vachairaz, in pre- sencia Titburgis, domine Aurasicensis, que tarn vendicionem quam empcionem hujus honoris lau-(/o/. 34jdavit et confirmavit. Et si quis per injuriam seu per violenciam supradicti honoris partem vel totum militibus Templi auferre voluerint, ipsa et ejus filii, ut sui proprii honoris, inquantum potuerit, expromisso defensores existere debent. Facta fuit hec vendicio et hec erncio, anno ab incarnato Domino M°G0XL°V0, octavo idus junii. Hujus rei testes sunt : Nicolaus sacerdoset frater, et Heldinus, Raimundus de Crusol, Raimundus Bernardi, Poncius Bonus Homo, Willelmus de Grana, Bernar- dus de Boazono, Giscardus, Willelmus Bruneti, Stephanus de Aurasica, Giusdus de Sancto Paulo, Willelmus de Gadarossa primus, Raimundus Gerini, Willelmus de Ioncheriis, Bernardus de Vacairaz, Willelmus Riperti, Rostagnus de Montemirato. Propter hanc empcionem fratres milicie Templi his supradictis venditoribus sep- tuaginta solidos veteribus Melgoriensibus dederunt. CCCLVIII u45, 8 juin. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep,, Cartul. du Mas Deu, n° 283, fol. i68vo. Edite : Allart, Cariulaire Roussillonnais, dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, i885, p. 799. Notum sit omnibus hominibus, presentibus et futuris, quod ego, Petrus Raimundi de Bruiano, et uxor mea, Cerdana, et filii mei, Guilimi Gerdani et Berengarius, nos (a) Alphonse ler, comte ma, roi de Portugal 2 5 juillet 1189 4- 6 decembre 11 85. a3o CARTULAIRE DU TEMPLE pariter donatores sumus domino Deo et militibus Templi Salomonis, quod est in Iherusalem, honorem nostrum quern habemus et habere debemus in comitatu Rossi- lionensi, infra fines et terminos ville Bruiani et in ajacencia Beate Marie, in locum qui vocatnr ad Centum Dextres. Affrontat autem prescriptus honor, de una parte, in via que discurrit de Bages apud Banuls, de alia parte in camino Franceschi, de ma parte in via que exiit de Bages et pergit apud Candellum, deim. parte in comba de Darnach. Quantum includunt jamdicte mi01 affrontaciones predicti honoris, sic donamus domino Deo et militibus Templi Salomonis, presentibus et futuris, cum exitibus et regressibus et cum suis terminis et cum] omnia in se habencia, sine omni enganno et absque ullo retentu, propter amorem Dei et remissione omnium peccatorum nostro- rum. Et insuper accepimus de elemosinis Dei et militum Templi predicti solidos ccc. et unum mulum per c.l. solidos ex moneta Rossella, quos dedit nobis Bernardus de Petra Lata, per mandatum Petri de Ruyra magistri, et Berengarii, fratris ejus, et Arnalli Soreiani, qui sunt servi et ministri militibus Xpisti suprascripti Templi. Et est manifestum. Si quis contra istam cartam donacionis venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit, set componat in duplo cum sua melioracione. Et in antea firma et stabilis permaneat semper. Actum est hoc vi° idus junii, anno ab incarnacione Domini M°.C°.XL.V0., regnante Ludovico rege, vn° anno. Sig^num Petri Raymundi de Bruiano ; Sig^num Gerdane, uxoris ejus ; Sig^num Guilelmi Gerdani ; Sig^num Berengarii, filiorum ejus, qui istam cartam donacionis fieri jusserunt, firmaverunt et testes (fol. 169vo) firmare rogaverunt. Sig^num Vidiani de Aleniano, qui hoc laudavit et firmavit. Sig^num Guilelmi de Bages. Sig^num Bernardi de Bages. Sig^num Olibe de Gandello. Sig^num Petri Olibe de Bainuls. Sig^num Guilelmi Galvacii. Sig^num Petri Poncii de Bruiano. Petrus, monachus et sacerdos rogatus, scripsit, die et anno quo supra. CCCLIX n45, 10 juin. Copies du xve s. : Lisbonne, Archiv. da Torre do Tombo ; don Alvarez, 234, fol. cxlix; du xvie s. : Ibid., Bibl. Nacion., ms. 736, fol. cglxxxvi. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris videlicet et Filii et Spiritus sancti. Ego Fernandus Menendiz, una cum uxore mea, ifante dona Sancia (a), et filiis meis, nulla necessitate compulsus, setsana atque libera voluntate, videns istius mundi divi- tias cito labentes, placuit michi, ut de istis rebus transitoriis aliquid in servitio Dei expenderem. Qua propter ego Fernandus, una cum conjuge mea et filiis meis, cum filio regis Portugalensis, donni Adefonsi, pro remedio anime mee et parentum meo- rum, facio cartam testamenti et firmitatis illis militibus, qui Templo Iherusalem Deo serviunt, de castello meo quod populavi in Extrematura ; et illud castellum vocatur Longrovia, habetque jacentiam in territorio Bracarensis metiopoli, inter illud castel- lum quod vocatur Nomam et aliud quod dicitur Marialba, et fluvium qui vocatur Goa. Do atque concedo hoc castelum supradictis militibus eorumque successoribus, per suos terminos antiquos, cum omnibus que ad me pertinent ; habeant ilium jure per- petuo. Quod si aliquis venerit, vel venero, ethoc factum meum frangere temptaverit, in primis sit excommunicatus, et cum Iuda, traditore Domini, habeat participatio- nem ; insuper quantum quesierit, in duplum restituere cogatur et regie potestati duo (a) Sanche, fille du comte Henri et de la reine Therese. CARTULAIRE DU TEMPLE 23T auri talenta ; et carta ista semper habeat firmitatem. Facta series testamenti mi idus junii, era MaGaLXXXaIII. Ego Fernandus Menendiz, una cum supradicta conjuge mea et filiis meis, hanc kartam testamenti propriis manibus roboravimu^s. Iohannes Bracarensis (a) archiepiscopus confirmat. Egeas Muniz, curie dapifer, confirmat ; Fer- nandus Gaptivus confirmat ; Alvarus Petri regis signifer confirmat; Menendus Moniz confirmat ; Gonsalvo Roderici confirmat. Godinus presbiter notavit. CCX/LX 1 1 45, mardi 12 juin. Copie du xii* s. : Avignon, Biblioth. munic, Gartul. de Richerenches, mi, fol. 3av0. Edite : ¥iu de Ripert-Monclar, op. cit., p. 57, n° 56. BERTRANDUS DE SOLORIVO ET HEREDES EIUS DEDERU3ST QUOD HABEBANT IN BOLBOTONE. In nomine summi Dei omnipotentis, patead cunctis hominibus, tarn presentibus quam futuris, quatinus ego, Bertrandus de Solorivo, et ego, Lucia, ejus uxor, et ego, Ripertus, et ego Latgerius, nos pariter, filii eorum, cum laude et voluntate et consilio Bertrandi, fratris predict^ Lucie, aliorumque nostrorum amicorum, omne quod habe- mus neque possidemus nec nos neque alii propter nos in castro de Bolbotono et in mandamento, in heremis et in cultis, et omnem terram qualemcumque juris nostri habemus, Deo atque beate Marie, ejus genitrici, et omnibus fratribus milicie Iheroso- limitani Templi jubemus atque concedimus, et eis qui in domo Richarensis vel in presencialiter sunt vel in futurum venturi, ut sine fraude et sine dolo ipsi teneant et possideant totum et abintegro ad faciendam eorum voluntatem. Hocdonum in manu Ugonisde Bolbotone, qui magister adest de domo Ricarensis, facimus, atque aliorum fratrum qui presentes in hac predicta domo sunt, scilicet Petri Boni Hominis, Rai- mundi de Grusol, Bernardi de Boazono, Wiilelmi de Grana, Willelmi Bruneti, Stefani de Aurasica et Geraldi de Sancto Paulo. Et ego, Ugo de Bolbotone, et nos, predicti fratres, charitative (fol. 33) tradimus tibi, Bertrando de Solorivo a feu, et tibi, Lucie, uxori ejus, et tibi, Riperto et Laugerio, filiis eorum, chabannariam quam Arnaudus a successoribus vestris tenuit, et facciam Bernardi Richerii et omnem terram quam extra territorium de Bolbotone habebatis, et xi/ solidos de Valencianis et unum pul- lum cavallinum de duobus annis et dimidium trentanarium lane. Hujus rei sunt testes : Petrus Ugonis de Valriaz, Petrus Ugonis de Avisano, Lanie- rius de Balmis, Willelmus Cornabrocs, Willelmus Berbegerius de Grilone, Petronillus Mimus de Aralato, Bertrandus de Penna, Bertrandus de Meian. Hoc donum fac- tum fuit et hec vendicio et hec empcio, anno ab incarnato Domino M0.Co.XL0.V°, 11 idus junii. CCCLXI [c. u45], 16 juin. Copies du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Gartul. B, 5g5, fol. 90, n° 262, et fol. io5v%n°284. Carta de Otardo. In Dei nomine. Ego don Otardo facio per mea anima et dono ad Deo et ad ilia kavalleria del Templi Salomonis, corpus meura et animam et omnia mea qu§ ego habeo in vita et in morte : in primis illas meascasas de Galataiub, et iliapeza qui est (a) Jean, archeveque de Braga, n38 *j- 3 decembre 1175. 232 CART UL AIRE DU TEMPLE in Terrer, et duas mulas, et xxuporchos, et uno loricon qui jacet in pignus per xm morbitinos ; et si dederitdon Sanz de Medina illos morabitinos, accipiat illo loricon, et fratribus de la cavallaria illos morbitinos; et laxo unaspata, et una lanza, et uno scuto, et uno elmo, et una sella de cavallo, et una tenda, et uno tapet, et uno alphamar, et una colga, et tres ( fol. 90vo) plumazos de pluma, et uno copertor de motebag, et una cathena per ad captivos. Similiter laxo ad fratribus Templi ego Otarde unas casas et una hereditate inZaracoza. qui fuit de illo comite dePertica(a) ; et si poterint ilia acap- tare, donent fratribus de ilia cavallaria a don Raol xx morabitinos, et ad Perronet xx solidos ; et teneant ilia hereditate et illas casas, et similiter ilia hereditate qui fuit de supradicto comite, qui est in Balterra.Etego don Raol laudo et confirmohocdona- tivum quod fecit don Otarde, frater meus. Ista carta facta fuit in Galataiub, in die sanctorum martyrum Giricho et Iulite, Sanio Blasquo Blaschez teste, Fertung Xeme- nones teste, Bernard de Tolosa, Vital Pelai de Ricla, Gilibert. Hoc fuit factum in presente fratribus Templi, fratre Remon Bernard et fratre Rigald Viger. Copie du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez, a34, fol. clxviiivo-ix. In Dei nomine. Hec est carta venditionis quam jussi facere ego Exemena Gonsalvit, una cum filiis meis Petrus Luz, et Bona et Martynus et Marina et Suarius, vobis fra- tribus et militibus Templi, de una nostra hereditate, quam habuimus in terra de Sancta Maria de Cividade, in villa que dicitur Ajuda, quatinus habeatis vos earn, vel quicumque vobis placuerit, flrmiter imperpetuum, totum quot ego habeo ibi cum filiis meis ex parte meorum parentum, ubicumque illudpotueritis invenire, pro pre- cio quod a vobis recepimus, videlicet xv morabitinosi tantum ; enim nobis et vobis bene complacuit, et de precio apud vos nichil remansit. Si quis igitur, ab hac die, nostri vel nostrorum supervenerit, qui hoc nostrum factum inrumpere presunserit, in quantum temptaverit, tantum vobis in duplum conponat vel quantum fuerit melioratum, et domino patrie aliud tantum similiter. Si nos earn vobis in concilio actorizare vel defendere non potuerimus vel noluerimus, componamus vobis illam duplatam, vel quantum fuerit melioratam. Facta karta venditionis et firmitudinis, mense julio, era MaC8LXXXalIIa. Ego supradicta Exemena Gonsalvit, simul cum filiis meis, qui hanc kartam facere jussimus, coram ydoneis testibus earn confirmamus et hoc signum facimu^joj^s, qui presenles fuerunt. Menendus Rutura confirmat. Pellagio Carvalio confirmat. Egas Vermuiz confirmat. Sefidino Bufas confirmat. Maiordeo Pelaiz confirmat. Garseanno presbiter notavit. Original : Lisbonne, Arch, de Torre do Tombo, Gav. 7, maco 12, n* 2. — Copies des xve s. ; ibidem, liv. de Mestrados, fol. c et cxxxvi ; ibidem, don Alvarez, reg. a34, fol. gliiii ; du xvne s. : d'apres Alvarez, Lisbonne, Bibl. Nac, nis. 736, fol. 295, cf. Malta Nuova, I, p. 54, note. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Quanquam Xpistiane religionis multa sint studia quibus eterna promererers posse creditur vita, precipuum tamen est CCCLXII 1 1 45, (1 — 3i) juillet. CCCLXIII n45, (1 — 3i) aout. (a) Rotrou, comte du Perche, 1100 f avril n44. CARTULAIRE DU TEMPLE 333 pietatis officium quod ad ejusdem vite potest perducere questum, militibus Xpisti prebere solacium, quod non solum procurationi pauperum verum etiam protectioni proderit Xpistianorum. Diceute autem evangelio quod uni ex minimis meis fecistis, michi fecistis, ipse sibi, procul dubio, debitorem eterne remunerations Xpisti constituit, qui minimis ejus solacia necessitatis pie inpertit. Ob inde ego Bracaren- sis Iohannes (a) archiepiscopus simul et Bracarensis ecclesie clerus, una cum regis Portugalensis Aldefonsi(6) consensu, kartam testamenti facimus militibus Templi de Ierusalem : quam predecessor noster, bone memorie, donus Pelagius archiepiscopus (c) in Bracara jussit fieri in et servicio Dei preparari, damus vobis illam domum atque concedimus, cum omnibus suis pertinenciis quas nunc habet vel a modo ei obvenerint, jure perpetuo possidendam ; concedimus etiam vobis medietatem omnium decima- rum nostrarum de omnibus redditibus nostris et de feriis quos habemus sive infra civitatem sive extra. Si qua igilur amodo ecclesiastica secularisve persona scripti hujus paginam sciens, contra earn venire temptaverit et earn in aliquo minuere frau- dare vel etiam disturbare voluerit, secundo terciove commonita, si non congrua emendatione satisfecerit, perpetue excomunicationi subdatur, et duo auri talenta domino patrie reddere cogatur, et, quantum auferre voluerit, in quadruplo resolvat, et kartula ista senper in robore suo permaneat, quam ego Iohannes archiepiscopus et Bracarensis ecclesie clerus qui earn facere jussimus, spontanea voluntate roboramus et sigillo confirmamus, era MaCaLXXXIII mense augusto, regnante Portugal(ie) donno Alfonso, comitis Henrici et regine Tharasie filio, et gratuito animo scriptum istud roborante atque confirmante. Petrus (d), condam Bracarensis prior, tunc Portugalensis eiectusconfirmo. Gomizo Suerii argidiaconus agens vices prioris confirmo. Menendus Remiri archidiaconus confirmo. Petrus Odorii archidiaconus confirmo. Mi to, Bracarensis ecclesie precentor, confirmo. Ermigius archidiaconus confirmo. Menendus Godini archidiaconus con- firmo. Petrus Roxius archidiaconus confirmo. Godinus presbiter notavit. CCCL.XIV n45, (i-3i) aout. Original : Lisbonne, Arch, de Torre do Tombo, gav. 7, maco 10, n° 4i. — Copie du xv* s. : ibidem, livro dos Mestrados, fol. xcvo. Gf. Malta Nuova, I, p. 54, note. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Qnanquam Xpistiane religionis (e) facimus vobis domno Suerio milicie Templi Domini ministro, necnon et vestris fratribus ejusdem professionis militibus, de illo hospitali quod, bone memo- rie, predecessor noster, domnus Pelagius, archiepiscopus in Bracara, jussit fieri et pauperum usui preparari. Damus illud vobis atque concedimus cum omnibus suis pertinentiis, quas modo habet, vel ei obvenerint, quemadmodum idem predecessor noster, pietatis affectu, statuerat jure perpetuo possidendum. Si qua igitur ammodo roboramus, era Petrus Boxius archidiaconus confirmo. Menendus presbiter notavit. (a) Jean, archeveque de Braga, n38 + 3 decembre 1175. ~ (b) Alphonse, roi de Portugal, 25 juillet 1 i3q f 6 decembre n85. — (c) Pelage, archeveque de Braga, ni5 ( ? 11 18) f 1137. — (d) Pierre (II), eveque de Porto, 1 i45-i i5a —(e) Texte identique a celui de la charte precedents 234 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCLXV 1 1 45, lundi 17 septembre. Orig. partie en haut : Marseille, Arch, dep., H. Temple, 1. 99 (parch, cote : n° 1, Besosse). Notum sit omnibus quod Bremundus Ucecie dedit Deo et fratribus Templi tarn presentibus quam futuris, pro redemptione peccatorum suorum atque parentum suo- rum et salute anime sue, v solidos Eg(idiensium) censuales in unoquoque anno, in duobus cortilibus, que sunt in villa que a vulgo vocatur Besocia, juxta suum stare, alterum quorum tenet Martinus Faber et alteruni Beraldus, unurn quodque dat 11 solidos et dimidium in festo sancti Micaelis. Hanc suprascriptam donationem Bre- mundus Ucecie dedit et laudavit cuidam fratri ac servo Templi, videlicet Gilelmo de Gornon, presente et audiente Gilelmo de Sancto Xpistofore et Poncio de Momolena et Petro de Remolinis et Petro de Sado et Stefano de Bareria. Facta carta ista in mense septembri, fecia 11, luna xxvn, anno Dominice incarna- tionis ML. G. XL. V., regnante Lodoico rege. Raimundus scripsit. CCCLXVI 1 i 45, mercredi 3i octobre. Copie du xne s. : Cartul. A de Douzens, ch. 48, fol. 35vo et 36ro. In nomine domini nostri Ihesu Xpisti. Ego, Petrus Bernardus de ipsa Porta, et uxor mea, Petronilla, atque infantes nostri, donatores sumus Deo et sancte militie Templi lherosolimitani et vobis, domno magistro ejusdem militie, Petro deipsaRue- ria et ceteris confratribus vestris, Berengario de ipsa Rueria et Arnaldo deBarbairano etGuillelmo de Lodeva et aliis confratribus, in ipsa militia Deo servientibus, presen- tibus atque futuris. Donamus vobis totum hoc quod habemus vel habere debemus in villa de Blumato et in suis terminiis, scilicet tres pecias terre et totum aliud quod habemus vel habere debemus in predicta villa et in suis terminiis, ad habendum per alodium et tenendum ac possedendum vestramque voluntatem inde perpetim fatiendum, sine omni nostra retinencia et sine omni inganno, ut ab hac die in antea nosnec posteritas nostra nec homo vel femina per nos vel per nostram vocem ibi quicquam non habeamus nec requiramus in perpetuum. Hoc autem donum facimus propter remissionem et remedium animarum nostrarum et parentum nostrorum. Et estverum quod predictum honorem redemistis xxx solidos Melgoriensium bonos et in solidos Ugonencos octenos. Si vero homo aut femina ibi quicquam vobis ampa- raverit, nos erimus vobis leguales guirenti sine m-(fol. 36r(9guanno. Una vero pecia terre est ad pratum et affronla de altano et a meridie in terra Ermengaudi, a circio in terra Petri Raimundi de Blumato, de aquilone in terra Ber- nardi Balb. Aliam pecia est juxta viam que ducit ad podium Xairic, et affronta de altano in terra Guillelmi Sigerii Podii Tirici, a meridie in terra Petri Raimundi de Podii Tirici et Guillelmi de Blumad, a circi in via, de aquilone in terra Sancti Ste- phani. Tercia est ad tras Podium, ad Aguals, et affronta de altano in terra Sancti Andre, a meridie in terra Bernardi Balb et Berenguarii de Liduano et Raimundi de Lacho, a circi in terra Raimundi Petri de Oronzaco, de aquilone in terra Sancti Ste- phani. $ Petri Bernardi et uxoris ejus, Petronilla, qui sic, cum infantibus eorum, istam cartam firmaverunt. $ Raimundi cappellani de Blumato. $ Berenguarii Poncii de Dozencs. $ Guillelmi de Angulis. $ Bernardi Modol. Bernardus scripsit vice domini sui Guillelmi Adaulphi istam cartam dictantis, presente et jubente Petro Bernardo de ipsa Porta, anno millesimo C.XL.fV] incarnationis Dominice, 11 kalendas novembris, feria im5 regnante Lodovico rege. CARTtJLAIRE DU TEMPLE 235 CCCLXVII u45, 8 novembre. Copies du xn° s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B 5a5, n° 274, fol. 99-100, et n° 244, fol. 81-2. In Dei nomine et ejus divina dementia Patris et Fiiii etSpiritus sancti. Hecest carta de convenientia quam 1 fecerunt fratres de Templo 2 Raimundus Bernardus et 3 Rigal- dus et 3 Richardus, cum omnes populatores de Novellas \ similiter Raimundus de Cortes cum omnes vicinos de Cortes, de aqua de ipsa fonte de Cortes, ut de Cortes apprehendant aquam xemvm°8 diebus cum noctibus, et de Novellas nobus diebus cum noctibus ; in tali pacto ut de Cortes et de Novellas 6 ut capiant aquam in Almagam sol oriente, et veniat aqua per ipsum molinum, quantum potuerint rigare de ipso rego, et quando non potuerint de ipso rego rigare, mittent7 aquam per ipso rego de Oliva et donent ipsi de Novelas 8 ad bibendum ad ipsos de Cortes illis duobus diebus et noc- tibus et laxaent 9 aqua a 10 sol oriente. Si ullus homo de Cortes aquam istam, dies illos qua. current ad Novellas, furabitur, pectet Lxa solidos, medietatem ad (fol. 99vo) Rai- mundus de Cortes et aliam medietatem 11 ad illos fratres de Novellas. Si de Novellas aliquis homo, illis diebus qua current ad Cortes, furabitur, pectet lx solidos 12, medietatem ad fratres de Novellas 13 , et aliam medietatem ad Raimundus de Cortes. Et hec convenientia 14 fuit facta in presentia Bernardi Cesaraugustani 15 episcopi qui fuit in hec 16 convenientia 175 et omnes illos separavit asocietateangelorum qui istam 18 cartam condempnarant. Et suntfidagas 19 ex parte fratrum, qui modo sunt et in antea erunt : Garsion 20 de Belforat, don Aparicio 21 . Similiter sunt fidangas ex militibus et pedos : Martin Pedrig 22 Melendo ; et ex parte Raimundus de Cortes, sunt fidangas : don Ferrando23, don Aihmes 2\ et de se et de alios seniores que in antea evenerint ; et de populatores Xpistianos et Moros sunt fidangas : don Steven, Girardus Guillel- mus 28. Era MaCaLXXXaIIIa facta carta vi idus (fol. 100) novembris, in anno (a) quando comes Barchinonensis dedit Montson 26 fratribus Templi. Et sunt testes : Bernardus archidiachonus 27, Raimundus nepos ejus, Bernardus frater ejus, Steven de Saphis, Sango Alig28 de Sos, Fortun Exemenos de Tudela, don Boves, don Porgiion 29, don Coines, don Adam, don Osmon de Bouviler 30, don Robertus de Kalataiu31, Rainal de Epila. Bernardus scripsit cum primus cultor amoris. CCCLXVIII 1 145, 11 novembre. Original : Madrid, Archivo National, lej, 171-4. In Dei nomine. Ego M(ichael) (b) Tyrassonensis gcclesigepiscopus, facio hanc dona- tionem et hujus donationis scriptum tibi R(aimundo) Ber(nardo) et fratribus tuis mi- litibus Templi Iherosolimorum, tarn presentibus quam futuris. Dono itaque tibi et (a) Erreur dans la date; car la donation de Monson est du 3o novembre 11 43. — (b) Michel, eveque de Tarazzona, 11 19 ^ ii5i. Variantes du n° : 1. quem. — 2. Ajoute scilicet. — 3. Ajoute frater. — k- Novelas. — 5. xvin0. — 6 Novelas. — 7. mutent. — 8. Novellas. — 9. laxent. — 10. ad. — n. medietate. — 12. sole. — i3. Novelas. — 14. conveniencia. — i5. Cesaraugani. — 16. hec. — 17. conveniencia. — 18. hanc. — 19. fidangas. — 20. Gassion. — 21. Aparitio. — 22. Pedreg. — 23. Ferran — 2k. Haimes. — 26. Ste van, Giraldus Guillemus. — 26. Mongon. — 27. archidiaconus. — 28. Stevan ; £efis ; Sango Aling. — 29. Porcilon. — 3o. Beuviler. — 3i. Galataiub. a36 CARTULAIRE DU TEMPLE Templo Domini et fratribus tuis ecclesiam de Ambel, cum decimis primiciis et obla- tionibus quascumque fideles, viventes seu morientes, ibidem Deo pro animabus suis dederint, retenta siquidem quarta parte decimarum que proprie ad usus episcoporum, ut habeas et possideas illam, tu et successores tui in perpetuum, intactam atque illi- batam, ut neque nunc neque in futuro quispiam episcopus vel clericus earn tibi auferre vela te exire presumat. Si quis autem hanc nostram et §cclesie. nostre. dona- tionem depravare et aliquo temeritatis ausu destruere et adnichilaretemptaverit, iram Dei incurrat et a sanctorum consorcio, quasi stirps inutilis, abjectus doleat et ana- thema perpetuum, nisi resipuerit et emendaverit, super eum veniat. Hujus donatio- ns auditores et testes sunt omnes clerici Tyrassonensis ecclesie : dompnus Lupus archidiaconus, magister Ugo, Vitalis prior, Berengarius precentor, Arnaldus, Calve- tus sacrista et ceteri omnes. Hoc donum ego Michael episcopus Tyrassonensis laudo et confirmo et successoribus meis perpetuo tenendum censeo, et manu mea hoc signum facio (fr. Facta carta in idus novembris, era MaCaLXXXaIIIa. CCCLXIX 1 1 45, n novembre. Copie du xii* s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 5g5, fol. 111-2, n° 391. In Dei nomine. Ego M(ichael), Tyrassonensis ecclesie, episcopus, facio hanc donationem et hujus donationis scriptum tibi R(aimundo) Bern(ardo) et fratribus tuis militibus Templi Iherosolimorum, tarn presentibus quam futuris. Dono itaque tibi et Templo Domini et fratribus tuis, ecclesiam de Ribaforata cum decimis, primiciis et oblationibus, quascumque fideles, viventes seu morientes, ibidem Deo, pro animabus suis dederint. Concedo insuper tibi quartam partem decimarum que proprie ad usus epischoporum ubique terrarum cedere viderunt, ut habeas et possideas illam, tu etsuc- cessores tui, in perpetuum intactam atque illibatam, ut neque nunc neque in futuro quispiam episcopus vel clericus earn tibi auferre vel a te exire presumat. Dono e,tiam tibi ecclesiam de Ambel cum omni jure suo, et successoribus tuis (Jol. Ill™) inper- petuum, excepta cena et quarto §piscopali quod michi et posteris meis retineo. Has duas ecclesias, sicut suprascripta pagina notat, ad integrum cum omnibus appendiciis suis, bono animo et libera voluntate et cum consensu omnium Tyrassonensis ecclesie, clericorum, dono tibi et successoribus tuis3 militibus Templi, ut habeatis etpossidea- tis eas ad servicium Dei et militum Templi salva tamen, in omnibus, epischopali auc- toritate et reverentia. Si quis — (a) era MaCaLXXXaIIIa. CCCLiXX n45, samedi, 34 novembre. Original (jadis aux Archives de l'abbaye et du chateau de Foix). Edite : Hist. gen. du Languedoc, ed. orig., t. II, col. 5io ; edition Privat, t. V, col. 1 082-1084. . . . Ego Rogerius (6) comes Fuxensis,filius Stephaniae, recognoscens maximam et inhonestam invasionem quam feci erga Deum coeli et ecclesiam Fuxensem, volo emendare et restaurare, mandamento et consilio dompni Raymundi Tolosani episcopi et Maurini archidiaconi et Raymundi Sancti Martini, militis Templi Dei, atque Petri (a) Le texte est la meme que dans la charte precedente. — (b) Roger III, comte de Foix, c. iia5— n4g. ~)nt*U XAch ********* Untuettf. u*r nut dtfyti niAmii. frtu ymicrtt?n$* ^ * Yipx< mtttent *qtu ftyb & o\vux . Uxsnt A4juA aU -went*. h'*M vttef Aftlifam At4iMc^A current- a& \ i. f . ( i Cartulaire B 595 de Madrid (2icmxi4cm), charte 274. Pbolotypie Bertliaud, Paris CARTULAIRE DU TEMPLE 287 d'Unzent, prioris Fredelacensis, Raimundi etiam Sancii et nepotis sui Bernardi Amelii. Facta carta ista mense novembrio, feria vn, epacta vi, luna vi, concurrente vii, anno videlicet ab incarnatione Domini M.G.XLV., sub anno et episcopatu supradicti epis- copi Raymundi de Lautre (a)9 in cathedra et apostolatu Romano residente honestissimo Eugenio, et in Francorum regno, divina donante gratia^ regnante Ludovico regum piissimo CCCLXXI n45, lundi 3 decembre. Copie du xn* s. : Avignon, Bibl. municip., Cartulaire de Richer enches, VI, fol. 4TO-5T°. Edite : Mia de Ripert-Montclar, op. cit., n° 7, p. 9-10. NlCOLAUS, FILIUS UgONIS DE BOLBOTONE, OBTULIT SE ET SUA OMNIA DEO ET FRATRIBUS DE TEMPLO, TAM MOBIL1A QUAM 1NM0BILIA. (fol. 5) Ego, Nicolaus de Borboton, tarn presentium quarn futurorum hominum memorie tradere volui quod pater meus, Ugo, nomine de Bolboton, cum consilio parentum nostrorum et episcopi nostri, Poncii, atque multorum nobilium virorum, quorum nomina longum est enumerare, Ierosolimitani Templi militie tradidit seip- sum et uxorem suam et me, Nicolaum, filium suum, et totum honorem quern nostro- rum ordine possidebat parentum atque alia cuncta que ipsis diebus possidere videba- tur, sic sxipradictis fratribus Templi ad possidendum et faciendum quodcumque voluerint concessit. Mater mea denique que in eodem honore, consilio Rotberti, memo- rate, milicie, magistri, et aliorum fratrum Templi, remanserat, non post multum tem- pus, consilio Petri de Roveira et aliorum qui cum eo erant fratrum, monachalem su- mens abitum, eodem modo quo pater meus honorem concesserat supradictis militibus concessit. Nunc autem veritati que dicit : nisi quis renunciaverit omnibus que possidet, non potest meus esse discipulus (6), volens obtemperare, ego Nicholaus reddo et red- dendo ad possidendum trado Petro de Rovera, prefate, milicie; magistro, et aliis tarn presentibus quam futuris ejusdem milicie fratribus, paternum et maternum honorem, totum et abintegrum, cultum et incultum, terras, vineas, prata, nemora, pascua, cum cunctorum egressibus et ingressibus, aquas et aquaria et molinos et ubicumque possint fieri localia, domos (fol. 5yo) et casas et eorumomnem suppellectilem, equos et equas, boves et asinos, vinum et annonas, rusticos omnes et rusticas, cum omnibus infanti- bus eorum et cum omnibus tenenciis suis, et ad ultimum omnem meam possessio- nem sine inganno, ad possidendum in perpetuum, memorati Templi fratribus trado, exceptis inde ovibus quas omnes matri m§§ misericorditer derelinquo ; meipsum vero servum ad seniendum et fratrem quamvis indignum omnibus m§§ vit§ diebus eidem milicie Dei et Templi reddo, ut peccatorum meorum veniam et cum electis hereditate merear in eternum. Hoc enim totum facio, faciensque confirmo in presentia et in manu Petri de Rovera, milicie ejusdem magistri, et fratris Ugonis de Borboto,patris mei, et fratris Berengarii de Gegunolis, et fratris Arnardi de Contrast, et fratris Arnaldi Auriol, et fratris Petri de Bahaluc, et fratris Arnaldi de Bles,et fratris Guitardi ; videntibus quoque et audien- (a) Raymond de Lautrec, eveque de Toulouse, n4o f 17 avril u63. — (b) Luc, XIV, 33. a38 CARTULATRE DU TEMPLE tibus Leuzone, abbate Aque Belle, et W. monacho et Arnaldo, capellano, et Petro, diachono, et Petro, subdiachono, et Olivero, exorcista,W. quoque deMontebaseno,et CalvetoLeterico,et Radulfb, meo armigero, anno abincarnato GhristoM°.G0.XL0.V0III0, nonas decembris, feria na., luna xv\, epacta via. Facta est carta ista jussu Nicholai. Rotbertus sacerdos scripsit. CCCLXXII [c. u45.] Copie du xme s. : Oxford Bodleian. Ms. Wood (empt. 10), fol. 78. Carta Henrici Hosati de Terra Finch* [Hjenricus Hosatus omnibus etc., salutem. Sciatis me dedisse et concessisse domui de Templo triginta solidos de redditu, scilicet terram Fynke de Speresholt' in elemo- sinam, ad tenendum de me et heredibus meis in perpetuum libere et quiete. Testibus consule Willelmo (a), de Cicestria, et Willelmo Avenel, et Henrico Hosato avunculo meo, et Hugone Hosato et Willelmo fratre suo. CCCLXXIII [c. n45.] Copie du xme s. : Oxford Bodleian, Ms. Wood (empt. 10), fol. 78. GONFIRMATIO EIUSDEM. fOJmnibus etc. Nigellus de ValleRoilli salutem. Notum sit vobis me donasse et con- cessisse fratribus militie de Templo Salomonis villam meam quam tenui de Roberto filio Willelmi, que est de feudo comitis de Ferrers, scilicet Speresholt', quam Henri- cus Hose eis prius donavit. Hanc itaque villam volo et precipio ut supradicti fratres Templiin perpetuam elemosinam teneantet habeantet possideant cum omnibus per- tinentiis suis, liberam et quietam ab omnibus exactionibus et consuetudinibus. Hujus namque donationis et concessionis sunt testes : Thomas (6), prior sancti Bartholomei, Petrus subprior, Simon segrestanus et Berengerus. CCCLXXIV [c. 1 145.] Copie du xme s. : Oxford, Bodleian, ms. Wood (empt. 10), fol. 78. Gonttnuatio. [G]untis etc. Robertus, filius Willelmi, salutem. Notum sit vobis me concessisse et carta mea confirmasse illam donationem quam Nigellus de Valle Rollii dedit fratribus militie Templi Salomonis, scilicet villam de Speresholt' quam de me tenuit ; et est de feudo comitis comitis de Ferrers, in perpetuam elemosinam. Eapropter volo et preci- pio utipsi supradicti fratres supradictam elemosinam, cum omnibus pertinenciis suis, habeant et teneant et possideant liberam et quietam ab omni seculari exactione et consuetudine sicut liberam elemosinam. Hiis testibus : priore Thoma de sancto Bar- tholomeo et ceteri qui in prescripta carta. (a) Guillaume d'Albigny, cree comte d'Arundel ou de Chichester c. novembre n4i f 12 octo- bre 1 176. — (b) Thomas, prieur de Saint-Barthelemy, parait en u45. CARTULA.IRE DU TEMPLE CCCLXXV [c. ii45-ii5i.J Orig. « scelle d un sceau ou paroist an homme a cheval tenant d'une main l'espee nue, de l'autre un escusson sans armoiries », jadis aux Archives de S'-Bertin. Publie p. A. Du Ghesne, Hist, geneal. des Maisons de Guines.. , Paris, i63i, in-fol., Preuves, PP- 93-94 (Du Ghesne donne une reproduction gravee du sceau). Analyse : D. Haignere, Les chartes de Saint- Ber tin, d'apres la copie de l'original, dans le Grand Cartulaire, t. I, n° 192, p. 280. Ego, Ernoldus, Dei gratia comes Gisnensis Notum facio quoniam pro anima mea... ecclesie beati Bertini concesserim, ut quotienscumque cujuslibet utilitatis gra- tia in Angliam mettere decreverit, missi ejus ab omni traverso in comitatu Gisnensi liberi pertranseant. Hoc igitur turn pro amore Dei, turn precibus domni Leonii, abbatis ejusdem loci, et hortatu domini Ostonis de Sancto Audomaro, annui.... Testes : Ernoldus, comes Gisnensis, frater Osto de Sancto Audomaro, Walterus (a), castellanus de Sancto Audomaro, Ernoldus, dominus de Arda, Simon, frater ejus, Guido de Elembona CCCLXXVI [c. u45— n54.J Copie du xme s. : Oxford Bodleian. Ms. Wood (empt. 10), fol. 78. GONFIRMATIO. [R]obertus (6), comes de Ferrers, omnibus etc. salutem. Notum facio omnibus tarn presentibus quam etc., me concessisse terram Finchi de Sperisholt' Deo etsancte Marie et militibus de Templo Salomonis, quam Henricus Hose eis dederat. Et volo ut earn teneant, ex concessione mea, in elemosinam solidam et quietam et liberam ab omni- bus exaccionibus et consuetudinibus. Hujus concessionis sunt testes : Hugo de Fer- rers, Anketillus dapifer, Rad(ulphus) de Seilla, Gaufridus de Caulz, Paganus clericus de Gesterfeld' et aliis. CCCLXXVII [c. ii45— n54.] Copie du xine s. : Oxford Bodleian, Ms. Wood (empt. 10), fol. 78. CONFIRMATIO REGIS DE EADEM. Stephanus rex Angl(ie), episcopo Sareb(uriensi) etc., salutem. Sciatis quodconcedo etconfirmo illam donationem quam comes Robertusde Ferrariis fecit Deo et fratribus de Templo Ierusalem de terra Finke de Speresholt\ Quare volo et precipio quod bene et in pace et libere et quiete in perpetuum illam teneant et habeant ab omni seculari exactione, sicut tenent alias tenuras suas. Testibus : Roberto de Ver et R(icardo) de Lucy, apud Oxon(efordiam.) (a) Gautier> chatelain de Saint-Omer n45-n6o f prince de Galilee 1171. — (b) Robert II, comte de Ferrars, 11 39 f ? 11 62. a4o CARTULAIRE DU TEMPLE CCCLXXVIII fc. n45~ii66.] Copie du xnr3 s. : Oxford Bodleian, Ms. Wood (empt. 10), fol. 99. [I]n nomine Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Notum sit omnibus etc., quod ego Odo deTolent dedi Deo et sancte Marie et fratribus militie Templi Salomonis et lit- teris meis sigillatis corroboravi scilicet terram de Hensintona, pro salute anime mee et omnium predecessorum meorum. Quare volo ut predictam terram in perpetuam elemosinam prescripti fratres possideant et teneant solam, liberam et quietam ab omnibus consuetudinibus. Hujus donationis sunt testes : Walterus de Baylleol qui est testis et dator ejusdem terre, Walterus Ghandel etEustachius de Chaun. Copie du xiii* s. : Oxford Bodleian, Ms. Wood (empt. 10), fol. 74™. Carta Reginaldi de sancto Walerigo de quatuor libratis redditus. [R]eginaldus de sancto Walerico omnibus etc., salutem. In divine eloquenciepagina esse scriptum sancte ecclesie doctores nobis referunt : redditeque sunt Cesaris Cesari> et que sunt Dei Deo. Hac igitur auctoritate ewangelica ego Reginaldus compulsus, universis sancte ecclesie fidelibus, tarn futuris quam presenti vita fruentibus, patens atque certum facio me dedisse et concessisse in perpetuam elemosinam Deo et beate Marie et militibus Templi Salomonis confratribus, partem quamdam meorum tern- poralium bonorum, videlicet quatuor libratas redditus inTarenteford\ut ego meique predecessores omnesque mei amici in futuro seculo sum mum bonum et indeficiens adipisci mereamur. Et item predictis militibus concedo etconfirmo donum de Hemes- tendona quod facit eis Odo de Talent. Volo itaque et concedo ut prefati milites meum donum prenominatum et donum predicti Odonis perpetualiter in elemosina habeant et teneant, libere et quiete et absolute ab omnibus secularibus consuetudini- bus, sicuti ego carta mea confirmo. Teste Hugone de Bello Ramo. Original jadis scelle : Lyon, Arch, dep., fonds de Malte, commanderie de Lormeteaux, chap, in, n° 1. Notum sit omnibus hominibus tarn futuris quam presentibus, quod Raginaudus, princes Graciaci, paupertati domus sancti Templi de Ierusalem ejusdem terre defen- sioni providens, dedit et concessit, pro remedio anime sue et suorum parentum, in molendinis novis, annuatim im01 sextarios de frumento et vmto de modurencha et xxli solidos in pasquerio. Sed Raginaudus, suus nepos, succedens ei in hereditate, videns hoc donum tarn sibi quam suis heredibus proficere, signo sui sigilli confirmavit. Hoc etiam donum integre concessit Petrus suus filius, cujus precepto ista carta fuit com- posita et sui sigilli munimine roborata. Gonstituerunt etiam inter se predictus Ragi- naudus et Petrus suus filius, quod predicti fratres suam elemosinam reciperent in molendinis, a festo omnium sanctorum inantea quicquid exierit, donee habeant suum modium et in pasquerio xxli solidos. Goncesserunt etiam predictis fratribus quod, in castro Graciaci, eorum famulus esset inmunis ab omni serviciocuriali. Hujus rei testes sunt : Maugiunus prior, Martinus de Vastino canonicus, magister Raginau- CCCLXXIX [c. 1 145 — 1 166.] CCCLXXX [c. 1 145 — 1 178.] GARTULAJRE DU TEMPLE 24 1 dus, Hugode Sancto Hilario, Americus Cigonellus, Giraudus prepositus, Iohannes de Sancto Hilario. Concessit etiam eis dominus Raginaudus in nemore de Curia quicquid ad usum eorum fuerit necessarium. ^ Hoc est signum domini Raginaudi. ffr Hoc est signum Petri filii ejus. CCCLXXXI 1 146, (ier janvier— 3i decembre). Copies du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez 234, fol. gliii ; du xyi* s. : Ibidem, Bibliot. Nacion., ms. 736, fol. ccxcvi. In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Notum sit omnibus hominibus, qui hanc kartam legerint vel legere audierint, quod Pelagius (a), Bracarensis archiepiscopus, quamdam domum videlicet habitaculum peregrinorum construxit, pro sue anime suorumque parentum remedio, in metropo- litana urbe que vocatur Bracara, ad cujus sustentationem domus vineas, predia, plu- rima beneficia, multasque prestantias, larga manu contulit. Post obitum vero ejus, multi caducas hujus mundi divitias cupientes, verasque delitias que sursum sunt obli viscentes, jura predicte domus, velut in partem prede, sibi rapientes, earn omnino ad nichilum redactam destruxerunt. Postquam autem ego Alfonsus (6), rex dictus Portugalensium, supradictam domum ita destructam atquediminutam esse conspexi, earn cupiens in melius reformare, statui facere cartam testamenti et firmitudinis de ea, una pariter cum Iohanne (c), Bracarensi archiepiscopo, necnon omnium Bracaren- sium canonicorum consensu, Deo et militibus Templi Salomonis, in Hierusalem sci- licet pro defenssione sancti Sepulchri commorantibus. Do sibi atque concedo earn, cum omnibus suis pertinenciis quas modo habet vel habebat in die obitus predicti Pel(agii) archiepiscopi, ut illam habeant et possideant, et de ea in servitio Templi quic- quid voluerint faciant. Si qua igitur amodo ecclesiastica secularisve persona, scripti hujus paginam sciens, contra earn venire temptaverit, et earn in aliquo minuere, frau- dere vel etiam disturbare voluerit, non sit ei licitum, set sit maledictus et excommu- nicatus et cum Iuda, Domini traditore, portionem habeat, et quantum auferre voluerit, in quadruplo resolvat, et duas marcas auri domino patrie reddere cogatur ; et insuper hoc scriptum semper in robore suo permaneat, quod ego Adefonsus, comitis Henrici et regine Tharasie filius, qui illud facere spontanea voluntate jussi, gratuito animo roboro atque cohfirmo. Era MaCaLXXXaIIIIa. CCCLXXXII 1146, (ier janvier— 3i decembre). Copie du xii9 8. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5g5, fol. 32, n° 88. De donativo Iohannis Scrivan. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti amen. Ego Iohannes Scriba facio hanc cartam, cum bono corde et optimo, Deo et Templo Salomonis et fratri et magistro Rigald Viger et fratri Bonafos et ille cavallerie de Templo, et placuit michi libenti animo et spontanea voluntate, propter amorem Dei etanimas parentum meorum,quia, si ego moriero sine fUio aut sine filia que non habeam, tota mea ereditate, scilicet casas et tota alia ere- (a) Pelage, archeveque de Braga in5 (? 11 18) f 1187. — (b) Alphonse I, roi de Portugal 25 juillet 1 139 f 6 decembre n85.— (c) Jean, archeveque de Braga, n38 f 3 decembre 1175. Cartulaire du Temple. 16 2^2 CARTULAIRE DtJ TEMPLE ditate sit Deo et Templo scilicet et ad ilia cavalleria, et toto meoaver. Si autem abuero filium aut filiam, illas casas que sunt ad portam sanctg Marig sint proprie de Templo, cum ilia vinea que se tenet cum ilia de Petro Xpistual in illos Algarceres. Si vero filius vel filia morierit, quod non habeat filium vel filiam, tota ilia ereditate tornet ad ilia cavalleria de Templo, cum tali convenio, quod illos seniores de Templo donent ad mea mulier post meam mortem, si sine filio vel filia moriero, xxx morbetinos, et in sua vita de muliere donent ei fratres de Templo illas casas, que se tenent cum illas de don Sebastian ; ilia mulier dona lohanna donando ad illos fratres de ilia cavalleria v solidos de censu unoquoque anno. Similiter et ego Iohannes Scriba donem illos v solidos in mea vita cum dona lohanna mea mulier, ad sancto Micael,et post mortem nostram sit tota libera de Templo ; et si filium habuero, medietas de meo aver sit Deo et Templo et alia medietas de filio. Testes sunt qui viderunt et audierunt : Garsion de Bilforad, don Algrin, Robert de Torieg, Gilelm de Lopont, Domingo Aliazar, Petro Muceravi, W. de sancta Xpistina, et don Gaucolin suo compaiero. Facta carta era MaGaLXXXaIIIIa. CCCLXXXIII n46, (ier janvier-3i decembre). Copie du xii' s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5q5, fol. 2ivo, n° 48. De illas casas de Rei Tafur. In Dei nomine. Ego Rex Tafur, nomine Melendo, et uxor mea et filiis et filiabus meis, et Domingo Stephano, meo genero, et uxor ejus et filiis et filiabus eorum, om- nes, vos, nostros emptores, fratres et seniores Templi Salomonis, presentibus et futuris, vendi tores sumus de ipsas casas, infcus castrum Novell(arum), quern ibi habebamus, propter pretium placibile v morab(itinos) merchers. Et habent ipsas casas adfronta- ciones, ex una pars murum ipsius castrum, ex alia casas Arnald Pong, ex tergia pare casas de Petro Martino. Quantum he omnes infrontationes includunt, sic vendimus vobis, cum exiis et foris^ sine ullo retentu, ut habeatis et possideatis, vos et omnis posteritas vestra per cuncta secula amen. Est inde fid(anga) de salvetate ad forum terre Petro de Lespig, per omnes prenominatos supra, et Martino Petreg fid(anga) similiter. Sunt namque testes : don Apparitio, et Vitalis ^abater, Johans de Donalutia ; et fuit dato pretium de manu ad manu, et fuimus placatos omnes de pretio et aliala. Facta carta in manu fratris Rigald Veger qui nos placavit, et fratris Richard et omnes alios eorum fratribus, anno quo obiit Kaxal et Rodrig Petreg, era M.C.LXXX.IIII. Ilaque, fratres et vicinos, natum sit vobis, presentibus et futuris, quod Petrus Rex Tafur fuit rencurant de ista supradicta venditione, set postea facta concors inter patrem et filium, et laudavit et confirmavit istam venditionem quam pater ejus fuerat facta, et dedit fidanga ut unquam magis clamasset nec rencuram faceret, fid(anga) Wilelmum Albernag. CCCLXXXIV n46, (ior janvier— 3i decembre.) Copie contemporaine : Madrid, Arch, gen., ord.. lej. 1 71-4. In Xpisti nomine. Cognitum sit cunctis presentibus et futuris, quod ego Petrus Tare- sia et mater mea, bono animo et gratuita voluntate per nos et per omnes successores nostros, ob remedium animarum noslrarum et parentum nostrorum, damus et, cum presenti scriptura, tradimus Deo et beate Marie et venerabili domui milicie Templi CARTULAIRE DU TEMPLE 243 Salomonis et omnibus fratribus ibi comorantibus, castellum et villam de Albarid, in omnibus terminis suis heremis et populatis, et cum aquis et pascuis, et cum omnibus suis pertinenciis in perpetuum. Predictum autem caslellum eitimus et extraimus et, cum presenti instrumento, in posse et jus et tenedonem domus milicie Templi et fra- trum presentium et futurorum transferimus et donamus, ad omnes illorum volun- tates faciendas in perpetuum, sicut melius dici et intelJigi potest ad hutilitatem domus et fratrum. Hec autem donacio facta fuit in manu et posse fratris Rigaldi magistri in Novellis, et aliorum testium quorum nomina erunt subscripta. Et ego frater Rigaldus magister, assensu et voluntate aliorum fratrum nostrorum, recipi- mus yos Petrum Taresa et matrem vestram, socios et participes in omni beneficio nostre domus, tarn in cismarinis partibus quam ultramarinis. Si quis autem hoc dona- tivum nostrum ex totovel inaliquo frangere temptaverit, non sit licitum, set in duplo conponat, et sit maledictus a Deo, et donativum firmum permaneat. Facta carta dona- cionis in anno era MaGaLXXVIIII\ Ego Petrus Taresa et mater mea qui hanc cartam scribere jussimus et coram multis testibus, propriis manibus firmamus et hec signa ^ ^ facimus. Et ego frater Rigaldus magister in Novellis, qui predictum castrum Al- bardi, ut scribitur, recipio ad servicium Dei et salutem animarum vestrarum, regnante rege Garsia in Navarra (a), R(aimundus) (6) comes Barchinonensem in Aragone, Ber- nardo) (c) episcopo Cesaraugusta, M(ichael) (d) episcopus in Tirassona. L(ope) in Oru- nia, me Petro Taresia in Borga. P(etrus) Sancius de Alfarela, et Geraldus de Borga istius rei testes fideles fuerunt electi. G. scripsit jussu Petri Taresa et matris ejus et signum hoc feci. CCCLXXXV [n46, 21 janvier.] Original : Toulouse, Archives departementales, H. fonds de Malte, Millau, liasse 4 (n° 74 du Cartulaire de M. Fabbe Verlaguet). In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Ego Bertrandus de Favairolas damus suum corpus et sua anima ad Domino Deo et a sancta Maria et a la Gavallaria de Iherusa- lem, et ego Bertrandus et suis infantis damus ipso manso Laubardesco pro alode vel feue vel vegaria, vel medietatem de Galmeiana d aco que abet Froterius de Favairolas pro alode vel feue vel vegaria vel decimo. Aquest do fa Bertrandus et suis infantis pro amore Dei et pro anima sua et pro animabusparentum suorum a Domino Deo et a la Gavallaria. D'aquest do devo esser guirenz Ugo Froterius et Bertranc suo fratri, et Bernarz Froterius. Autor : Bego de Ferrailolas. $ Ugo Guillem. $ Bernart Frotir. $ Iscafre. Signum Engelran. Aquest do fo faiz ab cossel Petro de la Rovura e fo faiz e ma Guillem d'Albies e d'en Petro Guiral, suo fratri. Facta sit karta in mense januarii, sub die feria 11 et luna v. Berengarius me fecit. En 1 1 46, le cinquieme jour de la lune de janvier tombe un lundi, et cette date convient a la mention de Pierre de la Rovere, maitre du Temple; etc' est la seule anneejusqu'a 1 158, (date de la mort de Pierre de la Rovere), que le 5e jour de la lune tomba un lundi. (a) Garcia, roi de Navarre n34 f n5o. — (b) Raymond Beranger IV ii3i f 6 aout 1162. (c) Bernard, evequede Saragosse 1139— u52.~ (d) Michel, eveque de Tirazzona ingf ii5i. *44 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCLXXXVI ri46, (ier janvier-3i decembre). Copies du xne s. : Madrid, Arch. Nacional Aberin lej. 8, n° 5i ; Cartul. B. 5g5, n° 293, fol. n3-4 ; autre (defectueuse) du xme s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag.^ registre 3io, fol. CLI. De donatione almunie que dicitur Almazara. In nomine domini nostri Ihesu Xpisti. Ego Garcias (a), Dei gratia Pampilonensium rex, facio hanc cartam donationis et confirmation] s Deo et sancta Maria (fol. 113yo) et ad Templum Domini et ad milites qui permanent ibi et in antea, Deo volente, mane- bunt. Placuit michi libenti animo et spontanea voluntate, propter amorem Dei et animas parentum meorum ; dono et concedoilla almuniaque vocatur Almazara cum toto suo eremo et populato, sicut unquam fuit melius, ita habeatis et possideatis vos et posteritas vestra ad facere inde homnem vestram voluntatem per secula cuncta, salva mea fidelitateet de omni mea posteritate, per secula cuncta. Hocdonativum quod ego facio, fuit in presentia de fratre Petro de la Rroera et in presentia de don Rigal Viger et in presentia fratre Berengario. Signum regis ^ Garcie. Farta carta era MaGaLXXXaIllIa, in villa que vocatur Tutela, regnante me Dei (JoL 11U) gratia rex in Pampilona et in Alaba et in Bizcaia et in Pugca ; episcopus Lupus (6) in Pampilona, episcopus Michael (c) in Tarazona, Rodrigo de Azafra in Estela, Semen Aznarezin Tafalla, Gilelm Aznarez inSangossa, Martin de Leet in Petra Alta, Rodrigo Avarca in Funes et in Balterra. Sunt testes qui audierunt et viderunt hoc donum facere : Rodricus Avarca, Fertunecones de Bariellas, Garsion de Bilforato, Alaman de Luna, Rodericus Garcez, Ricard de Raorz, Abolfazan. Joan scribano de Tutela qui hanc cartam scripsit sub jussione domini sui regis. CCCLXXXVII n46, (1-28) ftvrier. Copie du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez 2 34, fol. 169. In Dei nomine. Hec est carta venditionis et firmitudinis quam jussi facere ego Goesteu Frojas et uxor mea Legundia, vobis fratribus de Templo Salomonis, de ilia hereditate quam habemus in Mazaneira. Damus et concedimus vobis illam heredita- tem quantam habemus ibi, cum suislocis, per ubi illam potueritis invenire, excepta ilia leira quam dedi Gundisalvo Ramiris. Et est ilia hereditas circa civitatem Sancte Marie prope litus maris, et habet jacentiam in Mazaneira. Vendimus vobis predic- tam hereditatem pro precio quod de vobis recepimus, scilicet xxv bracales ; tan turn nobis et vobis placuit, et de precio apud vos nichil remansit. Habeatis vos illam here- ditatem firmiter et omnes successores vestri, in temporibus seculorum. Et si aliquis homo venerit vel nos venerimus, tarn de extraneis quam de propinquis, qui hanckar- tam irrumpere voluerit, et nos vobis earn in concilio non auctorizaremus vel defen- dere non potuerimus aut noluerimus, quod pectemus vobis illam hereditatem dupla- tam, vel quantum merit melioratam,et ad dominum terrealiud tantum et adjudicem suum judicatum ; et insuper hec carta semper plenum robur obtineat. Facta carta venditionis mense februarii, era MaCaLXXXaIllIa. Ego predictus Goesteu et uxor mea, (a) Garcia, roi de Navarre, n34 f n5o. — (6) Lope, eveque de Pampelune, n4a-n59. — (c) Michel, eveque de Tirazzona. 1119^ ii5i. CARTTJLAIRE DU TEMPLE 2 4 5 qui hanc cartam scribere jussimus, coram testibus ydoneis, cum propriis manibus nostris roboramus^. Qui presentes fuerunt : Hodario presbiter testis, Gunsalvo Rami- res testis, Pelagio Xpistoforus, Petrus de Gralal testes. Salvator notavit. CCCLXXXVIII n46, 8 fevrier. Copie du xiii6 s. : Perpignan, Archiv. dep., Cart, du Mas-Deu, no 16, fol. 6V0 et 710. Edite : Ailart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, 1886, p. 16. In nomine Domini. Ego, Gaufredus (a), comes, dono et laudo domino Deo et mili- cie Templi Salomonis et militibus ibi habitantibus, presentibus et futuris duos molen- dinos quos milicia emit de Petro Vincencii. Sicuti ille vendidit jamdicte milicie, sic dono et laudo, sine omni enganno, ipsos duos (fol. 7V0) molendinos, ubicumque fue- rint mutatos ipsos monnars in quo sunt jamdicti molendini, salvo meo censu, scili- cet xii. den. Rossell(ensium), jamdicte milicie, propter amorem Dei et pro remissione omnium peccatorum meorum. Et per istum donum accepi ego, Gaufredus comes, xxx. solidosex denariisRossell(ensium), quosmichi dedit Bernardus dePetra Lata, qui est servus prefate milicie. Et est manifestum. Si quis contra istam cartam donacionis venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit set componat in duplo cum sua melioracione ; et in antea firma et stabilis permaneat. Actum est hoc vi idus febroarii, anno ab incarnacione Domini M°G0XL°VI0., reg- nante Lodoyco rege, vim anno. Sig^num Gaufredi comitis, qui istam cartam dona- cionis et laudacionis fieri jussit, firmavit et testes firmare rogavit. Sig^num Berengarii vicarii. Sig^num Poncii de Gocoliberi. Sig^num Scarboti. Sig^num Bernardi Amal- vini. Sig^num Raimundi Guilelmi de Curia. ^ Petrus monacus et sacerdos, rogatus, scripsit cum Uteris rasis in ia. linea, die et anno quo supra. CCCIXXXIX n46. (1 -3i) mars. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National. Cartulaire B 5g5, fol. 22, no 49. De illa vine qui fuit Garcia Axivel, In Dei nomine. Ego Garcia Axivel, et mater et uxor mea vobis, emptores nostros, fratres de Templo Salomonis, placuit nobis; optimo corde vendimus vobis illa vinea qui est in frontationes vinea de Balles, ex alia illa qui fuit Sangio Navarro, que dedit pro anima ejus, ut requiem habeat, ad illos fratres. Et vendimus vobis totum ab inte- grum, quantum istas adfrontationes includunt, cum exiis et regressis ; vendimus vobis propter precium xv solid(os) Tutelane monete, de manu in manu,et sumus ma- nifestum de pretium et aliala placatum. Facta in era M.C.LXXXaIIII% mense marcio, regnante rex G(arsia) in Panpilonia et in Tutela, comes Barch(inonensium) in Aragoni, Petro Taresa in Borge. Est inde fid(anga) de superiori venditione, ad forum terre, Balles et Iohen Munioc. Testes sunt : Apparitio, Martino Petrec, toto concilio de Noveles. (a) Gaufred (III), comte de Roussillon m3, f 24 fev. n63. 246 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXC n46, (i5 mars — 3i decembre). Copie du xve s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulario Magno, II, fol. cci, n° 483. Tn nomine Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Ego Bardonus cum uxore J_ mando et concedo illam hereditatem de Fontes militibus Templi, cum totis usibus suis etpertinenciis suis, pro animabus nostris et parentum nostrorum, etunum assericum de samagna nomine Avitanel donamus etconcedimus similiter, ut requiem sempiternam in futuro habeamus. Itafacimuset concedimus bono animoet spontanea voluntate, ut habeant hoc donativum suprascriptam, liberum et francum perpetue, pro sua hereditate, per vendere et facere inde suam propriam voluntatem per secula cuncta amen. Etsi quis hoc suprascripto contradicere et destruere voluerit,in extremo judicio racionem in Dei presentia reddat. De hoc suprascripto contranativo sunt tes- tes : Raymundus de Gortis, et Gono frater ejus, et Gimers et Bertrandus frater ejus et Ricardus de Gaoyr, et Portellon, et magister Robertus, et Iohanns frater Tebaldi de Stella, et magister Petrus archidiaconus episcopi Naytere qui scripsit hanc cartam et hoc signum manu propria scripsit Facta vero hec carta era millesima CaLXXXaIIHa, ab incarnatione Domini millesimo C°XL°VI0, regnante rege Garsia (a) in Panpulona et in Stella et in Tudella, et comite Barchinonesi (6) in Aragone, et Adeffonsus (c) imperatore in Gastella, et Fortuno Ace- narenz in Teracona, et Michael (d) episcopus, frater ejus, in eadem civitate, et epis- copus Luppus (e) in Panpulona, et Petrus deOsia in castro Tudele, manu regisGarsie, et Rodricus de Zagra in castello Stelle, et Johanns Diec in Gastanc. Hoc supra- scriptum fuit factum in Gerunda, quando rex Garsias missit filiam suam (J) ad regem (g) Secillie, in tempore quo solebat tenere Petrus de Rovera, magister Pro- vincie, Monsonem etCorbinum, et frater Gaufridus Fulcherii, et frater Ugo de Panat, et frater Brunus, et frater Olivero magister Yspannie, et alii multi quos longum est enumerare. Isti magistri et fratri suprascripti receperunt hoc donum a Bardone et uxore sua Mayor. CCCXC1 1 1 46, (3 1 mars - 19 avril 1 147). Original jadis scelle : Paris, Arch. Nationales, S. 5223, n° 44, Gommanderie d'Eterpigny, (icr n° de la 1 8° liasse). Carta Noviomensis episcopi de dono ecclesie de Traci et liberatione altaris de passel. Tn nomine Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Ad boni pastoris spec- r X" |_ tact sollertiam, Deo famulantium curam gerere et eorum sustentationi elemosinam impendere. Notum sit igitur tarn posteris quaai presentibus quod ego, Symon (h), Dei gratia Noviomensis episcopus, dedi militibus Templi Deo vere mili- (a) Garcia, roi de Navarre, 11 34 f n5o. — (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone ii3i f 6 aout 1 162. - (c) Alphonse, empereur d'Espagne 26 mai n35 f 21 aout 1157. — (d) Michel, eveque de Tirazzona, 11 19 *j* ii5i —(e) Lope,eveque de Pampelune, 11 42- 1169. "~~ (f) Marguerite, qui epousa Guillaume, due de Naples, devenu en n54 roi de Sicile. - (g) Ro- ger 1, comte 1 1 10, roi de Sicile 1129 f 26 fevrier n54. - (h) Simon de Vennandois, eveque deNoyon, 1123 f fevrier n48. CARTULAIRE BU TEMPLE tantibus, ad sustentationem eorum, altare deTrachi cum decima et hospitibus, quod post mortem Haganonis cantoris in manum meani venit ; illam quoque partem alta- ris de Passel quam de manu Guidonis militis liberavi, necnon et reliquam partem quam laici tenent, si forte auxiliante Domino poterunt adipisci, eisdem militibus con- cessi, et juri eorum libere et quiete in perpetuum possidenda mancipavi. Ne igitur a quoquam ausu temerario ullo umquam tempore hec nostra datio perturbetur, sub exconmunicatione prohibemus et invasores hujus doni ex nostri ministerii auctori- tate anathematizamus et presentem paginam nostro sigillo conmunimus. Hujus rei testes sunt subpositi : Hugo cancellarius, magister Durandus, clerici ; laici, comes Mellentinus Gualerandus (a), Iohannes de Petrefonte. Actum Parisius inTemplo, presente magistro et conventu militum, anno ab incar- natione Domini M°G0XL0VI°. Ego, Hugo cancellarius, subscripsi. CCCXCII 1146, (3i mars — ra avril 1 147). Copie du xvm6 s. : Paris, Bib. Nat., fonds latin 11926, fol. i56vo, « ex veteri chartulario abba- tias sancti Iudoci ». Chart a de decima de Gomteville. In nomine summe Trinitatis. Notum sit omnibus fidelibus ecclesie filiis, tarn pre- sentibus quam futuris, me Theobaldum abbatem ecclesie Sancti Iudoci, communi assensu totius capituli nostri, concessisse decimam cujusdam terre culture quatuor dierum, scilicet in parrochia Gomitisville, fratribus qui, in Templo Iherosolimitano, Deo deserviunt, ad eorum mansionem ibidem faciendam, eo tenore, ut si villa ibi fieri contigerit, vel hospites sub se in predicta terra constituerunt, nostra erit medie- tas decime omnium in predicta parrochia degentium, excepta proprietate pecorum suorum et pastorum ibi servientium, nisi forte talis sit pastor, qui uxorem domumve habeat. Actam est hec conventio anno millesimo centesimo quadragesimo sexto, in capitulo, apud sanctum Iudocum. CCCXCIil 1 146, (1— 3o) avril. Copies : du xiir3 s., Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, maco 11, n° 2, charte i4; du xve s., ibidem, Libro dos Mestrados, fol. xlviivo. In Dei nomine. Gum sit cognitum omnibus hominibus diem postremum mortis agnoscere, ego Gondisalvus Gabeza, hoc suprascriptum timendo, jussi facere comi- litonibus Salomonis Templi carlulam de omni posibilitate, tali videlicet pacto, ut, si obierim sine semine, totum quod habuerim, post obitum meum, accipiant, et ex eo dent patri meo xm morabi linos, si vivus fuerit : set fortassem, si prolem habuerim, semini meo due partes reliquantur, partemque terciam milites accepiant. Facta car- tula mense aprilis, era MaCaLXXXaIIII\ Ego supranominatus Gondisalvus, qui hoc scriptum jussi facere, coram testibus roboro Munio Gaval' testis, Petrus Gouviaz testis, Petrus Iohannes testis. Iohannes notavit. (a) Galeran II, comte de Meulan, 11 18 f avril 1166. 348 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXCIV n46, (i— 3o) avril. Original (mutile) : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, gav. 7, mago 10, n9 a5. Copie du xv* s. : ibidem, libro dos Mestrados, fol. n3. Notum sit omnibus hominibus, legentibus seu audien[tibus, quod ego] Pelagius Tructesindiz, diem mortis mee ignorans, do meam possibilitatem militibus Salomo- nis Templi, et [insuper do eis] meam partem unius hereditatis Kadime, ut habeant totam integram, tali videlicet pacto, ut ipsi m[ilites, pro parte iljlius hereditatis Kadime, integrent filios meos in campo Montismajoris ; et, post obitum me[um, mi- lites Templi a]ccipiant terciam partem de mobili vel inmobili, et due partes meis filiis tribuantur ; et filii mei non imperciant cum militibus ipsam hereditatem Kadime, quod suprascriptum est, set, pro parte illorum, integrentur in alio loco. Set si quis hoc scriptum, per sua mala audacitate, in aliquo temptare voluerit, sit maledictus et excomunicatus, amen ; et insuper, quantum inde auferre voluerit, tan- tumipsis militibus Templi induplumcomponat,et regi terre aliud tantum. Facta karta donacionis, mense aprilis, eraMaCaLXXXaIIII\ Ego supradictus qui hoc scriptum mili- tibus Templi facere jussi, coram testibus roboravi et hoc signum feci ffr. Martinus Pelaiz testis. Guian testis. Petrus Gallecus testis. Pelagius Godiniz testis. Pelagius Sandiz testis. Martinus notavit. CCCXCV n46, (1— 3o) avril Copies du xne s. : Madrid, Archivo National Gartul. B. 5g5, fol. i24vo-i25, n. 336 ; ibidem, fol. 192-192*% n. 434. De illa peg a de Agon quam vendidit Pascal. In Dei nomine et ejus gratia. EgoGar- sia Paschal et uxor mea Peironela et filius et filiabus meis omnes venditores sumus vobis, fratribus Templi Salomo- nis, scilicet Rigald Viger et ad alios fra- tres, successores vestros, una peca de terra in Agon cum aqua sua, quod est juxta de illa peca que se tenet cum illo molino,que ad illos fratres dedit dompna Sanga de Galur, per precium x solids- rum). Etsuntfidancas de salve tate, ad fo- rum terre : Galin Agenargde Frescano, et Galin Blasco de Brugnen. Testes sunt : don Apparitio, etPetrelon de Fresc(ano), Perrot de Fresc(ano). Placatodepretio et aliala. Facta carta in Frescano, mense apriii (fol. 125) era M.C.LXXX.IIII. In Dei domine et ejus divina dementia, scilicet Patriset Filii et Spiritus sancti. Ego Garsia Paschal et uxor mea Peronela et in- fantibus nostris,nos omnes insimul vendi- tores sumus ad domum Templi et ad ipsos (Jol 192™) seniores qui ibi seryiunt Deo, vel in antea servierunt, una pegia de terra in Agon cum aqua sua ; et est juxta deipsa pegia de Templo, que est juxta de ipso mo- lino ; propter precium placibile x solidos, vendentista peciaprescripta venditores su- prascriptos. Magister Rigal Viger dedit isto avere cum aliis fratribus, scilicet f rater Gui- tard et frater Ricard sacerdos. titsuntfidan- zas de salvetate a fur de terra : Galin Age- narig de Freschano et Galin Belascho de Brunien. Et sunt testes : don Aparigi et Petrelon de Freschano, et don Perrot de Freschano. Et fuit alifala x diners. Iohan- nes Garceg et suas germanas, Urracha et Tota, laudant ista venda insimul. Fuit facta ista carta in Freschano in mensse aprilis, in ipso anno quo primus correc Raimun- dus Berengarius comes Barchinone ad Va- lencia, era MaGaLXXX HIP. CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXCVI n46, (avril— mars 1147). Qopie du xm#-xrv* s. : Metz, Bezirksarchiv, fonds de Malte. Edite : Dr Zuidema, Jahrbuch fixr lothr. Gesch. 1891, p. 4o8 ; Bon de Hammerstein, Jahrbuch fiir lothr. Gesch, 1895, p. 10-1. Notum sit omnibus fidelibus, abbate Bernardo Glare Vallis predicante exercitum Xpisti,Gonrado existente imperatore, contigisse fratres Bosaniville videlicet Gerardum fratremque suum Guarinum, allodium Rispe necnon Bosaniville commendasse Domino militibusque Templi domus Iierusalem. Si autem redierit unus vel ambo ad alodium redire certum sit ; si autem non redierit aliquis eorum vel ambo, certifice- turdono dedisse, testantibus illis qui ibi presentes fuerunt, videlicet Maherus (a) dux, Hugo (b) comes Vuadammontis cum filiis suis Gerardo (c) et Hugone, Gualterus Spi- nolensis, etfilius suus Gualterus, Rodulfus et tilii sui, Albertus Pretesilis, Theodericus Noneville at Urricus frater suus, et Ricardus Ghamecensis, Vuiardus Raborville, Renal- dus Emberticurie, Renardus de Firmitate et filius suus Guillermus, Uricus de Tilio, Arnulfus de Sancto Firmino. In alodio Rispe sunt xxxtf quarterii terre, quisque quarterns mi nummos debet maio mediante ; in julio debent omnes qui morantur in alodio illo, pro posse suo, ter in anno aratrum ad arandum, et dominus debet panem arantibus, et horream domini debent omnes preparare preter ligna. Et quisque quarterns falcem debet et conducere fenum in horreo et omnes alii furcam et falcem ad segetem. Ad festum sancti Remi- gii quisque quarterus debet modium specte ; ad festum sancti Martini modium annone, et vinum conducere si fuerit; si autem vinum non fuerit, nichil dabunt. Ad nativitatem Domini, in festivitate sancti Stephani, quisque quarterus debet porcum et mi placentas et nummum, vel duodecim nummos quod dominus voluerit ethocin eadem villa et dominus eorum debet convivium. In alodio Bosaneville sunt quarterii xm et qui possident illos aratra debent ad arandum ter in anno pro posse suo, et dominus panem et falcem furcam vel nummum, in maio michil, et cetera ut in alodio Rispe. In festivitate sancti Remigii quisque quarterus debet modium specte, in festivitate sancti Martini modium annone, et vinum conducere vel duos nunnos aut obolum. Innativitate Domini, in festivitate sancti Stephani, porcum etmi placentas et nummum, vel xii nummos quod dominus voluerit. Ad Pascha quisque ortus gallinam et quinque ova, et si porci currunt glandini communiter, quisque porcus annalis debet duos nummos et marcensis obolum, de extraneis quartam partem. In ecclesia tracturum et de alodio suo habent duas partes de decimis et sacerdos terciam partem. Homines Sancti Petri Glineii sunt in custodio horum duorum fratrum et eorum quibus com- mandantur hec omnia supradicta , et duas partes de decimis habent cum ceteris in alodio Bosaniville. Quicumque de familia horum sit in quocumque loco extirpaverit, debet manipulum de decern. (a) Mathieu due de Lorraine 19 avril 1139 f i3 avril 1176. — (b) Hugue, comte de Vaude- mont 1 108 (?ii2o) -1 147 ?• — (0) Gerard, comte de Vaudemont (apres son pere) f 1190. 35o CARTULAIRE DU TEMPLE CCCXCVII n46, 7 avril. Original : Barcelone, Arch. cor. Arag. Raim. Ber. IV perg. 188. Sub eterni Regis nomine. Ego Arnallus, quern vocant Arlotb, una cum conjuge mea, Guilie, venditores sumus domui milicie Templi Ierosolimitani. Per hanc scrip- turam nostre vinditionis, vendimus prefate milicig omnes directos et voces quos vel quas habemus vel in quocumque modo habere debemus in unum mansum quod est situm infra parroechiam Sancte Marie Galidis, in loco vocitato ipso Podio de rivo Mai- mono. Adveniunt nobis hec omnia michi Arnallus vocem uxoris mee prescripte et mee Guie, per paterna sive per materna voce, vel conplantatrinem sive per quam- licumque voces. Hoc mansum de nostro jure in jus et potestate tradimus cum omni- bus in se habentibus, cumexitibus et regressibus, cum terminis et confrontationibus, propter precium quod inde manibus nostris recepimus xn solfidos") optime monete Bar- chinonurn. Et qui hoc violare temptaverit primum iram Dei incurrat nisi infra x dies satisfactionem fecerit, et insuper in triplo componat ea que infringere vel recindere presumpserit et post modum hoc maneat firmum. Quod est actum vn idus aprilis, anno vim0, regnante Ludovico regis j unions. Sig^num Arnalli ; Sig^num Guie. ; Sig^num Guillelmg, filie. ejus, nos qui hanc ven- dicionem facimus et firmamus testibusque firmare rogamus. R. Arnalli Sig^num Petri Galli ; Sig^num Petri Gilaberti ; Sig^m Guillelmi Merchadarii ; Sig^num Petri Poncii ; Sig^num Petri sacerdotis ; Sig^num Petri subdiaconibus. CCCXCVIII 1 1 46, 22 avril. Madrid, Archivo National, Cartul. B. 5g5, fol. 95^-96, n' 270 ; et fol. i22v Copies du xne s n° 328. In Dei nomine et ejus divina dementia Patris et Filii etSpiritus sancti. Ego Garcia Ortig donator sum Deo et ad ilia cavallaria de Templo quod est lherosolimis, illas ca- sas quern habeo in Borja, ad illam portam unde exeunt ad ecclesiam sancti Michaelis, juxta murum, scilicet casas etcasales, ere- mum et populatum, ut habeant casas pre- dictas salvas et liberas et franchas et inge- nuas per secula cuncta amen. Ego Petro Ortig et ego Ato Aurela firmamus et lau- damus hoc donativum quod frater noster facit ; et ego Garcia de Alkala, cum uxore mea, similiter laudo et confirmo. Factum hoc donativum in mense aprilis, x kalen- das mai, era MaGaLXXXaIIIIa, in anno quo Raimundus comes Barchinonensis fuit ad Valentiam et idem reversus fuit. Factum fuit hoc donativum in presentiade dompno Petro deCastelagol et dedon Garcia Romeu. Hoc do-(Jol. 96jnativum fuit factum Ri- galdo Vigero qui erat magister in Novellis, et dom Aig de Aiquaroga. In Xpisti nomine. Ego Garcie Ortig donator sum Deo et militie fratres Ihe- rosolimitanorum Templi Salamonis, il- las casas que habeo in Borga quod est ad illam portam, unde exeunt ad eccle- siam sancti Michaelis juxta murum, sci- licet casas et casales, heremum et popu- latum, ut habeant salvas et liberas et francas. Ego Petro Ortig et ego Atto Aurelia laudamus et confirmamus hoc donativum suprascriptum, similiter et ego Garcie de Alcala cum uxore mea laudo et confirmo hec supra. Facta carta donationis in manu fratri Rigaldo Vica- rio et don Aiz de Aiquaroga, mense apri- lis, x kalendas mai, era M.G.LXXXI1II, anno quando comes R(aimundus) Bellen- garius, princeps Aragoni, fuit ad Valen- tia cum exercitu suo. Testes : Petro de Gastelagol, Garcie Romeu. CARTULAIRE DU TEMPLE 25T CCCXCIX n46, (i-3o) mai. Copie du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo ; don Alvarez, a34, fol. clxixvo. In Dei nomine. Ego, Nunus Mendici placuit michi per bone pads et voluntas ut facere a vobis, fraires de domo Templi Salomonis de Iherusalem, kartuia venditionis et firmitudinis de hereditate mea propria, que habeo in villa que vocitant Azevedo de Suario. sub monte Petra Gurvela, discurrente rivulo Prados, prope civitas Sancte Marie, territorio Portugalensis. Do et concedo a vobis ipsa hereditate, per suis locis et termi- nis novissimis et antiquis, cum quantumcumque in se obtinet, et a prestitum homi- n(um) est, pro precio que de vobis accepi x bracales ; tantum michi bene complacuit, et de precio nichil apud vos remansit in debitum pro dare. Do vobis tres partes de ipso campo quod fuit de dom Tello, que ego cambiavi cum Egas Oderici et cum ipso abate Didacus Gamelici. Et dehodie die sit ipsa hereditate de juri meo abrasa et in vestro dominio sit tradita atque connumerata ; habeatis vos ilia firmiter in perpetuum. Et si aliquis homo venerit vel venero, tam meis propinquis quam de extraneis, qui hanc kartuia venditionis ad irrumpendum quesieril, et ego in concilio noluero autorizare vel divindicare, que parie a vobis ipsa hereditate sublatavel quantum fuerit meliorata et judicata, et ad rex vel potestas qui il] a terra imperaverit duo auri talenta. xx kalen- das junii era MaCaLXXXaIIII\ Ego Nunus qui hanc kartam jussi facere, cum propria manu mea robo^ro et signa hec facio. Etqui presentes fuerunthec nomina ? viderunt. Veremundus, Pelagius testes, Petrus testis. Gundisalvus presbiter notavit. CCCC u46, mardi (7—28) mai. Original : Toulouse, Arch, depart., Fonds de Malte, Pezenas, 1. 11, n° 3. In nomine Domini. Ego, Petrus Lautardi, et uxor mea, Heldiardis, et Willelmus, filius noster, bona fide et sine engan et absque omni retentu, per nos et per omnes nostros, vendimus, guirpimus et absolvimus domino Deo et militie Templi Salomo- nis Iherosolimitani, et vobis, fratribus ejusdem militie, scilicet Raimundo deGurgite Petra, Ugoni de Pezenato, Bartolomeo atque Petro de Auriacco et omnibus aliis fratri- bus, in ipsa militia Deo servientibus, lam futuris quam presentibus, totum ipsum ortum nostrum, cum arboribus et omnibus infra existentibus et sibi pertinentibus, quern nos habebamus in orta ipsa de subtus castellum de Pezenaz, in honore Petri de Altiniacho ; qui ortus affrontat de aura Narbonensi in via que vadit de ipso castello ad ecciesiam sancli Petri, de altano in orto Bernardi Bovis, quern tenet de ipso Petro de Altiniacho, de aquilone in orto quern laborat Wilelmus parator, de circio afrontat in ipso orto militie Templi. Supradictum ortum cum arboribus et cum omnibus que ibidem habemus et habere debemus, vendimus et ex totorelinquimus vobis, fratribus Templi jam supradictis, et successoribus vestris, pro precio xxx. sol(idorum) Biterren- sium percurribilium ; quod precium totum ita nobis bene et pleniter persolvistis, quod apud vos nichil remansit in debito. Et sit manifestum quod inopia maxima et necessitate coacti ortum istum vendimus neque ab alio tantum quantum a fratribus Templi invenire poteramus. Et ego, Petrus de Altiniacco jam suprascriptus, et ego, Amabilia, uxor ejus, per bonam fidem, sine inganno, per nos et per omnes nostros, laudamus et concedimus a5a CARTULAIRE DU TEMPLE predictum ortum domino Deo et vobis, fratribus militie Templi supramemoratis et successoribus vestris ad qualemcumque laborantiam ibi facere velitis, et per talem convenienciam ut ex omnibus que ibidem laboraveritis etetiam de fructibus arborum donetis nobis et nostris quartum. Et est verum quod de ista venditione ego, Petrus de Altiniacho habui de foriscapio, inter Petrum Lautardum et fratres Templi, v solidos ; et ego, Amabilia, jam supradicta, quia hoc volui et laudavi, habui a fratribus Templi v solidos quos michi caritative dederunt. Donum et laudamentum istius orti, sicut superius scriptum est, fecit Petrus de Altiniacho et Amabilia, uxor ejus, videntibus et audientibus Raimundo Romeuo, et Wile] mo Deodato de Altiniacho atque Geraldo de Mairoisso, qui erat bajulus ipsius etri de Altiniacho. Ex venditione Petri Lautardi et uxoris ejus sunt testes videntes : Bernardus Borril- lonus, Durantus de Margonco, Petrus de Narbona, StephanusGenesius atque Geraldus de Mairoisso supramemoratus. Scripta fuit hec carta in mense madio, anno Dominico M°.C°.XL0.VI0, feria m, regnante Lodoyco rege. Mandatus a Petro Lautardo et Heldiardi, uxore ejus, et a Petro de Altiniacco et Amabilia, uxore ejus, pro se suisque omnibus, Petrus Yitalis scripsit. CCCCI n46, mardi (7—28) mai. Original : Toulouse, Arch, dep., Fonds de Malte, Pezenas, 1. 11, n° 2. Ego, in Dei nomine, Petrus Lautardi, et uxormea, Heldiardis, et filiusnoster, Wilel- mus, per nos et per omnes nostros, bona fide et sine engan et absque omni retentu, vendimus guirpimus et absolvimus cum hac carta domino Deo et militie Templi Salo- monis Iherosolimitani et vobis, fratribus ejusdem militie^ videlicet Raimundo de Gurgite Petra, Ugoni de Pezenaz, Bartolomeo atque Petro de Auriacho, in terminio de Pezenaz, totam ipsam terram nostram que. affrontat ab aquilone in ipso campo militie Templi^ de circio et aura Narbonensi affrontat in stagno. Et est ista terra in honore Trenchavelli (a) vicecomitis Biterrensis, etdonat illi quartum. Et est verum quod vos, predicti fratres Templi, dedistis michi, Petro Lautardi, et uxori mee, pro compara- tione jamdict§ terr§ xx. solidos Biterrenses percurribiles, quos a vobis ita bene et pie- niter habuimus, quod nichil apud vos in debito remansit. Quapropter ipsam terram domus Templi et fratres ibidem Deo servientes habeant et possideant, sicuti ego, Petrus Lautardi, pro meo beneficio earn hactenus possedi. Hoc fuit factum cum con- silio et laudamento Stephani Genesii, bajuli domni Trenchavelli predicti, qui hanc venditionem, pro domino suoetpro se, fratribus Templi supradictis laudavi t, et habuit inde de forischapio, inter ambas partes, 111. solidos et m. denarios Biterrensium. De hoc sunt testes et videntes : Bernardus Borrillonus, Durantus de Margoncho, Petrus de Narbona, Geraldus de Mairoisso atque Stephanus Gatalanus. Scripta fuit h§c carta, anno Dominico M°.C0.XLo.YI°. in mense madio, feria ma, regnante Lodoyco rege. A Petro Lautardo et uxore sua et Stephano Genesio et ab omni- bus supradictis testibus mandatus, Petrus Yitalis scripsit. (a) Raymond Trencavel, vicomte de Beziers et d'Agde n3o, vicomte de Carcassonne n5o, •J- i5 octobre 1167. CARTULAIRE DU TEMPLE 253 CCCCII 1 1 46, 1 5 juillet. Original: Toulouse, Arch, dep., Fonds de Malte, Homps, liasse i3, n° 4 (Inventaire ancien, fol. 97^) In nomine Domini. Quoniam ego, Arnaldus Petri de Pidilano, dono domino Deo, Ihesu Xpislo, et milicie Templi Iherosolimitani meum corpus atque meipsum et omnem meum alaudem quern habeo et habere debeo in predicta villa Pidilano, et in terminis ejus et in terminis de Pratis, prefatum alaudem et meipsum dono Deo et jamdicte milicie Templi Salomonis et fratribus ejusdem loci, ibi Deo servientibus, presentibus et futuris, ad faciendas omnes voluntates eorum per omnia ; et de meo jure in suorum trado ilium dominio, in presentia Berengarii deRuyra magistri et Bernardi de Funuleto et Poncii de Valle et Segarii fratrum et Guilelmi Grossi. Si quis hoc dis- rumpere voluerit, agere non valeat sed in duplo conponat et hoc donum firmum et stabile permaneat. Actum est hoc idus julii, anno ab incarnatione Domini M0.C°.XL0-VI0., anno X*. regni Ludvici. Sig^num Arnaldi Petri, qui hoc firmo et firmari rogo. Sig^num Udal- garii vicecomitis. Sig^num Petri de Fonolet. Sig^num Berengarii deSorniano. Sig^num Petri de Pidilano. Sig^num Arnaldi junioris de Sorniano. lohannes qui hoc scripsit die et anno quo supra. CCCCIII n46, (i — 3i) aout. Copies : du xv° s., Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez a34, fol. gli ; du xvie s., ibidem, Bibl. Nac, ms. 736, fol. cexcvo. In Dei nomine. Ego Ermesenda Venegas et Alius meus Gunsalvus, facimus cartam testamenti et venditionis de hereditate nostra quam habemus vel habere debemus in territorio Sancte Marie civitatis, scilicet in Palatiolo et in Gundufe, hoc est de quarta parte que accidit inter nos et germanum nostrum Petrum Venegas, ex parte avi nos- tri, Osorei Sabidici. Illam hereditatem supranominatam damus et concedimus Deo et militibus Templi Salomonis, ubi earn invenire potuerint, in agris, in montibus, in fontibus, in rivis, in pascuis, pro remedio animarum nostrarum, et pro pretio quod ab eis accepimus xv morabitinos, et in debito nichil remansit. Ab hac itaque die sit ilia hereditas in vestro dominio tradita et de nostro jure abrasa. Habeatis vos illam firiniter et faciatis de ea quod vobis placuerit. Quod si nos vel aliquis, tarn propin- quus noster quam extraneus, contra hoc factum nostrum ad irrumpendum venerit, et nos in judicio vobis auctorizare noluerimus vel non potuerimus, pariamus vobis illam hereditatem duplatam, cum quanto fuerit meliorata, et domino terre quod leges precipiunt. Facta carta testamenti sive venditionis, mense augusto, era MaGaLXXXaIIII\ Nos prenominati qui earn fieri jussimus, coram idoneis testibus robor^^amus, qui presentes fuerunt et viderunt : Gunsalvus Odorici testis, Gunsalvus Suarici testis, Petrus testis, Pelagius testis. Ego Rodericus presbiter notavit. 254 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCIV n46, (22— 28) aout. Gopie du xive s. : Pampelune, Archivo de la deputacion Provincial de Navarra, Cartulario, Magno, I, fol. a°-3. Indique dans Moret, Anales de Navarra, III, p. 333. PUENT DE LA REYNA. In Dei nomine et ejus gratia. Ego Garsias (a) Dei gratia, facio cartam vobis Grison et omnibus senioribus Templi Domini, de ilia populatione vetula de Ponte Regine, quam ego dedi vobis spontanea voluntate, pro annimabus patris et matris mee, ut habeant partem in vestris orationibus et elemosinis ; facio vobis donativum, quod ullus homo de ilia populatione non pectent in homicidium neque in calompniam neque in vicinitate pro nullam hereditatem vel radicem, quam habeant foras suos terminos ; et do vobis et concedo similiter ut vendatis panem et vinum, ut non detis ospitium alicui pauperi borroso vel reddatis propter nullum precium denariorum, nisi propter amorem Dei. Et qui istam ingenuationem voluerit frangere, pectet senioribus Templi et michi sexaginta solidos. Factam cartam in Estella, in domum Gancelini monetarii, in carta ebdomada augusti, in ilia hora quando rex abuit junta cum Semen Enneguiz super Lerin. Domi- nus Ferrande de Artanegui teste, Ochoa teste, Guillelmus de Pedrazo teste, Gancella- rius monetarius teste. Ego Iohannes, jussu domini Regis, hanc cartam scripsi et hoc Signtjm feci Pfr. Era M.G.XLYI *. Ego Sancius (6), Dei gratia Pampilonensium rex, laudo et confirmo hanc cartam et hoc Signum feci CCCCV ;ii46, mardi 10 septembre. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. munic, Cartul. de Richer enches, XXXIIII, fol. 21. Edite : Mi9 de Ripert-Montclart, op. cit., n° 36, p. 39-40. DONUM DE LAZIGNANA ET EIUS DONATORE. (fol. 21yo). Divinis et-humanis statutum est legibus, ut quisquis rem suam in alte- rius transfundere desiderat potestate, scriptura posteris studeat assignare. Ea prop- ter, ego, Petrus de Albagnano, ut Deus et dominus noster, lhesus Xpistus mihi et omni progenitoribus meis peccata et offensas meas remittat, immo vitam eternam concedat, dono et perpetua concessione laudo totum etexintegro quicquid tenere vel possidere videor in territorio de Lazignana ad alodium francum, militibus Templi Salomonis et fratribus ibi famulantibus, tarn presentibus quam sequentibus, et insu- per dono eisdem fratribus totum boscum de Rovirugone, sicut circumdantibus viis concluditur. Post hoc donum facio devota mente et corde sincero, voluntate et con- silio uxoris m§e, Geralda nomine, et filiorum nostrorum, Bernardi videlicet et Ber- frandi et Petri, recipientibus militibus Templi Geraldo de Monte Petroso et Ugone de Bolbotone et Escafredo,, in presencia et testimonio multorum virorum. Huic dona- (a) Garcia, roi de Navarre, n34 f n5o. — (6) Sanche (IV), roi de Navarre, n5of 27 juin 1 194. 1. Sans aucun doute era est mis ici au lieu de anno. C Alt TUL AIRE DU TEMPLE 255 tioni et laudationi facte a Petro de Albannano et uxore sua et filiis suis, interfuerunt Bernard us, claviger domus de Richarenchis, et Petrus Capellanus et Raimundus de Narbona, Willelmus Castellanus, Poncius deNegano, Taurocius, Laugerius de Balmis, Petrus Willelmi. Giraldus de Balmis, Willelmus de Balmis, Willelmus Corna Brocos, Stephanus Matamauros, Rainaldus, Petrus de Cabreriis, Ripertus, Bertrandus ( fol. 22) Grossus, Raimundus de Tudeleta, Laugerius Fornerius. Facta carta ista in civitate Aurasica, in mense septembrio, feria m% luna i, anno ab incarnato Salvatore M0C°XL0VI°, per manum Arnaldi, sacriste Aurasicensis. CCCCVI 1 1 46 , mercredi 11 septembre. Copie du xne s. : Cartul. de Richerenches, VJI, fol. 34- Edite : Mia de Ripert-Montclar, op. cit., n° 53, p. 59-60. Bertrandus de Bolbotone dedit Deo et militibus Templi seipsum et unam peciam de terra cult a et alteram iuxta condaminam. In Dei eterni Regis nomine. Ego, Bertrandus de Bolbotone, dono meipsum animo volenti et corde puro et offero corpus et animam meam ad servicium et defensionem Xpistiane fidei in societatem militum et confratrum Templi Saloiiionis, ut Deus et dominus noster Ihesus Xpistus mihi et parentibus meis peccata et offensas nostras indulgeat et celestis patrie. choeredes efficiat. Predicte etiam confratrum laudabili societati trado et in usus et necessitates eorum perpetuo laudo, si me sine legitimo herede mori contingent, to tarn meam hereditatem, et insuper dono eis totum ilium honorern quern Nicholaus consobrinus meus vel pater ejus,Ugo de Bolbotone, tenebat, dum in seculo essent. Et ut bee omnia in antea habeant in integrum, dono eis in pre- senti pro investitura medietatem stagni de Bol-f/o/. 34voJbotone, et unam peciam de terra culta qua habebam juxta condaminam predicti Nicholai, et alteram peciam juxta condaminam apud Sanctum Albanum. Hec omnia, sicut suprascripta sunt, laudo et confirmo predictis fratribus Templi, et ut mea donacio ista sive laudacio sta- bilisetfirma perpetuo apud eos perseveret, ab Ugone de Bolbotone, qui hoc donum recepit,caballuin bonum ccos solidos valentem habui. Facta donacioneista presentibus subscriptis personis : B(ernardo) clavigero, Nicholao de Monte Securo et Poncio capellano, Willelmo Bruneto, G. de sancto P(auloj, Petro de Porto, S. Pellipario, Nicholao pincerna, Provinciali armigero. Facta carta ista in civitate Aurasica, mense septembrio, feria ima, luna na, anno Dominice incarnacio- nis, M°G0L°XVI0. Per manum Arnaldi, Aurasicensis sacriste. CCCCVII n46, 21 septembre. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. du Mas-Deu, n° i5, fol. 6V0. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, 1886, p. 128. Notum sit omnibus quod ego. Raymundus(a), comes Barchinonensis, Dei gratia, et princeps Aragonum, dono et offero omnipotent Deo ac sancte milicie Iherolimitani (a) Raymond Berenger (IV), comte de Barcelonne, ii3i f 26 aout 11 62. 256 CARTULAIRE DU TEMPLE Templi fratribus presentibus et futura, mansum ipsum cum omnibus pertinenciis suis, quern inhabitat Petrus de Girach. Et dono vobis jamdictum Petrum cum omni- bus rebus suis et manso dicto jam pertinentibus. Et trado vobis jamdictum mansum et omnibus successoribus vestris cum omnibus pertinentibus suis et cum ipso homine, in remissione peccatorum meorum et pro salute anime mee5 ad habendum et tenendum et in perpetuo jure possidendum. Facta est donacio ista xi kalendas octobris, anno X° regni Lodovici regis junioris, in manu Petri de Rovera , predicte sancte milicie magistri. Sig^num Raymundi comes. Sig^num Bernardi de Belio Loco. Sig^num Guilelmi de Sopiratis. Sig^num Guilelmi de Paracols. Sig^num Perelle. Sig^num Raymundi Bernardi de Grudia. ^ Signum Rotberti, hujus carte scriptoris. Sig^num Poncii, scriptoris comitis, qui, precepto comitis, carte hujus extitit auctor, die et anno quo supra. CCCCVIII n46, 18 octobre. Copie du xnie s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. Mas-Deu, n° a85, fol. 169. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine Religieuse du diocese de Perpignan, annee 1886, p. 80. In Dei nomine. Manifestum sit quod ego, Petrus, pro redempcione anime mee et parentorum meorum, dono et concedo domino Deo et milicie Templi Salomonis omne ipsum alodium quod habeo et habere debeo, ubicumque habetur et scietur, et modo (fol. 169) [a m]e possidetur vel ab aliquo per me, sine ullo retentu et sine enganno : meam partem de vinea Danubii, et de [terra ?] que affrontat in via que vadit de Bagis ad Elnam ; et meam partem ipsius terre que affrontat in alodio Sancte Eulalie, ad Portellum de Elna, et campum de Figuera ; et meam partem ipsius fexe que est prope istum campum ; et aliam ad Gitdestres; et aliam fexam ad Vassam ; ad Travesseram aliam fexam ; aliam faxam ad Figueram, juxta alodium Sancti Andree de Bagis ; et aliam faxiam in eodem loco, juxta alodium Sancte Marie de Gampo ; et aliam faxam in eodem loco, ad Miieroles ; aliam faxiam juxta alodium Sancti Andree ; et aliam faxam ad pratum ad Canadals ; et unum mansum qui affron- tat a parte orientis in honore Hospitalis, et ab aquilone in alodio Sancte Eulalie ; et ipsum totum honorem quern habeo et habere debeo in Ganues et in Tuluges ; et in alias fexas in Monte Eschot, que sunt in pignore propter vim sol(idos) Melgur(ensium). [Et] totum hoc, ut superius resonat, abstraho de mea potestate et mito in potestatem domini Dei et milicie Templi Salomonis, in manu Petri Berengarii, fratrum, de Ruyra, qui sunt magistri milicie que est citra mare. Et est manifestum. Si quis contra hoc venerit ad irrumpendum, non valeat quod requirat set in duplo componat ; et postmodum flrmiter permaneat omni tempore. Factum est hoc xv° kalendas novembris, anno M°G°XL°VI, regnante Lodovico rege. Sig^num Petri, qui hoc jussi fieri, laudavi et firmavi testesque firmare rogavi. Sig^num Arnalli Angulinum ; Sig^num Mirie, consanguinee mee ; Sig^num Poncii, mariti sui. Sig^num Guillelmi militis de Bagis. Sig^num Petri Saurniani, presbiteri. Sig>Jnum Raymundi fratris, capellani. Guillmus sacerdos, rogatus, scripsit hoc die et anno quo supra. CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCIX 1146, 18 octobre. Copie du xme s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. du Mas-Deu, n° 284, fol 169'°. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine religieuse du diocese de Perpignan, 1886, p. 64. In Dei nomine. Manifestum sit quod, ego, Arnallus, dono domino Deo et milicie Templi Salomonis unam porcionem de meo alodio, pro remedio anime mee et paren- torum meorum, scilicet : medietatem vinee de Denubio ; et medietatem ipsius fex terre que affrontat in via que vadit de Bagis ad Elnam ; et medietatem ipsius fexe terre que affrontat in honore Dalmacii de Ortaphano et, a parte orientis, in honore Sancte Eulalie ; et medietatem ipsius terre que est ad podium Bernardi Poncii de Orta- fano ; et medietatem campiqui est in loco apellato Figuera ; et medietatem ipsius fexe terre que est prope de isto campo ; et medietatem ipsius terre que est in loco apellato ad Destres ; et medietatem tocius honoris quern habeo, et ego et Petrus in Ganues et in Tuluges. Et insuper dono eidem predicte milicie orane aliud alode unde maritavi filiam meam, si ipsa filia mea, Miria, obierit sine infante legitimo, ita quod sit pro- prium alodium prescripte milicie ; et unum mansum in villa de Bagis, qui affrontat, a parte orientis et a meridie, in alodio predicte milicie. Et hoc totum, ut superius resonat, abstraho de mea potestate et mito in potestate et in jus prefate milicie, in manu Petri de Ruyra et Berengarii, fratris ejus, magistri milicie quern citra mare est. Et est manifestum. Si quis contra hoc venerit ad irrumpendum, non valeat set in duplo componat, etpostea firmiterpermaneat. Factum est hoc xv°. kalendas novembris, anno M°.C0.XL°.VI*. Xpisti, regnante Ledo- vico rege in Francia. Sig^num Arnalli, qui hoc fieri jussi, laudo, firmo et testes firmare rogo. Sig^num Petri, nepotis mei. Sig^num Mirie,filie mee. Sig^num Poncii, gener mei. Sig^mum Guillmi militis de Bagis. Sig^num Raimundi, capellani. Guillmus sacerdos, rogatus, qui hoc scripsit, die et anno quo supra. CCCCX 1 146, (1 - 3o) novembre. Copies du xii* s. : Madrid, Arch. Nat., Cart. B 5g5, n° 272 et n° 338. De Alfonsi regis vel imperatoris. Tn nomine Domini. Ego Adefonsus (a) imperator Hispanic, una cum uxore * X mea impera trice Berengaria (b), filioquemeo Sancio(c), grato animo,volun- tate spontanea, quandam meam desertam villam nomine Villam Siccam, existentem inter Soriam et Almanar, vobis fratri Petro de la Roera, magistro militum Templi et vobis fratri Melendo, militi Templi, pro salute anime mee, et parentum meorum, et peccatorum meorum remissione, et ut inde milites illi qui Deo in Templo serviunt, aliquod sustentamentum et adjulorium habeant, jure hereditario dono cum omnibus videlicet ejus terminis, quanticumque sint, et cum omnibus ejus pertinentiis, terris et aquis, montibus et vallibus, exitibus et ingressibus, pascuis, arboribus, et cum omni- (a) Alphonse, couronne empereur d'Espagne,26mai n35f 21 aout 11 57. — (b) Berengere, veuve de Bernard (III), comte de Besalu, (f 11 11), ep. 11 28 Alphonse, f 3 fevrier n48. — (c) Sanche (III), roi de Castille, 11 57 f 3i aout n58. Cartulaire du Temple. 17 258 GARTULAIRE DU TEMPLE bus aliis causis ad earn, quecumque sint, pertinentibus. (fol. 97yc) Item dono vobis in Almanar unum Maurum pro asserich, cum sua casa et cum omni ejus hereditate, qui, quasi vestri alii homines, vester proprius erit, vobis solis et successoribus vestris ser- viet et nullis aiiis hominibus. Predictam villa m tali modo vobis fratri Petro et fratri Melendo, Templi militibus, dono, quatenus omni tempore Ierosolimitano Templo serviat, et sit super ejus hereditas, et ut vos et qui post vos venerint libere et qui^te semper earn possideant et habeant. Simili modo de prenominato Mauro concedo, quern vobis dono pro asserich in Almanar villa superius nominata. Si quis vero in posterum de meo vel alieno genere hanc meam donacionem dirupere vel incontrarius venerit, sit a Deo maldictus et in inferno cum Iuda proditore dampnatus, nisi digne emendaverit,et pectet regie; parti mille morabetinos (Jol. 98) et reddat Templo heredi- tatem duplatam. Facta carta Sancto Stephano, piesentibus ibi comite Barchinonensi et rege Garsia, qui ad curiam imperatoris venerant, pro pace inter se per manum ejus firmanda, mensenovembri,eraMaGaLXXXaIIIr% predicto imperatore imperante in Toleto, Legione, Saragocia, Naiara, Gastella, Galecia. Ego Adefonsus imperator hanc cartam quam jussi fieri, confirmo et manu meo roboro. Signum imperatoris San cius Alius imperatoris confirmat, comes Fernandusde Galecia confirmat ; comes Pon- cius (fol. 98C0J majordomus imperatoris confirmat ; comes Amalricus confirmat; comes Urgelli Ermengaudus (a) confirmat ; Raimundus(6) Toletanus archiepiscopus confir- mat ; Petrus (c) Secobiensis episcopus confirmat; Bernardus (d) Sagontinus episcopus confirmat ; Stephanus (e) Exomensis episcopus confirmat ; Guler Fernandez tenens Soriam confirmat ; Michael Munioz alahedus de Soria confirmat ; Martinus Fernandez de Fita ; Nuno Pedre alferiz imperatoris confirmat. Geraldus scriptor imperatoris per manum magistri Hugonis cancellarii scripsit CCCCXI n46, vendredi (1—29) novembre. Original : Marseille, Arch, dep., H* 87 (Montfrin). Vidimus du 23 juillet 1^92 : ibidem, 101 (Montfrin)) parch. n° 1. In nomine summe et individue Trinilatis. Anno ab incarnatione domini nostri Ihesu Xpisti millesimo C°XL°V1°. Ego, Poncius de Medenis, ut Deus propicietur pec- catis et neggligenciis meis, dono et offero memetipsum omnipotenti Deo et milicie Templi Salomonis Ierosolomitani, promittens me serviturum et militaturum ibidem Deo sub obedientia magistri diebus omnibus vite mee. Et pro hereditate anime mee et animarum patris mei et matris mee, dono et laudo atque concedo predicte milie Templi et fratribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, quartam partem castelli de Medenis et totum quicquid in ipso castro vel in terminiis et territoriis sive dominationibus que ad ipsum castellum pertinent et pertinere debent, ego habeo et habere debeo in dominino sive aliquis vel aiiqua ibidem tenet et tenere debet de me. Iterum dono domino Deo et jamdicte milicie meum ortum de Barzanengues cum homine, Petro Raimundi nomine, et cum manso ubi habitat, qui adheret predicto (a) Ermengaud (VI), comte d'Urgel, 1102 f 28 juin n54. — (b) Raimond, archeveque de Tolede, 1126 n5o (1 ?). — - (c) Pierre de Angino, eveque de Segovie, 11 10 c. 1149. — (d) Bernard de Angino, eveque de Siguenza, 1128-P (Gains le dit f n43). -~ (e) Etienne, eveque d'Osma, n4i-n47. CARTULAIRE DU TEMPLE 2§() orto. Preterea, dono domino Deo et prefate milicie medietatem de villa de Treuils et de castro de Montfri et de territorio de Orniis, videlicet totum quicquid in ipsa villa de Treuils et in ipso castello de Montfri et in territorio de Orniis sive in totis terminiis et dominationibus que ad ipsam villam de Treuils pertinent etpertinere debent, ego habeo et habere debeo in dominio, sive aliquis homo vel femina ibidem tenet etteneret debet de me. Rursum, dono domino Deo et predicte milicie quartam partem quam habeo et habere debeo in dominatione caslelli de Tezer, et ipsum estar et honorem quern Rostangnus de Montaniaccho et ejus heredes tenent in ipso Montaniaccho, et quicquid habeo et habere debeo in villa de Gapraria, et ipsum feudum quern tenebat de me ad Furchas Bernardus Mala Garo et Raimundus Bernardi de Furchis. Item, dono domino Deo et predicte milie totum quicquid habeo vel habere debeo sive aliquis homo vel femina habet vel tenet de me in villa Sancti Egidii et in suis terminiis. Supramemoratum honorem et omnia mea jura quecumque habeo vel habere debeo sive aliquis homo vel femina habet vel tenet de me, ubicumque sint in tota valleque appellatur de Medenis sive in aliis prenotatis locis, dono et trado cum hac carta domino Deo et milicie Ierosolimitane ego jam dictus, Poncius de Medenis, sicut jam superius scriptum est, sive adhuc melius dici vel intelligi potest, sine inguanno ad honorem Dei et ad salutem anim§ mee, et animarum parentum meorum et ad utilita- tem domus Templi, in manu dompni Petri de Roveria, ejusdem milicie fratris et minis tri, et fratris Benenguarii de Cigugnolis et fratris Wilelmi de Riallac, ad haben- dum et libere possidendum suamque voluntatem perpetim faciendum absque tocius viventis aliqua inquietudine. Super hec omnia, dono et concedo Deo et milicie Templi meam quartam partem de feudo et de feudalibus de Posillacho, sicut tenent et tenere debent de me. Scripta fuit hec carta in mense novembris, feria vi, regnante Lodoyco rege. De hoc sunt testes et videntes : Petrus, prior Sancti Michaelis, Bertrandus de Mede- nis, Bertrandus Kaliga Vetula, Petrus de Clausonna, Poncius Ugonis de Medenis, Stephanus capellanus Sancti Michaelis, Wilelmus Ugonis de Volobrega, Petrus Ugo- nis, filius ejus, Bertrandus Benenguarius de Volobregua, Rostangnus Amelii de Clau- sonno et Inguilelmus et Vilelmus de Medenis, frater ejus, Poncius Wilelmi de Sancto Michaele atque Poncius Lautardi, nepos Poncii de Medinis jamdicti. Mandato Poncii de Mezinis superius scripti et omnium supradictorum testium, Petrus de Magalaz hanc cartam scripsit [Suit sur V original une lisle des hommes et des cens donnes au Temple.] CCCCXII n46, lundi (4—25) novembre. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Pezenas, 1. n, n* 4. In Xpisti nomine. Ego, Bernardus Bovi, et uxor mea, Ricarda, etfilia mea, Titborga, et omnes alii infantes nostri, cum consilio dominorum, scilicet Petri de Aitinacho, et de Imberto de Monte Salichone, per fidem, sine ingano, cum bono animo et bona voluntate, vendimus domino Deo et milicie Ierosolimitani, et tibi, Ugoni de Pezenaz, et tuis confratribus, totum unum hortum quern abemus et abere debemus in termi- nio de Pezenaz et quantum ad ipsum hortum pertinet et pertinere debet, et afrontat ex aura Narbonensis in via que currit de castro Pezanazi ad eclesiam Sancti Petri, et 260 CARTULAIRE DU TEMPLE de altano in horto Guilelmi Rainaldi et de aquilone in horto quern fuit Gormundi. Et hoc facimus per xxxta solidos Melgorienses bonos et percurribiles. Et de isto horto debetis donare cartum predictis senioribus de omnibus fructibus. Et abuerunt de forscapi v. solidos. Et hoc fuit factum cum consilio et laudamento Rixende mater Ymberti. Sicut predictum est in ac carta, sic vendimus et laudamus predictum hortum tibi, Ugoni de Pezenaz, et aliis confratribus, qui modo hibi sunt et in antea evenient. Facta carta in mense novimbris, in feria n% anno Dominico M°.G°.XLVI. regnante Lodoicho rege. (D'une autre encre) Hoc factum fuit cum laudamento Petri de Altinac et de uxori ejus, Amabilia, in videncia Bernardi de Balma et de Petro Sancti Genesii et de Raimundo Romeu et de Poncio Vitali et de Stephano Gathalani et de Guilelmo Fabri. Ramundus scripsit. CCCCX1II 1 r46, mardi 19 novembre. Copie du xnc s. : Avignon, Bibl. municip., Gartul. de Richerenches, I, fol. 3i. Edite : M1* de Ripert-Montclar, op. cif,, n° 53, p. 54-5. INCIPIUNT CARTE DE CASTELLO DE BOLBOTONE ET OMNI IPSIUS TERRITORIO, QUOD DATUM EST AB UgONE DE BOLBOTONE ET UXORE SUA MARCHISA ET FILIO SUO NlCHOLAO ET ALIORUM OMNIUM HEREDUM EIUS. Hoc quidem prescribitur quatinus prolixis temporibus procul dubio a presentibus et sequentibus cognoscatur. Ea propter, nos pariter ambro fratres, ego videlicet Isar- nus et Willelmus Isarnus, divino amore commoniti, ut Deus etdominus noster nobis et parentibus nostris peccata nostra remittat et insuper vitam eternam concedat, dona- mus et perpetuo in manu fratris Raimundi de Grusolis et domine Tiburgis (a) Aura- sicensis atque filii sui, Willelmi (6) Aurasicensis, laudamus et absque omni retini- mento, Deo et sacre. milicie Templi Salomonis concedimus totum et ex integro quic- quid in castello de Bolbotone et in ejus territorio habemus vel habere debemus, neque alii pro nobis in cultis vel heremis, aquis aquarumque decursibus, arboribus pomife- ris vel impomiferis. Ut autem hec nostra donatio et publica concessio firma et sta- bilis apud fratres de Templo remaneat perpetuo, Lxxta solidos veterum denariorum Melgoriensium a magistro domus de Richarensis, Raimundo de Grusolis, accipimus, de quibus in pignore non remansit denarius. Preterea, prefata domus de Richarensis habebat pro pignore in supradicto honore xn. solidos Valentinensis monete., quos illis prestiterat Ugo de Bolbotone. Hujus donacionis et laudacionis testes sunt qui vide- runt et (jol. 31y\) audierunt : Nicholaus, frater et sacerdos, frater Bernardus claviger, Guinardus de Simiana, Raimundus de Montelz, filius Lautaidi, Guillelmus de Mon- telz, Poncius de Balmis, Rostagnus de Gigundaz et Willelmus, filius suus, Willelmus Raimundi de Gigundaz, Poncius Malbech^ Raimundus de Bisturis. Actum fuit hoc apud castelium de Gigundaz, anno M°.G°.XL°. VI°. ab incarnato Verbo, in mense novembris, feria in*., luna xn\ (a) Tiburge, dame d'Orange, in5 f n5o. — (b) Guillaume, comte d'Orange, u5o *{• 1160. CARTULAIRE DU TEMPLE 26l CCCCXIV n46, (1— 3i) decembre. Copies du xn* s. : Madrid, Archivo National Cartul. B, 5g5, fol. 33, n° 92 ; du w* s. : ibidem, Gartulario Magno, III, 12. De illa pardina que vendidit Sancius et uxor eius in Qaragoqa in barri Sancte Marie. ^Tj Tn Dei nomine et ejus gratia. Ego, J|[ quidam Sanz et uxor mea Maria simul cum filiis meis, per hanc scripturarn venditionis nostre, venditores sumus nobis emptoribus nostris, fratresTempliSalomo- nis. Vendimus vobis una pardina que ha- bemus in civitate Qesaraugusta in barrio Sancta Maria, et habet infrontaciones, illas casas de illo abbate de Pina,et ex alia pars casas de Sang Lopig et nosmetipsos vendito- res ex alia et alia via publica ; vendimus sic exquacumque pars, cum exiis et foris. Est indepretiumadplacibileinternosetvosxmi solidi Iacensis monete 111101 denariorum, datos in raanu semper, et est manifestum, et ut illas casas quod ibi habueritis, habea- tis salvum, ingenuum et quietum, ad ves- tram propriam voluntatem facere in se- cula, vos et omnis posteritas vestra. Est inde fid(anca) de salvetate,ad forum terre, Iohannes de Aziron marito. Aliala xv dena- rii. Sunt testes, visores et auditores, Raimon de Luna, Gilelm genero de Bene- deit. Facta carta mense decembri, era M.G.LXXX.IIII,regnante me comes Barchi- n(onensium) Raimundus Belengarius in Aragon ; in ^aragosga, SUD me^ Garcia Ortig et episcopus Bernardus ex gratia Dei, Ato Sang justitia ibidem, Artald in Alagon, in Rigla mulier comitis de Palares, comite Lupus in Calataiub, Sangio Necones in Ta- roca, senior Lop Sang in Belchit. In Dei nomine etejus gratia. Ego Sang etuxor mea Maria simul filiis vestris per hanc scripturarn venditionis nostre ven- ditores sumus vobis entoribus nostris fratres de illa cavalleria. Vendimus una nostra pardina que habemus in civitate Qesaraugusta in barrio Sancta Maria et habet infrontaciones illas casas de illo abbate de Pina, etde alia parte casas de Sane Lopez et cle alia parte casas de nos venditores ex alia et in fronte via pu- blica. Quantas istas afrontaciones inclu- clunt, sic vendimus cum exiis et re- gressis earum etin precio placabilequod inter nos et vos convenimus quod pla- cuit nobis, id est xmi solidi et medio, moneta Iacquesa de quatuor denariis, et est isto precio da to in manu semper, et est manifestum. Sic vendimus istas casas, quod habeatis illa salva et quieta per vendere et dare et per far de illa ves- tra voluntat vos et filios vestros per secula cuncta amen. Et est fidanca a fuero de Garagoca de totos homines fo- ris regem, de salvetate ad forum terre lohans de Aziron marito. Et sunt testes vi- sores et auditores Raimon de Luna, Guil- lem genero de Benedet. Facta ista carta, mense decembri era M.G.LXXX.11II, co- mes Barchin(onensium) et princeps Ara- gon ; et per manu illius senior in Gara- goca Garcia Ortig et justitia in Garagoga At Sane, episcopus Bernardus in Gara- goca et Alagon, Artald in Alagon ; in Arri- cla comite da Pallars et in Galatalaiub contre don Lop, in Daroca Sancio Nego- nes, in Belchit senior Lop Sane. Ego Miro scripsit ista carta et de manu mea hoc ^ fecit. Et sua aligala est a xn deners. 262 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCXV n46, (1 — 3i) decembre. Copies du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartul. B 5g5, fol. i4ot9-34, n° 365 ; xne s. .: Bar- celone, San Gervasio, livre vert, fol. 23vo; du xve s. : Madrid, Cartul. Magno, II, fol. lxxxvii, n° 1 84. Carta de Sarragenis. In Dei nomine et ejus divina dementia. Ego Raimundus \ Dei gratia comes Bar- chinonensis 2 et princeps Aragonensis, facio hanc cartam donacionis et confirmacio- nis vobis dompno 3 Petro de Robera4 magistro et dompno Raimundo de Castro Novo et omnes alios seniores militie Templi, tarn presentibus quam futuris. Placuit michi libenti animo et spontanea voluntate, propter amorem Dei omnipotentis et reme- dium anime mee vel successorum 8 meorum ; dono atque 6 concedo vobis ut quantos Sarracenos haberitis 7 in honoribus et hereditatibus vestris aut illos que de alias par- tes per amorem ibi adduxeritis 8 vel de Ispaniam 9 quern Deus ibi nobis 10 dedit totos vobis serviant omnibus diebus. Et nullus homo eos 11 vobis subtrahat neque recolli- gat 12 in sua casa aut in sua hereditate vel non eis facial aliqua injuria. Hoc autem13 donativum superius 14 ut habeatis et possideatis 15 vos et omnes servitores 16 milites Templi per infinita secula seculorum amen. S ^ Raimundi comes. S17^ Ildefonsi, regis Aragonensium et comitis Barchinonensium. Facta carta in era MaGaLXXXaIIlIa in mense decembri, in civitate Oscha, domi- nante me Dei gracia in Aragone et in Supraarbe 18 atque in Ripacorza 19, episcopus Dodus in Oscha et in Iacha, episcopus Bernardus in Cesaragusta, episcopus Michael in Terazona 20, episcopus Gilelm 21 Petri in Roda, Ferriz s(enior) in Oscha et in Mon- tarago 22; Pelegri 23 s(enior) in Alchezar et in Napal ; Petri 24 Ram(on) s(enior)in Estada28 etin Monte Cluso ; Frontin s(enior) in Elfon 26 et in Boltanga 27 ; Garcia Xemenes 28 s(enior) 20 in Arrotellar 30 ; don Sango 31 s(enior) 32 in Andilgon 33. Ego, Raimundus 34, scriptor, jussu domini mei comes 35, hanc cartam scripsi et de manu mea hoc signum ►5 feci 36. CCCCXVT u 46, mercredi 11 decembre. Original : Madrid, Arch. Nacional, lej., 3a3 (Monzon), Copie du xiii6 s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag. reg. 3 10, fol. clxviii. QUOMODO TEMPLUM HABUIT CONFITAM. In Dei nomine et ejus divina gratia, Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Ego For- tunio Acenariz de Tarazona facio hanc cartam donacionis et confirmacionis. Placuit michi libenti animo et spontanea voluntate, propter Dei amorem et remedium Variantes : 1. Raymundus. — 2. Barchin'. — 3. dono. — k. Rovera magistro fratribus milicie Templi etfratri Raymundo — 5. successoribus. — 6. et. — 7. habetis. — 8. Aduxeritis. — 9. Yspaniam. — 10. vobis dederit. — n. non eos. — 12. recoligat. — i3. Mot omis dans le Cartulario Magao. — ik. superius scriptum. — i5 Ces deux mots sont omis dans le Cartulario Magno. — 16. Seniores. — 17. Mots omis dans le Cartulario Magno. — 18. Suprarbe — 19. Rippacurcia. — 20 Taracona. — 21. Guillelmus Raymundus. — 22. Mont Aragone ; Galin Xemenos in Alcala; ffertum dat ; s(enior) in Barbasco, et in Petra Selce — 23, Mots omis dans le CaHul. Magno. — 24. Pero Ramon — 25. Estata. — 26. Alsson, — 27. Boltania. — 28. Xemenons — 29. Omis dans le Cartul. Magno. — 3o. Arrontellar. — 3i. Sanio. — 32. Omis dans le Cartul. Magno. — 33. Aldigon. — 34. Raymundus. — 35. comitis scripsi. — 36. feci. CARTULAIRE DU TEMPLE 263 anime me§ et parentum meorum, dono domino Deo et milicie Templi Iheroso- limitano ilia almunia que dicitur Confita, que est in ilia rippa de Ginca, per hereditatem tota ab integra, sicut ego earn demandabam cum quantum ad me ibi per- tinet vel pertinere debet, ut sedeat ad servicioDei et milicie Templi, per secula cuncta. Similiter ego Frontinus dono et concedo domino Deo et milicie Templi quantum ad me ibi pertinet vel pertinere debet per secula cuncta. Similiter ego Fortunio de Ber- goa dono domino Deo et milicie Templi quantum ad me ibi pertinet vel pertinere debet per secula cuncta, amen. Et ego Petrus de Oscha similiter dono domino Deo et milicie. Templi quantum ad me ibi pertinet vel pertinere debet per secula. Hoc autem donativum. sicut superius est scriptum, donamus et confirmamus eum per cuncta secula amen, ad servicio Dei et seniores qui ibi modo sunt vel inantea ibi fuerint ad Dei onorem. Et fuit dona turn hoc donativum in manu de domnus Petrus de za Rueira magister milicie, et de fratre Berengere de Gastel Peire, et de fratre Raimundo de Gastel Novo. Signum de Fortunio Acenariz. Signum de Frontin ^ Signum ►£< de Fortunio de Bergua. Signum de Petro de Oscha. Facta carta etdonativo era millesima GaLXXXaIIIIa apud civitatem quam vocitant Oscha, mercoris n° de decembri, dominante dominus noster Raimundus Berengarii comes in Barchinona et in Aragone, in Superarbi et in Rippa Gurcia et in Cesarau- gusta. Sunt testes et auditores de hoc suprascriptum : Pere Ramon d'Estada, et For- tunio Date de Barbastro, et Galin Garces de Astusella, et Exinino Garcez frater ejus, et Ramon de Boleia scriptor comitis et Petro Medalia justicia de Tarazona. Rai- mundi comes. Et ego Andreo de Agierbe scriptor comitis hanc cartam scripsi et de manu mea hoc Signum ^ feci. CCCCXVII n46, vendredi i3 decembre. Copie du xue s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Doiizens, ch. i83, fol. i33vo et i34ro. In nomine Domini. Ego, Guarsendis, et infantes mei, Petrus et Poncius atque Ber- nardus, et filia mea Rossa, vinditores sumus vobis, militibus de militia Templi Ihe- rosolimitani, Petri scilicet de Rueria, et fratri vestro, Berenguario, ceterisque con- fratribus vestris in predicta milicia Deo servientibus, presentibus atque futuris. Vindimus vobis unam vineam nostram quam tenebamus de vobis ad quartum in terminio de Gaure, ad ipsum Gastelare, et affronta de altano in vinea Petri Oliba, de meridie in via, a circi in vinea emperia, de aquilone in vinea Bernardi, filii Pontii Arnaldi. Quantum infra istas afFrontationes habemus et habere debemus, vindimus et derelinquimus vobis3 sine omni nostra retinencia et sine vestro inguanno, propter m sestarios et emina ordei et in eminas frumenti, quos nobis dedistis in precio de v sol. Ugonencos octenos, ad habendum et possedendum vestramque voluntatem perpetim faciendum, et sic istam cartam laudamus atque firmamus sine inguanno. $ Bernardi, filii Poncii Arnaldi. $ Petri Oliba. $ Bernardi, filii Stephani Adalberti. Arnaldus scripsit vice magistri sui Guillelmi Adaulfi istam cartam dictantis jussione predic-(/o/. 13U)ie Guarsendis, que predictam vineam habuil per ereditatem patris sui, quando maritata fuit. Facta carta anno millesimo C.XL.YI. incarnationis Domi- nice, idus decembris, feria vi, regnante Lodovico rege. 264 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCXVIII [i i46-i 147. J Original : Lincoln, Arch, de la Cathedrale D. ii. 86. 3 De prebenda de Scarle. Nos fratres canonici Sancte Marie Lincolniensis ecclesie presenti scripto nos recor- dari significamus, qualiter reclamatio Nicholai sacerdotis, fratris et concanonici nos- tri, adversus episcopum nostrum Alexandmm (a), in presentia nostra, terminata fuerit Testes advocati sunt, quorum nomina subscri- buntur : Jordanus (b) thesaurarius, Ricardus Malban miles Templi, et Adam miles Templi CCCCXIX [n46— 1 178.] Original, sceau equestre : Paris, Arch, nat., S. 4g52, n'i i3 (2 de la 1" liasse Maupas). De mon seigneur Guermon qui donna i mui de froumant a Messemi. Guermundus tarn presentibus quam futuris. Innotescat vobis quod ego Guermun- dus pro animabus patris et matris mee et fratris mei, Renaidi, militibus de Templo modium unum frumenti singulis annis reddendum apud Messimiacum villam meam in elemosina concessi. Etne aliquis de hoc eis erogato beneficio quicquam detrahere attemptet, sciatis hanc eis largitam elemosinam in presentia excellentis comitis Suessio- nensis Yvonis (c), his una in testimonio astantibus, fratre Helya dispositore domus Suessionensis, Evrardo sororio Guermundi, Iacobo, Ierberto, Petro, Godefrido. CCCCXX [n46— n85.] Original ; partie en haut jadis scelle : Paris, Archives Nationales S. 5on 10 (dans le carton S. 5oia (icr de la 3i' liasse, commanderie d'Orleans). Copie du xv« s. : ibidem S. 5oio. Gartulaire de St-Marc d'Orleans, n° vixx 11. [Gi]rographum. [Fi]rma et stabilis perseverat testimonio littera [cujm pactio deputataz. Inde est quia ego Manasses (rf), Dei gratia, Aurelianensis episcopus, notum esse volum[us] tarn futuris quam instantibus, quia fratres Templi Aurelianensis tenent ab Andrea, cantore Aurelianensi, duo arpenta vinearum ad censum, que sunt juxta vineas nos- tras apud ecclesiam sancti Marchi. Predicti autem fratres super censiva ilia Galterium Rembodi jamdicto cantori vicarium conf[irmave]runt 1 ? (a) Alexandre, eveque de Lincoln, 22 juillet 1123, f 2ojuiliet n48, quitfa l'Angleterre au printemps de 1147 et n'y retourna plus. — (b) Jordan n'etait pas encore tresorier de Lin- coln au debut de n46 (Note du Rev. H. Salter, auquel je dois communication de ce document). — (c) Yves, comte de Soissons 1146-1178. - (d) Manasses eveque d'Orleans n46*{* c. n85. 1. Ce mot laisse en blanc dans le fjartulaire. CARTULAIRE DU TEMPLE 265 CCCCXXI 1 147, (ier janvier— 3i decembre). Copies du xn' s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5g5, fol. i4a™, n° 367 ; du xv* s. : ibidem, Cartulario Magno, m, n° i4. De illas gasas que vendidit mulier de Manx Emenones. In nomine Domini. Ego donna Sanga mulier de Manx Eminones, et filiis meis Garcie et Iordan et Urracha, vendimus vo- bis, fratres Templi Salomonis Iherosolimis, ubi frater Rigal Beger et frater Randulfo et aliis vestris fratribus presentibus et futu- ris. Vendimus vobis illas casas que habe- mus prope illas de Aiunprophit, qua fue- runt ei in barrio Sancte Marie, per c. Lxxa solidos Iacensis monete quatuor denario- rum, quod dedistis nobis semper in manu ; et habent afrontationes ex parte orientis via publica, et ex alia pars ipsas vestras casas metipsis fratribus. Et ita vendo vobis illas casas, ut habeatis illas salvas et liberas et ingenuas de mea posteritate etme similiter, et facere inde vestram voluntalem. Sunt fides de salvetate ad forum de Garagoga, Petrus de Gortata et Garcia de Barchao. Sunt hujus rei testes : Fertunio Sangde Fu- nes, Iohans de la Qerta, Dominigo Sperat, Michael de la Fuellia. Facta carta anno quo imperator et comes Barchinonia et rexG(ar- sias) obsederunt Almaria ; regnante Rai- mundus Berengarius comes in Barchino- nia, in Aragon, in Suprarbi, in Cesarau- gusta ; episcopus Bernardus in eadem civi- tate, Garcia Ortig dominante sub comite in Qaragosga, Ato Sang justitia, Artald in Ala- gon , Lop Sang i n Belchi t . E ra M . G . LXX X . V . Petrus scripsit. In nomine Domini. Ego dona Sanga mulier de Manax Eminones, et filiis meis Gargia et Iordan et Urraqua, vendimus ad vos, fratres Templi Salomonis Ihero- solimis, per nomen frater Rigal Beger et frater Randulfo et aliis fratribus, illas casas quo habemus prope casas de Avinprophit, qui fuerunt ei in barrio Sancte Marie per c.Lxxa solidos Iacensis quatuor denariorum. Et vos dedistis no- bis semper in manu ; et habent afron- tationes ex parte orientis via publica et de alia casas fratres Templi. Sic vendo vobis ego Sanga et filiis meis ad vos fra- tres illas casas ut habeatis illas salvas per secula et ad vestra voluntate facere. Sunt fidiatores de salvetate ad forum de Gesaragusta, Petrus de Gortata et Garcia de Barchao. Sunt testes : For- tunnyo Sang de Funes, Iohans de la Qerta, Dominico Sperat, Micael de la Fuellia. Fuit aliata x sol. Facta carta in anno quando imperator et comes Barchi- nona etrexG(arsias) obsederunt Almaria; regnante Raymundus Berengarius co- mes in Barchinona, et in Aragone, etin Suprarbe ; in Qaragoca episcopus Bernar- dus, in Qaragoga Garcia Ortig senior, Ato Sang justitia, Artald in Alagon, Lop Sang in Belgit. Era M.G.LXXX.V. Pe- trus scripsit. CCCCXXII n47> (iet janvier — 3i decembre). Copie du xve s. : Lisbonne, Archiv, da Torre do Tombo ; Libro dos mestrados, fol. xLvmV0. In Dei nomine. Ego Monio Gavaleiro facio carta vobis, militibus Templi Salomonis de meo corpore et de meo habere, post uieum obilum ; in mea vita vestrum obediens ; post meum obitum, omnia mea bona tota, si non habuero semen; et si habuero semen, habeat duas partes, militibus tertiam partem, et dent ad meam ecclesiam unum morabitinum, alium ad meum abbate. Ego Moniu Gavaleiro, qui hac carta jussi facere, cum manu mea roboro, era millesima octuagesima quinta. Qui viderunt, hi sunt testes : Salvatus Eriz testis, Gundissalvus testis, Petro Sartia testis. GARTULAIRE DU TEMPLE C€€CXXIII 1 1 47 , ( i " j anvier— 3 1 decembre) . Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 5g5, fol. 28™, n° 76. De gamio que fratres fecerunt gum illos filtos de Viago. In Dei nomine. Hec est carta de illo camia que fecerunt fratres de Templo, scilicet frater Rigalt cum aliis fratribus, tarn presentibus quam et futuris, cum illos filios de Viago. Dederunt fratres de Templo ad illos filios de Viago illas casas, que sunt intus castellum de Novellas, que fuerunt de don Arlent de Frescan ; et dederunt illos filios de Viago, don Bicent et don Pascal et dona Maria, ad fratres ilias casas, quas habebent intus castellum. Est inde fid(anca), a for de terra, de salvetate, ex parte fratres, lohen de Madona, et ex parte filios de Viago, est fid(anga) Raimon de Murel, lohen dels Pas- tors. Sunt testes, visores et auditores : don Apparicio, Martin Pedrez. Facta carta era MaCaLXXXaV\ CCCCXXIV 1M7, (iepjanvier-3i decembre). Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B 5g5, fol. 38vo, n° n3. Bellita uxor de Gonzalvo. In Dei nomine et ejus gratia. Heg est carta de cambio quam fecerunt fratribus Templi militie Salomonis, magister Rigalt Viger, et frater Helias Focald et frater Richard et frater Gillelm et frater Vital et ceteris aliis fratribus de Novellis,cum Bel- lita, mulier qui fuit de Gonzalvo. Dedit Bellita suas casas, que habebat juxta illas casas de Martin Pastor, ad fratribus, per illas qui fuerunt de Andercz et 1 k. de tri, et ut habeant fratribus ilia casa de Bellita salva et franca per secula cuncta, et dedit Bel- lita fid(anciam) salvitatisad fratribus Pere Lespic, et fratribus dederunt fid(anciam) sal- vitatis ad Bellita Arnalt Ponz. Sunt testes, visores, auditores hoc suprascripto : don Apparicio, Martin Galbo, Stephen de Cortes, Valles, Martin Pastor, Sanz de Oblitas, Arnalt Ponz, lohen Gascon, Pere Berenger. Facta carta era MaGaLXXX*V\ CCCCXXV [c. n47, 7 fevrier.] Original : Arch. dep. Marseille, fonds de Malte, H2 76 (commanderie de Sales). In nomine Dei. Ego Ponzo de Beriaz et uxor mea et infantes mei, dono Deo et mili- cie Templi in perpetuo decimam quam habeo in domo de Geles et que ibi futura est in perpetuum et proprie, in manu Petroni de Munlaur ; et pro hoc dono ipse Petrus de Munlaur dat michi xxxxv solidos de Puges, de elemosina domus. Teste Willelmo de Baneet Steffano fratre ejus, et Ernaldo de Gastelo Gauges, et Petro de Bee de Vin, et Iohanne de Nant. CCCCXXVI 1 1 47? vendredi 7 fevrier. Original : Marseille, Arch. dep. fonds de Malte H2 (commanderie de Jales) se trouve ecrit a la mite de l'acte n° 425. Ego Vincentius et uxor mea Gaudia, in nomine Domini, pro animabus nostris ipso Deo commendandis, donamus in perpetuum et vendimus militibus presentibus e CARTULAIRE DU TEMPLE 267 futuris in manu Willelmi de Riallac, quandam faxiarn de terra pro alode que ex una parte manet secus terram Geraldi de Rovoria, ex altera juxta terrain Poncii de Rovo- ria ; sic dimittimus militie lherosolimitane, sicut Willelmus de Riallac sine fraude inteiligit. Propter hoc Willelmus de Riallac donavit nobis xxu solidos Podienses et redemit a debitoribus meis vi solidos et mi01 sextaria de annona, scilicet a Poncio Sancti Privati et Willelmo Novello. Donationis hujus seu venditionis testes sunt : Raimundus presbiter, Poncius Sancti Privati, Petrus Gapiscitus, Petrus de Tol, Pon- cius Lamberti. Petrus de Tol et Petrus Gapiscitus in firmantia sunt militibus terram istam quiete possidendam haberi. Mense febroarii, feria vi, luna mi, anno ab incar- natione Domini M.G.XL.VII, facta est hec scriptio. Petrus Berrias a Vincentio dicto et Gaudia uxore sua jussus scripsit. CCCCXXVII 1 146/7, mardi n fevrier. Copie du xiie s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A. de Douzens, ch. 128, fol. 97. In nomine Domini. Ego, Stefanus de Burcafols, et ego, Rogerius (fol. 97yo), frater ejus, et uxor mea atque infantes nostri, vinditores sumus Deo et sancte militie Templi Ihe- rosolimitani, et vobis, Petro de Rueria, et Berengario de Rueria ceterisque confratri- bus vestris, in ipsa militia Deo servientibus, tarn presentibus quam futuris : vindi- mus itaque et absolvimus ac deffinimus vobis unam petiam terre quam tenemus in condamina vestra, in terminio de Burcafols, in riparia Aide, propter mi solidos Ugo- nencos octenos quos nobis dedistis, ad habendum illam ac possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum, sine omni retinentia nostra et sine vestro inguanno. Ipsa petia terre affronta de altano in ipsa terra quam hodie laborat Raimundus de Burcafols, a meridie et de circi in predicta condamina vestra, de aquilone in ipso orto quern ego, Rogerius, accepi cum uxore mea. $ Stephani et fratris ejus, Rogerii, etuxo- ris illius, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Arnaldi, filii Guille. $ Pontii cappel- lani de Burcafols $ Raimundi de Torena. Arnaldus de Magriano scripsit vice magis- Iri sui, Gilelmi Adaulfl, istam cartam dictantis, jussione predicti Stephani et fratris sui, Rogerii, anno millesimo C.XLVI. incarnationis Dominice, 111 idus februarii, feria in, regnante Lodovico rege. CCCCXXVIII 1 146/7, vendredi 14 fevrier. Copie du xne s. : Toulouse., Arch, dep., Cartul. B. de Douzens, ch. 2 fol. 3-5. In nomine omnipotentis Dei, Patris et Filii et Spiritus sancti. Ego, Guilelmus de Glaro Monte, et ego, Raimundus de Rivo, frater ejus, qui fuimus filii Xatbertide Rivo, donatores ac diffinitores sumus Deo et sancte milicie Templi Salomonis Iherosolmi- tani et vobis, Petro de Roveria et Berengario de Roveria ceterisque confratribus ves- tris aliis omnibus, in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque (fol. U) futu- ris. Donamus itaque et absolvi[mus ac] evacuamus et omnimodis deffinimus vobis [ipsam] batliam quam requirebamus ant juste vel injuste habebamus in villa de Cur" tes, et totum aliut quod in predicta villa vel in suis terminiis omnibus vel in terminio de Aliairos habebamus vel habere debebamus, in hominibus scilicet et feminis, in mansis, in terris et in ortis,in pratis et in pascuis, inboschos et in guarrigas, in aquas et in riparias, in introitibus et in reditibus illorum et in omnibus exitibus eorum et cum omnibus nostris pastorivis, ubicumque illos habemus. Totum sicut predictum 368 CARTULAIRE DU TEMPLE est, sine omni retinentia nostra et sine vestro inganno etsine omni teservatione, vobis donamus, absolvimus, laxamus, dimittimus omnibusque modis diffinimus, quod ab ac die in an tea, nos aut infantes nostri vel posteritas illorum aut ullus omo vel femina per nos (fol. Uy*) [vel per] nostram vocem ibi quicquam non habeamus | vel] requi- ramus nec ullo modo aparemus, setjlibere [et] absolute sint vestra omnia, sicut superius dicta sunt vel melius ad vestrum bonum dici possunt, sine vestro inganno, ad habendum scilicet ac possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum. Quod si omo aut femina ibi quicquam vobis amparaverit vel hanc diffinitionis dona- tionem inquietare vel rumpere voluerit, nos predicti fratres et posteritas nostra eri- musinde vobis legales guirenti actenereet habere vobis fecerimus omni tempore sine inganno. Istam veto donationis diffiuitionem fatimus vobis nostro bono animo nos- traque bona voluntate, propter amorem et remissionem peccatorum nostrorum et propter remedium et absolutionem anime prefati genitoris nostri, Xatberti de Rivo. Ut sic ista carta, cum (fol. 5) acdiffinitione firma et stabilis permaneat omni tempore, sine inganno ^ Gilelmi de Glaro Monte et fratres sui,Raimundi de Rivo, qui sic istam cartam firmaverunt et testes earn (irmare rogaverunt. Testes vero sunt Guilelmus Mancip, etEscotus de Brugeria, et Guilelmi Bernardi deKabarez, et Pontius Ferrol, et Raimundus Rainaldi, et Arnaldus Torron de Alsona, et Ug Amel de Tres Mais. Ber- nardus scripsit vice domini sui Gilelmi de Glaro Monte et Raimundi, fratris ejus, anno millesimo GXLVI incarnationis Dominice, xvi kalendas marcii, feria vi, regnante Lodovico, Francorum rege. El ut vos et vestri homines et ulla animalia vestra ulla mala et ulla dampna in nostra laboratione (Jol 5™) non fatiatis, et si feceritis, emende- tis nobis per laudamentum ipsorum vicinorum qui, pro bono et fide, laudare voluerint. CCCCXXIX 1 146/7, samedi i5 fevrier. Original : Toulouse, Arch. dep. H. (Malte) Cours 1. 1 n° 7 ; copie du xn* s. : ibidem, Car tul. B. de Douzens, ch. 3. In nomine Domini. Ego,Englesa, quam vocant Ariota filia qui fuit Ugonis de Rivo, et vir mens, Bernardus de Montirato donatores et fmitores sumus Deo et sancte mili- tie Templi Iherosolimitani et vobis, Petro de Roveria et Berengario de Roveria cete- risque confratribus vestris aliis omnibus in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futuris. Donamus itaque et absolvimus ac evacuamus et omnibus modis deffi- nimus vobis ipsam balliam quam requirebamus aut juste vel injuste habebamus in villa de Gurtes, et toium aliud quod in predicta villa vel in suis terminiis omnibus vel in terminio de Aliairos habebamus vel habere debebamus, in hominibus scilicet et feminis, in mansis, in terris et in ortis, in pratis et in pascuis, in boscos et in garri- gas, in aquas et in riparias, in introitibus et in reditibus et in omnibus eorum exitibus, et cum omnibus nostris pastorivis, ubicumque illos habemus; et ut vos et vestri homines et ulla animalia vestra ulla mala et ulla dampna in nostra laboratione non faciatis. Quod si feceritis, emendetis illud forifactum nobis per laudamentum ipsorum vicinorum qui, pro bono et bona fide, laudare\oluerint. Et sic totum, sicut predic- tum est, sine omni retinentia nostra et sine vestro inganno et sine omni reservatione, vobis donamus, absolvimus, laxamus, dimittimus omnibusque modis diffinimus, quod, ab hac die in antea, nos aut infantes nostri vel posteritas illorum aut ullus homo vel femina, per nos vel per nostram vocem, ibi quicquam non habeamus nec requi- ramus nec ullomodo amparemus, set libere et absolute sint vestra omnia, sicut CARTULAIRE DU TEMPLE 269 superius dicta sunt vel melius ad vestrum bonum did possunt, sine vestro inganno, ad habendum scilicet ac possedendum vestramque vohmtatem perpetim faciendum. Quod si homo aut femina ibiquicquam vobis amparaverit vel hanc diffitionis dona- tionem inquietare vel rumpere voluerit, nos, predicti et infantes nostri et posteritas nostra, erimus inde vobis legales guirenti ac tenere et habere vobis fecerimus omni tempore, sine inganno. Istam vero donationis diffinitionem facimus vobis nos- tro bono animo nostraque bona voluntate, propter amorem Dei et remissionem pec- catorum nostrorum et propter remedium et absolutionem anime prefati genitoris mei, Ugonis de Rivo; utsic ista carta, cum hac diffinitione, firma et stabilis perma- neat omni tempore, sine inganno. $ Englesa predicta et viri sui, Bernardi de Monte Ira to, qui sic istam cartam flrmaveruntet testes flrmare rogaverunt. Testes vero sunt: domnus Poncius Guillelmus,capellanus de Mantsilia, etPoncius de Mansilia, et Arnal- dus Guila de Garcassona, et Petrus clericus de Mansilia, et Arnaldus clericus de Badenxs, et Petrus, clericus de Badenxs, et Bernardus, frater Guilelmi Ugonis, qui fuit. Bernardus scripsit, vice domini sui, Guilelmi Adaulfi, presentibus et jubentibus predicta Englesa et viro suo, Bernardo de Montirato, et presentibus et jubentibus pre- dictis omnibus testibus, anno millesimo GXLVI incarnationis Dominice, xv kalendas marcii, die sabbati, regnante Lodovico rege. CCCCXXX 1 146/7, lundi 17 fevrier. Original : Toulouse, Arch, dep., H (Malte), Gours 1. I, n° 7 ; copie du xuc s., ibidem, Cartul. B. deDouzens, ch. (\, fol. 7-8™. In nomine Domini. Ego, Petrus de Glaromonte et infantes mei, et nos fratres ipsius Petri de Glaromonte, Bernardus videlicet et Arnaldus atque infantes nostri et ego Bernardus de Vilare et infantes mei, nos omnes insimul prenominati donato- res et diffinitores sumus Deo et sancte milicie Templi Iherosolimitani et vobis, Petro de Roeria et Berengario de Roeria ceterisque confratribus vestris aliis omnibus in ipsa milicia Deo servientibus, presentibus atque servientibus. Donamus itaque et absolvimus ac evacuamus et omnimodis diffinimus vobis ipsam batliam quam requi- rebamus aut juste vel injuste habebamus in villa de Curies et totum aliud quod in predicta villa vel in suis terminis omnibus vel in terminio de Aliairos habebamus vel habere debebamus in hominibus scilicet et in feminis, in mansis, in terris, in ortis, in pratis, in pascuis, in boscos et in garrigas, in aquas et in riparias, in introitibus et in reditibus et in omnibus eorum exitibus, et cum omnibus nostris pastorivis, ubi- cumque illos habemus. Et ut vos et vestri homines et ulla animalia vestra.... (a) voluerit... nostra retinentia... omnimodisque diffinimus... sed... ad vestrum opus dici possunt... leguales... animarum parentorum nostrorum, ut ista carta cum hac diffi- nitiones et cum hoc dono firma .. $ Petri de Glaro Monte et fratrum ejus predic- torum, Bernardi atque Arnaldi infantumque illorum qui sic istam cartam firmaverunt et testes earn firmaverunt. Testes vero sunt domnus Guilelmus Macip,et Poncius Fer- rol, etGuilelmum Gola, et Johannes Lombard^ et Raimundus Rainaldi, et Arnaldus, filius Guile, et Arnaldus Torron. Bernardus scripsit, vice domini sui Guilelmi Adaulfi, istam cartam dictantis jussione domni Petri de Glarmont etpredictorum fratrum ejus, anno millesimo G°XL°YI incarnationis dominice, xm kalendas marcii, feria 11, regnante Lodovico rege. (a) Le texte est identique a celui du n° CCCCXXVIII. 270 CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCXXXI 1 146/7, mardi 25 ou mercredi 26 fevrier. Copie du xiii- s. : San Gervasio : Livre vert, fol. 34vo. Hec est carta pacti et concordie inter fratres Templi et inter Radulfum de Seneugia et omnem progeniem suam. Petrus de Roveria, magister fratrum Templi, pro se et pro omnibus Templi fratribus, comendavit in Gervera domus et vineas suas Radulfo de Seneugia et Bernardo, filio ejus, omnique illorum subsequent progeniei ; in tali vero conventione quod omnibus annis quarta pars de expletis vinearum etxxli solidi pro censu domorum annuatim,in festo sancti Michaelis, Templi fratribus reddantur a predicto Radulfo vel a sua progenie fideliter et, cum voluerint fratres Templi in ipsis domibus, habeant hospitari et manere. Et a possidentibus ipsas casas eis diligenter serviatur. Si vero in futuro Radulfi genus absque legali herede finierit, revertentur vinee et domus non pejorate, fratribus militie. Templi. Ob hoc ergo Radulfus et sui vineas et casas debent tenere condreitas et in eis manentes legaliter amici et fide- les omnium fratrum Templi semper ejsse debent. Facta carta est anno Xpisti M0.C°.XL0.VI°, Lodovici minoris regis Francie, regnante x anno, v kalendas march*, feria mia. Sig^m Berengerius de Graiana nota. CCCCXXXII 1 146/7, jeudi, 27 fevrier. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch. dep. Cartul. A de Douzens, ch. i4i, fol. io4. In nomine Domini. Ego, Petrus de Yitraco, et uxor mea atque infantes nostri, donatores sumus Deo et sancte militie Templi Iherosolimitani et vobis, Petro de Roe- ria et Benengario de Rueria ceterisque confratribus vestris, in ipsa militia Deo famu- lantibus, presentibus atque futuris. Donamus vobis unam terram de alodio nostro in terminio de Gamon, in riparia de 01vegio,et affronta de altano in terra Potii Aicredi ; a merrdie sursum in podio, in terra Sancti lohannis; de circio in terra Pontii Roge- rii ; de aquilone, usque ultra flumen de Olvegio, in alio nostro honore, in quo scili- cet honore donamus vobis cabedag et paxerias atque ribagges et totum quod necessa- rium vobis fuerit ad opus molendinorum vestrorum, ut hoc totum habeatis ubicurn- que in predicto nostro honore necessarium fuerit, ad opus molinorum vestrorum, sine omni contradiccione, omni tempore. Sicut superius scriptum est, sic donamus vobis sine omni nostra retinentia et sine vestro inguanno, ad habendum ac posseden- dum vestramque voluntatemperpetim fatiendum.Et si omo autfemina ibi quicquam vobis anpara verity nos erimus inde vobis leguales guirenti et tenere et habere hoc fece- rimus vobis sine omni contradiccione et sine vestro inguanno. Hoc autem donum facimus vobis propter amorem Dei adipiscendum et remissione peccatorum nostro- rum et salutem animarum nostrarum (fol. 10U™) et quia de elemosinis predicte mili- tie habuimus xv solidos Melgorensium bonos, ut sic istam cartam firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. $ Petri de Vitraco predicti et uxoris ejus et infantum illorum, qui sic istam cartam firmaverunt. $ Guillelmi Rogerii Siguerii. $ Raimundi Niel. $ Pontii Rogerii de Vilaterio. $ Autmarii de Vitraco. Bernardus scripsit vice domini sui, Guillelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, jus- sione predicti Petri de Vitraco, anno millesimo G.XL.VI. incarnationis Dominice, 111. kalendas march, feria v, regnante Lodovico rege. CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCXXXIII 1 146/7, jeudi 27 fevrier. Gopie du xne s. : Toulouse, Arch. dep. Qartul. A de Douzens, charte 127, fol. 97". In nomine Domini. Ego, Serena, et vir meus, Rogerius, atque infantes nostri, ven- ditores sumus Deo et sancte militie Templi Iherosolimitani et vobis, Petro de Roeria, ceterisque confratribus militie prefate, Benengario de Roeria et aliis tarn presentibus quam futuris : vendimus vobis ipsum ortum quern tenebamus de vobis in condamina vestra, in terminio de Burcafols, in ipsa riparia Aide, et affronta de altano in terra quam Raimundus de Burcafols laborat ; de aquilone in orto ejusdem Raimundi ; de aliis partibus in predicta condamina. Quantum infra istas affronta tiones nos habemus et habere debemus, totum vindimus vobis ipsum ortum cum ipsis ficulneis, propter vi solidos Ugonencos octenos, quos nobis dedistis, ut totum hoc teneatis et habeatis vestramque vol unta tern perpetim fatiatis, sine omni nostra retinencia et sine vestro inguanno, et sic istam cartam vobis laudamus atque firmamus, sine vestro inguanno. $. Gillelmi Fabri. $. Raimundi Torena. $. Bernardi Arnaldi. Bernardus scripsit vice domini sui, Gillelmi Adaulfi istam cartam dictantis, presente et jubente predicto Rogerio et Serena, uxore ejus, anno millesimo G.XLVI. incarnationis Dominice, hi. kalendas march, feria v, regnante Lodovico rege. CCCCXXXIV 1 147, jeudi 6 mars. Copie du xii° s. : Madrid, Archivo National, Cartul B. 5g5, n° 65, fol. 25vo-a6. De Dona Sensuda Ego Sensuda quidam de Noveles dono et concedo Deo et fratres Iherosolimis Tem- pli Salomonis, ex parte Dei omnipotentis, una peca de terra, quod est in Gampestre, circa ilia de Sango et in fronte de Iohanni de Dona Lutia. Dono ilia terra liberam et ingenuam ad faciendum propriam voluntatem eorum, in vita mea autin morte. Simi- liter dono et concedo unam vineam ad illos metipsos fratres, post obitum meum, tenente me ipsam, quandiu vivam; est ilia vineaad ilia cabana, qua tenet cum illade don Girald abbate. Sunt testes de ilia pega et ilia vinea don Apparitio et Balles. Facta carta in era M.G.LXXX.Y, mense marcio,, primum jovem ipsius mensis, regnante (fol. 26) don comes Barchin(onensium) in Aragon,rex G(arsias)in Panpilonia, Petro Taresa in Borga. Dato donativo isto in manu fratris Rigald Viger, et fratris Richard, et fratris Helias Folcald. CCCCXXXV 1 146/7, vendredi 14 mars. Original : Toulouse, Archives dep. Fonds de Malte, Magrian, liasse 1, n° 7. Copie du xne s. : incomplete dans le Cartulaire A. de Douzens, ch. 206. In nomine Domini. Ego Pictavina, etvir meus, Poncius Geraldi, et infantes nostri, Poncius Geraldi et Bernardus Gross et Guileimus de Sancto Felice, nos simul solvimus et relinquimus ac evacuamus et donamus domino Deo et militie Templi Iherusalem, scilicet domno magistro Berengario de Ruera et Arnaldo de Soman et Raimundo de Sancto Martino et omnibus confratribus militie Templi, tarn presenti- bus quam futuris, solvimus. et difinimus et donamus omnem partem totius honoris 272 GARTULAIRE DU TEMPLE quern vos habetis et tenetis et homines tenent de vobis, in Punciano vel in suis ter- minis, qui fuit Raimundi de Blancafort, patris mei, et ipsam partem quam nos vobis acclamamus et apellamus in Amelio Borssella et in uxore ejus et in fratribus ejus aut in filiis eorum et omni sua tenentia : totum hoc quod nos vobis amparamus vel amparare possumus, juste vel injuste, totum hoc prescriptum vobis solvimus et relin- quimus atque donamus sine vestro inganno, sicut vos et probi homines melius possitis intelligere et inquirere ; ut nos, nec ullus noster heres nec ulla nostra posteritas in istis predictes rebus, nullam causam vobis amparemus. Sicut superius scriptum est, sic donamus et relinquimus domino Deo et militie, Templi et omnibus fratribus mili- tie ejus, propter remedium anime patres mei, Raimundi de Blancafort et propter redemptionem animarum nostrarum et parentum nostrorum, ut Deus donet eis requiem sempiternam. Verum est et manifestum quod, propter hoc donum et difi- nitionem, domnus magister Berengarius de Ruera et Arnaldus de Soman el Raimun- dus de Sancto Martino dederunt nobis, ex elemosinis Dei et militie, Templi, xxm. soli- dos Ugonencos octenos, bonos, exibiles et matibiles. Si ullus homo aut femina in predicto dono vel difinitione aliquid vobis amparaverit, nos legales guirenti vobis eri- mus ; et ista carta donationis et evacuationis firma et stabilis permaneat omni tem- pore, que facta est 11 idus marci, feria vi, regnante Lodoyco rege. Sig^m Pictavina et Poncii Geraldi, viri sui, et infantum suorum, Poncii Geraldi, et Bernardi Gross et Guilelmi de Sancto Felice, qui sic istam cartam scribi jusserunt et testes firmare rogaverunt. $ Guilelmi Forner, capellani. $ Bernardi de Lupiano. $ Petri de Castro Rosen. $ Rogerii de Vilar, mancip. $ Arnaldi de Villa Nova. Bernardus de Alayraco scripsit jussione Pictavine et Poncii Geraldi, viri sui, anno millesimo centesimo XL VI incarnationis Dominic^. Et in uno loco emendavit Amelio. CCCCXXXV1 1 147, vendredi 7 mars. Original : Marseille, Arch. dep. H* 58 (commanderie de Sales). In nomine Domini. Ego Willma Gabazuda etbona voluntate dono Templi militibus presentibus et futuris, cum laude conjugis mei, Petri Felgerria, in Gellis quandam peciam de terra que per alondem hereditario jure michi pertinet ac sine occasione possideoillam, et est juxta terras ipsorum et tenet a loco que dicitur Glaperiis usque ad vineale, quicquid mei juris est et meam partem vinealis, totum dono et dimitto in manu Guillelmi Riallac absque retencione, sicut ipse intelligit, rectesine inganno, ita dono et concedo milicie Templi pro salu anime mee et parentorum meorum, etexuo consanguineorum meorum progeniem. Terram istam supradictam dono Deo et milie Templi absque omni retencione et sine omni calumnia, ut deinceps faciant de terra quod voluerint. Donacionis hujus et carte sunt testes: Petrus de Beriaz, Raymundus presbiter Berriaz, Petrus Gabazutus, Petrus de Tol, Petrus Ribalta, Poncius Brugaz, Willelmus Mongros, Willelmus Durandus. Facta est hec scribcio mensemarcii feria vi, luna 1 (a), regnante et[ ]no crucis exercitus Xpisti commonente Lodoy[coJ rege, cum socio principe ac duce Anfos (6)comite sancti Egidii, anno ab incarnato Dei filio mil- lesimo C.XL.VII. Petrus de Berriaz a Guillelma roguatus scribsit. (a) II y a erreur d'un jour dans la lune ; corr : luna 11. — (b) Alphonse, comte de Toulouse 1 1 12 f (c. i5 avril) u48. CARTULAIRE DU TEMPLE 278 Ego quidem Gonselmus de Navas dono Deo et militibus Templi post obitum meum equum et arma mea et si equum non aberem, centum solidos Merguriensium super mansem de Fonte, [*et in supradicto manso annuatim xn denarios]. Et ego Pontius de Vilar similiter dono equum et arma mea vel centum soldos. CCCCXXXVII 1 1 46/7, vendredi 21 mars. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. i38, fol ioiT,-i02T*. In nomine domini. Ego Pontius Rogerius de Villalerio, et frater meus, Petrus Monacus, donatores sumus Deo et sancte militie Templi Iherosolimitani et vobis, Petro de Roeria, et Benengario de Roeria ceterisque confratribiis vestris,in ipsa mili- tia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Donamus vobis tres terras de alodio nostro, in terminio de Kamon in riparia de Olvegio. Una terra affronta de altano in honore vestro ; a meridie, sursum in podio, in terra Sancti Iohannis ; a circio in terra Pontii de Pomar ; de aquilone, ultra podium quod ibi est, usque in riparia de Gla- mos, in honore Petri Aimiri-f/b/. 102lo)c\. Alia terra affronta de altano in terra Petri de Vitraco ; a meridie, sursum in podio, in terra Sancti Iohannis ; de circii in terra Pontii Aicfre ; de aquilone in terra Petri de Turre usque in cloto de ecclesia. Tercia vero terra, quam vocamus Felgairosam, affronta de altano in terra Pontii de Pomar ; de meridie, sursum in podio, in terra Sancti Iohannis ; de circio in alia faixa nostra ; de aquilone, usque ultra podium, in via que per earn transit et usque ad ipsum maroin, quod est inter istam terram et ipsam terram quam retinemus ; et est verum quod de ipsa via usque ad ipsum maroin potestis seminare 11 sestaria ordei. Si autem aliud aliquid habere debemus de ipsa faixa Felgairosa et de ipsa roca usque ad ipsam stra- tam que caminum est, totum sine omni retinentia nostra et sine vestro inguanno donamus vobis. Quantum infra istas omnes jamdictas affrontationes nos habemus et habere debemus, ipsam scilicet aquam de Olvegio et totum aliud quod ibi ullo modo habemus vel habere debemus, totum vobis, sine omni retinentia nostra et sine vestro inguanno, donamus vobis et potestati vestre tradimus ad habendum ac possedendum vestramque voluntatem inde et ibi perpetim fatiendum. Et si homo aut femina ibi quicquam vobis anparaverit, nos erimus inde vobis leguales guirenti sine inguanno et tenere et habere hoc vobis fecerimus, sine omni contradiccione et sine vestro inguanno. Hoc autem donum facimus vobis propter amorem Dei adipiscendum et remissionem peccatorum nostrorum et salutem animarum nostrarum, et patris nostri, Porcelli, ac genitricis nostre, et quia de elemosinis predicte militie habuimus c. solidos Ugo- nencos octenos, ut sic ista carta flrma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. $ Pontii (fol. 102yo) Rogerii predicti et fratris ejus, Petri Monachi, qui sic istam car- tam firmaverunt et a subscriptis testibus firmare rogaverunt. $ Bernardi Pontii. $ domni Guillelmi Mancip. $ Arnaldi, filii Guile. $ Guiraldi Eldrici de Yilalerio. $ Raimundi Petri. $ Petri de Yitraco. Bernardus scripsit vice domini sui, Guillelmi 1. Mots rajoutes en interligne. Cartulaire du Temple. 18 27/1 CARTULAIRE DU TEMPLE Adaulphi istam cartam dictantis, jussione predictorum Pontii Rogerii predicti, et fratris ejus, Petri Monachi, anno millesimo G.XLV1 incarnationis Dominice, xn kalen- das aprilis, feria vi, regnante Lodovico rege. CCCCXXXVII1 1 146/7, lundi 24 mars. Original : Toulouse, Arch. dep. H. (fonds de Malte), commanderie de Cours, liasse I, n° 6 ; copie du xne s. : ibidem, Gartul. B de Douzens, ch. 5, fol 9-10. In nomine Domini. Ego Raimundus de Glarmont, et ego, Udalgerius, frater ejus, et uxores nostre atque infantes nostri, donatores et diffinitores sumus Deo et sancte. militi§ Templi Iherosolimitani, et yobis, Petro de Roeria et Berengario de Roeria cete- risque confratribus vestris aliis omnibus in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futuris. Donamus itaque et absolvimus ac evacuamus et omnimodis diffinimus vobis ipsam batliam quam requirabemus aut juste vel injuste habebamus in villa de Gurtes et in suis terminiis omnibus et in terminio de Aliairos, in hominibus scilicet et in feminis, in mansis, in terris, in ortis, in pratis et in pascuis, in boschos et in garrigas, in aquas et in riparias, in introitibus et in omnibus eorum exiti- bus et in quibuscumque aliis causis ipsam batliam habebamus et cum omnibus nostris pastorivis ubicumque illos habemus, sicut superius scriptum est, sic totum, sine omni nostra retinentia et sine vestro inganno et sine omni reservatione vobis donamus, absolvimus, laxamus, dimittimus omnimodisque diffinimus, quod ab hac die in antea nos aut infantes nostri vel posteritas illorum aut ullus homo vei femina per nos vel per nos tram vocem in ipsa batlia et in ipsis predictis pastorivis quicquam non habeamus nec requiramus nec ullo modo amparemus, sed libere et absolute sint vestra omnia, sicut superius dicta sunt vel melius ad vestrum opus dici possunt, sine vestro iganno, ad habendum hec ac possedendum, vestram voluntatem perpetim faciedum. Quod si homo aut femina ibi quicquam vobis amparaverit, vel hanc diffinitionis donationem inquietare vel rumpere voluerit, nos predicti et infantes nos- tri et posteritas nostra erimus inde vobis leguales guirenti ac tenere et habere vobis fecerimus omni tempore sine inganno. Istam vero donationis diffinitionem faci- mus vobis nostro bono animo nostraque bona voluntate, propter amorem Dei et remissionem peccatorum nostrorum et propter remedium et absolutionem anima- rum parentorum nostrorum. Utsic ista carta cum hac diffinitione et cum hoc dono firma et stabilis permaneat omni tempore sine inganno. $ Raimundi de Glarmont et Udalgerii, fratris ejus, et uxorum atque infantum illo- rum qui sic istam cartam firmaverunt et a subscriptis testibus earn firmare rogave- runt. De hoc sunt testes : domnus Guilelmus Mancip, etPoncius Ferrol, etGuilelmus Gola, et Iohannes Lombardi, et Raimundus Rainaldi, et Arnaldus, filius Gile, et Arnaldus Torron. Bernardus scripsit vice domini sui Guilelmi Adaulfi istam cartam dictantis, jussione predictorum fratrum Raimundi de Clarmont et Udalgerii, anno millesimo C°X°LVI0 incarnationis Dominice, vim kalendas aprilis, feria 11, regnante Lodovico rege. CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCXXXIX 1147, (1— 3o) avril. Copies du xve s. : Lisbonne, Arch. Nat. libro dos Mestrados, fol. lxivo-ii et fol. lxii-iivo, d'apres deux originaux non scelles « signum continentes rotundum cum quibusdam circunfe- rentiis » . Edite : Elucidorio, II, p. 353-4. In nomine sancte et individue videlicet Trinitatis, Patris et Filiiet Spiritus Sancti amen. Ego Alfonsus (a), Dei gratia Portugalensium rex, incipiens iter meum ad illud casteilum quod dicitur Sanctaren, propositum feci in corde meo, et votum vovi, quod si Deus sua misericordia illud michi attribueret, omne ecclesiasticum darem Deo et militibus fratribus Templi Salomonis, constitutis in Ierusalem pro defensione sancti Sepulehri, quorum pars mecum erat in eodem comilatu. Et, quia Dominus michi talem fecit honorem et bene conplevit voluntatem meam, ego Alfonsus, supranomi- natus rex, una cum uxore mea, donna Mifalda (6), facimus cartam supradictis mili- tibus Ghristide omni ecclesiastico Sancte Herene, uthabeant et possideant ipsi et om- nes successores eorum jure perpetuo, ita ut nullus clericus in eis vel laycus aliquid interrogare possit. Sed si forte evenerit ut in aliquo tempore michi Deus, pietate sua, daret illam civitatem que dicitur Lixbona, illi concordarentur cum episcopo ad meum consilium. Si quis autem hoc nostrum donum irrumpere temptaverit, non sit ei licitum pro ulla assertione, et si contradicere hoc voluerit aliquis, a consortio sancte ecclesie sit separatus, et in bonis Ierusalem non comisceatur. Facta carta mense aprilis, era MaCaLXXXaV\ Ego Alfonsus, superius rex nominatus, paritercum conjuge mea, donna Mifalda, qui cartam facere jussimus, cum manibus nostris, coram idoneis testibus, roboravimus et signum fecimus. Petrus prior Vimarensis tes- tis ; Fernandus Petri, curie dapifer, testis ; Menendus Alfonsus testis ; Menendus Moniz, Macellus Venegas, Galterius Burgiurdensio testes. Ugo Marcaniensis, frater Templi, tunc temporis in his partibus, banc cartulam recepit. Menendus, jussu prio- ns in Yimaranis cartulam notuit. Vos autem, summe pater, procul dubio credatis, nos fratres militie Templi cum Ulixbonensi episcopo, consilio regis ut supra refere concordiam quesisse, sed ipse noluit. Tunc rex, consilio suo, presentiam domini pape Eugenii, nos una cum epis- copo, petere jussit, ad quern convenissemus et in conspectu ejus astaremus, ita ut inter nos et ilium decrevit, ut in scriptis continetur. Copies du xn' s. : Madrid, Archive* National, Cartulaire B, 595, fol. 11, n° 29 ; et fol. 63T% In Dei nomine. Ego Osmont de Bono In Dei nomine. Ego Osmont de Bono Yiler de Tutela, plenus memoria, et sa- Yiler de Tutela plenusomni bona memoria CCCCXL 1147, (1— 3o) avril. n° 196. De Osmont. (a) Alphonse, roi de Portugal, 25 juillet n3g f 6 decembre n85. — (6) Mathilde de Savoie Spouse Alphonse 11 46 f 5 decenabre 11 58. 276 CARTULAIRE DU TEMPLE nus, et alacer, fatio hanc cartam dona- tionis et confirmationis vobis, fratribus lherosolimis Templi Salomonis, pro- amina mea vel parentum meorum.Dono illam hereditatem quod habeo i Ragagol, totam ab integram, scilicet heremum et populatum, cum suo puteo et aquis suis et pascuis, introitibus et exitibus, ut habetis salvum, et liberum et francum de mea genera tione per secula cuncta. Et dono fidanga de salvetate, de ipsa suprascripta hereditate, sicut est forum de donativum, don Roger de Botrin. Testes qui viderunt et audierunt et inter- fuerunt : don Boves, don Gassion de Bielforat, Gilelm Sang de Castro, don Martin Miega, don Porcel de Argedas, Michael de la Regina. Facta carta in era M.C.LXXX.V, in mense aprilis. Gilel- mus scripsit. et sanus et alacer fatio hanc cartam dona- tionis. Placuit michi, bono corde et benivolo animo, et pro anima mea et pro omnibus animabus parentum meorum. Dono ad sanctum Templum Domini de Iherusalem et ad fratribus illius Templi, illam meam hereditatem de Razazol, herema et popu- late, cum suo puteo et cum suis aquis et cum suis pascuis et cum suis introitibus et exitibus. Hoc donativum, sicut supe- rius est scriptum, dono et conflrmo, ut habeant illud fratribus Templi francum et .ingenuum et liberum de me et de omni genera tione vel posteritate mea, per secula cuncta amen. Et dono fidanzam de salve- tate ad fratribus, sicut est consuetudo de donativo, don Roger de Bexin. Sunt testes qui viderunt et audierunt etfuerunt in loco ubi fuit istud donativum datum et ipsa carta scripta : don Boves, don Garssia de Belforat, Gillelm Sanz de Castro, Mieia don Martin, don Porcel de Arguedas, Michael de Regina. Facta carta in era MaCaLXXXaV*, in mense aprilis. Giilelmus scripsit. CCCCXLI 1 147, (i#r— 3o) avril. Copie du xii* s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B, 5g3, fol. n5, n# 295. De illo sotho de Mora. In Deo nomine. Ego don Garsia de Belforat, cum consensu filiorum meorum, facio hanc cartam donationis ad fratribus Templi Salomonis. Placuit michi, libenti animo et spontanea voluntate : dono, pro anima mea et pro animabus parentum meorum, ad Deo et ad fratribus Templi, totum ilium sotho de Mora, ab integro, cum suis intra tis et exitibus, quantum habuit ibi meo exaricho nomine Aberhagim, et sicut michi fecit donativum rex Adefonsus. Hoc donativum conflrmo et dono et concedo, plenus omni bonitate et memoria et tota sanitate, ut ibi habeant salvum etsecurum, firmum et ingenuum, sine mala voge, per secula cuncta amen. Et nos filii de don Garcia, Acenar et Albaro, autorgamus et affirmamus hoc donativum, sicut superius est scriptum. Testes visores : don Iohannde Sochovia. et don Gillelm de SanctaXjpis- tina, et Stephanus Petriz Arreker. Facta carta in era MaCaLXXXaV, mense aprilis, in villa que dicitur Tutela. CARTULAIRE DU TEMPLE 377 CCCCXLII 1 147, jeudi (3™ a4) avril 4. Original : Toulouse, Arch. dep. : fonds de Malte, Pezenas, liasse 11, n* 8. In nomine Domini. Ego, Geraldus Pelliceri, et uxor mea, Maria, per fidem, sine inganno et absque omni retentu, per nos et per omnes nostros, cum consilio Petri de Altinac et de uxori ejus, Amabilia, vendimus, guirpimus et absolvimus domino Deo et milicie Templi Salamonis Iherosolimitani et vobis, fratribus ejusdemmilicie, scili- cet Petro de Monte Lauro, Ugoni de Pezenato, Petro de Auriacho et omnibus aliis fratribus in ipsa milicie Deo servientibus, tarn futuris quam presentibus, totum ipsum hortum nostrum, cum arboribus et omnibus infra existentibus et sibi perti- nentibus, quern nos abebamus in horta ipsa de subtus castellum de Pezenaz, in honore Petri de Altinac, qui hortus afrontat deaura Narbonesa in horto de Aldiarda Rossa, et de altano in horto Bernardo Borriloni. Supradictum hortum cum arboribus et cum omnibus que ibidem abemus et abere debemus, vendimus et ex toto relinquimus vobis, fratribus Templi jam supradictis, per precium xxli sol(idos) Melgoriensium bonos et percuribiles. Et de isto predicto horto habuit Petrus de Altinac et uxor ejus, Ama- bilia, m solidos Melgoriensium de forscapi ex vendicione istius horti. Ego, Petrus de Altinac et uxor ejus, Amabilia, laudamus et concedimus predictum hortum domino Deo et vobis, fratribus Templi supradictis et successoribus vestris, ad qualemcumque laboranciam hibi facere velitis, et per talern convenienciam, ut ex omnibus que hibidem iaboraveritis, eciam de fructibus arborum, donetis nobis et nostris quartum. Facta carta, in mense aprili, in feria v, anno Dominico M°C°XL.VII, regnante Lodoicho rege. Hoc fuit factum in videncia Bernardi de Balma de Altinac, et Rai- mundi Romeu, et Bernardi Bovi de Pezenaz, et Poncii Vitalis, et Stephani Gatalani. Mandatus a Geraldo predicto et Marie, uxore ejus, Raimundus scripsit. CCCCXLIII 1 147, samedi (5— 26) avril. Original : Toulouse, Arch. dep. : fonds de Malte, Pezenas, 1. 11, n» 5. Ego, Rossa, et filius meus, Guilelmus, per fidem, sine inganno et absque omni retini- mento, per nos et per omnes nostros et per nostras, cum consilio Petri de Altinac etde uxori ejus, Amabilia, vendimus, guirpimus et absolvimus domino Deo et milicie lero- solimitani Templi Salomoni et vobis, fratribus ejusdemmilicie, scilicet Petro de Monte Lauro, Ugoni de Pezenato, Petro de Auriacho et omnibus aliis fratribus in ipsa milicie Deo servientibus, tarn futuris quam presentibus, totum ipsum hortum nostrum cum arbo- ribus et omnibus infra existentibus et sibi pertinentibus, quern nos abebamus in horta ipsa de subtus castellum de Pezenaz, in honore Petri de Altinac, qui hortus afrontat de aura Narbonesa in via quecurrit de ipso castroa Pezenaz et de altano in horto Petri Andree. Supradictum hortum3 cum arboribus etcum omnibus que ibidem abemus et abere debemus, vendimus et ex toto relinquimus vobis, fratribus Templi jam supra- dictis, per precium xl sol(idos) Melgoriensium bonos et percuribiles. Etde isto predicto horto abuit Petrus de Altinac etuxor ejus, Amabilia, vi sol(idos) de forscapi ex vendi- cione istius horti . Ego, Petrus de Altinac et uxor mea , Amabilia, laudamus et concedimus 1. Si Tannee commeneait a Piques, cette charte serait du 24 avril 1 1 47 ; si Pannee commence a un autre style, elle est du 3, 10, 17 ou 2 4 avril. CARTULAIRE DU TEMPLE predictumhor turn domino Deoet vobis, fratribus Templi supradictis, et successoribus vestris ad qualemcumque laboranciam hibi facere velitis et per talem convenienciam ut ex omnibus que ibidem laboraveritis, eciam de fructibus arborum, donetis nobis et nostris quartum. Facta carta in mensae aprili, in feria vn, anno Dominico M°C°XLVII, regnante Lodoicho rege. Hoc fuit factum cum consiiio et laudamento Petri de Altinac et de uxori ejus, Mabilia, in videncia Bernardi de Balma, et de Raimundo Romeu, et de Petro Sancti Genesii, et de Stephano Gathalani, et de Poncio Vitali, et de Bernardo Borriloni, et de Guiielmo Fab(er), Raimundus scripsit. CCCCXIjIV 1 M7, (20 avril — septembre). Original scellS ; jadis aux archives du chapitre de Besangon, mentionne dans l'inventaire de 1744 (inventaire des Arch. dep. du Doubs, G 53i, page 281). Edite : Chifflet, Lettre touchant Beatrix, pp. 122-123. In nomine sancte et individue Trinitatis, Raynaldus Burgundie comes libuit nobis Bisuntinam beati protomartyris Stephani ecclesiam .... honorare Sigilli nostriimpressione illud insigniri jussimus, et testes qui adfue- runt subscribi : Gerardus, scilicet, et Egidius, Ierosolimitani Templi milites . . . Actum anno Dominice incarnationis M.G.XLV1II (a), indictione x, epacta xvn, con- currente 11, feliciter. Amen. CCCCXLV 1 147, 20 avril — septembre. Copie du xviii" s. : Saint-Omer, Bibl. municip., Grand Cartulaire de l'abbaye deSaint-Bertin, I, n° 188, p. 274. Edite : Haignere, Chartes de Saint-Bertin, n° 204. Theodoricus Dei gratia comes Flandrarum. Testes : Osto miles Templi, Robertus miles Templi Actum anno M°G°XLVII0 indictione x, concurrente 11, epacta xvn. CCCCXLVI 1 147 20 avril— 10 avril n48. Vidimus de 1241, d'apres V original, jadis scelle des sceaux de l'eveque de Laon et du sire de Goucy ; Paris, Arch. Nat., S. 4948, n° 11 (anciennement ier de la ire liasse). In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego, Bartholomeus (b ), Dei gratia, Laudu- nensis episcopus, notum facio tarn presentibus quam futuris quod Ingerannus (c) de Goceio, pro sua predecessorumque suorum anima, quatuor marchas argenti, vel sex libras bone monete, assignatas ad redditus suos, quos habet apud Blerencort, per manum nostram, Templo Iherosolimitano perpetuo donavit et concessit. Nos etiam, rogatu Ingeranni, Templo Iherosolimitano, pontificali auctoritate, hoc concessimus, etne possit oblivione deleri et a posteris infirmari, scripto commendari et sigilli nos- (a) Toutes les indications chronologiques se rapportent a 1147 ; d'ailleurs, Renaud, comte de Bourgogne, mourut le 20 janvier 11 48. — (b) Barthelemy, eveque de Laon, iii3— n5i. — - (c) Enguerand (II), sr de Goucy, n3o f c. 1147. CARTULAIRE DU TEMPLE 279 tri impressione et testium subcriptione muniri fecimus, anathematis etiam senten- tiam super omnes qui hoc violare presumpserint, usque dum resipiscant et ad emen- dationem et condignam satisfactionem venianrimponimus. $ Ingeranni de Goceio, qui hoc donum fecit. $ Widonis, castellani ; $ Adonis de Gone ; $ Iterii, fratris ejus ; $ Bonefacii prepositi ; $ Simonis fiiii ejus ; $ Philippi Gossot ; $ Hemelini ; $ Rai- nerii de Ortiis. Actum Lauduni, anno incarnati Verbi MmoGmoXLmoYIImo. Angotus cancellarius recog- novit, scripsit et subcripsit. CCCCXLVII 1 147, 27 avril. Copie du xne s. : Madrid, Archivo INacionai, Cartalaire B, 5g55 fol. 29, n° 77. De camio de illa iustigta de Borga. In Dei nomine. Hec est carta de memoria quam faciunt fratres Templi Salomonis, scilicet frater Rigald Viger, cum consensu aliorum fratrum de Novellas, tarn presen- tibus quam et futuris ; faecerunt camio cum illa justiciade Borja, nomine Sanz Fer- tuniones et uxor sua, nomine Urraca, et filiis et filiabus suis vel omnis posteritas sua, de illas casas de Novellas quas habebant intus castellum. Dederunt fratres ad illa jus- ticia, propter illas suas casas, illa casa que erat eclesia Sancti Iohannis, que est ad illam portam, etpro illas casas que fuerunt de Bernard Tixedor et de Per Berenger, ut habeant et possideant in secula, unusquisque ad suam voluntatem facere. Sunt inde fides de salvetate, ad forum terre, sine ulla mala voce, ex parte de Sanz Fortino- nes justicia et de sua posteritate contra illos fratres, don Gassion de Bilforado et Gilelrn Alberniaz. Similiter sunt fides de salvetate, ad forum terre ex parte de illos fratres contra Sanz Fertinones, don Gassion de Bilforado et don Apparicio. Sunt tes- tes, visores et auditores : Sanz Fertuniones de Galcetas et de Tutela, Fertunius filius Fertuno Fertunones alcalde de Tutela, Gilelm de Burdel et de Tutela, Garcia Garcez de Argaedas et de Tutela ; similiter totoque conventu et concilio de Novellas, anno, regnante domino lhesu Xpisto in celis et in terra, rege G(arsia) in Panpilona, comes R(aimundus) Berengarius in Aragon, mense aprilis, dies dominicus oct(abe) Pasche, die et anno quando congregati sunt comes et rex cum potestatibus et principibus eorum et exercitum, inter Galur et Cortes, era MaCaLXXXaVa. CCCCXLVIII 1 147, 27 avril. Copie du xve s. : Londres, British Museum, Nero E, VI, fol. ia5. Edite : Dugdale, Monasticon Anglicanum, VI, part. II, p. 819 ; Cte R. de Lasteyrie, Cartul. gen. de Paris, n° 334- In nomine sancte et individue Trinitatis. Omnibus dominiset amicis suis et sancte Dei ecclesie filiis, Bernardus de Ballolio, salutem in Domino. Volo notum fieri omni- bus tarn futuris quam presentibus, quod, pro dilectione Dei et salute anime mee antecessorumque meorum, fratribus militibus de Templo Salomonis xvcim libratas terre mee quam in Anglia possideo, perpetuo in elemosinam et absque ulla consuetu- dine dedi et concessi, Wedelee nominatim que est membrum de Hichen' arna aspera et plana cum nemore fluvios. Quod si predicta terra sufficienter xvcim libras non a8o GARTULAIRE DU TEMPLE valuerit, juxta consuetudinem temporis regis Henrici de mea proximiore illi predicte numerum xvcim librarum complebo, filio meo Ingelranno concedente et assenciente. Hoc donum in capitolio quod in octavis Pasche Parisius fuit, feci, domno aposto- lico Eugenio presente, et ipso rege Francie,etarchiepiscopo Senn' et Bardeli' et Rotho- magi et Drascumne, et fratribus miiitibus Tempii alba clamide indutis ctttm et xxxu presentibus, Eurardo de Bretuil, Theodorico Waleran', et Balduino Galderun' testibus. Preter istos testes sunt : Wido, comes Pontini* et Johannes, frater ejus, Geroldus de Stalun" Maisnii, Andreas de Manniot Uzler, Hugo de Arenis, Robertusde Hannercurt et Wilelmus d'Arecurt. CCCCXLIX [i 147 27 avril— 10 aout u53.] topie du xv* s. : Londres, British Museum, Nero E, VI, fol. i33T\ Edite : Dugdale, Monasticon, t. VI, p. 820 (ed. 1846). CONFIRMACIO StEPHANI REGIS DE XV L1BRATIS TERRE QUAM BERNARDUS BAILLOL(ll) DEDIT IN HlCHEN. Stephanus, Dei gratia rex Anglie,archiepiscopis, episcopis,abbatibus,comitibus, jus- ticiariis, vic(ecomitibus), baronibus, ministris, et omnibus fidelibus suis tociusAnglie salutem. Sciatis quod concedo et confirmo illam donacionem, quam Bernardus Bai- loll(ii) fecit Deo et fratribus milicie Tempii Ierusalem,de xv libra tis terre,in manerio suo de Heicchen. Quare volo quod ipsi eas bene et in pace et libere et quiete ab omni consuetudine teneant et in perpetuum possideant, in bosco et piano, in pascuis et pratis, et in aquis et in omnibus aliis locis et rebus, sicut Bernardus eis illas dedit et concessit et carta sua confirmavit. Testibus magistro Reginaldo, et G(ervasio) (a), abbate Westmonasterii filio meo, et comite E(ustachio) (6) filio meo, et Willelmo de Ypra, et Willelmo de Martel, et Ricardo de Luci apud London(as). CCCCJL [? 1 147 27 avril — a5 octobre n54 ] Copie du xva s. : Londres, British Museum, Cotton, ms. Nero, E, VI, fol. i34- CONFIRMATIO EJUSDEM REGIS [STEPHANlJ DE VASTO TERRE DE DyNNESLEY, SICUT Bernardus Bailoll(h) dedit. Stephanus, Dei gratia rex Anglie, justiciaris, vic(ecomitibus), baronibus et omnibus ministris et fidelibus suis Francigenis et Anglicis de Hertford'salutem. Sciatis me confir- masse et concessisse Deo et Templo de Ierusalem fratribus ibidem Deo servientibus vastum terre deDynnesley, sicut Bernardus de Bailollio illud eis dedit. Quare volo et fir- miter precipio quod ipsi fratres habeantet teneant illud bene et in pace libere et quiete et honorifice, in bosco et piano et hominibuset omnibus rebus que ad illud pertinent et sicut ipse Beynardus eis illud dedit et concessit et sicut carta sua testalur, Testibus Willelmo de Ipra, Willelmo Martel, et Reginaldo et Fraxino apud Oxon(efordiam). (a) Gervais de Bloia s accede com me abbe de Westminster a Herbertus (f sept. n4o) et meurt 21 aout 1160. — (b) Eustache comte de Boulogne, 1147 f 10 (11 ?) aout n53. CARTULAIRE DU TEMPLE 38l CCCCLI [n47, avril—g juin.] Original scelle du sceau royal sans contresceau : Paris, Arch. Nat. K 23 B, n° i54 (ancienne- ment S., 5077, no 2.) Edite : GteR. de Lasteyrie, Car tulaire general de Paris, no 2 70 (qui date 1 137 ieraout— 9 juin 1147). Heg est carta domine Genta de molendino MAGN) pontis. In nomine sanct§ ac individue, Trinitatis. Sequimur morem antiquum, et secun dum statu ta priorum, que stabiii volumus memoria retineri, perhenni litterarum testimonio communimus. Notum itaque fatio ego, nomine Genta, fidelibus uni- versis, et presentibus pariter et futuris, quod, pro remedio anime, mee,, predeces- sorumque meorum, et pro anima nobilissimi Francorum regis, venerand§que me- mory, Ludovici (a), qui me benignitate regia enutrivit, molendinum quendam Pari- sius sub magno ponte, quern ab Archerio, filio SavariGi* comparaveram, miiitibus Templi Ierosolimitani, ipso Archerio et uxore sua concedentibus, in manu Ebrardide Barris, post decessum meurn, liberum prorsus ab omni calumpnia, perpetuo jure, donavi. Verum autem u t, me etiam adhuc vivente, collati beneficii nonnulla cogni- menta perciperent, singulis annis, quamdiu molendinum ilium ipsa tenuero, modium unum frumenti predictis me fratribus reddituram institui quatenus et in presenti pars, et post decessum meum totum, vel etiam a[nte], si michi forsan ita quando- que placuerit, in eorum jura concedat. Quod ut ratum in posterum inconcussumque permaneat, testium qui affuerunt, subscripta feci enumeratione firmari. Affuerunt igilur testes : gloriosissimus rex Francorum et dux Aquitanorum, Ludovicus, et mater ipsius Adelaydis regina, et post hos, Guillelmus buticularius^ Terricus (b) Galeranni, Aubertus de Avo, Auguinus. Ubi vero Archerii conjunx donum istud concessit, testes interfuerunt : Terricus Galeranni, Gislebertus Engania, Fredericus de Dompnione, et servientes ipsius Ter- rici, Hilduinus et Hugo. CCCCLII 1 147, samedi (3 — 3i) mai. Copie du xue s. : Cartul. de Richerenches, ch. II, fol. 3iT*. Edite : Mis Ripert de Montclar, op. cit., n° 54, p- 55-6. Raimundus de iogundaz et filius eius et alii goheredes eorum dederunt Deo et militibus templi quod habebant in bolbotone. Et ego Raimundus de Iocundaz et filius meus, Bertrandus, ad exemplum supradic- torum hominum, Isarni videlicet et fratris sui, Willelmi Isarni, ut Deus et dominus noster peccata nostra nobis et parentibus nostris dimittat et insuper vitam eternam concedat, donamus etex integro sine ullo retinimento laudamus et in manu Willelmi Aldeberti, fratris milicie. Templi Salomonis, et Bernardi de Bovedone, perpetuo dimit- (a) Louis VI f ier aout 1137. —(b) Terricus Galeranni (qu'en u63 et 1171, nous trouvons chevalier du Temple) paroit dans deux diplomes royaux en 1147 (^o avril-4 juin) et le 38 avrii 1 147 (Cartulaire general de Paris, n08 3 3i et 334)- 282 CARTULAIRE DU TEMPLE timus hoc totum quod habemus vel habere debemus in castello de Bolbotone et in ejus territorio, in terris videlicet cultis et heremis, in pratis et rivis, aquis aqua- rumque decursibus^ arboribus fructuosis et infructuosis, in boschis et silvis et in omnibus insuper ad prenominatum castellum pertinentibus. De his omnibus, sicut scriptum est, et homo aut femina intelligere sine enganno melius potest, nos dein- vestimus et fratres de Templo investimus et in plenam possesionem mitimus. Ut autem hec nostra donacio stabilitatem et securam semper habeat firmitatem, ab Ugone de Bolboto, qui domum de Richarensis regebat, et ceteris fratribus (foL 32) accepimus septuaginta solidos veterum denariorum Melgoriensium. Factum fuit donum istud in domo domine Titburgis apud Gurtedonem, in ejus presencia et aliorum multorum, Bernardi videlicet de Misone, Arnulfi de Gedro, Willelmi Lautaldi, Raimundi Isnardi de Gurtedone, Willelmi Aldeberti et Bernardi de Bovedone. Facta carta ista per manum Arnaldi, sacriste Aurasicensis, in civitate Aurasica, mense maio, feria VIP, anno ab incarnato Salvatore. M0G°XL°VIP. Titbur- gis et filii sui honorem istum suscipiunt in defensionem et custodiam. CCCCLIII n47, 7 juin. Copie du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez, a34, fol. clxviii. In Dei nomine. Ego Pelagio Vermuici et uxori mee Bona Suarici, placuit nobis per bone pacis et voluntas, sano animo et bona voluntate, ut faceremus a vobis, frayres de Templo Salomonis, kartula firmitudinis, pro remedio animas nostras et que defendatis nos cum facultatibus nostris aut beneficiis nostris. Damus a vobis me- dietate integra de ipsa hereditate que cornparamus de Didagus Truitisendi et de filiis suis Godinus et Maria, pro que nos defendatis et beneficiatis , et nos ibi moreremus et progenie nostre, et ad vobis cum ilia hereditate serviamus ; et non habeamus licen- tiam vendere, nisi a vobis pro preciojusto, nostra medietate : sit nobis placuerit. Damus a vobis ipsa hereditate, cum quantumcumque in se obtinet, et aprestitum hominis est, per ubi ilia potueritis invenire, per suis locis et terminis, novissimis et antiquis. Et tu, aut mulier aut filiis tuis, de nostra medietate semper obediens, et si scandalizaverit inde aliquid emendet nobis, et si non laset nostram hereditate, et post obitum nostrum dent ei radiga et non merendal. Et ipsa hereditate habet jacentia in vila que vocitant Mazada, sub monte Grastorecarei, discurrente rivulo Peias, prope civitas sancte Marie, territorio Portugalensi. Et de hodie die sit ipsa hereditate de juri nostro abrasa, et in vestro dominio sittradita atque confirmata : habeatis vos ilia fir- miter et omnes successores vestri in perpetuum. Et, si aliquis homo venerit vel vene- rimus, tarn meis propinquis quam de extraneis, qui hanc kartam ad irrumpendum quesierit, et nos in concilio noluerimus actorizare vel devendicare, que parie a vobis lx modios et vos cum illo deffendatis una pariter. vn idus kalendas junii era MaCaLXXXaV*. Nos autem supradictus scilicet Pelagio Vermuici et uxori mee Bona Suarici, qui hanc kartam jussimus facere, coram ydoneis testibus, cum proprias manus nostras roboramus, et signa hec facimus. Qui presentes fuerunt nominati Suarius, Petrus testes ; Ferdinandus testis. Gundisalvus presbiter notavit. CARTULAIRE DU TEMPLE 283 CCCCLIV [1M7 ra juin— 10 avril 1148.] Copie du xive s. : Dijon, Arch, dep., Cartulaire de N.-D. de Ghdtillon-sur- Seine. Edite : Petit, Hist, des dues de Bourgogne, II, p. 289-240. Hec est compositio inter Balduinum abbatem Gastellionis et Humbertum priorem de Golomario per manum domini Bernardi abbatis Glarevallis. . . Testes hujus compositionis sunt : predictus abbas Bernardus qui eo tempore Lingonensem episcopatum in manu sua tenebat Odo de Furnis, miles de Templo Acta sunt hec eo anno quo Godefridus (a), Lingonensis episcopus cum rege Fran- corum Ierosolimam perrexerat. CCCCl.V 1 147, 24 juin? Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B 5g5, fol. i44v0-i45,n° 370. DONATIVUM DE AnEASSA DON PflRE ROMEO. Sub divina dementia, scilicet Patris et Filii et Spiritus Sancti Ego Pere Romeo, et uxor mea et filii mei. primus Garcia Romeo, Petro Romeo, Belasco Romeo, Ximino Romeo, et dona Sania, soror eorum,dono et concedo ilia almunia de Anniesse, omnia que ibi possideo, heremo et populato, pro anime. m§§ vel animabus patris et matris m§§ vel parentum meorum, ad illos senioresfratribus del Templo totoque conventu eorum, uthabeant et possideant, per infinita secula,ilia cavallaria del Temple, sine mala voce. Et est ista almunia de viso Exeia, et fuit dato isto donativo in manu de don Rigalt Viger, frater et miles Templi, in Artasona, die sancti Iohannis, anno regnante comes R(aimundus) Barchinonia in Aragon ; in illo anno fait prisa Untiguena, episcopus Dodo (6) Oscha, era MaCaLXXXaV. Sunt testes, hujus rey auditores : Lop Acenarz, Galin in Garcez, Iohan de Montagnana, Garcia Ortiz. CCCCLVI 1 147, iel juillet. Copie du xnes. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulaire B bgb, fol. 3ovo-3i, n° 82. De hereditate quod donavit Martin Ghico in Frescano. In Dei nomine. Ego Martin Ghico et uxor mea dono et concedo totam illam eredi- tatem quam habemusin Frescano, ad illos fratres milicie Templi Salomonis presen- ter et futuros, ut habeant et possideant francam et ingenuam de me et de mea poste- ritate per infinita secula, pro anima mea et uxoris mee et parentum meorum. Est inde fid(ancia) de salvetate ad foro terre don Garsion de Bilforato ; similiter dedit fid(anciam) de salvetate Robert de Matalon, intus in Frescano, qui dominabatur Fres- cano. Sunt testes : Garcialinz de Melcuerno, et Fertun Xemenones Beuvino, Symon presbiter, nTius de Bonajoia, Gilelm de sancta Xpistina. Facto isto donativo in manu fratris et magistri Raimundi Bernardi et fratris Rigald Viger, regnante comite Bar- (a) Geoffroy, ev&que de Langres, n4o-n63, partit avec Louis VII pour la croisade le 12 juin 1 1 47. — (6) Dod, eveque de Huesca, ii34-ii6o. a84 CARTULAIRE DU TEMPLE chinona in Aragon,episcopo Dodo (a) in Osca et in Iaca, rege G(arsia) in Panpilona et Tutela, episcopo Micahele (6) in Tirassona et in Tutela, anno quo (fol. 31) fuit capta Untiguena, octabis sancti Iohannis, era MaCaLXXXaV\ Copie du xina s : Perpignan, Arch, dep , Cartul du Mas-Deu, n° 17, fol. 7™. Edite : Allart, Carlulaire Roussillonnais dans la Semaine religiease du diocese de Perpignan, 1886, p. 208. In nomine Domini. Ego, Petrus Rotberti, et Iohannes Rotberti, frater meus, et uxore nostras Berengera et Blanca, nos pariter venditores sumus domino Deo et mili- cie Templi Salomonis, confratribus ibi manentibus, presentibus et futuris, dimidium molendinum, sicuti habemus vel habere debemus in accapite, quod fecerunt Ray- mundus Vincencii et Arnaldus Petri. Est autem prescriptum molendinum unde ven- dimus nostram medietatem, de oriente in Exaguador, de meridiem molendino pres- cripte milicie, de occidente in cabedago, de circii in molendino Petri Vincencii. Quantum includunt jamdicte im, affrontaciones prescripti molendini, sic vendimus prescripte milicie et confratribus ibi adstantibiis, presentibus et futuris, nostram medietatem quam in eo habemus, cum exitibus et regressibus et cum suis terminis et cum omnia in se habencia et pertinencia, propter solidos cc, ex denariis Rossel- l(ionensium) quos accepimus de manibus Bernardi de Petra Lata, qui est servus et con- tra ter prescripte milicie. Estautem supradictum molendinum, unde vendimus nostram medietatem in comitatu Rossellionensi, infra fines et terminos ville Perpiniani et in adjacencia Sancti Iohannis. Et est manifestum. Si quis contra istam car tarn ven- dicionis venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit set com- ponat in duplo cum sua melioracione ; et in anteafirma et stabilis permaneat semper. Actum est hoc vi°. nonas julii, anno ab incarnatione Domini M°.G0.XL°.VII0., regnante Ludvico rege, viin°. anno. Sig^num Iohannis Rotberti, qui istam cartam ven- dicionis fieri jusserunt, firmaverunt et testes firmare rogaverunt. Sig^num Beren- gere ; Sig^num Blance, uxorum eorum. Sig^num Petri Vincencii. Sig^num Ber- nardi Amalvini. Sig^num Petri de Sancta Maria. Petrus monachus et sacerdos, rogatus, scripsit die et anno quo supra. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 78, fol. 48ro. In Dei nomine. Ego, Petrus de Dozencho, et Berenguaria, uxor mea, et infantes nostri, et Bernardus, frater meus, vendimus Deo et militie Templi Iherosolimitani, unara vineam in terminio Dozeci, in loco vocato ad Prat, propter xn. sol. Melg(orien- sium) et affronta de altano et a circi et aquilone in honore Templi, a meridie in vinea Guillelmi Ermengaudi Sicut iste affrontationes includunt, sic vendimus Deo et fratribus militie sine omni retinencia, propter predictis xn. sol. Et si aliquis homo vel femina hunc onorem vobis anparaverit, nos predicti erimus vobis guirenti sine inguanno. CCCCI.VII 1 1^7, 2 juillet. CCCC1.VIII 11^7, vendredi (4 25) juillet. (a) Dod, ev&que d'Huesca. u34-u6o. — (b) Michel, eveque de Tirazzona, 11 19 f ii5i. CARTULAIRE DU TEMPLE 285 $ Petri de Dozenco et Bernardi fratris ejus, qui hanc carta m laudaverunt et testes firniare rogaverunt. $ Berenguarii de Dozenco. $ Bernardi Modol. $ Hotonis. Facta carta regnante Lodovico rege, anno M.G.XL.VIl. incarne Dominice, mense julii, feria vi. Guillelmus scripsit. CCCCL1X 1 147, lundi 7 juillet. Copie du xii° s. : Toulouse, Arch. dep. Cart. A de Douzens, ch. i43, fol. io5roet vo. In nomine Domini. Ego, Guiraldus Eldricus de Villalerio, donator sum domino Deo et sancte militie Templi Iherosolimitano et vobis, Petro de Roeria et Berengario de Rueria ceterisque confratribus in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Donamus vobis unam terramde alodio meo, in terminio de Gabmont, in ripa- ria de Olvei et affronta de altano in terra Pontii de Pomar ; a meridie sursum in podio, in terra Sancti Iohannis ; de circio in terra quam tenet Pontius Aicredi de mili- tibus de Arzencs ; de aquilone, usque ultra flumen de Olvegio, in ipsa terra mea ; in qua terra dono a obis cabedag et paxerias atque ribagges et totum quod necessarium vobis fuerit ad opus molinorum vestrorum, ut hoc totum habeatis ubicumque in pre- dicto nostra honore, hoc est in predicta terra nostra, necessarium fuerit ad opus moli- norum vestrorum, sine omni contradiccione, omni tempore, (fol. 105vo) Sicut supe- rius scriptum est, sic dono vobis sine omni retinentia mea et sine vestro inguanno, ad habendum ac possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum. Et si homo vel femina ibi quicquam vobis anparaverit, ego ero inde vobis legualis guirenti, sine inguanno et tenere et habere hoc fecerimus vobis sine omni contradiccione et sine inguanno. Hoc autem donum facimus vobis propter amorem Dei adipiscendum et remissionem peccatorumnostrorum et quiade elemosinis habui xv solidos Melg(o- riensium) bonos, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. Sig^m Guiraldi predicti Eldrici, qui sic istam cartam firmavit. $ Rogerii, fratris ejus, qui sic istam cartam firmavit et laudavit. $ Guillelmi Mancipii. $ Arnaldi Faure. $ Petri de Turre. Bernardus scripsit vice domini sui, Guillelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, jussione predicti Guiraldi Eldrici, anno millesimo G. XL. VII incarnationis Dominice, nonas julii, feria 11, regnante Lod(ovico) rege. CCCCLX 1 147, i5 juillet. Copies du xii' s. : Madrid, Archivo National, Cartul. B. 5g5, fol. 26vo-7, n° 71 ; et fol. 3, n° 6. De convenia episcopi B(ernardi) (a) Cesaraugusta. In nomine Domini. Hec est convenientia que facta est inter dompnum 1 Bernardum Cesaraugustanum episcopum et milites Templi 2, scilicet magistrum ejusdem militie, Petrum de Roeria, et fratrem Raimundum Bernarde3,et fratrem Rigaldum, etfratrem Raimundum de Castello Novo, laudamento et assensu Fortonis prepositi et Gilelm sacristae 4 et Bernardi archidiachoni et aliorum canonicorum sancti Salvatoris. In (a) Bernard, e.equede Saragosse, ii37~ii52. Variantes 1. domnum. — 2. le n* 6 ajoute Salomonis. — 3. Bernardi. - 4. Gillelmi sacriite. 286 CARTULAIRE DU TEMPLE primis isti predicti fratres cum domno episcopo convenerunt, ut quoscumque agros seu vineas vel ortos excoluerint cum propriis famulis ac jugis sue domus, reddant omnium illorum fideliter medietatem decimarum ecclesiisquibus pertinent. Omnium vero terrarum quas dederint ad excolendum exarichis, reddant decimas integre. Uni- versorum autem locorum que nunquam culta fuerant,que ipsi, Deo juvante, poterint excolere, nullam reddant decimam, set totum habeant libere. ( fol. 27) Falchet inter- fuit huic convenentie. Hanc cartam scripsit Raimundus de Sancto Iohanne, sicque notavit Facta carta idus julii era M.C.LXXX.V. CCCCXXI 1147, vendredi 18 juillet ? Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 25, fol. 22r°-23ro. In nomine Domini. Ego, Petrus Bernardi, donator et venditor sum Deo et sancte militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis, ministris ejus, Petro de Roeira et Berenguario ceterisque confratribus vestris, in ipse militie Deo servientibus, presenti- busatque futuris. Dono igitur vobis atque vindo ipsam meam quartam partem ipsius honoris qui fuit patris mei, Poncii Bernardi, in villa de Ferrals et in suis terminiis omnibus, in comitatu scilicet Narbonense ; hoc est in terris, in vineis, in ortis, inorta- libus et in casalibus et arboribus etiam et in toto alio honore ubicumque ipse honor sit et esse debet, sicutin ipso honore meam quartam partem habeo et totum quantum in ipsa (Jol. 22r°) honore habeo et habere debeo, sic totum integrum sine omni mea retinencia et sine vestro inganno per liberum et francum alodium, dono vobis atque vindo et in potestate vestra tradoatque concedo ad habendum scilicetac possedendum vestraque voluntatem perpetim faciendum. Eodem modo verum est et manifestum quia Poncius Guillelmi, frater meus, in ipsa egritudine sua qua obiit, dedit semedip- sum atque laudavit predicte militie et vobis, predictis ministris ejus, ac dedit eidem militie suam quartam partem quam in suprascripta honore habebat vel habere debe- bat, cum toto alio suo honore et cum omnibus aliis suis juribus suisque rectitudini- bus, que in predicta villa de Ferrals et in suis terminiis omnibus etin villa de Dozencs et in suis terminiis omnibus habebat vel habere debebat. Et ego jamdictus Petrus Bernardi, ipsum donum et ipsum honorem dono et laudo vobis atque confirmo sine inguanno. Totum vero, sicut supradictum est, fatio propter amorem Dei adipiscen- dum et propter remissionem peccatorum meorum et propter salutem animarum pre- dicti genitoris nostri et fratris mei, Poncii Guillelmi. Et quia verum est de elemosinis predicte militie habui atque suscepi lx. solidos Melg(oriensium) bonos, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. Ego quoque, Beren- guarius de Dozencs, frater jamdicti Petri Bernardi, totum, sicut supradictum est, predicte militie dono atque concedo, istamque cartam laudo atque confirmo sine inguanno. Sig^m Guillelmi Mancip, Sig^m Bernardi cappellani de Dozencs. Sig^m Bernardi Modul. $ Otonis de Dozencs. Sig^m Guillelmi de Angullis. Sig^m Raimundi de Arti- gas. Sig^m Petri de Palaianel textori. (fol. 23ro) Sig^m Petri Bernardi jamdicti, qui sic istam cartam flrmavit quod presente et jubente, jussuque predicti Berengarii, Arnaldus de Magriano illam scripsit, vice magistri sui, Guillelmi Adaulfi, istam car- tam dictantis, anno millesimo C.XLVII. incarnate Dominice, xv. kalendas augusti, feria v \ regnante Lodovico rege. 1. Corr. : vi. CARTULAIRE DU TEMPLE 287 CCCCLXII 1 147, samedi 19 juillet P Original : Toulouse, Arch, dep., Fonds de Malte, Douzens, liasse 1, piece sans cote. Copie : Sans date reproduite et inseree dans une « coppie de proces... » de ia43. Toulouse, Arch. dep. Fonds de Malte, Campagne, 1. 1, n° 5i. Donatio castri da Gampanha, In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, pateat cunctis hoc audientibus, quod ego, Rogerius (a) Biterrensis, ut Deus omnipotens dimittat michi omnia peccata mea et misereatur anime domini patris mei, Bernardi (6) Atonis, et doming Cecilie,, matris me§, cum consilio et voluntate ipsius matris me§ et fratrum meorum. scilicet Rai- mundi (c) Trenchavelli atque Bernardi (d) Attonis, dono et offero domino Deo et militie, Templi Salomonis Ierosolimitani et fratribus ibidem Deo servientibus, tarn presentibus quam futuris, totam ipsam villam meam que, appellatur Campania, que est in comitatu Reddensi sita super ripam fluvii qui nominatur Auden, sicut ipse fluvius dividit earn transeundo per medium ; et est ipsa villa in utramque ripam, cis ipsum flumen et citra. Dono eandem villam domino Deo cum omnibus hominibus et feminis ibidem modo sive deincebs inhabitantibus et cum omni eorum projenie succedente, scilicet cum mansis et mansionibus, cum censibus et usaticis, cum con- daminis et laborantiis, cum pratis et pascuis, cum boschis et garriccis et cum omni- bus cultis et heremis, cum aquis et aque ductibus, cum omnibus molendinis et mo- lendinaribus et pischatoriis, cum exitibus et reditibus suis et cum omnibus ad ipsam villam pertinenhbus et pertinere debentibus, videlicet cum omnibus illis que ibidem ego habeo sive homo vel femina in ipsa villa pro me habet vel habere videtur. Iterum, dono domino Deo et predicte, militie Templi, in valle de Vindranis, in villa que dicitur Arborbel, ipsos casales Bernardi Columbe, et Raimundi Columbe,, nepotis sui, cum ipsis hominibus et eorum posteritatibus et cum omnibus illis que ad ipsos casales pertinent et pertinere debent, sive homines illi de me [ tenent et] habent ; et in villa de Felgairach que, est in Narbonensi archiepiscopatu, dono domino Deo et predict^ militie Templi, post mortem doming matris me§, quen- dam hominem nomine Bert[randum] Engelberti, cum omni projenie sua et cum manso ubi visus est manere et cum omnibus qu§ ad ipsum mansum pertinent et pertinere debent sive homo ille de me tenet et habet et in [eadem] villa de Fel- gairac, alios duos homines, scilicet Amelium Deodati et Bernardum Deodati, fra- trem ejus, cum infantibus eorum, et omnibus eorum posteritatibus, et cum manso ubi manere v[isi sunt et cum] omnibus ipsi manso pertinentibus, atque cum omni- bus aliis que, homines illi de me habent et tenent. Insuper, dono et concedo domino Deo et domui Templi et fratribus ut in manso eorum de Gar[cassona] habeant furnum ubi coquant suum panem proprium et non aliorum hominum. Et dono quod jam in tota terra mea fratres Templi de suo dominio, avere sive de rebus propriis domus eorum non donent leddam neque usaticum nec pedaticum vel (a) Roger, vicomte de Carcassonne, 1129 f n5o. — (b) Bernard Atton, vicomte de Carcas- sonne, io83 f 1129. — (c) Raymond Trencavel, vicomte de Carcassonne, n5of i5 octo- bre 1167. — (d) Bernard Atton, vicomte de Nimes f c. 1169. a88 GARTULAIRE DU TEMPLE passaticum michi nec meis neque alicui ex genere meo. Similiter, in predicta villa Campania neque in alio honore quern ego fratribus Templi et eorum domui dono, ut jam superius dictum est, nullus ex propinquis meis vel ex successoribus meis nec aliquis vicharius sive bajulus meus vel successorum meorum nunquam accipiat ibi justiciam aliquam neque faciat ibi forciam vel violentiam neque aliquod adempra- mentum, nec homines istius honoris predicti jam non eant in exercitum vel in cha- valgatam neque aliquam expeditionem sed secum permanentes Servian t Deo et domui Templi et fratribus in perpetuum. H§c omnia jam supra memorata sicut ego ipse prenominatus Rogerius vel Ber- nardus Ato, pater meus, sive homo vel femina de toto genere meo, melius unquam et liberius usque in hodiernum diem habuimus et possedimus, nos, sive homo vel femina pro nobis, ita dono et trado cum hac carta domino Deo et domui Templi et fratribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, sicut melius dici vel intel- ligi potest sine inganno, ad honorem Dei et ad salutem anime mee et animarum patris mei et malris mee, ad habendum semper et possidendum per franchum alo- dium et per jus perpetuum ad totam voluntatem suam plenarie faciendam, absque mea meorumque successorum aliqua inquietudine. Si vero aliquis vel aliquaex pro- pinquis meis vel extraneus ex adverso aliunde veniens ita oblitus domini Creatoris sui, hanc meam donationem Deo el domui Templi liberaliter et misericorditer a me factam in aliq[uo dijrumpere vel annullare voluerit, ab omni meo honore privatus et exheredatus, cum diabolo et sequacibus ejus perpetuam in inferno capiat heredita- tem, et h§c mea donatio perpetuis temporibus maneat flrma et stabilis conservetur. Hoc autem semper scire oportet quod quando villam istam de Campania dedi Deo et domui Templi, tenebat earn in pignore Bernardus Sirmundi de Albeduno, per ma milia solidos Ugonenses de quibus earn fratres Templi redimerunt. Scripta fuit hec carta anno Dominice incarnationis mill0 G° XL0 VII°, xim0 kalen- das augusti, feria na \ regnante Lodoyco, rege Franchorum. Sig^num dompni Rogerii Biterrensis supramemorati, qui donationem istam in manu Petri de Roveria, militia Templi fratris et ministri, fecit, et hanc cartam scri- bere jussit et cum esset aput Agaten, ad portum scilicet de Turreta, Ierosolimam pergere volens, confirmavit et corroboravit eandem donationem cum hac carta in manu Berenguarii de Roveria, fratris militie Templi, videntibus et audientibus fra- tribus ejusdem militie, scilicet Poncio de Luzencione et Poncio de Alon, Willelmo de Montegaio, et Peregrino, Aimerico de Turrellis, et Ugone Adalardi, et Raimundo de Gurgite Petra, et Brunone, atque Bernardo de Alesto. Sig^num Raimundi Trenchavelli et Bernardi Atonis supradictorum fratrum Rogerii Biterrensis, qui donationem istam cum hac carta Deo et domui Templi lau- daverunt et suis propriis manibus confirmaverunt. Sig^num Willelmi de Sancto Felice, vicharii Carchassensis ; Sig^num Aimerici de Barbairano ; Sig^num Bernardi Pilla Pullum ; Sig^num Bertrandi de Avallaz ; Sig^num Ermengaldi Dalricchi, Albiensis ; Sig^num Calveti de Mala Felquaria ; Sig>Jwum Poncii Geraldi, fratris sui ; Sig^num dompni Willelmi de Chauchs presbi- teri, qui omnes sunt testes et videnteset istius donationis atque presentis carte,. iVlandato dompni Rogerii jam supra memorati et omnium supradictorum testium, Petrus Yitalis de Magalaz hanc cartam scripsit, die et anno quo supra. i. Corr. : vn\ CARTULAIRE DU TEMPLE 289 CCCCLXIII 147, samedi 26 juillet. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch, dep., Cartulaire A de Douzens, charte 5g, fol. 4oro. In nomine Domini. Ego, Berenguarius de Prato donator sum Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis ministris ejus Petro de Roeira et Berenguario cete- risque confratribus vestrisin predicta militia Deo servienlibus, presentibus atque futu- ris. Dono vobis quintam partem de ipsa moleria quam habeo cum fratribus meis in terminio Sancti Germani, in loco vocato Rocha Rubia. Sicut in ipsa moleria meam quintam partem habeo ( fol. Ul) et habere debeo, sic illam vobis dono ad habendum et possedendum vestramque voluntatem perpetim faciendum sine inguanno, nullam- que ibi retinenciam facio, nisi tanlummodo quod, si molinos fecero in predicto ter- minio in ipsa riparia Aude, faciam inde excidi molas ad opus ipsorum meorum molinorum. Hoc autem facio propter amorem Dei et remissionem peccatorum meo- rum, adipiscendamque vitam eternam, amen. $ Berenguarii de Prato qui sic istam cartam firmavit. $ Guillelmi Mancip. $ Airaldi filii Guiia. $ Guiraldi et Raimundi fra- trum predicti Berenguarii. Arnaldus de Magriano scripsit vice magistri sui Guillelmi Adaulphi istam cartam dictantis, jussione predicti Berenguarii de Prato, anno mille- simo G. XL. VII, incarnationis Dominice, vn kalendas augusti, feria n *, regnante Lodovico rege. Copie du xii* s. : Toulouse, Arch, dep., Cartulaire A de Douzens, charte 34, fol. 28™. In Dei nomine, manifestum sit quod ego, Raimundus Amelius, et Arnaldus, frater meus, nos pariter vindimus tibi, Berenguario, magistro militiorum, et omnibus mi- litibus Templi, presentibus et futuris, duabus peciis vinee quas habemus in terri- torio Dozenchi, in loco ubi vocant pratum, propter x. solidosMelg(oriensium) bono- rum et percurribiliorum quos nos a vobis manibus nostris accepimus, et nichil apud vos de predictis solidis remansit. Et affronta ex altano et a meridie et circi in vinea Templi, de aquilone in vinea Odoni. Aliam predictam peciam vinee affronta ex omnibus partibus in honore Templi. Quantum infra istas affrontationes includunt, sic nos jamdicti vindimus tibi, Berengario, magistro militiorum, et omnibus militi- bus Templi, presentibus et futuris, quantum nos ibi habemus et ulla voce habere debemus, integriter sine inguanno, propter predictos solidos, tali tenore ut habeatis et teneatis eas vos et vestri ? vel ille cui dare, vindere vel inpignorare volueritis in perpetuum. Si vero aliquis eas vobis amparaverit, erimus vobis et vestris de eas semper leguales guaritores. Facta carta vi. kalendas augusti, anno ab incarnatione Domini M.C.XL.VIL, regnante rege Loico. Signum Raimundi Amelii et fratris mei, Arnaldi, qui hanc cartam scribi jussimus et firmavimus firmarique rogavimus. $ Bernardi Modoli. Sig^num Berenguarii Poncii. Sig^num Odoni. Bernardus Guitardus scripsit. i Corr. : vn. CCCJCL.XIV 1 147, 27 juillet. Cartulaire du Temple, 19 29° CARTULAIRE DU TEMPLE CCCCLXV 1147, (ier aout~ 10 avril 1148). Original et vidimus de 1267, par l'official de Chalons : Arch, de la Marne, Fonds de la Neu- ville-les- Chalons (je n'ai pas pules retrouver). Edite : E. de Barthelemy, Diocese ancien de Chalons, p. 397. Analyse : A. Luchaire, Etudes sur les Actes de Louis VI1> p. 166, n° 210. Ludovicus, Dei gratia rex Francorum et dux Aquitanie, omnibus in perpetuum. Quidquid in usus fratrum religiosorum militie Templi rationabili prudentia confer- tur, dignum decernimus per auctoritatis nostre munimentum eis perpetuo confirme- tur. Quam ob rem, minam annone, in foro Gathalaunensi, prenominatis militibus a Iohanne de Gadavistria datam, secundum eum tenorem quo episcopus Cathalau- nensis eidem lohanni minam illam habendam concessit et scripti testimonio confir- mavisse, per presentem paginam eis concedimus ac perenne munimentum corrobo- ramus, et ut ratum permaneat et concussum, scripto commandari et sigilli nostri auctoritate muniri precepimus. Actum Parisii, anno incarnationis Domini, M°G.XLVIL, regni vero nostri xi. CCCCL.XVI 1 147, (ier aout—io avril 1148). Original : Iadis ire liasse de Laon, n° 2. Analyse : Paris, Arch Nat., Inventaire de la commanderie de Laon (1744). Ghartre de Louis VII, ditle jeune, Roy de France, portant confirmation du don que Robert de Montaigu avoit fait aux freres de la Chevalerie du Temple, des hostes, du cens et du vinage qu'il tenoit dud. Seigneur Roy pour en jouir par lesd. freres paisi- blement a toujours; et en meme temps led. seigneur Roy declare qu'il affranchit et exempte de tout droit led. don. Lad. charte donn^e a Paris en Pan 1147, le 11* deson regne et a ete scellee sur double queue. CCCCL.XVII 1 147, mardi 12 aout. Copie du xir3 s. : Toulouse, Arch, dep., Cartulaire A de Douzens, ch. i44, fol. io5v' et io6ro. In nomine Domini. Ego, Mabilia, et vir meus, Bernardus de Mocolenco, et infan- tes nostri, et ego, Ugo, frater jamdicte Mabilie, egoque Petrus Raimundi, consubri- nus ejusdem Mabilie, donatores sumus domino Deo et sancte militie Templi Ihero- solimitani et vobis, Petro de Rueria et Berengario de Rueria ceterisque confratribus vestris, in ipsa militia Deo famulantibus, presentibus atque futuris. Donamus vobis unam terram de alodio nostro in terminio de Gabmont, in riparia de Olvegio et affronta de altano in terra Guiraldi Eldrici, de meridie sursum in podio, in terra Sancti Iohannis, (fol. i06vo) de circio in terra vestra, de aquilone usque ultra flumen de Olvegio, in alio nostro honore, in quo scilicet honore, donamus vobis cabedag et paxerias atque ribbagges et totum quod necessarium vobis fuerit, ad opus molinorum vestrorum, ut hoc totum habeatis ubicumque inpredicto honore nostro necessarium fuerit ad opus molinorum vestrorum sine omni contra- diccione omni tempore. Sicut superius scriptum est, sic donamus vobis sine bmni nostra retinentia et sine vestro inguanno ad habendum ac possedendum vestramque CARTUL AIRE DU TEMPLE I voluntatem perpetim faciendum. Et si homo aut femina ibi quicquam vobis anpara- verit, nos erimus vobis leguales guirenti sine inguanno et tenere el habere hoc vobis fecerimus, sine omni contradiccione et sine vestro inguanno. Hoc autem donum facimus vobis propter amorem Dei adipiscendum et remissionem peccatorum nostro- rum et salutem animarum nostrarum et parentorum nostrorum, ut sic ista carta cum hoc dono firma et stabilis permaneat omni tempore sine inguanno. $ domne Mabilie predicte et viri sui, Bernardi, infantumque illorum et Ugonis, predicte Mabilie fratris, ejusque Mabilie consubrini, Petri Raimundi, qui sic omnes istam cartam firmaverunt. $ Arnaldi de Gauna ; $ Ariberti ; $ Pontii Aicre ejusque filii, Raimundi, et nepotis ejus alius Raimundi, qui sic istam cartam laudaverunt et firmaverunt. $ Arnaldi, cappellani de Alairaco. $ Arnaldi Guila. $ Pontii, cappellani de Arzencs, qui pro Petro Raimundi sic istam cartam scribere jussit Bernardo, qui hoc scripsit vice domini sui, Guilelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, jussione Bernardi de Mocolencs, anno millesimo G. XL. VII. incarnatione Domini, n idus augusti, feria in, regnante Lodovico rege. CCCCLXVIII 1 147, mardi 26 aout. Copie du xir9 s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B 5g5, fol. 23, n° 53s. De cami de filia Harle. In Dei nomine. Hec est carta de camio que feci, ego Raimdus Bernard, frater militie Templi Salomonis, scilicet cum consensu fratrum meorum : camio cum ilia muliere, Aimelina Yocor, filia Harle, ilia hereditate de Frescano, qui fuit Martin Gilelm de Tutela, casas et vineas et terras, heremo et populato. Dono et concedo ad illam, propter illam hereditatem suam de Novellas, totam ab integram, scilicet casas, vineas, et terras, heremo sive populato, tali mod ut unusquisque possideamus, sicut superius scriptum. Est indefid(ancia) de salvetate, secundum usum terre, don Robert de Frescano, de singulis partibus, dominante ipso Freschan. Testes : Raimundus Gasconi de Frescano, don Apparitio de Noveles. Facta carta de superscriptionein manu frater Raimundus Bernardus, et frater Richard, anno regnante rex G(arcias) (a) in Pampilonia, comes Barchinonensis in Aragon (6), Petro Taresa in Borga, in era M.G.LXXXaV, luna xxvi, mense augusto, tercio die sancti Bartholomei, vn kalendas septembris, die martis. CCCCLXIX 1 147, 11 septembre. Copie du xne s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richer enches, VIII, fol. 34vo. Edite : M1' de Ripert-Montclar, op. cit., n° 60, p. 6o-3. Scriptum de Bolbotone, de donatione Pagani et Berndi Falconis et Guillelmi de rossacio et uxoris sue facta milicie templi. Divini et humani juris racio exigit et consuetudo antiqua laudabiliter requirit ut quisquis rem propriam in alterius potestatem transfundere voluerit, ad presencium necnon et sequencium instruendam memoriam scripture testificacione facere debe- (a) Garcia, roi de Navarre 1 134 i* n5o. — (6) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, ii3i -j- 6 aout 1162. 292 CARTULAIRE DU TEMPLE bit. Qua propter his moribus nos pariter instructi, ego videlicet Paganus, Raimundi Bellonis filius, et Bertrandus Falco, cognatus meus, et uxor ejus nomine Antevena, et Willelmus de Rossacio, et soror mea, uxor illius, nomine Nicola, ut Deus et domi- nus noster Ihesus Xpistus nobis et parentibus nostris peccata et offensas nostras remittat et insuper (fol. 35) vitam eternam concedat, donamus, tradimus et laudando perpetuo Deo et gloriose beat§ virgini Marie, et fratribus de Templo Salomonis, tarn presentibus quam futuris, concedimus et super altare ecclesie beate Marie de Rica- rensis, absque omni retinimento, fratribus ejusdem domus dimittimus quicquid in castello de Bolbotone etin ejus territorio, in terris scilicet cultis et incultis, vineis et ortis, pratis et silvis, garricis, aquis aquarumque decursibus, habemus vel habere debemus, sive vir, sive mulier per nos, totum et ex integro bona voluntate relin- quentes, vos fratres sic sequentes, sic presentes, et domum de Ricarenchis investi- mus et in plenariam possessionem mittimus, et nos ipsos et omnes de stirpe nostra perpetuo deinvestimus. Preterea, quoniam donacionem istam liberam et quietam apud memoratos fratres nunc et semper, absque dolo et fraude, permanere desidera- mus, ego, Paganus, et cognatus meus, Bertrandus, de fratre meo, qui ultra mare creditur §sse, talem convencionem vobis facimus : quod si jamdictus frater ad nos reversus fuerit et impedire haut revocare temptaverit, nos duo de rebus propriis vel honoribns nostris tantum ei donare promittimus, usquequo supradictam donacio- nem eum laudare faciamus. Hec omnia, sicut suprascripta sunt, ita tenebimus, ita custodiemus et super mT1 evangelia ut sic observemus quisque nostrum dextris pro- priis jurejurando, in presencia multorum, (Jol 35yo) per sacramentum et fidem nos- tram firmamus et subscriptos homines, sicut melius ullus homo intelligere potest, in firmam securitatem damus. Sane, ut memorata donacio sive nostra tradicio et hujus honoris dimissio secura et quieta in usus fratrum domus prescript§de Richa- renchis ad habendum, tenendum, utendum et possidendum et sicut de rebus suis aliis voluerint, faciendum perpetim remaneat, ccc4 solidos probate monete Valenciane ab Ugone de Bolbotone, servo militum de Templo, qui curam et amminislrationem domus de Richarensis habebat, accipimus. His ita dispositis et consilio virorum pru- dencium et sapiencium ordinatis, manifestum omnibus fieri volumus quod trecen- tos istos solidos Ugo de Bolbotone et Bertrandus Falco, Willelmus quoque de Rossa- cio, ad profectum et utilitatem filiorum Raimundi Bellonis, in honoribus quos impignoravit, mittere consilio amicorum suorum promittimus et presenti scripto denunciare ac manifestare volumus de istis denariis quales vel quantos honores redi- mendo recuperemus et in illorum usus convertamus et in incrementum deducamus : Willelmo Dodoni reddidimus. c. solidos pro campo et orto et ouxia et stagia Lam- berti Audesenna : Willelmo Berergario septuaginta et v. solidos pro campo advineam de Damianis et medietatem de ouxia Willelmi Quintini et vineam de Podio Valle- riaco et stagiam Benedicti Auran et stagiam de Lauprandis ; (fol. 36) Riperto Pelle- grino quinquagenta solidos pro ouxia de Forn Decorona ; Willelmo Dodoni Balchiano septuaginta solidos, pro ledda de mercato ; Gotolen. v. solidos, pro ouxiola de Linariis. Ut autem hec omnia, sicut suprascripta sunt, sic a nobis, absque dolo, fraude vel aliqua inquietatione, perpetuis temporibus observentur, subscriptas virorum personas in flrmas securitates donamus et in manus Petri Ugonis de Valriaco ponimus, qui Petrus Ugo, pro causa ista, Ugoni de Bolbotone et omnibus fratribus de Templo firman- cia fuit et alias firmancias recepit et in manu sua habet, tali videlicet conveniencia ut GARTULAIRE DU TEMPLE 3g3 non solum ipse set omnis homoipsiuspreceptofirmancias istas pignorarepoterit. Ros- tagnus Dalmacii et Willelmus Dodo de Valriaco firmant. Willelmus Raterii, Petrus Willelmi de Balmis firmant. Geraldus de Balmis, Gego Graneti firmant. Willelmus de Rossacio, Willelmus Beraldi firmant. Willelmus Malas Manus, Ugo Berengarius firmant. Rodulfus Acculei, Bertrandus Pellicerii firmant. Laugerius de Balmis, Ber- trandus de Bolbotone firmant. Raimundus Acculei, Willelma, uxor Bertrandi de Tau- liniano, et filii sui, Poncius Gontardi et Pilestort laudando firmaverunt. Elisiarius Dalmacii et Poncius Dalmacii et Ugo Dalmacii firmant. Bertrandus de Tauliniano, Raimundus de Monte Aibano firmando laudaverunt. Sane, si quis, nos ipsi vel aliquis de parentela nostra, sive vir, sive {fol 36vo) femina donacionem istam forte, quod non obtamus, turbare vel inquietare temptaverit, non valeat impetrare quod male querit, sedomnipotentisDei, Patris et Filii etSancti Spiri- tus, iram et maledictionem incurrat, et si in incepta malicia perdurare voluerit, ab omni nostre hereditatis participacione alienus fiat etin extremo Xpisti examine con- fusus etdampnatus appareat, et memorata donacio secura et inviolata apud fratres de Richarenchis semper permaneat et nullus de cetero inmuttare presumat. Facta sunt autem hec in ecclesia beate Marie de Richarenchis, m° idus septembris, presentibus episcopis, presbiteris, diaconibus et fratribus ejusdem domus, militibus quoque et aliis bonis hominibus. Geraldus (a),ecclesie Tricastrine episcopus et Beren- garius (6), Vasionensis episcopus, huic facto presentes fuerunt et laudando confirma- verunt. Bertrandus quoque de Mornacio, prior de Podioleno et de Sancto Pantalio ; Stephanus, caput scole de Sancto Paulo ; Petrus Gicardi, canonicus de Sancto Paulo ; Gillelmus Gaucelmi, clericus de Sancto Paulo ; Gillelmus Berergerii, clericus Vasio- nensis ; hii omnesclerici testes fuerunt et testimonium perhibent. Gillelmus de Sancto Paulo, Gillelmus Malianus, Stephanus Armandus, Petrus de Valle Aurea, Stephanus de Castellone, Raimundus deTurribus, Petrus Dodo de Valriaco. Huic donacioni inter- fuerunt fratres deTemplo eamdem domum inhabitantes (fol. 37) : Ugo de Bolbotone, qui hoc donum in manu sua, in persona omnium fratrum suscepit ; Rostagnus, pres- biter, capellanus ejusdem domus de Richarenchis ; Raimundus de Gruceolis, Bernar- dus de Bovedone, Stephanus de Aurasica, Stephanus Pellicerii, Gillelmus Bruneti, Nicolaus cellararius, isti fratres de Templo. Interfuit etiam Arnaldus, Aurasicensis sa- crista, per cujus manus conscripta est carta ista. Anno ab incarnato salvatore M°G0XL0VII°, quando videlicet Ludovicns, rex Francorum gloriosus, Ierusolimam tendens, ad confutandos crucis Xpisti inimicos, innumeros peregre proficiscendo com- movit populos. CCCCLXX ii^7, mercredi 17 septembre. Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. munic, GartuL de Richerenches, n° xxvm, fol. 17™. Edite : Mis de Ripert-Monclar, op. cit., n° 3i, p. 33-4- VlLLELMA DE TAULIGNANO ET FILII EIUS DEDERUNT QUARTAM PARTEM DE DEC1MA DE BREMPTE FRATRIBUS TEMPLI. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, summi regis et eterni, omnibus presentem scripturam legentibus et audientibus, etuniversis catholice fidei credentibus, manifes- to) Geraud, eveque de Saint-Paul-TroisrChateaux, n38— c. 1160. — (b) Berenger, eveque de Vaison, iii3— 1173. 294 CARTULAIRE DU TEMPLE turn fieri volumus, quod ego, Willelma, Bertrandi de Taiiliniano que fui uxor, et mei filii, Poncius, GontardusetPelestorz, nospariter, sincero cordeet bone voluntatis affectu, pro redemcione animarum nostrarurn et parentum nostrorum, ut Deus et dominus noster Ihesus Xpistus, animabus nostris celestis regni januas aperiat, Deo et gloriose. beate. virginis Marie et fratribus Templi Salomonis, presentibus (fol. 18) et futuris et domui de Richarensis, quartam partem de decima quam habebamus in terra ilia quam nominant Brente, donamus, concedimus et perpetuo sine ulio retinimento tradimus ad habendum et possidendum et quicquid voluerint, sicut de rebus suis aliis, facien- dum liberam in omnibus habeant facultatem. Hoc autem omnibus manifestum est volumus quod terram istam Adalais de Sabrano et filii sui, Rostagnus et Ernes et Willelmus, pro animabus suis et parentum suorum, dederunt domui de Richarenchis et fratribus ibi Deo servientibus, attamen medietatem de ista decima, scilicet hujus quarte, partis partem habemus de vadimonio, de qua quidem sic dicimus quod si redempta fuerit, nos confestim xxli solidos Valencianorum bonos supradicte domui et fratribus pro certo reddemus. Hanc autem donacionem nos supradicti donatores facimus in manu Ugonis de Bolbotone, qui frater et bajulus est domus supradicte, his fratribus presentibus Rostagno presbitero, Raimundo de Gruceolis, Bernardo de Bovedone, Stephano de Aurasica, Willelmo Bruneto, Stephano Peliipario. Et ut hec res stabilis et firma nunc et in eternum sic permaneat, fidejussores sunt Geraddus de Balmis, Bertrandus de Bolbotone, Willelmus de Alon, Ugolenus de Vasione, Petrus de Sancto Laurencio, Bertrandus Falco de Valriaco. Propterea namque ego, Ugo de Bolbotone, et fratres milicie supradicti, dedimus domne Willelme et filiis suis (jol. 18vo) Poncio Gontardi et Pelestorz, unum equum juvenem etobtimum, bene vaientem lx. solidos Valentianorum. Hoc autem donum factum est tempore et anno quo rex Francorum cum exercitu suo et alii plures apud Iherusalem porrexerunt. Facta carta ista mense septembrio, feria ima, luna xvmi, per manum Arnaldi, sacriste Aurasicensis, qui huic dona- tioni interfuit et vidit et audivit quando hoc donum ante januas ecclesie beate Marie de Richarenchis factum fuit, presentibus memoratis personis, tam clericisquamlaicis. CCCCLXXI 1 147, 21 septembre. Copie du xne 3. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B 5q5, fol. i3, no 34- De illas casas que fuerunt de Petro Martin. In Dei nomine et ejus gratia. Hec est carta de compra que faciunt fratres de Templo de illas casas intus castellum de Novellas, que fuerunt de Petro Martin et de sua mulier et de filiis et filiabus suis. Dederunt fratres de Templo ad Petro Martin, propter illas casas, 11 morbers merchanc. et medio et 1 marin. Et Petro Martin cum sua mulier Maria et filiis et filiabus suis remanserunt pagatos de precium et de alifala. Et est inde fides de salvetate a for de terra Pere Bernard. Sunt testes, visores et audi tores : don Apparitio, Domingo Lespig, don Martin dels Pastors. Facta carta in die sancti Mathei apostoli,era MaCaLXXXaVa. Ista compra fecit frater Rigald Viger cum aliis fra- tribus qui cum illo erant in ilia hora in Novellas. CARTULAIRE DU TEMPLE 295 CCCCLXXII n47> vendredi 26 septembre. Copie du xii* s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richer enches, fol. 11 vT% n° xvi. Edite : Min de Ripert-Montclar, op. cit., n° 17, p. ao-i. Petrus Lauterii de Golonzellis dimisit terras suas Deo et militibus Templi Salo- monis Ierosolimitani, quas habebat juxta Granoletum. In Dei eterni regis nomine, omnibus notum fiat fidelibus, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Petrus Lauterii de Golonzellis, ut Deus et dominus noster Ihesus Xpistus peccata mea et parentum meorum nobis remittat, et insuper regni celestis par- ticipes faciat, Deo et domui beate Marie de Ricarensis et fratribus de Templo Salomo- nis, dimitto terras meas quas habeo juxta stagnum quod nominant Granoietum ver- sus aquilonem ; tali videlicet conveniencia dimitto illis terras istas, ut memorata domus et fratresin ea habitantes quiete et pacifice, sine omni molestia nostri vel ali- cujus de parentela mea, teneant et possideant usque ad continuos sequentes xvcim annos, et illis completis, ego, Petrus, vel filius meus, suprascriptas terras, sivolueri- mus illas recuperare, sine molestia et contradiccione illorum facere extunc valeamus. Si autem post istos subsequentes xvcim annos mortui nos duo fuerimus, jamdictas terras istas libere et quiete perpetua possessione habeat eas et teneat domus de Rica- renchis et fratrum ibi Deo famulancium universitas. Hujus dimissionis sive lau- ( fol. 42) dacionis vel eciam impignoracionis testes sunt qui viderunt, audierunt, et clerici et laici, Petrus dementis, presbiter de Golonlellis, Bermundus castellanus, Pontius et frater ejus, Bernardus, decanus de Golonzellis et qui neptem ejus habet uxorem . Facta carta in civitate Aurasica, mense septembrio, feria via, anno Dominice incar- nacionis M°.G0.XL0.VH°., quando Lodovicus, rex Francorum, Ierosolimam tendens, innumerum secum duxit exercitum. Per manura Arnaldi, Aurasicensis sacriste, vi°. kalendas octobris. CCCCLXXIII 1147, (17 octobre— 3i decembre). Copie du xii6 s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulaire B. 5g5, fol. 11, n° 3o. HEC EST CARTA DE PETRO SANCTA ^ ET SUOS IERMANOS. In Dei nomine et ejus gratia. Hec est cartam donationis et confirmationis, quam fatio ego Petrus, filius Raimund Arnalt de sancta Gruce, simul cum fratribus meis, scilicet Michael et Bertran et Bernard. Damus pro animabus patris et matris nostre, ad illos fratres Iherusalem Templi Salomonis militie, totam illam hereditatem, quod habemus in Ragacol, quod adquesierunt patris et matris nostri, totam ab integram, ex rege Adefonso. Damus et confirmamus fratribus superius scriptis, tarn presenti- bus quam et futuris, ut habeant et possideant salva et libera per secula. Sunt testes : Petro Taresa, Arnalt de Ripas, Arrufat, Enneco Sang de la Serra, Arremon de Artesa, dompnus (fol. 11™) Raimundus prior de Berola. Facta carta donationis in presentia frater Rigald Viger, et frater Helias Folcald et frater Gitard, anno quo fuit capta Almaria (a), era M.G.LXXX.V. (a) La prise d* Almaria eut lieu le 17 octobre 1 147- 296 GARTULATRE DU TEMPLE CCCCLXXIV 1147, mardi, 21 octobre. Copie du xir s. : Toulouse, Arch, dep., Cart. B de Douzens, fol. 24, n° 18. In nomine omnipotentis Dei, Patris et Filii et Spiritu sancti. Ego, Petrus de Mota, et uxor mea atque infantes nostri, donatores sumus Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani, et vobis ministris ejus, Petro de Roeria et Berengario ceterisque con- fratribus vestris in ipsa militie Deo servientibus, presentibus atque futuris. Donamus itaque vobis et laxamus ac deffinimus ipsum honorem quern habemus in villa de Curtes et in suis terminiis et in terminio de Aliaros : homines scilicet etfeminas, man- sos et masiones, terras et ortos, prata, pascua, boscos et garrigas, aquas et riparias, (Jol. 2Uyo) census et usaticos cum exitibus et redditibus illorum et totum aliud quantum in predictis locis habemus vel habere debemus aut homo vel femina per nos ; totum sine omni retinentia nostra et sine omni nostra reservatione, donamus, laxamus atque omnimodis deffinimus omnipotenti Deo et gloriose virgini Marie et prenominate militie et vobis predictis atque confratribus vestris, presentibus atque futuris, ad habendum scilicet ac possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum. Et si omo aut femina istud donum vobis amparaverit et istam diffinitio- nem frangere vel rumpere voluerit, nos erimus inde vobis legale guirenti et tenere et habere hoc vobis fecerimus omni tempore sine inganno. Hoc aulem fatimus propter amorem Dei adipicendum et pro salute animarum nostrarum ac parentum nostro- rum, et ut omnipotens Deus consedat nobis et illis vitam eternam ac remissionem peccatorum nostrorum amen. Verum est autem quia propter (fol. 25) hoc accepimus, de elemosinis predicte militie, xx solidos Ugonencos octenos, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore, quam laudamus et confirmamus et a subdictis testibus confirmari rogamus, sine inganno. De hoc sunt testes : Osmundus sacerdos, et Gilelmus Mancip, et Lodovicus de Palaiano, ac films ejus, Alegre, et Petrus de Argencs, et Arnaldus Gila, et Wilelmus de Gavanaco. Arnaldus de Magriano scripsit, vice magistri sui, Gilelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, jussione predicti Petri de Mota, anno millesimo G. XL. VII incarnationis Dominice, xn kalendas novembris, feria in, regnante Lodovico rege. CCCCLXXV 1147, mardi 28 octobre. Copie du xme s.» S. Gervasio, Livre vert, fol. 6i-6ito. C(arta) comitis Urgelli. ^Tj Tn nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen. Notum sit omnibus pre- ' AT* JL sentibus et futuris, quod ego, Ermengaudus (a), comes Urgellensis, sano animo et bona voluntate, pro peccatorum meorum remissione, dono et concedo et concedendo ad habendum et possidendum jure hereditario ac pro alode trado Deo atque Petro de Roveria, nunc temporis in parte militie Templi in Hyspania etin Pro- ventia magistro omnibusque aliis ejusdem militie Templi presentibus fratribus atque futuris, juxta urbem et ante urbem Balaguer, illud spatium terre scilicet et arenarii, aque et aquale, quod est et erit a capite cequie in strictis scilicet de Gerb oppodo incepte, totum usque ad ipsa mea molendina que dicuntur de Almudaffer et sunt comitis ; in hoc utique dicto spatio, ubicumque voluerint in petra vel in terra, in ripis vel in aqua, qualescumque militie Templi fratres facere et hedificare unum casale (a) Ermengaud VI, comte d'Urgel, 1102 f 28 juin u54- CARTULAIRE DU TEMPLE 297 molendinorum, secure et absque personarnm omnium interdictu et calumpnia ad libi- tum suum, plantent et Jhedificent in uno casali quotquot molendina fratres Templi voluerint; ipsum autem casaleet molendina omnesquevenientesad ea, homines scilicet ac mulieres et bestie per pontem, per aquas, per vada, per tarras et per vias habeant introitum et exitum eundi et redeundi similiter liberum arbitrium semper obtineant, remoto omni inpedimento hominum. Passerias ut ita dicam vel cequias vel cujusque modi aquarum adductiones desuper molendina vel circa aut desubtus seductiones vel remotiones aque ubicumque facere voluerint infra jamdictum spatium fratres milicie Templi sine omnium interdictu licentiam faciendi habeant, et sic ab eisdem Templi semper fratribus per omnia secure possideatur secula. Si vero aliquis vel aliqua huic meo dono contraire voluerit et fratribus Templi in hoc quod eis sic trado ac dono aliquantulum (fol. 61™) quoquomodo amparaverit vel in aliquo eis intulerit moles- tiam, ego, Hermengaudus, comes Urgellensis, dator hujus doni calumpniatores pac- care debeo et semper paccabo, ut secure et libere donum istud fratres Templi possi- deant in eternum. Et ego, Bernardus (a), Urgellensis episcopus, hoc laudo et signum impono ^ hoc manu propria et taliter hoc donum voluntarie similiter concedo et dono fratribus Templi quicquid michi jure episcopali pertinere videtur in in prescripto spatio terre et aque et arenarii, ad abendum semper et voluntatem suam faciendam. Honor enim istud episcopo et non canonicis pertinet. Adhuc vero ego, Ermangaudus, comes Urgellensis, ut hoc donum semper firmum fratribus Templi permaneat, hanc cartam donationis scribere mandavi et testibus subscripts laudare et firmare mandavi atque ad melius corroborandum meo nomine ac signo cartam ita illuminavi. Sig^m Ermengaudi, comitis Urgellensis. donatoris et firmatoris istius doni. Sig^m B(ernardi) Urgellensis episcopi et doni hujus in parte sua datoris et firmatoris. S^m Atonis, canonici, atque episcopi Urgellensis capellani. S^m G.delorba, laudatoris et firmatoris. Sig^m A. Berengarii, laudatoris et firmatoris. Sig^m B. de Gonchabella, laudatoris et firmatoris. Sig^m G. de Gaprera, vicecomitis, hujus doni concessoris et firmatoris. Sig^m R. Arnaldi, laudatoris et firmatoris. Sig^m B. de Turriculis. Sig^m Bereng(arii) Arnaldi. Sig^m A. de Pontibus. Sig^m P. de Balaguer. Stg^m B. de Balaguer. Sig^m Borren. de Balaguer. Sig^m Girrber de Balager. Sig^m Brunet. SiG^pM Pontius Pelaz. Sig>J$ plena in Xpisto dilectione volumus et de bono semper in melius provehi desideramus. Gonquesti sunt sepius abbas et monachi Troarnensis monasterii, quod villam que dicitur Raimberti ulmus, cum ad jus eccle- sie sue pluribus manifestis judiciis dinoscatur pertinere, reclamantibus eis et con- tradicentibus, militibus Templi Ierosolimitani injuste concessisti et illicite donasti super hiis igitur mandatum nuper a domino Papa (a) suscepimus, ut vos districts commoneremus, quatinus prefato Troarnensi monasterio possessionem suam resti- tueretis aut in presencia nostra et venerabilium fratrum nostrorum Gonstantiensis et Ebroicensis, loco et tempore congruo adversus predictos monachos de ipsa posses- sion responderetis. Quod si neutrum ^lacere volleretis, auctoritate ipsius domini Pape inter lerosolimitanum vobis] proiberemus, quousque inter vos super hac con- troversia efficacius justo juclicio diffiniretur presenti vobis mandamus atque preci- pimus, quatinus, visis litteris istis, in xv dies in presenciam nostram et episcoporum veniatis respondere, paratus de prefata possessionem abbati et monacbis. Set licet enim, prout debemus, vos veraciter diligamus, nequaquam cum vobis pereere possu- mus, qui mandatum domini Pape super hoc faciamus. Auctoritate igitur ipsius domini Pape et precepto, vobis interim iter lerosolimitanum proibemus, quousque inter vos super hac causa diffiniatur aut concordia aut judicio canonice terminetur. Ut igitur nobis super hoc certius credatis, litteras domini Pape dignum duximus vobis mitti atque transmitti. CCCCLXXIX 1 147. Copie du xii* s. : Madrid, Archivo National, Gartulaire B, 5g5, fol. 37v0, n° 108. Garcia Garcez de Bugniol. In Dei nomine. H§c est carta de cambio qu§ fecerunt fratribus Templi, frater Remon Bernard cum consilio et voluntate de aliorum fratribus de Novellas, tam presentibus quam futuris. Dederunt fratribus illas casas qui fuerunt de Martin Petrez, ad don Garcia Garcez de Bugniol, per illas suas casas, qui se tenent cum illo muro. Et est inde fid(ancia) salvitatis ad forum terr§, ex parte de fratribus, don Appa- ricio; et est fid(ancia) ex parte don Garcia Garcez, Pere Lespic. Sunt testes, visores et auditores de isto cambio : Xemen Garcez de Oyon, Domingo Lespic, Iohen de Iohen Tarechez, Raza, Malet de Lusia, Ennecho Sanz. Facta carta anno quando capta fuit Untignena(6), era MaGaLXXXaVa, regnante rex G(arsias) in Pampilona et in Tutela ; comes Barchinona in Aragone et in Saraguza. CCCCLXXX 1 147. Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B, 5q5, fol. 3o-3oTO, n° 60. De ill a peca de Petro Magrel. In Dei nomine. Hec est carta de ilia pega de terra quam conparaverunt fratres mi- licie Templi Salomonis, scilicet frater Rigald Viger, cum aliis fratribus, presentibus et futuris, de Petro Magrelo et uxore sua, nomine Gratia, vel de eorum posteritate, salva et libera, per cuncta secula ; et dedimus ibi, inter precium et alifarra, vin soli- (a) La bulle est datee de Treves 18 decembre f 1 1 47]. — (6) La date exacte de la prise de cetteville nous est inconnue. 3oo CARTULAIRE DU TEMPLE dos Tutelane monete. Est ilia pece, in Navasa, inter Racezolet Novellas, ex una parte don Gassion de Bilforato, ex alia parte Martin Alboharez (fol. 30yo). Est inde fid(ancia) de salvetate, a foro terre, Arnal Ponz. Testes sunt : don Apparicio, Martin Galvo, Martin de illos Pastors, Iohan de Madona, Sanz d'Oblitas, anno quo cepit rex Garcia Taust (a) era MaC"LXXX*V. C€CCLXXXI 1 1 47. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, CartixL B, 695, n° 62, fol. 25. DE CAMIO FRATRIBUS ET MARTIN PETREg. In Dei nomine etejus gratia. Hec est carta de camio que fecimus ego Raimunde Bernard, scilicet, f rater Richard et consensum aliorum fratrum nostrorum ; camia- mus inde unas casas qui fuerunt de Martino Petreg cum Garciarceg de Buniol, per illas suas casas qui se tenent cum illo muro. Est inde fidanga de salvetate ad forum terre, ex parte fratres, don Apparitio, et ex parte don Garciargeg Petro Espig. Sunt testes : Exemen Gargeg de Oion, Domingo Espig, Iohen de Iohen Talegeg, Raga, Malet de Lusia cognato don Apparitio. Eneco Sang de Uno Castro. Facta carta anno quo fuitcapta Untiguena (a), in era M.C.LXXXV., regnante rege G(arsia)in Pampilonia, comes Barchin(onensisj in Aragon. CCCCXXXXII [1 147—14 septembre 1 U8.] Copie du xve s. : Londres, British Museum, Cotton. Nero E VI, fol. 289™. Edite incompletement : Dugdale, Monasticon (ed. i846), VI, p. 821. Carta Stephani regis Anglie de manerio de Witham gum dimidio hundredo ibidem. Stephanus, rex Anglie, archiepiscopis, episcopis etc., Sciatis quia dedi et concessi, in perpetuam elemosinam, militibus fratribus de Templo Ierusalem, manerium meum de Witham, pro anima regis Henrici, avunculi mei, et pro salute anime mee et Matildis regine, uxoris mee, et puerorum meorum, cum omnibus pertinentiis, excepta ecclesia et ecclesie pertinentiis, que dedi ecclesie sancti Martini London(iensis) et canonicis. Quare volo et precipio quod bene et in pace et libere et quiete et hono- rifice teneant et habeant cum dimidio hundredo eidem manerio pertinenti, in omni- bus rebus, sicut comes Eustachius melius et liberius tenuit ; et propter hoc clamo manerium illud quietum de daneg' in perpetuum et in omnibus aliis rebus et consue- tudinibus, preter hiis que pertinent ad dignitatem corone mee. Et hanc donacio- nem illis feci, concessione Matildis regine, de cujus patrimonio et hereditate mane- rium illud constat fore. Testibus Matilde regina et comite Gilberto, et Willelmo de Ypra, et Willelmo Marc(ello), et Ricardo de Luci et H. de Traci et Rogero de Fraxino et Simone de Girardi Molend(ino) apud Londonias. CCCCLXXXIII [1 147— 14 septembre 1 148.] Copie du xve s. : Londres, British Museum, Cotton. Nero E VI, fol. 289™. Confirm agio Matildi regine Anglie de eodem. M(atildis) regina Anglie, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, justiciary's, vicariis, baronibus, ministris, et ©mnibus Melibus et amicis suis tocius Anglie, (a) La date exacte de la prise de cette ville nous est inconnue. CARTULA1RE DU TEMPLE 3ot salutem. Sciatis quia concessione domini mei, regis Ariglie. Stephani, dedi, in per- petuam elemosinam, mililibus fratribus de Templo lerusalem, manerium meum de Witham,, pro anima comitis Eustachii, patris mei, et pro salute domini mei regis Stephani et mea et puerorum meorum, cum omnibus ei pertinentibus ; excepta eccle- sia et ecclesie pertinenciis, que dedi ecclesie sancti Martini Londonensis et canonicis. Quare volo et firmiter precipio quod bene et in pace et libere et quiete et honorifice teneant et habeant, cum dimidio hundredo eidem manerio pertinente, in omnibus rebus, sicut comes Eustachius, pater meus, melius et liberius tenuit in vita sua. Teste comite Gilberto (a) etc. apud Londonias. CCCCLXXXIV [n47—i4 septembre 1148.] Copie du xve s. : Londres, British Museum, Nero E, vi, fol. 289™. Confirm atio Eustachii comitis Bolonie de etsdem manerio et dimidio hundredi. Gomes Eustachius (6) Bolonie, episcopo Londonensi, etc. Sciatis me concessisse Deo et militibus fratribus de Templo lerusalem in perpetuam elemosinam, illam donacionem quam rex Stephanus, pater meus, et Matildis regina, mater mea, eis fecerunt de manerio de Witham, cum hundredo eisdem pertinenti et cum omnibus aliis rebus eidem manerio pertinentibus, ita bene et plenarie et libere et quiete, sicut predictus rex Stephanus pater meus et Matildis regina, mater mea, illud manerium eis dederunt et cartis suis confirmaverunt. Testibus comite Gilberto de Penbroc, et Willelmo de Ipra, et Willelmo Marcello, et Ricardo de Lucy, et Rogero de Fraxino, apud Londonias. CCCCLXXXV [1147 i4 septembre 1148.] Copie du xme s. : Oxford, Bodleian, ms. Wood (empt, 10), fol. 83. [OJmnibus etc. Rogerus filius Hunfredi in Xpisto salutem. Sciant presentes et pos- ted me concessisse et dedisse militibus de Templo Salomonis terram meam de Inge- flod, que est de feodo comitis Gilberti, in perpetuam elemosinam pro amore Dei et pro anima mea et pro animabus antecessorum meorum. Testibus : comite Patricio de Saresbiria, Waltero Maltravers, Ricardo filio Willelmi, Remundo de Berneford, Wil- lelmo clerico et aliis. 0 CCCCLXXXVI [1 147 -i4 septembre 1 148.] Copie du xine s. : Oxford, Bodleian, ms. Wood (empt. 10), fol. 83. [C]omes Gilbertus Penbrocie omnibus etc. salutem. Sciatis me concessisse donum quod Rogerus filius Hunfredi fecit Deo et sancte Marie et fratribus militie Templi Salomonis de Ingeflod in puram elemosinam. Quare volo et firmiter precipio quatinus ipsi illam bene et in pace libere et quiete de omnibus servitiis et consuetudinibus teneant, comite Gilberto (c) de Glare testante et concedente, Thalebot, Radulpho Bla- vet, Ric(ardo) filio Osberti, Rad(ulpho) de Gam, Willelmo RufTo, Philippo de Humez. (a) Gilbert de Clare comte de Pembroke n38, f i4 septembre n48. — (b) Eustache, comte de Boulogne, 11 47 f 10(11) aout 11 53. — (c) Gilbert, comte de Hertford, n4i (avant Noel), f n52. 302 CART ULA1BE DU TEMPLE CCCCLXXXVII [i 147— i i5o.] Original jadis au cMteau de Foix, CartuL, Caisse 5. Edite : Hist, du Languedoc, edit. Privat, t. V, c. 1107. In nomine .... ... Pateat quod ego, Roge- rius (a) Biterrensis vicecomes, ut Dominus omnipotens dimittat mihi omnia peccata mea et misereatur anime domini patris mei, Bernardi (6) Atonis et domine Gecilie(c), matris mee, cum consilio fratrum meorum, scilicet Raymundi Trincavelli (d) atque Bernardi (e), offero domino Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani, et fra- tribus ibidem servientibus, tarn presentibus quam futuris, in villa que dicitur Falgai- ras, que est in Narbonensi archiepiscopatu, quemdam hominem nomine Bernardum Engelberti, cum omni progenie sua et cum manso ubi visus est manere, et cum omnibus que ad ipsum mansum pertinent et pertinere debent sive homo ille de me tenet et habet et in eadem villa de Falgairas alios duos homines, scilicet Amelium Deodati et Be[r]nardum Deodati, fratrem ejus, cum infantibus eorum et omnibus eorum posteritatibus et cum manso ubi manere visi sunt et cum omnibus ipsi manso pertinentibus atque cum omnibus illis que homines illi de me habent et tenent. $ Trencavelli et Bernardi Atonis et Guillelmi de Sancto Felice, vicarii Carcas- sensis. CCCCLXXXVIII [1147— M/5 decembre n5r.] Editee : Ed, de Barthelemy, Diocese ancien de Chalons, pp. 398-9 (jen'ai pas pu retrouver cette charte aux archives de Ghalons-sur-Marne). In nomine sancte et individue Trinitatis, Bartholomeus (/) episcopus, presentium et futurorum memorie commendamus dominam Avelinam dedisse fratribus deTem- plo, in elemosinam, domum in vice qui dicitur Macellatorum, sitam non longe a muro civitatis. Hanc fratres ipsi vendiderunt cuidam Odoni. Stephanus autem cui domus predicto erat contigua, in earn duxit emptorem vassereus ex commune quam ad invicem habuissent conventioni, se jure esse participem emptionis. Odo vero hanc conventionem se cum eo habuisse prorsus negabat. Hec demum controversia, coram nobis ventilata, hoc tenore terminata est : ut terra que adjacet domui Odonis et que adjacet domui Stephani, versus murum civitatis, ad communem et consuetum usum predecessorum, quamdiu fratres de Templo voluerint, remaneat; cum autem ipsi fratres voluerint terram Odonis et terram Stephani interclaudi, ad voluntatem eorum fiet. Hujus rei testes sunt : Haimo archidiaconus, Iofredus archidiaconus, Odo Tortar- dus, Petrus Alius Balduini, Adam Braher, Adam frater Guidonis dapiferi, Odo sancti Michaeli, Balduinus Ruffus, et Iohannes frater ejus. (a) Roger, vicomte de Carcassonne, 11 29 f n5o. — (b) Bernard Atton, vicomte de Carcas- sonne, io83 f 1 129. — (c) Gecile de Provence ep. io83 Bernard Atton, f avant juillet 1147. — (d) Raymond Trencavel, vicomte de Carcassonne, n5o f i5 octobre 1167. — (e) Bernard Atton, vicomte de Nimes, f c. 1159. — (/) Barthelemy, eveque de Chalons, 1147 t 2V5 decembre ii5i. CARTULAIRE DU TEMPLE So3 CCCCLXXXIX [ii47- 24/5 decembre ii5i.] Original jadis scelle : Chalons-sur-Mame, Arch, dep., fonds de la Neuville au Temple, liasse 2-8. Edite : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Chalons, p. 398. In nomine sancte. et individueTrinilatis.B(artholomeus)(a) Gathalaunensis episco- pus. Noverint presentes et posteriquod homines quidam, quorum nomina subscripta sunt, temerario ausu infregerunt portas, salicesque amputaverunt, atque viridarium in terra fratrum de Templo eradicaverunt, videlicet Radulfus Hanricus, Teodoricus de Belran1, Droco Ricous, Ebroinus Iohannes filius, filius Guinerdi, Augerus, Petrus de Vado, Pulcher parvulus, Hanricus de Wasno, Rainaldus de Wasno, Robertus Hugo frater ejus, Petrus de Buxiaco, Tebaudus de Wasno, Walbertus frater ejus, Bertrannus Niger, Wiardus de Sancto Hilario, Teodericus de Gontau, Durannus, Hugo Lepus, Odo de Buxiaco, Aibertus de Vilers, Alexis de Vasno. Facta vero satis- factione tante, offense, h§c inter eos compositio facta est, ut per terram predictorum fratrum, sub censu xx1 quinque denariorum, viam habeant, latitudinis decern pedum usque ad aquam. Hi autem denarii singuli a singulis viginti quinque hominibus in festo sancti Remigiipersolventur. Si quis vero eorum, vel decessu vel aliquo modo ab usu atque participatione se subtraxerit, et nummum solvere noluerit, portio que, ad eum pertinebat in manu fratrum de Templo remanebit, ut quotquot voluerint in eadem portione substituant. Hujus rei testes sunt : Haimo, Mannus archidiaconi, Acharinus, Petrus filius Bauduini, Guido dapifer, Rogerus prepositus, Petrus buticu- larius, Hugo Calculus, Iacobus de Ganterana, Helvidis. Predictam vero terram per quam prefatis hominibus h§c via concessa est, dedit Hugo Calculus in elemosinam fratribus de Templo, laude et assensu uxoris et filio- rum ejus. Actum per manum Manni cancellarii. CCCCXC [1 147-24/5 decembre u5i.] Deux originaux jadis scelles, Chalons-sur-Marne, Arch, dep., fonds de la Neuville, liasse 34-9. Analyse : Ed. de Barthelemy, Diocese ancien de Chalons, chartes de la Neuville, n° 11. In nomine sanct§ et individue Trinitatis. B(artholomeus) Gathalaunensis episcopus tarn presentibus quam futuris notum fieri volumus, dominum Guidonem Tortum (6) dedisse fratribus de Templo, in elemosinam, quamdam sedem molendini apud Boe, ad usum quidem molendini et fulconie,, deditque eis vivarium atque potestatem acci- piendi terram ad opus et reparationem molendini et vivarii, necnon viam eis conces- sit ad molendiaum euntibus quoque et redeuntibus ducatum. Ex hac postmodum vero donatione, inter predictos fratres et Ulricum generum prefati Guidonis contro- versia emersit, que. demum auxilio et laude nostra hoc pacto determinata fuit : fra- tres nempe de Templo prefato Ulrico xxli libras Gathalaunensis monet§ dederunt ; ipse vero, laude et assensu uxoris sue. et filiorum ejus, quicquid in predicta dona- (a) Barthelemy, eveque de Chalons, 11^7 *f 24/5 decembre ii5i. — (b) Gette donation est de n32 — 1 142, cii. XLIX. 1. RajouU en interligne. 3o4 GARTULAIRE DU TEMPLE tione comprehendimus, eis in liberam possessionem concessit, eo tamen excepto quod usum piscarie, sibi soli in parte reservavit. Hujus rei testes sunt : Haimo, Mannus archidiaconi, Acharinus, Adam Brehers, Thomas et uxor ejus, Emmauricus de Gadenos, Gonstantius de Gonpelleio. CCCCXCI . [n47 ?-n54.] Copie du xne s. : Bibl. Nat., nouv. acq. lat., 1934, fol. 33. Quod licet fratres milicie Templi facere posterlam in muro civitatis. Ludovicus, Dei gratia Francorum rex et dux Aquitanorum, A(de) egregio atque venerabili Belvacensi castellano et omnibus aliis baronibus militibus et burgensibus nobis dilectissimis salutem et nostram gratiam. Super dilectione et beneficiis que pro Deo et liberalitate vestra militibus Templi contulistis^ vobis gracias multimodas refe- rimus, et quod non a bono desistatis incepto vobis supplicamus proinde vero vobis innotescimus quod nos eisdem militibus Templi qui veri milites Xpisti sunt, pro Deo et salute anime nostre, posterlam in muro civitatis nostre, per quam possint intrare ad domum suam et exire, edificare concedimus. Et pro eisdem nobilitatem vestram deprecamur quatinus eos et omnia bona eorum que circa vos sunt, prout vestra con- servetis neque de suis rebus ullomodo irrogari injuriam permittatis. Valete. Gette charte est posterieure a 11 46 puisqu'une charte de cette date dit : « Adam Alius castellani » (cartul. de Beaupre, fol . 22) et anterieurea n54 a cause de « dux Aquitanorum ». CCCCXCII n48, (1— 3i) janvier. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 663, page 84, n° 200. In Xpisti nomine. Hec est carta venditionis quam facio ego Fortunio Galinz castel- lano, filio de senior Galin, et fratres de Templum Domini de Iherusalem ; prenomi- natos illos erant in presente dompno Frevel magister, et don Arnal de Stopangan et don Petro Johannes et don Remon de Castelnovo. Placuit michi libenti animo et spon- tanea voluntate, et vendo vobis unas casas in Oscha ad illo collelo, qui fuerunt de meo patre don Galin Iohannes et de meo thione Fortunio Iohannes, cui sit requies ; habent in oriente affrontationes, casas de Ennecho Petrez, de occidente via publica, de meridie casas de ilia mulier de Pere de Lizano, de septentrione via publica et casas de Spaniol de Presbitero. Et illo precio, quantum convenimus inter me et vos atque complacuit, scilicet l morabetinos bonos melechis et meris, et ccc solidos denario- rum monete Iaccensis de imor denariis, quos in manu accepi, apud vos seniores nichil inde remansit. Dono vobis fidanzas de salvitate de vestras casas, secundum usum terre, Alaman de Luna et Lupo de Albero, filio senior Lope Fortunions, ut habeatis et possideatis vos, seniores et fratres de Templo Domini, has predictas casas, salvas et ingenuas, liberas et franchas, securas etquietas, ad vestram propriam hereditatem, per facere inde tota vestra voluntate per secula cuncta amen. Sunt testes et auditores et vi sores de hoc supradicto : don Garcia Garcez de Oscha, et Guillelmus Becharre, Pere Pictavin, et don Gitard Pelliter, et Pere filio ejus, et Remon, filio Fort Sanz de Iacha. Facta est ista carta era MaCaLXXXRVI\ mense januario, anno quando obsede- runt homines de Genua, cum domino nostro comite, civitatem que vocatur Almaria, CARTULAIRE DU TEMPLE 3o5 et fuit capta per gladium ; Ferriz senior in Oscha, Sancio Sangiz senior Avalmedina, Sancio Dat merino, Sancio Fortunions justicia, episcopus Dodo (a) in Oscha et Iacha atque in Barbastro, Galin Ximinons in Alchala, don Gomez in Ayerb, Fortun Dat in Barbastro. Ego Arnaldus hanc cartam scripsi quod et de manu mea hoc signum jfa. Et ego Albira uxor de Forten Galinz, simul cum filios nostras, hanc cartam supra- scriptam laudamus et afflrmamus et atorgamus. Facta carta de isto atorgamento de la donna cum suos filios, in Saragoza, quenon erat ilia in Oscha, quando suprascrip sionis fuit scriptam ; et sunt testes et visores et auditores : don Balchet, et Arbert de Valencia et Monnio Galleco et Iohannes scriptor qui istos duos regulo scripsit. CCCCXCI1I [i 1 48, janvier— mars] Copie du xiie s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulaire B. 5g5, fol. ia3V0, n° 33o. De illo molino de Bust Medtane. Sub divina dementia, scilicet Patris et Filii et Spiritus sancti amen. Ego, Fertunio Lopeg de Alfar et uxor mea dompna Sanga, ex parte Dei omnipotentis et pro eoquod, ad obitum nostrum, in adjutorium et redemptionem nostrorum vincula peccatorum, damus illo molino de Busto Mediano ad illos seniores milites Deo et Templum Salo- monis, et ut mereamur participes fieri in benefitium eorum, in vitam eternam, et filios meos vel filias et omnis posteritas nostra per cuncta secula. Similiter Lupus, nos- ter filius, et consanguineus ejus Pardus istum donativum donant et auctorizant. Sunt testes hujus rei : Galin Sang de Navascos, Calvet de Ortosella, Iohannes Michael de Agreda, et Xemen Sanz filio de Munada, Monio. Facto isto donativo in manu fratris Rigald Viger et fratris Helias Folcald. Da to in Aifaro, quando episcopus Michael fuit ad concilium (6) in Francia. CCCCXCIV 1 148, (ior janvier— 3i decembre.) Copie du xne s. : Madrid, Arch. Nacional, B. 5g5, fol. 27, n° 73 ; et fol. i6ovo, n° 4o6. De illa populacione de illos Arghos. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. In nomine Domin inostri Ihesu Xpisti. Ego, Garsias (c), Dei gratia Pampilo- Ego Garcias, Dei gratia Pampilonensium rex nensium rex3 facio hanc cartam dona- facio hanc cartam donationiset confirmatio- tionis et confirrnationis Deo et militie nis ad Deo et ad fratribus Templum Salo- Teplum Salomonis tarn presentibus monis. Placuit michi libenti animo et quam futuris. Placuit michi libenti spontanea voluntate propter amorem Dei animo et spontanea voluntate, propter et animasparentum meorum. Donoetcon- amorem Dei, et animas parentum meo- cedo illa hereditate unde sunt tenentes rum. Dono et concedo illa hereditate hodie illos populatores qui in illa here- unde sunt tenentes hodie illos popula- ditate de Templo sunt populatos, quod tores de illos Archos qui in illa heredi- habeant illa franca et ingenua tota, quan- tate de Templo sunt populatos, ut illa turn in illo termino de illos Archos ha- habeant salva, ingenua et frangca sive bent in heremo et popula to et non ser- (a) Dod, ev6que deHuesca, n34- 1160.— (b) Sans doute le concilede Reims qui commen^a le 22 mars 1 148. — (c) Garcia, roi de Navarre, n34 + n5o. Gartulaire du Temple 20 3o6 GARTULAIRE DU TEMPLE libera per infiita secula, ille populato- res vel posteritas eorum, heremo et po- pulate) cum exiis et foris. Et insuper ista convenientia de hodie in antea nec per mulieranga nec per maridanga nec per consocranga nec per compara nec per acapto necperdompnum ke non de- mandent nec razonent ad illos de Tem- plo nec ad suos populatores mag[is] (Jol. 27voJdeista hereditate suprascripta nec de villano nec de infangone Avarca quemichipertinet; nec egorexG(arsias) nec mea posteritas non demandent nec regonent ista hereditate que dono ego G(arsias) rex ad illos fratres suprascriptos sive in ilia alia hereditate quod dedit eis rex Adefonsus (a) Aragon(ensis) in illos Arcos. Facta carta donationis in manu fra- tris Rigald Yiger et fratris Helies Fol- chald in villa que vocatur Stella. Era M.G.LXXX.VI. anno quo fuit capta Al- maria ex rege G(arsia) et imperatoris (b) Castelle sogerum suum. Regnante me rex G(arsia) in Pampilonia, in Alaba, in Ipuschua. Epi scopus Lupus (c) in Uru- niaetsuo episcopatu. Episcopus Michael in Tyrassona id). Gomite Latrone in Ai var, Gilelm Agenarg in Tafalla, Rodrigo Avarcha in Funes et in Bal terra, Ro- drigo de Agahra in Estela. Ranimir Sang in Maragnon, dompna Maria, uxor de Martin Sang, in illos Archos, et filii ejus et per manibus eorum Petro Lopig de Morineta. Sunt testes : Rodrigo de Agahara, Ra- nimir Gargeg, Gongalvo de Agahara, Iohann Gongalvo, Bertran de Punicas- tro, don Tetbalt, don Telgo de Gornio, don Dominico de illos Arcos, don Gon- gelvus, Iohannes scriba qui scripsit illam cartam sub jussione sui domini regis G(arsie). Signum jfe regis Gar si a. viant ad nullum alium hominem nisi ad fratribus Templi. Super hoc donativum do illis de isto die in antea nec per mulleranza nec per maridanza nec per consocrorio nec per compara nec per acapto nec per dono, quod ego rex Garsias nec nullus qui post meveneritke non demandem, necrazonem illos fratres de Templo nec suos populato- res qui sunt et in antea erunt, amplius de ilia hereditate de illos Archos qui est supra- scripta nec de villano nec de infanzone Avarcha nulla causa quod michi pertineat ; set totum sit de fratribus Templi similiter in alia hereditate quod dedit eis rex Ade- fonsus de Aragone dedit ad fratribus Tem- pli in illos Archos, ego laudo et confirmo ut aliud meum factum supra. Facta donatione et confirmatione in pre- sentia fratris et magistri Rigalt Yiger et ante fratrem Helias Focalt. Signum regis ►£< Garsie. Facta carta in villa que vocatur Stella, era M.G.LXXX.VI, in anno quando imperator et rex Garsia prendiderunt Almaria ; in illo tempore domna Maria mulier de Martin Sanz et filii sui tenebant hanc honorem et per mani- bus eorum Petro Lopiz de Morieta. Reg- nante me Dei gratia rex in Pampilona et in Alaba et in Bizcaia et Ypuzca. Epis- copus Lupus in Panpilona. Episcopus Mi- chael in Tarazona. Gomite Latrone in Ai- bar. Gilelm Acenarez in Sangossa. Martin de Lehet in Galipenzo et in Petra Alta. Raimir Garcez in Sancta Maria de Uxua. Xemen Aznarez in Tafalla. Rodrico de Aza- gra in Estela. Ramir Sanz in Maragnon. Rodrico Avarca in Funes et in Balterra. Sunt testes : Rodrico Azagra, Ramir Gar- cez, Gonzalvo de Azagra, Iohann Conzal- vez, Bertran de Punicastro, don Tibalt, Tello de Gornonio, Domingo de los Arcos, Gocel de illos Archos. Iohannes scriba de Tutela per mandamentum regis hanc car- tam scripsit et hoc ^ fecit. (a) Alphonse, roi d'Aragon et de Navarre no4, de Gastille et de Leon 1109, f 7 septem- bre n34. — (b) Alphonse, empereur d'Espagne, 26 mai n35 *j* 21 aout 1157. — (c) Loup, eveque de Pampelune, 11 42— n 59. - (d) Michel, e>eque de Tirazzona, 11 19 f ii5i. CARTULAIRE DU TEMPLE 307 CCCCXCV 1 1 48, (Vr janvier -3 1 decembre.) Copie du xiv s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartulaire B. 595, fol. ioTe, n* 29. De ecclesia de Arracacol, Bernardus. In nomine domini nostri Ihesu Xpisti. Ego Bernardus (a). Dei gratia, Cesaraugus- tanus episcopus, cum consilio canonicorum sancti Salvatoris, dono vobis, frater Rigald Viger et ceteris fratribus Iherosolimitani Templi Salomonis, ecclesiam de Racagol, in perpetuum, salva mea dignitate ac justitia vei successorum meorum, et meo quarto et mea cena; ac ilia §cclesia de Buccuneic similiter dono vobis. Hoc con- firmaverunt dompnus Raimundus prior sancti Salvatoris, et dompnus sacrista domp- nus Sancius sancti Petri, ac dompnus Acenar prior sancte Xpistine, et dompnus Giral- dus ac dompnus Gilelmus de Quinto. Era M.G.LXXX.VI. Signum Bernardus episco- pus ^ Qaragosca. CCCCXCVI 1 148, (V* janvier— 3i decembre.) Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartul. B, 595, fol. 3i, n° 83. De ill a vine a que fuit de Balles. In Dei nomine. Ego Bales et mea mulier, dona Oria, cum filiis et filiabus meis, vendo unam vineam, que est inter ilia que fuit de lohan Algeba, et inter ilia que fuit de Garcia Chivel, ad fratres militie Templi Salomonis, scilicet fratri et magistro Rigald Viger, et fratri Elias Focald et fratri Ricardo et aliis fratribus, tarn presentibus quam futuris, per 111 morabetins marins ; et dono illis unum casal, quod est circa illam casam Domingo de Heba. Est fid(ancia) de toto de salvetate, a foro de terra, Arnald Ponz. Testes : don Apparicio, Gilelm Alverniaz, Domingo Lespigo, Martin Alboharez, Iohen d'Oblitaz. Illo pagato de suo aver et de sua alifarra xn denarios. Facta carta era M*C*LXXXVI, anno quo comes Barchinonae (6) sedebat supra Tortossa, et rex Garcia (c) cepit Taust et illos Faios. CCCCXCVII n48, (i*r janvier — 3i decembre.) Copie du xn* s. : Madrid, Archivo National, Cartul B, 595, fol. 3i, n° 84; cf. ibidem, Cartn- lario Magno, IV, no 46o. De camio quod fecerunt fratres cum Garcia Arces de Bunnol. In Xpisti nomine. Hec est carta de camio quod faciunt fratres de Templo, scilicet frater Rigald Viger cum aliis fratribus, tarn presentibus quam futuris, cum Garci Arcez de Buniol et cum suamuliere et filiis et filiabus suis. Gamiamus ei illapega de Navas que fuit de Geraldo Abbate in Viiela, et ilia alia peca de Navas quam fuit similiter de Gerald Abbate, pro ilia pega de illas Areas quam se tenet cum ilia vinea de fratribus Templi. Est fid(ancia) de parte fratrum don Apparicio et Per Bernard, et de parte Garci Arceg et sua mulier et filiis et filiabus suis, don Esteven de Cortes et don Bales. Sunt testes qui viderunt et audierunt : lohan Muniez, Martin Galeg, Per de Borja, Raimon Palaranc. Facta carta era MaCaLXXX*VI\ (a) Bernard, eveque de ^aragosae, n37-u5a. — (b) Raymond Berenger IV, comte de Barcelone, ii3i 6 tout 1162 — (c) Garcia, roi de Navarre, n34 *f* n5o. 3o8 CARTULAIRE DU TEWPLE CCCCXCVIII 1 1 48, (ier janvier— 3 1 d^cembre.) Copies du xn6 s. : Madrid, Archivo National, Gartul B, 5g5 fol. 3av°, no 89, et fol. 8oT' no 241. Carta de Domingo de Bonafilia. In Dei nomine. Hec est carta de illas casas, de intus. castello de Novellas, que vendidit Domingo Alius de Bonafilia ad fratrem magistrum Rigald Viger et alios fratres per 111 morabers. Est fid(ancia) de salvetate Martin Alboharez. Testes : don Aparicio, Arnald Ponz. Facta carta era MaGaLXXXaYI. In nomine domini nostrilhesu Xpisti. Hec est carta de illas casas quam vendi- dit Domingo filius de Bonafilia ad fra- trem magistraum Rigald Viger et alios fratres per 111 morbers, illas scilicet casas que sunt in castello de Novellas. Est fides de salvetate a foro terre Martin Albohares. Testes : don Aparicio, Arnalt Pong. Facta carta era MaCaLXXXaVI. CCCCXCIX 1148, (i6r janvier— 3i decembre) Copie du xir3 s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 5g5, fol. i24v0, n° 335. Ego Lop Sanz de Belchit habebam querela de ista pega 1 suprascripta, et laudo hoc donativo, et auctorizo ego et Gomec meo cognato. Facto donativo in manu fratris Rigal Viger. Testes : Galin Agenarg, Garci Arceg de Asin, Galin Exeminones, nepos de Lop Sang, anno quo ipse Lop Sang obiit, et Garcia Ortig servivit Deo in Gorbins * cum illis fratribus. D 1 1 48, 2 janvier. Copie du xne s. : Avignon, Biblioth. munic, CartuL de Richerenches, n° xL fol. 24T°. Edite : Mis de Ripert-Montclar, op. cit. n° 42, p. 44-5. DONUM PONCII GERALDI DE BARRE. Breve memoriale Poncii Giraudi qui dimittit Deo et fratribus Templi, propter remissionem animg patris et matris el animg sug, totum quod habebat in castro nomine Barre intus et extra, la terra del Col tras lo castel, la terra de la Lausa, la vinea de Verte, lo verdier de la Gumba, el tenement Petri Bernardi de quo dat vi. denarios, la terra de la Roveira, quam facit Petrus Ugo, la terra de la Fleisa, lo tene- ment de pueribus Petri Bertrandi etde uxore sua, vm. d. sensals et una emina d'ordi etduabusgallinis et duos panes et unum cartallum vini puri. Hoc totum debet gsse, datum a kalendas. La terra de juxta Senonis, in qua habent sextam partem filii Petri Romeu et debent illam tenere de fratribus Templi, et de hoc quod abebant ad Avi- san ipse et frater ejus las tres partes et las gatgerias quas habet frater suus ab eo, si illi redimere voluerint, ethoc vadimonium estcc. solidi Valentinensis, et totum quod habe-(7b/.25jbat el mas Peiro Remusa de hoc quod est ad Avisa, quod ei dedit Willelmus Bermundi, consanguineus ejus. Testes sunt Poncius Humbertus presbiter, Giraldus Pastor, Petrus Martinus. Testes sunt hujus carte : Nicholaus de Monte 1. Gf. ch. CCCLXVII. — 2. Gf. ch. DV « eodem anno servivit Garcie Ortiz ad Gorbins » ; c'est pour- quoi nous datons cette charte de t 1^8. GARTULAIRE DU TEMPLE 309 Securo, sacerdos, frater Bernardus de Boazo, frater Costantinus de Sancto Paulo, frater Petrus del Pont, conversus Prati Baioni, Radulfus Acullo et Raimundus, frater ejus, Willelmus de Barre et filius Willelmus Bertrannus de Barre, Poncius Imbertus sacerdos, Poncius Iterius sacerdos, Arnaldus sacerdos, Petrus Umbertus, Geraldus Pastor, Petrus Martinus, Ricardus Guillafredus, Stephanus Guillafredus, Willelmus Geraudus. Hanc cartam fecit facere Poncius Giraudus ad Aquabella, in presencia Arnulfo, priori ejusdem loci, et Renaldi Arveu et Gillelmo cellarario, monachis ejusdem loci, et Eustorgii, qui illarn scripsit 1111°. nonas januarii, anno ab incarnacione Domini M*. C°. XL° VHP., quando Lodoicus, rex Francie, Iherosolimam ivit. DI n48, samedi 7 fevrier. Copies du xn* s. : Madrid, Archives National, lej. 38~43et£. 5g5, fol. 127™; du xve s. ex orig. Gartul. Magno, II, fol. lxxxviP0, n° i85. Vidimus Toulouse : Archiv. dep. fonds de Malte, Borderes, liasse 3, n° 27 et liasse 1, n° 1. Edite : Du Bourg, op. cit., pieces justiflcatives, n° lxii. Tn Xpisti nomine. Notum esse cupio omnibus presentibus et futuris quod A ego, Petrus (a), comes Bigorritanus, et uxor mea, Beatrix (6), comitissa atque Centullus (c), filius noster, bono animo et spontanea voluntate nostra, pro nos- trorum et parentum nostrorum remissione peccatorum, Deo et beate Marie et omni- bus presentibus et futuris Templi Iherosolimitani militie1 fratribus donamus et con- cedimus et ad possidendum semper pro voluntate sua tradimus nostrum dominium et alodium nostrum et hereditatem nostram et omnia nostra jura et ab integro totum illud quod habemus jure hereditario vei alio aliquo modo in villa que vocatur Bor- deras et etiam in tota illius parrochia, scilicet terras cultas et incultas, aquas et aqua- ria, paschua 2 et nemora, piscationes et venationes et omnes introitus et exitus sine aliquo retentu alicujus person^. Hec omnia de nostra manu et de nostro dominio in manu et in dominio omnium fratrum militie 3 predictum4 tradimus ut ipsi fratres militie3 omnes, presentes et futuri, de hoc honore et in hoc honore, secure et libere voluntatem suam fatiant 6 per omnia et in omnibus semper in secula seculorum amen. Similiter, nos predicti donatores Petrus scilicet 7 et Beatrix comitissa et Gentullus 8, filius noster,- donamus predicte. militie 9 fratribus presentibus et futuris quicquid habemus vel habere debemus in domibus suis Gesarauguste. et in honore qui ipsis casis pertinet, casas ipsas et omnem ilium honorem solvimus predictis fratribus ad possidendum secure in perpetuum. Facta est carta ista et hec donatio in Lurida castello, anno ab incarnatione Xpisti M°C0XL0VIII°, vii idus febroarii, sabbato. Existentibus atque jubentibus Petro comite et comitissa Beatrice cum Gentullo, eorum filio ce imponere et sic scribere. m (a) Pierre, vicomte de Marsan, comte de Bigorre, 11 18 f n63. — (6) Beatrice, comtesse de Bigorre, ep. 11 18 Pierre, vicomte de Marsan, f c. n56 — (c) Gentulle III, comte de Bigorre, n63— 1178. Variantes : lej. 38-U3 : milici§. — 2. pascua. — 3. milici§. — A- predicte ; predict^. — 5. milici$. — 6. faciant. — 7. Petrus comes scilicet. — 8. Centulus. — 9. milicie. CARTULAIRE DU TEMPLE Hujus vero dati testes isti subscribuntur *. Sig^num Enesanc de Anglis. Sig^num Arnaldi Guillelmi de Anglis. Sig^num Petrus de Astuga. Sig^num Raimundus de Gasamont. In presentia B. abbatis Scale, Dei, Petrus de Rovera,magister in parte mili- cie Templi, et frater Arnaldus de Villa Nova receperunt hoc donum de predictis dona- toribus pro se et pro omnibus aliis Templi fratribus, presentibus atque Venturis. ' Sig^num Raimundi Garssie de Leveda 3. Sig^num Dodonis de Benac. Signum comitis %4. Robertus sacerdos scripssit die et anno prescripto. DII 1 1 48, 9 fevrier. Original : Madrid, Archivo National, lej. 171-4. Gopie du xir3 s. : Ibidem, Cartul. B, 5g5, fol. 126™, n° 34i. De dono don Michel bisbe de Tarazona. In Dei nomine. Ego Michael (a), Tyrasonensis Dei gratia episcopus, cum consilio clericorum ecclesie mee,facio hoc scriptum perpetue stabilitatis vobis Rigald Viger et Elias Folcald, militibus Templi Ierosolimitani et ceteris fratribus vestris, tarn presen- tibus quam futuris, pro amore Dei et ejus gratia obtinenda, et pro remissione pecca- torum meorum, et pro animabus parentum meorum. Donaveram vobis ecclesiam de Ambel, retenta siquidem quarta parte decimarum, que provenit episcopis ubique terrarum. Hanc autem illam quartam partem, quam michi retinueram, vobis dono et concedo. ad integrum, ut habeatis et possideatis earn libere et secure ad servicium domus vestre, per infinita secula, amen. Et ne quis hujusce voluntarie donationis temerarius vel presumptuosus destructor seu anullator accedat, ex parte Dei et ex ordine nobis injuncto, precipimus et, ut firma sit et inperpetuum stabilis, sub aucto- ritate Dei et ecclesie nostre censemus. Hujus donationis testes sunt omnes tarn Tyra- sonensis quam Tutelane ecclesie clerici : Vitalis prior, Galvet sacrista, Arnaldus Travers, Iohanes de Grisen, et alius Iohanes, Bertran et Sanctius ; de clericis Tutele : Reimundus prior de Coves, et alius Reimundus prior, Bernard del Gorb, et Espainnol et omnes alii. Facta carta vt0 idus februarii, era MaGaLXXXVI. Dill 1 148, jeudi 12 fevrier. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 186, fol. i34TO et i35ro. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Gaure, et filii mei3 Gillelmus et Raimundus, diffinitores et laudatores sumus Deo et mililie Templi Salomonis Iherosolimitani, et vobis, ministris ejus, Petro de Roeira, et Berenguario et Arnaldo de Surniano cete- risque confratribus vestris, in ipsa militia Deo servientibus, tam presentibus quam futuris. Donamus itaque et laxamus et sine omni retenencia ( fol. 135ro) nostra diffinimus vobis medietatem ipsius mansi quern fratres militie predicte habent edi- ficatum in villa de Gaure que scilicet ipsius maedietas ipsius mansi advenit vobis ex parte Raimundi de Gaure, fratris mei, ut ipsam medietatem habeatis et possideatis (a) Michel, eveque de Tirrazzona, n 19 f ii5i. 1. Suppr. dans Cart. Magno. — 2. Lo Cartulaire B. 5g5 donne : Et est unus de testibus Raimundus Garcie de Lavedan et Dodon de Benac. Signum f comitis. — 3. Lavedan. GARTULAIRE DU TEMPLE 3ll vestramque voluntatem sine omni nostra retinencia et sine omni contradiccione nos- tra de ilia perpetim faciatis. Et oc facimus propter amorem Dei adipiscendum et pro salute animarum nostrarum et anime predicti Raimundi, fratris mei. $. Arnaldi de Gaure et filiorum ejus, Guillelmi et Raimundi, qui sic istam cartam firmaverunt. $. domni Bernardi de Ganeto et Poncii de Baranis et Gillelmi Mancip, in quorum manu et presencia hec diffinicio facta fuit et sic istam cartam firmave- runt. $. Bernardi Escorga. $. Arnaldi Guiia. Arnaldus de Magriano scripsit vice magistri sui, Gillelmi Adaulfi, istam cartam dictantis, presente et jubente predicto Arnaido de Gaure, anno millesimo G. XL. VII incarnationis Dominice, n idus februarii, feria v, regnante Lodovico rege. DIV n48, samedi i4 fevrier. Copie du xn8 s. : Toulouse, Arch, dep., Gartul. A de Douzens, ch. 2o5, fol. i49 (folio detache et dechire). [In] nomine omnipotentis Dei, Patris et Filiiet Spiritu sancti. Ego, Petrusde Sancto lohanne, et ego, Bonetus de Redas, frater ejus, donatores sumus Deo omnipotenli et milicie Templi Iherosolimitani et vobis, fratribus ac ministris ejusdem milicie, Petro de Rueria ac Berengario et Arnaido de Surniano et Arnaido de Barbairanoet Otoni de Talaboix ceterisque confratribus vestris, in predicta milicia Deo famulanti- bus, presentibus atque fuluris. Donamus itaque vobis totum honorem nostrum quern habemus in 1 villa de Esperazano et in suis terminiis omnibus et in villa de Vernoz et in suis terminiis omnibus et in Gastelono et in suis terminiis sive in aliis locis eciam et in villa de Gaure et [in su]is terminiis, homines scilicet et feminas, terras ac vineas, man[sos et mjansiones, ortos, riparias, aquas, molinos, prata pas[cua, u]sus, usa- ticos, terra merita atque servicia,alodes et [. . . .] quantum in predictis villis et in omnibus illis termi[niis et] in aliis locis habemus et habere debemus totum nostrum [... recjtitudinibus nostris predicte militie et vobis prenomina[tis ] fratribus et successoribus vestris donamus atque laudamus [ad hab]endum scilicet ac possedendum vestramque voluntatem perpe[tim faciendum], excepto hoc quod de predicto honore ego, Bonetus [. . .hajbeo donatum Sobrobs fllie mee, sicut in sua [. . . scriptjum est. Yerum est autem quia jam transactis vm [. . .] fra- tres misimus nos atque dedimus [. . . (Jol. 1U9 v°) . . .] consilio et voluntate domne matris nostre Al[b. . .] fecimus et dedimus suprascriptum honoris donum Deo et venerabili militie Templi. Ut sic ista carta cum hac donatione [nostra?] firma et stabilis permaneat sine contradiccione et sine inguanno in [perpe]tuum. De oc testes : Gillelmus Mancip et Arnaldus Gau[fre]di et Arnallus Guillelmi et Osmundus sacerdos et Bernardus Escorga, diaconus et Arnallus de Magriano et Ber- nardus diaconus, qui islam cartam scripsit vice domini sui, Gillelmi Adulfi, istam cartam dictantis, presente et jubente jamdicto Petro de Senclo lohanne, pro se et pro predicto fratre suo, Boneto, anno M°.G°. XL. VII. incarnationis Dominice, xvi. kalendas marcii, die sabbato regnante Lodovico rege. i. Mots repites (in villa). 3ia CARTULAIRE DU TEMPLE DV 1 1 48, 1 8 fevrier. Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Car tat. B 5g5, fol. 129-30, n03 343-4. De testamento que fecit Acenar Acenarc de Latre. In Dei nomine. Hec est carta de destinamento que facio ego Acenar Agenarg, pro anima mea. In primis laxo ad sancta Maria mea parte de ilia hereditate de Arraval, terras et vineas, et hoc quod ad me pertinet ibidem ; interim ilia mea pars de ilia ere- ditate de Gelac ad sancti Salvatoris ; similiter ilia de Sopradel et ilia de Brugnen, terras et casas et vineas, cultas et incultas, tota mea pars, ad illos fratres Iherosoli- mam Templum Salomonis, salvumhoc suprascriptum dativum. Sunt quidem hujus rei testes : don Pascual presbiter, et don Domingo presbiter, suo cormano, et Diago suo cognalo, Stephanus de Petra Alta. Ego imo, uxor ejus, Blaschita laudo et con- firmo istum supradictum donativum in vita et in morte. Item de Acenar Acenar. Ego quidem Belaschita, uxor Agenar Acenarg, in vita et salute et memoria, fatio hanccartam de destinamento, qualis mea mors advenerit michi, post obitum meum. Libenti animo etex tota mente, laxo tota mea pars de ilia hereditate de Sopradel et de Brugnen, et ilia deMegalmazor ad illos fratres, Deo et Templo Salomonis lherusalem, ita quomodo laxavit Agenor Agenar meus vir, in vita et in morte. Istas hereditates, quas damus5 adquisimus ego et meus maritus, que non fuerunt ex nostro genere; et hoc lantum damus ideo pro redemptione animarum nostrarum. Facta carta in pre- sente fratre Rigald Viger. Sunt hujus rei testes : don Bidal de Bonluc, et Falchet et Galin de Belchit, Fertunio Acenarg. Facta carta xn kalendas marcii cum consilio B(ernardi) episcopi (a), era MaGaLXXXaVIa ; de testibus unus Petro Galing, anno regnante comes Barchinonensis et princeps Aragonensis, in Aragon et in Superarbe, et in Gesaraugusta sub ejus Garcia Ortiz, Atto Sang justitia ; eodetn anno servivit Garcie Ortiz ad Gorbins pro amore Dei. De Mezalmazor Lax a. Et laxo ad meo filioilla mea pars deipsa hereditate, que comparavi de Garcia Lopig Orella, que est in Mezalmanzor, et ipsa de Qeresuas. DVI 1 1 48, 2 mars. Copie du xir3 s : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B 5g5, fol. i38v0-c), n° 36o. Hec est carta de Guilem Sacritan et fratres Templi. In nomine Domini. Manifestum sit quod nos, fratres milicie Templi Iherosolimi- tani, dederamus vobis, fratri nostro, Gilelmo sacriste, et concesseramus omnibus diebus vitg vestrg, medietatem unius orti et unum campum ante portam ejusdem orti, quem dedit nobis comes Perticensis (6). Set, postquam assumpsistis habitum regularem, rogatu et amore vestro, ego frater Rigaldus, cum consilio et consensu (a) Bernard, eveque a Sarragone, 1 189-1152. — (b) Kotrou, comte du I'erche 1100 f avril 1 1 44. CARTULAIRE DU TEMPLE 3l3 magistri nostri, Petri de Roveria, in presentia fratrum nostrorum, Raimundi Bernardi, Dominici atque Randulfi, dono et concedo eundem ortum cum predicto campo, qui sunt in Arraval, Gilelmo nepoti vestro et Alberto, patri ejus, et Marie, matri sue,, et omni generationi su§, ut habeant potestatem vendendi vel dandi sive retinendi pre- fatum ortum cum jam dicto campo. Hoc donativum superius commemoratum, con- cilio et voluntate magistri nostri, et consensu aliorum fratrum nostrorum factum, ego frater Rigaldus, presenti scripto, concedo et confirmo predicto Gilelmo, nepoti vestro, hac conditione, ut hisdem Giielmus, sive qui eundem ortum cum jamdicto campo tenuerit, reddat nobis vel fratribus nostris, uno quoque anno, in festivitate omnium sanctorum, n08 morabetinos merchanz. Predictus vero ortus habet, ex uno latere, campum Petri Mozaravi, et ex alio latere, campum Artaldi, etex capite, publi- cam azequiam. Hujus donationis testes sunt : Navarron, cujus est alia medietas pre- dictiorti, et Faichet, Gilelm Ros, Per. Barrau, Gaufre Ribad, Stephanus de la Rocha. Facta carta vit0 nonas marcii, era MaCaLXXXaVI\ Raimundus de Sancto Iohanne, rogatiu fratris Rigaldi, hanc cartam composuit et hoc Signum >J< fecit. DV1I 1 1 48, 5 mars. Original: Barcelone, Arch. Cor Arag., K. Berenger IV, perg 198, Notum sit cunctis hominibus, tam presentibus quam futuris quoniam ego, Petrus de Villa Gelans dono milicie Templi mansum unum quern 1 tenet Guillelmus Ermen- gaudi de Gonamina, quod dedit michi mater mea per hereditatem, ideoque ego et mea mater nomine Raimunda et fratres mei, Geraldus et Guuillelmus atque Poncius, damus istum supradictum mansum prescripte milicie Templi ut semper teneant et habeant solidum et liberum et faciant quicquid voluerint, etest in comitatu Ausone, in parochie sancte Marie de Mesleu, in loco qui vocatur Figeiras, et affrontat ab oriente in alodium Bernardi Mangoni ct de merie in alodio prescripte sancte Marie, de occiduo in alodium Bernardi de Tenis, de circio in alodium de Terres. Sicut pres- cripte affrontaciones includunt, sic damus prescriptum mansum cum exitibus et regressibus suis, sine ulla retinencia prescripte milicie et propter hoc donum pres- cript milites deffinierunt michi, Petro, ipsum mansum quod fuit Petri deTerrada, quod est in parochia Sancti Stephani de Villasetrudis, in loco qui vocatur Coma et quinquaginta solidos Barchinonensis monete insuper michi dederunt. Hoc donum scilicet fuit factum et diffinicio in presentia domni episcopi Petri Auso- nensis sedis et Berengarii Ermengaudis canonici Sancti Petri ct in manu militum prescripte milicie, videlicet Berengarii de Ruera et Berengarii de Sancto Vicencio et aliorum multorum hominum. Si quis hoc disrumpere voluefit, non prevaleat set in duplo componat et hec carta firma remaneat. Actum est hoc ma nonas marcii, anno xi° rege Lodovico. prole Lodovici. Sig^num Petri de Vila Gelans ; Sig^num Raimunde ; Sig^num ; Sig^num Geraldi ; Sig^num Guillelmi ; Sig^m Poncii, nos qui hoc donum facimus et firma- mus et firmare rogamus. Sig^num Berengarii de Ruera ; Sig^m Berengarii de Sancto Vicencio, qui hoc donum recipimus et prescriptam diffinicionem facimus. Sig^num Berengarii de Gragana. Sig^m Guillelmi Ermengaudi. Sig^m Gervionis. Bernardus, sacerdos ville Leonis 1. Plus tardy on a eorrige quod. 3i4 CARTULAIRE DU TEMPLI! Petrus (a), Dei gratia Ausonensis episcopus fft. Berengarius sacriscrinius ffr. Arnaldus, presbiter et monachus, qui hoc scripsit, die et anno quo supra tfc. DVIII 1 1 48, 24 mars. Copie du xii9 s. : San Gervasio, livre vert, fol. 6oT0. Carta de Arnall Berenger. In Dei nomine, ego, Arnallus Berengarii, cum filiismeis, Berengarius et Bernardus, et Berengarius Arnalli, cum filiis suis, Berengarius et Bernardus et Arnallus et Raimundo Arnalli et filiis suis, Raimundus atque Gillelmus, similiter donamus nos, ego, Bernardus de Gonchabella, et Berengarius de Torroga, et Raimundus, nepote meo, et Gillelmus de Zaspunola, nos suprascripti insimul donamus domino Deo et mansione Templum Salomonis de Iherusalem, ubi manent milites (fol. 61), omnibus directis de omne decimum quod nos habemus nec habere debemns in ilium locum quod Ermengaudus (6), comes Urgelli, donaber domino Deo et predicte mansione Templum, ut illi hedificassent ibi molendinis. Et est ipsum locum in comitatum Urgelli sive in Balagari, ad caput de ipso pont, juxta ipsa villa, quantosque in pre- dictum locum illi possent hedificare molendinis vel facere, sic donamus nos nostris directis de omne decimum qui inde exeant, per remedium anime nostre. Et si nos donatores aut ullus homo vel femna inquietaverit hunc donum, cum Da than et Abi- ron in igne inextinguibili ardeat. Que est acta vim° kalendas aprilii, anni ab incarnatione Domini M0.G0.XLoVIII°. Sig^m Arnallus Berengarii ; S^m Berengarius ; S^m Bernardus ; S^m Berenga- rius ; S^m Arnallus Berengarii ; S^m Berengarius ; Stg^m Bernardus ; S^m Arnal- dus ; S^m Raimundo Arnalli ; S^m Raimundus ; S^m Gillelmus ; S^m Bernardus de Gonchabella ; S^m Berengarius de Torroia ; S^m Raimundus; Sig^m Giliii de Gespunola, nos insimul qui hanc cartam donationis jussimus scribere, firmamus. Gillelm Ypo diachonus rogatus scripsit et signum hoc^ inpressit in die et anno prefixo. DIX i j 48, 4 avril. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg. 212. In Dei nomine. Ego, Petrus de Sancto Leiro, memoria plena et loquela perfecta, facio meum testamentum Primum, dimito corpus meum milicie Templi ; et dimito eidem milicie de parte mei honoris quern habeo indivisum cum fratre meo, Bernardo, mansum unum. . , . ; et dimitto predicle milicie Templi campum de Glota, quern tenet Guillelmus Raimundi et soror mea, ila ut predictus Guillelmus et projenies ejus teneat omni tempore predictum carnpum ad laborandum et donet agrarium nominate milicie; . Actum est hoc 11 nonas aprilis, anno xi regni regis Ludovici junioris. . (a) Pierre, eveque de Vich, n47 f et 4 septembre n85, (b) Ermengaud VI, comte d'Ur- gel 1 102 f 28 juin n54. CJlR.TULA.IRE DU TEMPLE 3i5 DX 1 148, (n avril— 2 avril 1149). Gopie du xrve s. : Paris, Arch. Nat., S. 5oio. Cartulaire de la commanderie d Orleans, n° xliii, fol. XIIII. Lettre de la disme de Poupry. Ego M(anasses) («), Dei gracia Aurelianensis ecclesie humilis minister, notum fieri volumus instantibus et futuris quod Mauricius Latroche, sanctarum scripturarum as- sercionibus comraonitus,in manu nostra dimisit quicquidhabedat indecima de Pur- piriaco, Henrico filio suo concedenteet volente. Nos autem subvenire volentes paupe- ribus et humilibus, in remissione peccatorum nostrorum, militibus Templi, iliud habendum concessimus et sigilli nostri auctoritate confirmavimus. Ad hoc vero do- num interfuerunt abbas sancti Florentini Bone Vallis, et prior ejusdem ecclesie, duo monachi de Curia Dei5 Radulfus et Giraudus, Renaudus sancti Eismundi, Ranaudus de Piers ; in tempore Archenbaudi Vulpis hoc factum, qui tunc temporis magister eratet res Templi custodiebat et manutenebat. Actum publice Aurelianis, anno incar- nacionis Dominice M°.Ce.XL.VIII, ordinatis in ecclesia sancteGrucis majoribus per- sonis, decano nullo, Zacharia stibdiacono 4, Hugone cantore. Data permanum Algrini cancellarii. DXI 1 148, (11 avril — 2 avril 1149). Copie du 29 mai 1617 : collationnee sur l'original : Paris, Arch. Nat. S. 4.969, n° 2 (Baugis 1" liasse, n°i.) Notum sit omnibus tam futuris quam presentibus quod Rogerius Bacon dedit Deo et pauperibus militibus Xpisti elemosinam de Bauge, scilicet terram que infra viam que venit de Bala re ad Planchere usque ad terram Willelmi de Balge ad sinis- tram, et totam terram que est inter nemus et aquam de Rihous et nemus de Balge, sicut aqua parvi Rihous dividit et via Baiocensis, et terram et londam a via Rogerii fill i Folcheri usque ad terram Gofredi de Gasteilion, et flagam que est ante portas domus, cum nemore sicut fossetum dividit in Rihous, et septem accras terre que sunt juxta landam ex parte Baiocensi et juxta eas decern accras terre quas dedit in dedi- catione basilice de Balge, et leudum Quintini sacerdotis quitum, et molendinum qui- tum, et sextum vivarii et insulam que est inter bedum et matrem aquam, et homi- nem qui ibi manserit quitum, et advenientes ad molendinum quitos, et herbagium in bosco et in piano quitum in terra sua, et passagium porcorum suorum quitum, et ignem quitum, et ligna ad domos construendas sufficienter. Eodemque Rogerio concedente, Gaufridus Malaherba dedit eisdem militibus mansuram Radulphi filii Yvonis ; et Wiilelmus dedit apud Brichesart dimidiam accram terre quitam quam Hello tenet, et mansuram de Moleto quitam de herbagio et de igne et de pasnagio et de omnibus aliis rebus, et ecclesiam de Saon cum omnibus elemosinis eidem per- tinentibus concessit. Et Ioannes de Magnavilla apud Saon dedit tres virgas terre quitas, concedente Rogerio Bacon. Et in dedicatione ecclesie de Balge, Mahilluis mater Rogerii Bacon, donavit sextarium frumenti in molendino de Baaieio, ipso (a) Mananes, eveque d'Orleans, n£6 f (28 septembre ?), c. n85. 1. Corr. subdacano. 3i6 CARTULAIRE DU TEMPLE Rogerio donante atque concedente. Hugo de Brolio dedit supradictis militibus sextarium ordei in molendino de Saon, consensu Rogerii Bacon. Henricus de Val- badon dedit duas accras terre apud Planchere quitas, concedente Rogero Bacon. Vuimarca donavit predictis militibus unam accram terre quitam, concedente Henrico atque Rogerio Bacon. Rogerius Hune dedit unam accram quitam terre, concedente Rogero Bacon. Wi Helm us Lovel donavit unam accram terre, concedente Rogero Bacon quitam. Rogerius filius Folcheri donavit parvulum pratum in sexto vivarii quitum, concedente Rogerio Bacon. Hec autem omnia concedit atque confirmat perpetua elemosina Rogerius Bacon pro anima sua atque pro anima patris sui et pro animabus antecessorum suorum, solida et quieta ab omni seculari servitio. Hec carta facta est anno ab incarnatione Domini millezimo centezimo quadragesimo octavo. Testibus : Willelmo fratre suo, et Herberto de Aquis, atque Maltido de Moleto, Ricardo dapifero, et Bartolomeo de Torveriis, atque Helia Burgenin, Rogero Hune, Rogero filio Folcher, Willelmo filio Osmont. DXII n48, (n avril — 2 avril 1 149). Copie du xme s. : Turin, aux archives du magistere de l'Ordre de SS. Maurice et Lazare. Edite : Archives dePOrient latin II, Documents, p. 126-7 '■> Rohricht, Regesta, n° 25a. Extraits d'une donation faite par Barisan [d'Ibelin] aux infirmes de Saint-Lazare. In honore sancte et individue Trinitatis. Universis sancte Dei ecclesie orientalis filiis tarn futuris quam modernis innotescat quod Reinerus de Ramis dedit. infirmis sancti Lazari secus muros Ierusalem Quod ut ratum ac inrefragabile permaneat, ego Barisanus sigillo meo carens. . . . impressione sigilli militum qui de Templo nuncupantur, premu- nire et confirmare feci per manum domini Petri fratris atque capellani eorundem mili- tum. Hujus itaque donationis testes sunt : . . . . de fratribus militie Templi : predictus Petrus capellanus, Andreas de Muntbar dapifer ejusdem, frater Iohannes de Barris, frater Willelmus de Rocha, frater Radulfus conversus, frater Thomas Hernium, frater Lenonus et ceteri quam- plures quos enumerare tediosum foret Hec carta fuit composita et infirmis sancti Lazari per manus prememorati domini Petri, capellani et fratris militie Templi, tradita, anno ab incarnatione Domini M°G°XL0VIII0. DXII1 1 148, (11 avril — 2 avril 1149). Original : Rodez, Arch. dep. H., Fonds de Malte (Ste-Eulalie du Larzac, parch., cote n° 21; vidimus, xne s. : ibid, parchemin, cote n° 11. Les variantes de ce vidimus sont indiquees en note au has de la page). Texte communique par M. l'abbe Verlaguet (n° 4 de son Cartulaire). Anno ab incarnatione Domini GXLVIII. post M. Gonoguda causa sia a totz omes 4 que eu, Arnalz del Molnar, do et ab aquesta present 2 carta liurae 3 a Deu 4 et a te, Elias de Monbru et alz cavaliers s del Temple, ad 6 aquelz 7 que ara 8 i sso ni adenant Variantes : 1. homes. — 2. presen. — 3. liure. — 4. Dieu. — 5. cavaliers. — 6. az. — 7. aquels. — 8. aras CARTULAIRE DU TEMPLE 3l7 i sserau totas las dreituras que eu avia ni demandar podia ni mos paire ac el mas de Cauzunojol, sas totz retenemeinz K Hujus rei testes sunt : Uc Bertranz 2 e Bertranz 3 Bernartz 4 e Guillem Raimunz 8 de la Rocha, e Raimunz6 de Moraval e Peire Arnalz. Aa dos du n° 21 : Gaucenojol del Bez. DXIV 1 1 48. (n avril — 2 avril 1149). Original : Rodez, Arch, dep., H. fonds de Malte. (Le Bes, parch., cote n° 2). Texte communique par M. Pabbe Verlaguet (n° 5 de son Gartulaire). Anno ab incarnatione Domini C.XLV1II post M. Conoguda causa sia a totz omes que eu, Peire (a), abbas da Vabre, ab cosseil delz seinors de la maiso, do et ab aquesta present carta liure a Deu et a te, Elias de Monbru et abz cavaliers del Temple, ad aquelz que ara i sso ni que adenant i sserau, la meitat del deime del mas del Bez que acaptez de Bernart de Nant. Hujus rei testes sunt : Bernartz de Rochafort, prior de Condabriac, e Guillems de Gerveira e Raimunz Guilfres de Vendolovas. DXV 1 148, lundi 19 avril. Copiedn xnes. : Avignon, Biblioth. municip. Cartul.de Richerenches, ch. v fol. 33. Edite : MiB Ripert de Monclar, op. cit., n° 57, p. 58. Bertrandus de Solorivo quod male decognoverat bene emendavit. Post duos annos vero et dimidium hanccartam (b) Bertrandus supradictus fratribus domus de Richarensis edixit, unde plura conquirencia aut quesitura fratres milicie adversus vel super eum concitaverunt. Qua de causa is ipse Bertrandus, humilis et orans domui de Richarensis et fratribus venit, dicensque se illud supra edictum ver- bumemendavisse.Propterea,UgodeB(olbotone)etego,RostagnusS.etego,Bernardusde Boazone, rogati r. supradicto Bertrando, castro quod vocatur Soloru, juxta illud venimus et hanc supradictam cartam omni bona voluntate ipse B(ertrandus) et uxor ejus, Lucia, et filii eorum, Ripertus, Laugerius, Raimundus, Willelmus et Petrus, omnes pariter, laudaverunt et concesserunt et in manu Rostagni (fol. 33vo>) capellani hanc cartam sic tradendo, illi supradicti posuerunt. Hoc autem vidit et audivit et testificabitur semper Geraldus de Balmis, similiter Bertrandus de Bolboto, Petrus Willelmi sacer- dos, Raimunz Lautauz, Petrus Male doctus, Arnulfus, frater ejus, Petrus Tornez, Pon- cius Imberti, Bertrannus Aalberti, Bertrandus de Stannol, Petrus Bertrandi films Willelmus Geraldi, Poncius Viaers. Hanc autem emendacionem fecit Bertrandus et uxor ejus et supradicti eorum filii, anno 11 quo rex Francorum, Lodoicus nomine, cum exercitu suo ultramarinis parti- bus transmeavit, feria ii%x°iii°. kalendas mai, luna xxa vita. anno ab incarnato Domini M°G0XL0.YIIl° Rostagnus, rogatus a supradictis, scripsit. (a) Pierre abbe a Vabres parait n46, n48, n54- — (b) Gf. ch.CCCLX. Variantes : 1. retenementz. — 2. Bertrans. — 3. Bertrans. — A. Bernatz. — 5. Raimonz. — 6. Raimonz. 3i8 CARTULAIRE DU TEMPLE DXVI 1 1 48, 26 avril. Original ; Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, pag. n° 200. In Dei eterni nomine. Ego, Raimundus Bernardi de Gurb, simul cum uxore mea, Saurina et cum filiis nostris, Bernardo Raimundo atque Berengario, dona tores sumus Deo et milicie Iherosolimitanepro remedio animarum nostrarum etparentum nostro- rum, honorem quern abemus in comitatu Ausone, in parroechia Sancti Stephani Granolers, videlicet fexa una que est ad ipsas Doins ? quern habet Bernardus pro nobis, et advenit nobis precMcta fexa per voces parentorum nostrorum sive per qua- licumque voces. Abet autem prelibata fexa affrontationes a parte orientis in honore ipsius milicie, a meridie in feragenal de Guillelmi Gomba ; a parte occidentis in ho- nore jam dicte milicie, a parte vero circi in rego de Doins qui discurrit a prato et in ipsa tenedo quern tenet Guillelmi Gomba ; bajuliam quam ibi requirebamus, simili modo, difinimus sepedicte milicie pro remedio animarum nostrarum et parentum nostrorum. Et pro hocdono accipimus ab ipsis militibus unum alsbergot bonum et unas bradoneras, et nos semper erimus adjutores et defensores et taciemus illis gua- rentiam contra cunctos homines. Actum est hoc vi kalendas mai, anno xi regnante rege Ledovicojuniore.Si quis hoc frangere voluerit, in duplo componat. Sig^num Raimundus Bernardi ; Sig^num Saurine; Sig^num Bernardi; Sig^m Raimundo ; Sig^num Berengarii, nos qui ista karta fecimus et firmamus firmarique rogavimus. Et ego jamdictus Raimundus Bernardi, cum jam dicta uxore mea et cum prescrip- ts filiis meis, hoc donum et anc evacuationem facimus tibi, Berengario de Sancto Vicencio, magistro milicie, tibi et omnibus successoribus tuis in perpetuum. Sig^m Petri Geraldi clerici. Guillelmus levita qui hoc scripsit cum inbis lineis additis post firmatores, die et anno quo ^ supra. Copie du xine s., Perpignan, Arch, dep., Cartulaire du Mas-Deu, n° 338, fol. 194'0. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais, dans la semaine religieuse du diocese de Perpignan. 1886, p. 3o4. Notum sit omnibus hominibus, presentibus atque futuris, quod Guilelmus de Monte Eschivo, et Bernardus, fratermeus, diffinimus tibi, Arnaldode Angnils, unum mansum,etad miliciam Templi, per alodem franchum et liberum. Et est ipsum man- sum in comitatu Rossillionis in termino Sancte Marie de Agnils, in locum vocitatum Ganganel Sic diffinimus suprascriptum mansum tibi, Arnaldo, et ad milites Templi, cum exitibus et regressibus suis vel (fol. 19Uyo) terminis vel afifrontacionibus quam ad ipsum mansum pertinet, ut habeat cavalleriam omni tempore. Et ut meliorem fir- mitatem obtineat, accepimus pro ista diffinicione triginta et duos solidos de Russel- l(ione) de manu Arnaldi. Et nos diffinimus, evacuamus, pacificamus, modis omnibus, derelinquimus per nos et per omnem nostram (plane). Si quis contra hancscripturam diffinicionum venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit, set in duplo componat. Et est manifestum. DXVII 1 148, 27 mai. CARTULAIRE DU TEMPLE 3i9 Actum est hoc vi°. nonas (a) junii, anno M#.C°.XL.VIH° ab incarnacione Xpisti, regnante Lodovici regis. Sig^num Guilelmi ; Sig^num Bernardi, frater ejus ; Sig^num Geralda, nos pariterqui hancscripturam diffinicionis fieri fecimus, firmavimus et testes firmare rogavimns. Sig^num Raymundi Raffard. Sig^num Guilelmi de Agnils. Sig^num Petri Stephani. Gaucbertus, presbiter, rogatus, scripsit, cum literas rasas, in m* linea et literas suppositas in duobus locis, sub die et anno ^ quo supra. Original ; Barcelone, Arch. Cor. Arag. R. Bereng. IV, 2o3. In Xpisti nomine. Ego Guillelmus de Balaniano et conjux mea, Duicia, propter Deum et remedium animarum nostrarum ac parentum nostrorum damus domino Deo et milicie Iherosolimitaneunam peciam alodii franchiquam habemusin comitatu Ausone et parroechia Sancti Fructuosi de Balaniano, et affrontat ab oriente in alodio sancte Marie Stagni,de meridie in alodio sancti Petri vici, de occideo in alodio deipsaalber- geria, de circi in alodio Guillelmi de Passarello et Bernardi de Riera : quantum habe- mus et habere debemus infra istis afrontationibus, totum presentialiter prenominate damus militie et de nostro jure in potestate illius mittimus ad illorum voluntatem faciendam a modo et in evum. Et si quis hoc donum disrumpere volueritfacere, nullo modo possit set primitus ira Dei incurrat et alumnibus sancte Dei ecclesie segrega- tus sub anathema maneat donee predicte mansioni et ejus militibus satis utsacriiegus faciat et coactus in triplo illis componat et in antea hoc donum omni tempore ma- neat firmum. Actum est hoc v kalendas junii anno xi regni regis Ludovici junioris. Sig^num Guillelmi, Sig^num Dulcie, qui hoc donum fecimus et firmavimus et fir- mari fecimus. Sig^num Guillelmi, Sig^num Bernardi, Sig^num Petri, Sig^num Rai- mundi, Sig^num Poncii, Sig^num Ermesinde, Sig^num Guillelme, nos filii et filie pre- dictorum datorum qui hoc laudamus et firmamus. Sig^num Petri de Aquilar, Sig^num Guillelmi de Edris, Sig^num Petri Berengarii Sancti EugnL Berengarius scriba qui hoc scripsit cum litteris supra positis in mi linea die et anno quo supra. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag. R. Bereng. IV, perg. ; ao4 charte partie par le haut. Sciant cuncti presenter atque futuri quod ego Petrus de ipsa Ruira et Berengarius Sancti Vincentii milites militie Templi Iherosolimitani, consilio et voluntate fratrum nostrorum excomutamus tibi Guillelme de Balaniano et conjugi tue Dulcie et tote vestre projeniei ipsurn mansum qui est in perdita parroechia Sancti Fructuosi quern yos usque nunc tenuistis in pignore, ex quorum manu nos redemimus quern vobis nunc excomutamus cum omnibus suis terminis et affrontationibus et cum ingressibus et regressibus suis, propter ipsam condaminam quam habetis in parroechia predicta Sancti Fructuosi secus Podiolrig et affrontat ab oriente in torrentem Yallis Orsaria qui descendit de prato Stevanello de meridie in strata per qua pergitur de Podiolrig ad Sanctam Golumbam, de occideo intus in rivum de ipsa Nod qui descendit per ipsa barbota, de circi in alode qui fuit Mironis Rigualli et suorum heredum. Quantum iste DXVIII 1 148, 28 mai. DXIX n48, 29 mai. (a) Forte corr. kalendas. 320 CARTULAIRE DU TEMPLE affrontationes includimt, totumego Guillelmus et conjux mea Dulcia vobis jamdictis ettote militie vestre mansioni excomutamus ad vestrum proprium et francum alo- dium cum ingressibus et regressibus suis, propter predictum mansum quern vos nobis liberastispresentialiter ; et nos similiter vobis liberamusprenomina tarn condami- nam per excomutationem quam fecit Petrus Raimundi de Taradello Berengario Ermen- gaudi patri meo, propter ipsum mansum quern illi pater meus dedit in terminio cas- tri de Kazano, sicut est scriptum in carta excomutationis quam ego vobis dedi ; est autem predicta condamina alode francum. Siquis autemistam nostram excomutatio- nem in aliquo infregerit quiquid infregerit, in quadruplum restituat etin antea firma et stabilis permaneat, que est facta mi kalendas junii annoxi regni regis Ludovicij unio- ns. Sig^num Petri de ipsa Ruira, Sig^num Berengarii de Sancto Vincencio. Sig^num Guilielmi de Balaniano, Sig^num Dulcie, nos qui hanc excomutationem fecimus et firmavimus et firmari fecimus. Sig^num Guilielmi, Sig^num Bernardi, Sig^num Petri, Sig^num Raimundi, Sig^num Poncii, Sig^m Ermenendis, Sig^m Guillelme, nos filii et filie qui hoc laudamus et firmamus. Sig^m Petri de Aquilar, Sig^m Sig^num. Berengarius scriba qui hoc scripsit die et anno ^ pro supra. DXX n48, (i-3o) juin. Copies du xve s. : Lisbonne, Arch, da Torre do Tombo, don Alvarez 234, fol. glvi ; du xvi's. : ibidem, Bibl. nat., ms. 736, fol. ccxcviir°-ix. In era MaCaLXXXaVIa, mense junio,orta fuit controversa inter magistrum Galdinum et Godinum Godiniz, ex quadam hereditate que est in ripa Aliste, in loco quern apel- lant Baucamala. Godinus Godiniz dicebat hanc hereditatem esse suam. Magister Gal- dinus dicebat earn esse de domo Templi que est in Bracharensi civitate. Super hoc convenerunt in Bracharensi capitulo, et dederunt sibi fideles, per manus quorum starent ad inquisionem, Petri prioris Bracharensis et Gomizonis archidiachoni, et Petri Odori archidiachoni, et Vedasci archidiachoni, et Pelagii sacriste. Isti prenomi- nati, et a magistro Galdino et a Godino Godiniz rogati, fecerunt inquisitionem de predicta hereditate, et adjudicaverunt earn magistro Galdino et domui Templi. Qua- propter ego Godinus Godiniz, quia judicio predictorum inquisitorum prenominatam hereditatem juste a misi, et quoniam magistro Galdino dederam fratrem meum Pela- gium Godiniz, per manumcujus starem adpredictam inquisitionem, dimitto predicta m hereditatem magistro Galdino et domui Templi ; et si deinceps eos de predicta here- ditate inquietavero, quatinus dem eis quingentos solidos et insuper quantum in pre- fata hereditate quesivero, in duplum componam. Ego Godinus Godiniz hoc scriptum tibi, fratri Iohanni, qui predictam domum Templi custodis et regis, propria manu roboro. DXXI u48, mardi 22 juin. Copie du xne s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A de Douzens, ch. 139, fol, io2v°-io3r°. In nomine Dei, Patris omnipotentis et Filii ac Spiritus sancti. Ego, Petrus Aimiri- cus de Goncas, et lordana, uxor mea, infantesque nostri, et ego, Petrus Aimerici, nepos jamdicti Petri Aimerici, donamus atque laudamus domino Deo et honestissime Templi lherosolimitani militie et vobis, Berenguario de ipsa Rueria, servo atque mi- nistro militie predicti Templi, et vobis, Arnaldo de Surniano et Arnaldo de Barbai- CA.BTULAIRE DU TEMPLE rano, fratribus Templi prenominati omnibusque ejusdem Templi confratribus, tam presentibus quam futuris ibidem Deo servientibus, unam faxam terre nostre cum ipsa aqua que infra illam faxam est, in terminio de Cabmonfc, juxta flumen Olvei, citra ambabus ripis ejusdem fluvii, cum omnibus edificiisque ibi sunt, et affronta de altano in honore infantum Bernardide ipsaTurre, de meridie in honore Sancti lohannisVallis Seguerii, de cercio in honore jamdicte militie Templi, de aquilone usque in termi- nio de Malvas. Quantum infra prenominatas afFrontationes in terra vel in aqua aut in hedificiis habemus et habere debemus, (fol. 103) totum sine ingnanno damus domino Deo pro alodio et jamdicte militie Templi ac omnibus confratribus ejusdem loci, ad omnem voluntatem eorum faciendam, pro remissione peccatorum nostro- rum, et propter amorem domini nostri Ihesu Xpisti adipiscendum. Sicut superius est scriptum, sic prenominatum donum firmum ac stabile in perpetuum maneat. Sed si ibi molendini draperii edificati fuerint, nostros proprios drapos nostre domus ibi sine pretio sint parati si nobis necesse fuerit, et ibi nullo modo deinde aliquid licen- ciam requirendi habeamus. Si vero homo aut femina ipsum donum vobis anparave- rit, erimus inde vobis leguales guirenti et omnibus confratribus predicti Templi. $ Petri Aimerici et Iordana, uxoris ipsius,ac infantum eorum, et Petri Aimerici junio- ris predicti, qui hoc donum fecerunt et istam cartam laudaverunt. De hoc dono sunt testes : Pontius fa), Garcassonnensis episcopus, etRaimundus de Villa Sicca, Sancti Nazarii ecclesiecanonicus, et Raimundus de Podio,et PetrusRegina ac Gillelmus de Peirola, in presentia quorum hoc donum fuit factum. Arnfajldus1 de Glairano hoc scripsit jussione Petri Aimerici et Iordana, uxoris ejus, ac Aimerici, eorum filii, jussuque prenominati Petri Aimerici junioris ac predictorum testium, in feria, x kalendas julii, regnante Lodovico rege, anno millesimo G.XLVIII incarnatio- nis Dominice. DXXII n48, 25juin. Copie du xhi* s. : Perpignan, Arch. d£p., Gartulaire du Mas-Deu, n° 345, fol. 197™ Edite : Allart, Cartvdaire Roussillonnais, dans la Semaine Religieuse du diocese de Perpignan; annee 1886, p. 33. In nomine Domini. Ego, Arnaldus de Ainils, et uxor mea, Stephania, et infantes nostri, Guilelmus Iordani et Bernardus Sancti Egidii, nos pariter difflnimus et eva- cuamus et jachimus domino Deo et milicie Templi Salomonis et militibus Xpisti, presentibus et futuris, ad ipsum locum pertinentibus, omnes nostras voces et omnes nostros dretatges quos habemus et habere debemus in campo de Vitrerio, qui est in termino Yille Mulache et in adjacencia Sancti Iuliani. Affrontat autem prescrip- ts campus de oriente in comba deAqua, de meridie et de occidente in strata publica, de aquilone in campo Dalmacii. Item, difflnimus et evacuamus et jachimus prefate milicie 1 columbarium cum duabus mansionibus quas habemus intus in villa Mula- cha prenominata, cum exitibus et regressibus et cum illis affrontacionibus, sine omni enganno. (a) Ponce, eveque de Carcassonne, 11 4a *{• fevrier 1 159. i. Le texte porte Arnldus. Cartulaire du Temple Si 322 CARTULAIRE DU TEMPLE Quantum includunt jamdicte nnor affrontaciones prescripti campi, sic diffinimus et jachimus et evacuamus domino Deo et prefate milicie, sicut superius resonat, cum exitibus et regressibus et cum suis terminis et cum suis pertinenciis, insimul cum predicto columbario et prefatis mansionibus, sine omni enganno, propter sol(i- dos)xx ex denariis Rossell(ionensium), quosdedit nobis Ripertus,in karitate Dei, qui est servus et minister militibus Xpisti. Et est manifestum. Si quis contra istam cartam diffinicionis et evacuacionis et jachicionis venerit ad irrumpendum, non hoc valeat vendicare quod requirit, set componat in duplo cum sua melioracione ; et in antea firma et stabilis permaneat semper. Actum est hoc vn° kalendas julii, anno ab incarnacione Domini M°G0XL°YIII0, reg- nante Lodoyco rege, xi° anno. Sig^num Arnaldi de Ainils ; Sig^num Stephanie ; Sig^num Guilelmi Jordani; Sig^num Bernardi Sancti Egidii, infancium eorum, qui istam cartam diffinicionis et evacuacionis et jachicionis fieri jusserunt, firmaverunt et testes firmare rogaverunt. Sig^num Scarboti. Sig^num Petri Sancte Marie. Sig^num Berardi Amalvini. (fol. 198) ►JnPetrus monachus et sacerdos, rogatus, scripsit, die et anno quo supra. DXXIII [n48], a5juillet. Orig ina I: Rodez, Archives departementales, H. Fonds de Malte (Montels de Saint- Sernin, cote no 3). Texte communique par M. l'abbe Verlaguet (no 8i de son Cartulaire). R(amun) del Soler. Ramun del Soler, a sa fi, dona laohnor de Grargas a Deu et asancta Maria et als cafalers del Temple de Ierusalem la onor que li ala deupteno, et aquesta ohnor laisa per Deu, e pers'anima, e per sus parentos. E Ramun del Soler, a sa fi, fo recebuts per fraire del Temple ; e Stefena, la sua sor, e sei efains laudo e la dono per be e per fe, senes tota retenccuda, e fe o a veucendad'en Ponscodel Gaslar. Signum Ramun Gui. $ Peire Bernat Rula. $ Guilem lo fil Ponco del Gaslar. Peire del Riu la vi far. Bernat Ramun de Gurvala la vi far. Aquesta carta fe far Ramuns Peire e Guilem del Pog, sos fraire, e Poc de Ludenco, luna quinta in mense julii, octavo kalendas au- gusti. DXXIV n48, lundi 26 juillet. Copie du xii* s. : Cartulaire A. de Douzens, charte 5g, fol. 4oTO et 4i,tf. In nomine Domini. Ego, Berengarius de Prato, donator sum Deo et militie Templi Salomonis Iherosolimitani et vobis, ministris ejus, Petro de Roeira et Berenguario ceterisque confratribus vestris in predicta militia Deo servientibus, presentibus atque futuris ; dono vobis meam quintam partem de ipsa moleria quam habeo cum fratribus meis in terminio Sancti Germani, in loco vocato Rocha Rubia. Sicut in ipsa moleria meam quintam partem habeo (fol. Ull0jet habere debeo, sic illam vobis dono ad habendum et possedendum vestramque voluntatem perpetim fatiendum sine inguanno, nullamque ibi retinenciam fatio, nisi tantummodo quod si molinos fecero GARTULA1RE DU TEMPLE in predicto terminio, in ipsa riparia Aude, fatiam inde excidi molas ad opus ipso- rum meorum molinorum. Hoc autem fatio propter amorem Dei et remissionem pec- catorum meorum adipiscendamque vitam eternam, amen. $ Berenguarii de Prato, qui sic istam cartam firmavit. $ Guillelmi Mancip ; $ Arnaldi filii Guila ; $ Guiraldi et Raimundi, fratrum predicti Berenguarii. Arnaldus de Magriano scripsit vice magistri sui, Guillelmi Adaulphi istam cartam dictantis, jus- sione predicti Berenguarii de Prato, anno millesimo G.XL.YII incarnationis Domi- nice, vn kalendas augusti (a), feria n, regnante Lodovico rege. DXXV u48, lundi a aout. Orig. : Toulouse, Arch. dep. de la Haute-Garonne, fonds de Malte, Pezenas, 1. 19, no 3a (Magalas). Anno ab incarnatione Domini M°C0XL°YI1I, hec carta facta est. Ego, Bernardus Moreira de Fonzilione et ego, Bernarda, uxor illius, nos simul in unum per nos et per omnes nostros, per bonam fidem, sine omni inganno et sine ullo retinemento, cum hac carta donamus offerimus et per alodium tradimus domino Deo et confratri- bus militie. Templi presentibus atque futuris et tibi, Ugoni de Pedenacio, in manu tua, ad habendum et tenendum in perpetuum totum quartum de totis illis olivariis que. modo sunt et in antea fuerint in nostro malolio de Podio Gauterio, quod vocant Clausum, et est nostrum alodium. Et hoc facimus pro amore Dei omnipotentis et pro hereditate atque redemptione nostrarum animarum et infantum nostrorum et totius nostra propinquitatis. Testes hujus rei sunt et videntes : Petrus Micahele de Ponzilione, et Bernardus Micahelis, etStephanus dePabirano, et Raimundus Airaudi, et Deodatus de Portali. Scripta fuit hec carta mi0 nonas augusti, feria na, Lodoycho regnante. Mandato pre- dicti Bernardi Moreira et uxoris sue Bernarde et omnium testium predictorum, Berengarius scripsit in Magalato, B. DXXVI 1 148, mardi 10 aout. Original : Toulouse, Arch, dep., fonds de Malte, Pezenas, liasse 19, n° 7 (Tourbes). In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, anno ab incarnatione ejus M°G0XL°VII. Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus quam futuris, quod ego, Willel- mus Pelagoz, et ego Poncius, frater ejus, et ego Maria, uxor ejusdem Willelmi Pelagoz, per nos et per omnes nostros, per fidem et sine inganno et absque omni retentu vendimus, guirpimus et tradimus cum hac carta domino Deo et militie Templi Salomonis Ierosolimitani et vobis, fratribus ejusdem militie, scili- cet Petro de Monte Lauro atque Ugoni de Pezenaz et aliis fratribus ejusdem militie, presentibus et futuris, vendimus vobis unam peciam de terra per alodem in ter- minio de Torves, que affrontat a circio in terra ejusdem militie, de meridie in terra que fuit Poncii Petri de Torves. Et estverum quod vos, predicti fratres Templi, dedistis nobis, venditoribus jamdictis, pro comparatione ipsius terre xxxa solidos (a) En n47, le 26 juillet est un samedi. 3a4 CARTULAJRE DU TEMPLE biterr^nses bonos et percurribiles, dequo precio nichil aput vos remansit in debito. Et hoc facimus cum consilio Raimundi Matfredi, fratris nostri, qui hanc venditionem nostram voluit etlaudavit fratribus mili tie Templi. Predicta terram habeant semper et possideant fratres Templi ad faciendam to tarn voluntatem suam. Scripta fuit h§c carta mi idusaugusti, feria ma (a) regnante Lodoyco rege. Hujus rei sunt testes et videntes : Poncius Vitalis, et Willelmus Faber atque Geraldus de Porta Ventosa. A predictis venditoribus mandatus, Petrus Vitalis scripsit. DXXVII n48, mercredi (4-a5) aout. Copies du xn* s. : Paris, Bibl. INat., Gartul. des Tempi, de Roaix, latin 11082, fol. 39EO-39TO ; mss. d' Avignon, fol. 55 Edite : Abbe U. Chevalier, Gartul. des Hospitaliers etdes Templiers, p. 68, n° no. Raimundus Ato et frater eius dederunt Deo et fratribus Templi quod contrapellabant de decimis territorii de roais. In nomine sancte et individue Trinitatis. Presentium ac sequentium1 comperiat viro- rum noticia, quoniam ego Raimundus Atonis et frater meus Ugo Atonis, ut Deus et dominus noster Ihesus Xpistus iniquitatibus nostris veniam largiatur et regni celes- tis 2 animas nostras et parentum nostrorum consortes efficere dignetur, quicquid 3 in decimis §cclesi§4 Beat§ Mari§ de Roais et in toto ejusdemdomus territorio contrapel- labamus, quoquomodo vel quacumque ratione 5 nos in illis decimis aliquid habere sperabamus,totum et ex integro nunc et inperpetuum Deo et fratribus Templi Ieroso- limitani et domui de Roais dimittimus 6 et omnino relinquimus; ut autem h§c nostra dimissio stabilis et quieta apud numeratos fratres semper remaneat, xxx solidos probate Melgoriensis7(7of. 39yoj veteris monetea memorato Ugone de Bolbotone 8 caritatis gra- tia accipimus, in 9 cujus manu voluntarie supradictam decimam relinquimus. Prete- rea pro ipsa ista convenientia 10 quicquid ab hac hora in antea in toto jamdicto terri- torio fratres de Templo tarn presentes quam sequentes adquirere potuerint, totum illud 11 laudando relinquimus et in pace dimittimus, quoniam nichil ab eis ultra requiremus. Facta guirpitione 12 sive dimissione hujus decimarie anno ab incarnato Domino 18 M°CBXL°VlII\presente etconlaudante Berengario Yasionensi14episcopo(a), Raimundo de Podio, Guillelmo 1S Raimundo de Sableto, Bocheriode Seccureto 16,Arnaldode Albu- zone 17> Amalrico de Sancto Verano, Laugerio Grallia, Petro Marino, Petro capellano de Roais, et Raimbaldo 18 qui ejusdem domus curam habebat de Roais. Scripta carta ista in domo de Richarencis ^niense augusto. feria mita in presentia 3 Arnaldi sacrista Aurasicensis §cclesi§. (a) En 1 147, le 10 aout est un dimanche. — (b) Berenger ev6que .de Vaison in3 f- 1172. Variantes : 1. sequencium. — 2. celestis. — 3. quidquid. — 4. ecclesie. — 5. racione. — 6. dimiti- mus. — 7. Melgoiriensis. — 8. Borbotone. — 9. et. — 10. ista ipsa convenencia. . — 11. illius. — 12. guirpicione ista. — i3. Salvatore. — i4- Vasensi. — i5. Willelmo. — 16. Segureto. — 17. Albuc cone. — 18 Raibaldo. — 19. Richarensis. — 20. per manum. CARTULAIRE DU TEMPLE 325 DXXV1II n48, samedi (7-28) aout. Copie du xn# s. : \vignon, Bibiioth. municip. Gtfrtul. de Richer enches, XXX, fol. 18 T0. Edite ; M" de Ripert-Montclar, op. cit., n° 3a, p. 34-6. Armandus de Bordellis et frater eius, Geraldus, dederunt fratribus de Templo magnam terr am unam in brempto. Hoc scriptum perficimus quatinus presentibus necnon et sequentibus, significare valeamus quod in ipso inseramus. Prudencium ergo virorum agnoscat nunc et sem- per universitas et nulla umquam in anteaannorum vel temporum delerepossit vetus- tas, quod nos, ego videlicet Armandus de Bordellis et frater meus, Geraldus de Viva- riis, ut Deus et dominus noster Ihesus Xpistus nobis et parentibus nostris peccata nostra remittat et celestis regni heredesconstituat3cum voluntate et laudamento Wil- lelme, amitte nostre de Tauliniano et fiiiorum ejus, Bertrandi, Poncii Gontardi, et Piiestorti, donamus et perpetua concessione concedimus Deo et beate Marie et domui fratrum de Templo Salomonis et fratribus Deo famulantibus in domo de Richaren- chis, (fol. 19) tarn presentibus quam sequentibus, quandam magnam petiam de terra pratali in territorio de Bremto. Terminatur hec terra ab occidente ilia via que exit de silva et tendit usque ad Molars et a Molars usque ad terram Rostagni de Sabrano, usque ad Petram Brunam. Sicut istis terminis hec terra concluditur, sic illam vobis, fratres de Richarenchis, libere, sine omni retinimento, concedimus et in manus Ugo- nis de Bolbotono, magistri domus de Richarenchis, donamus et laudamus ; et in ipsa terra, multis videntibus et circumstantibus, ego, Armandus, in plenariam possessio- nem mitto et de caballo meo descendens, me et omnem meam progeniem deinvestio et vos, Ugonem de Bolbotone et Raimbaudum de Roais, plenarie investio, et in ipsa terra pro configendo termino manibus fodere meis volo. Ut autem hec nostra et eter- nalis laudacio apud vos et vestros remaneatperpetuo,equum obtimum precio cum soli- dorum a te, Ugone magistro, accipio. Feci autem donacionem istam in ipsa terra de Bremte, supradictis fratribus presen- tibus et conlaudantibus. Helisiarius de Avisano, Upecus, Poncius de Ulmo de Avi- sano, Ademarus Arnaldus de Bordellis, Bertrandus de Bolbotone, Geraldus de Avisano, Gaucerandus de Avisano, Ysoardus de Avisano, Ugo Bast de Avisano, Nicholaus de Gusanz et armiger suus, Raimu[n]dus, Poncius de Burgo, armiger Ugonis de Bol- botone, venientes (fol. 19yo) autem ad ecclesiam beate Marie de Richarenchis, coram universis fratribus ejusdem domus, clericis et laicis, super altare beate virginis Marie dexteram propriam ponens, hoc donum iterum laudando firmavi. Testes hujusdona- cionis in ecclesia facte isti sunt : presbiter frater Petrus, capellanus de Roais, presbi- ter Petrus, capellanus de Richarenchis, et Willelmus presbiter Diensis et cappelia- nus, frater Gillelmus Bruneti, frater Ymbertus de Sallerto, frater Stephanus Pellice- rius, frater Petrus de Bellomonte, frater Anno. Facta donacione ista anno ab incarnato Salvatore M°.C0.XL°.VIII0, mense augusto, feria vn% presente Arnaldo, Aurasicensi sacrista,qui hanccartam scripsitin ipsa eccle- sia, rogatusa fratribus ejusdem domus. 336 CARTULAIRE DU TEMPLE DXXIX 1 1 48 , samedi (7 — 28) aout. Gopie du xne s. : Avignon, Bibi. municip. Cartul. de Richerenches, fol. 6aT0. Edite : M" de Ripert-Montclar, op. cit., n° 91. De Armando de Bordello. In nomine Domini. Ego, Armannus, et frater meus, Geraldus de Vivariis, cum volun- tate Willelme, amite mee de Tauliniano et filiorum ejus, B(ertrandi), Pontii Gontardi et Pelestorti, donamus Deo et beate Marie et fratribus de Templo et domui de Richa- renchis, quandam peciam de terra pratali, in territorio de Bremte. Terminatur hec terra ab occidente de ilia via que exit de silva et extendit usque ad Molars et ad Molars usque ad terram Rostagni de Sabrano, versus meridiem ; ab oriente autem a terra Rostagni de Sabrano usque ad Petram Brunam. Sicut istis terminis hec terra conclu- ditur et terminatur, sic illam vobis, fratres de Richarenchis, sine omni retenimento, concedimus et in manus Hugonis de Borboto donamus et laudamus, et in ipsa terra, multis videntibus, ego Armannus in plenam possessionem mito, et de caballo meo descendens, me et omnem meam progeniem deinvestio, et vos, Hugonem de Borbo- tone et Raimbaudum de Roais, plenarie investio, et in ipsa terra pro configendo ter- mino manibus fodere meis volo. Ut autem hec donatio firma permaneat, equum opti- mum precio ctum solidorum a te Hugone accipio. Feci autem donationem istam in ipsa terra de Bremte, supradictis fratribus presentibus et conlaudantibus. Eiisiarus, Upecus de Avisano, Ponsde Ulmo, Ademarus Arnaldus de Bordelz, B(ertrandus) de Borboto3 G(eraldus) d'Avisa, Iaucerannus d'Avisa, Isoardus d'Avisa, Ugo Bast d'Avisa, N(icolaus) de Guzans et armiger suus, Raimundus Pons de Burgo, armiger Ugonis de Borbot©, venientes autem ad ecclesiam beate Marie de Richarenchis coram uni versis fratribus ejusdem domus, clericis et laicis, super altare beate Marie dexteram propriam manum ponens, hoc donum iterum laudando firmavi. Testes sunt pres-(7b/. 63Jbiter frater Pe(trus) capellanus de Roais presbiter, Petrus, capellanus de Richarenchis, et W(illelmus) presbiter Diensis et capellanus, frater W(il- lelmus) Bruneti, frater Imbertus deSalleto, frater Stephanus Pelliparius, frater Petrus de Bellomonte, anno Domini M. G. XL. VIII, present! A(rnaldo) Aurasicensi sacrista, qui hanc cartam compusuit in ipsa ecclesia, rogatusa fratribus ejusdem domus. Hoc fuit factum in menseaugiisto, feria vn\ DXXX 1 1 48, jeudi (2— 3o) septembre. Copie du xii© s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richerenches, XLI, fol. 25. Edite : M" de Ripert-Montclar, op. cit., n° 43, p. 45-46. Geraldus de Balmis et fratres eius dimiserunt quod demandabant in manso de Balmis. Divinis et humanis precentum est legibus, ut donaciones, vendiciones sive quelibet transacciones scriptura posteris notificentur. Notum itaque fiat omnibus hominibus quoniam nos duo fratres Raimundus et Willelmus de Balmis, Iherosolimam, propter peccatorum nostrorum indulgenciam,ire volentes et omnem maliciam deponere desi- icr&t wXsr~i ftrmatimtr. ?<*w {vX>ut\*C.~i C uittni cm tu \Xicwr~i <& chA&«r\,M carta &nv(tt~. t«i4m<» ttufl^ I m tumm^Amtnt Hhuvft.tfgo Aim cpaaA nttnfzttcv A$vnxmAno -i pit Vttw ui$%yLMtv\r&e**%nrw. cownfy ' tifcatty fwwf. i>. In nomine Domini nostri, lhesu Xpisti, ego, domina Mateldis, et ego, Arnaldus Ferrandi, Alius ejus, et Alissendis, soror mea, ac Girbertus, nepos meus, damus et dimittimusatquediffinimus domino Deo etonestissimemili tie Templi Iherosolimitani, et vobis, ministris ejusdem Templi, Petro videlicet de Roeiraet Berengario ceterisque confratribus vestris, in ipsa militia Deo servientibus, presentibus atque futuris, dona- musitaque vobis et laxamus hac diffinimus totum ipsum honorem quern habemus et habere debemus vel juste aut injuste requirebamus in villa de Gurtes etin terminiis ipsiusetintermi-(/o/. 4610JniisdeAliairons, homines videlicet etfeminas, mansosetman- siones, terras et ortos, prata, pascua ac terremerita, boscoset guarriguas, aquas acripa- rias, cum exitibusetreditibus eorum, census et usaticos et bajulias atque alberx totum- que aliut quantum in predictis terminiis vel locis habemus et habere debemus vel requirebamus aut homo vel femina per nos ; totum absque omni retinentia nostra et sineulla reservatione nostra, damus, laxamus atque omnibus modis diffinimus omni- potent! Deo et beate Marie etjamdictemilicie Templi et vobis predictis atque confratri- bus vestris presentibus atque futuris, ad habendum scilicet ac possidendum vestram- que voluntatem in perpetuurn fatiendum. Et si omo aut femina istud donum vobis amparaverit et istam donationem vel diffinitionem frangere vel irrumpere voluerit, erimus inde vobis guirenti, sine vestro inganno, et tenere et habere hoc vobis feceri- mus omni tempore sine vestro inganno. Hoc autem (fol. i6ro) facimus propter amo- 328 GARTULAIRE DU TEMPLE rem Dei adipiscendum et pro salute animarum nostrarum ac parentorum nostrorum et lit omnipotens Deus nobis et illis vitam eternam ac remissionem peccatorum nos- trorum concedat,amen. Verum est autem quod propter hoc accepimus de elemosinis prefate militie xxx solidos Ugonencos octenos, ut sic ista carta firma et stabilis permaneat omni tempore, quam laudamus et confirmamus et a subdictis testibus confirmari rogavimus. Hoc donum et hec difflnitio fuit facta in presentia domni Pontii (a), Carcassonen- sis episcopi, et Willelmi de Sancto Felice, Garcassone vicarii, et Ugonis Escafredi et aliorum multorum proborum hominum, in villa de Alairaco. De jam dicto dono et diffinitione sunt testes : Bernardus de Tremals, ecclesie Sancti Nazarii Garcassone canonicus, et Raimundus de Palaiano, et Pontius de Pomar, et Bernardus de Pomar, et Arnaldus de Pomar, et Arnaldus Gaufre-f/o/. 17)di de Garcassona, et Ysarnius de Gaulencs, ac Sicfredus, Alius Paiesa de Pomar, qui omnes rogati hanc cartam firma- verunt. Arnaldus de Glairano hoc scripsit jussione supradictorum donatorum ac predictorum testium, m. feria, xi. kalendas octobris, regnante Lodovico rege, anno millesimo GXLVIII. incarnationis Dominice,. DXXXII 1 1 48, (i— 3o) octobre. Copie du xin* s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. 5,663, pages 74-5, n° 182. In Dei nomine. Hec est carta donationis quam facio ego Ponz ad obitum mortis, ad illos seniores de Templo Domini de Iherusalem. Et erant presentes in Osca, de illis senioribus, dompnus R(aimundus) deCastelnovo et dompnus Bernardus de Salvi. Libenti animo et bona voluntate dono et concedo et confirmo, cum consilio et amore de mea matre, ad illos seniores tota mea parte que michi pertinet de illo campo, quam nos habemus in Osca, et est ad illas Eras, deforas illas portas, prope illo algafir de Alquibla. Et ego dompna Giralda mulier Iohannes de Montpestler, cui sit requies, dono et concedo, pro mea anima et de meo bono senior don Iohannes, et anima de meo filio don Ponz, cui sit requies, et anime parentum (page 75) meorum, ilia mea parte de isto campo supradicto ad illos seniores de Templo. Similiter ego dompna Boneta, filia dompnus Iohannes, dono et confirmo tota mea parte quam michi pertinet de isto campo supranominato, ad illos seniores de illo Templo, et accepi inde precium mi01 kl. ordei majores. Et habet affrontationes : de oriente campo de Garcia Sanz de Oros, de occidente campo de Quadrate, de meridie ilia zequia que vadit ad illas Eras et ad illo campo de rege, de septentrione illo algafir et illo muro de terra. Et omnes vos, seniores de hoc Templo supranominato, habeatis et possideatis hoc predicto campo, salvo etingenuo, libero et franco, ad vestram propriam hereditatem, per secula cuncta. Sunt testes et auditores et visores de hoc : G8 Becaire, don Arnal Galin, don Perron de Morlans, frater Zelebrun, et Arnaldus scriba. Facta carta era MaGaLXXXaVIa, mense octobris, anno quando comite nostro Barch(inonie) erat in obsidione cum Genues super Torto- sam. (a) Ponce, eveque de Carcassonne, 11 4a *f* fevrier 11 59. CARTULAIRE DU TEMPLE 329 DXXXIII n48, mardi 5 octobre. Copie du xn' s. : Toulouse, Arch, dep., Cartul. A. de Douzens, ch. 182, fol. i33ro et i33T<\ In nomine Domini. Ego, Pontius de Pomar, et ego, Aisalena, uxor ejus, infantes- que nostri, damus et excambiamus domino Deo et honestissime militie Templi et vobis, Benenguario de ipsa Rueria et Arnaldo de Surniano, ministris ac servis jam- dicte militie, et omnibus aliis fratribus, tarn presentibus quam futuris, ibi Deo ser- vientibus, in tres terras nostras de alodio nostro in terminio de Gaure : una quarum affronta de altano et a meridie et aquiione in viis, de cercio in honore meo et in onore infantum Petri de Sepiano. Altera terra est super eandem viam, et affronta de altano in alia terra nostra, a meridie in via, a cercii in terra infantum Petri Arnaldi, de aquiione in honore Arnaldi de Gaure. Tercia terra affronta de altano in faxa infan- tum Iordana,a meridie in rego de Gaure, a cercio et aquiione in honore nostro. Sicut jam dicte terre a prenominatis affrontationibus includuntur, sic illas damus vobis et omnibus fratribus, presentibus atque futuris, in prenominata militia Templi manen- tibus, sineinguanno et absque ulla retinencia nostra et nostre posteritatis, ad haben- das et tenendas et ad totam voluntatem vestram, pro vestro proprio alodio possiden- das, propter unam terram vestram, quam nobis donatis et excambiatis, in terminio de Pomar. Et si homo autfemina inprefatis terris aliquid vobis anparaverit, nos ac tota posteritas erimus inde vobis guirenti sine vestro inguanno. $. Pontii de Pomar et Aisalena, uxoris illius, infantumque eorum, qui hoc donum et excambiationem ita fecerunt et ( fol. 133") istam cartam laudaverunt. De oc sunt testes : Raimundus de Paiaiano et Arnaldus Gaufredi et Sicfredus, filius Paiesa, et Pontius, filius Petri Arnaldi de Pomar, qui rogati hanc cartam firmaverunt. Arnaldus de Glairano hoc scripsit jussione Pontii de Pomar et Aisalene, illius uxoris, jussuque predictorum testium in feria, 111 nonas octubris, regnante Lodovico rege, anno millesimo G. XL. VIII incarnate Dominice. DXXXI V 1 1 48, 28 decembre. Copies du xir* s. : Madrid, Archivo Nacionai, Cartulaire B, 5g5, fol. i3()vo-i4o, n9 363 ; du xve s. : ibidem, Cartulario Magno IV, p. 179, n9 137. HEC EST RARTA DE UNO CAMPO DE SAN SANZ DE AyERO. In nomine domini nostri Ihesu XpistL Hec est carta venditionis que ego SanzSanz de Avere et EnecGaliz, meo cognato, et mea germana,Orbelite,et suus filius Gorbaran et totos filios et filias Sanz Sanz vendimus uno campo qui est en Meceloha, et est semi- nadura vm k., ad vos, seniores de la ca Valeria, Raimon Bernart magistro et fratri Rigalt Viger et fratri Ren. de Saragoce, in precio l solidos. Sic vendimus de bona voluntate, extra nulla mala voce, cum exio et regressio eorum. Et habet isto campo affrontationes : ab oriente campo de Sanz Fortinones, germanodell arcade de Gotande; a meridie via publica ; ab occidente campo de domino Artaudo, qui se tenet cum vinea de senior Lop Arcez Peregriz Et damus vobis fiduciam de salvetat de isto campo, ad forum de Saragoce, senior Garcia Xemenones de Sancto Filipo et de Albin d'Aerpep. Et sunt visores et auditores et testes : Iohan de Lacite et de Arnau Forner et Remon Piguene. Et fuit facta carta mi0 die ante kalendas januarii, era millesima 33o CARTULAIRE DU TEMPLE GaLXXXaVIa, luna mi. in ipso anno quando fuit Tortosa capta ; comite Barchinonen- sium et principe Aragonensi Raimon Berengario, episcopo donno Bernardo de Sara- goga, et Garci Ortiz senior de Seragoge, lo conte de Palars in Regla, Petre Castellazor en Calateu, Artau en Alagon. Et fuit alihala mi solidos et duos dineros. DXXXV [c. n48.] Copie du xne siecle : Paris, Bibliotheque Nationale, latin 11082, fol. 21?0. Edite : Abbe Ul. Chevalier, Cartulaire des Hospitallers et des Templiers, p. 85. Heg est carta P(etri) Glerici. Notum sit omnibus hominibus, tarn presentibus vel futuris, quod ego Petrus Glerici et uxor sua et filii sui, domos suas, quod habet Per Patri, in castello Segureti, dona- vimus et laudamus, per centum solidos veterum denariorum Melgoriensis monete, usque ad tempus, quod de suo reddere potuerit ad fratres Templi vel a quibus illis mandavit. Factum fuit in presentia Raimbaudi magister domus Roaisii, et frater Raimundus de Laval, et frater Giraldus Faber, et frater Petrus de Ponti. DXXXVI [c. u48.] Copie du xne s. : Paris, Bibliotheque Nationale, latin, 11082, fol. 4oro. Edite : Abbe Ul. Chevalier, Cartulaire des Hospitallers et des Templiers, p. 76. Sciendum sit quod h§c est carta commemorationis de Petro Marofio, quod ipse dedit Deo et domui Templi Salomonis et fratribus ibi Deo servientibus, tarn presentibus quam futuris, jure perpetue donationis, scilicet domum quam ipse habebat a Boison, et terram del Coin, et medietatem de hoc quod ille habebat in Palude, et vineam de la Gerba, et aliam que est in Podio Auro, et suam partem de Podio Gofre, et terram de Gumbas Tesaurenchas, quam tenebat Benedictus, et suam partem de territorio quod est in Gostis, sicuti aqua discurrit erga nos, scilicet quartam partem, e la faisa del Verne. H§c totum donavit Deo et beate, Marie et domui de Roais, pro redemptione anime sue, in manu Raimbaldi, qui erat tunc magister domui de Roais. Testes sunt : Petrus capellanus ipsius loci et fra- ter, Raimundus de Laval, frater milicie, et frater suus Drogo qui hoc laudavit, Ber- trandus de Podio Guigone, Ademarus de Boison, Bertrandus Iuvenis, Imbertus filius Michaelis, Pontius Martinus clericus, Petrus Iohannes. DXXXVII [c. 1 1 48.] Original : Rodez, Arch, dep., H, fonds de Malte (La Clau, parch., n° 3), Texte communique par M, l'abbe Veiiaguet (n° 7 de son cartulaire). Edite (incorrectement) : Du Bourg, Hist, du grand prieurS de Toulouse, p. j, n° gviii (date vers 1147)- Gonoguda causa sia a toz omes, quod ego Virgilis de Vezin, quant vole anar in Iherusalem, donei e fiz o donar a Bego, mo fraire, a Deu et alia maiso del Temple, lo mas de Frontinet per alo, el deman que faziam en Aseneiras ni far i podiam per nos o per Bermon de Veireiras, noslre cosi. Aquest do fezem dal tal guisa ®u Vergilis CARTULAIRE DU TEMPLE e Beg, mos fraire, nos ne despolem e revestim ne la maiso del Temple ellas mas d'Elias de Monbro, sas toz retenemenz al seu entendement. A Sancto Leoncio el gimel de sancto Petro. Hujus rei testes sunt : Deusde, capellanus Sancti Leoncii, e Peire de Melars, e Deusde Vergillis, et Uc de Morers, e Peire Bernarz de Vezin, Guillem Bertrant, e' n Guiral Gaucelm. DXXXVII1 [c. u48.] Original : Rodez, Arch, dep., H, fonds de Malte (Saint- Georges de Luzencon, parch, coten0 2). Texte communique par M. l'abbe Verlaguet (no 6 de son Gartulaire). Gonoguda causa sia que eu Bermunz de Luzenzodone lo logal und'es lo portals da San Iordi e la terra ond'es bastitz entro e la quarreira, ab cosseil et ab voluntat de Peiro Aicfre e de sa moller de cui era benifidis, a Deu et a sancta Maria et alz caval- iers del Temple, ad aquelz que aras i sso ni adenant i serau, per redempcio de mos peccatz e de mom paire ede ma maire. Et aigo fo fag ella ma d'en Elias de Montbru ; et el det ne a P(eiro) Aicfre x sols. Autor : R. de Fabregas, e G. de Leraz, e G. Sudre, e Deusde Ribeira. DXXXIX [c. n48-n54.1 Original : Rodez, Arch, dep., H., fonds de Malte (Sainte-Eulalie, parch, cote, no 1). Texte communique par M. l'abbe Verlaguet (no 16 de son cartulaire). Eu, R., abbas de Sant Guilem, ab cosel et ab voluntat del prior e del cellarer e del l'abat de Lodeva e de R. Pelet e de P. da Gamarz e de G. da Radas e d'en Sicart e toit aquest ero morgede S. Guilem, donei la meitatdel dezme de Massenai a Deu et a S. Maria et alz fraires del Temple de Iherusalem, ad aquelz que aras i so ni adenant i serau. Et aizo fo fait e la ma d'Elias de Montbru al Pont de S. Guilem a la eccljesia] de Sant loan. $ G. Rose, e B. Paliot, e P. de Monpestler, e P. Gap d'Estopas. DXJL [1148—1162.] Original : Dijon, Arch, dep., H. 11 69 (Petit Temple de Dijon). Presentibus simul ac futuris notificare curavimus quod Guido de Sumbernum dedit Deo et fratribus Templi post obitum suum quicquid habebat in villa que, Avo- nium dicitur, redditus quoque mansorum consuetudinarios in vita sua. Hoc donum fecit in domo fratrum Unceii, fratribus domus ejusdem presentibus Varnerio, Gille- berto, Pontio. Testes sunt : Vido capellanus ejusdem ville, Barnuinus de Dreio et Hai- mo, frater ejus, Albertusque, cognatus eorum. Die quoque eadem et in eodem loco Barnuinus de Dreio, laudantefratreejus, Aimone, dedit Deoet fratribus Templi quic- quid in prefata villa, Avonio scilicet, habebat post obitum suum, redditus etiam man- sorum in vita sua, testante Guidone de Sumbernum, aliisque quos supra memora- vimus. Sciendum preterea quod idem Guido donum supra memoratum postea plenius confirmavit apud Sanctum Sequanum quibusdam ex fratribus Templi presentibus^ fratre scilicet Roberto de Roveriaco, fratre Matheo de Castellione, fratre Pagano de 333 CARTULAIRE DU TEMPLE Unceio, presentibus etiam Odone (a), duce Burgundie, filioque ejus Iohanne de Monte Sancti lohannis, Iohanne de Galdiniaco, Haimone Rufo de Divione, Warnerio de Age, Bartholomeo de Fontecto aliisque multis. Presenti etiam carte, inserere congruum judicavimus, quod Warnerius de Age dedit Deo et fratribus Templi quicquid habebat apud Unceium, laudante filio ejus, Arveio. Hoc donum fecit apud Sombernum, in domo lohannis de Divione, presente domno Henrico (b), Eduense episcopo, presentibus quoque Haimone Rufo, Bartholomeo de Fontecto, Iohanne de Divione aliisque multis. Idem donum laudavit uxor predicti Warnerii apud Safrum. Testes sunt : Warnerius de Flure, Gaufridus de Eschenna. Constat autem presentem cartam tempore bone memorie domni Gothefridi (c), Lingo- nensis episcopi conscriptam, ejusque sigillo confirmatam. Qopie du xv* s. : Paris, Arch. Nat., S. 4969, n° 19 (Gommanderie de Baugy et Gorval, n* n° de la 1" liasse, fol. 6). Philippus (d) Dei gratia Baiocensis episcopus, omnibus sancte ecclesie filiis tarn presentibus quam futuris salutem. Notum vobis fieri volumus quatinus nos, prece et peticione Rogeri Bacon, fratribus Templi, ecclesiam deSeon. cum decimis et omnibus pertinenciis suis, in perpetuam elemosinam dedimus ; insuper eisdem fratribus presentacionem sacerdotum in eadem ecclesia, sicut Rogerus Bacon habebat, conces- simus. Sacerdos vero qui in eadem ecclesia, nostro concessu positus fuerit, beneficia altaris plenarie, et de bladio decime octo sextaria, per manum fratrum, sicut in pre- sencia nostra definitum est, possidebit. Quod, quia ratum fieri volumus, sigilli nostri municione roboramus. Huic donacioni presenles fuerunt : Ricardus Sucen', Rober- tus canonicus de PI', Wuillermus de Acrel, Ricardus de Lambervilla, Ricardus Rufus dapifer Rogeri Bacon, Bartolomeus de Torveriis, Wuillermus filius dapiferi, Iohan- nes de Magneville, Vuillermus Velget, Matilda, mater Rogeri Bacon. Copie du xin* s. : Oxford, Bodleian, ms. Wood (empt. 10), fol. in. [0]mnibus etc. Hugo de Bolebec salutem et dilectionem in Xpisto. Notum sit vobis omnibus quatinus ego Hugo de Bolebek concedo et confirmo, per cartam meam, elemosinam et donationem Waited, patris mei, Deo et sancte Marie et mili- tibus Templi Salomonis Ierusalem, scilicet xl solidatos terre in villa Kalvertonie, in hoc videlicet : Simon panifex vi sol., Ricardus de Gestria 11 sol., Ailmarus filius Wlmat vi sol., Ostanus f rater ejus vi sol., Atsor vi sol., Robertus filius Thochi vi sol., Ricardus presbiter vi d., Nigellus filius Aimar' preposit' 1111 sol., Luffricus Albus xvin den., Edmarus 11 sol. ; quod volo et firmiter precipio ut predicti fratres Templi habeant et teneant hanc supradictam elemosinam bene et in pace, quietam et libe- ram de omnibus secularibus consuetudinibus perpetualiter, in terra et herba, in (a) Odon II, due de Bourgogne, nh f septembre 1162. — (b) Henri, eveque d'Autun, n48 *j* 1 170 (1 ?). — (c) Godefroy, eveque de Langres, c. ii4o-ii63. — (d) Philippe, eveque de Bayeux, n4a f 7 fevrier 1164. DXLI [c. ii48-ii64.] DXLII [? n48— n65.] CARTULAIRE DU TEMPLE 333 pratis et pasturis, tam libere et quiete quam melius in tempore Waited patris mei et mei temporis illi tenuerunt. Testibus hiis : Waltero de Bolebec, Willelmo Pipard, Ricardo de Vernun?, Roberto de Gray, Gaufrido filio Sastay ?, Roberto de Glere, Ricardo presbiter de Calverton' et aliis. DXLIII ri49, (i— 3i) janvier. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5g5, fol. 72-72'°, n° 220. Carta de Eneco Fortunones de Lusia. In Dei nomine et ejus divina dementia, scilicet Patris et Filii etSpiritus sancti amen. Ego, Eneco Fortunones de Lusia venditor sum vobis, fratribus Templi, scilicet una ereditate quam habeo in Boquienich, que fuit de Moro Alfaix. Sic vendo illam eredi- tatem, erma et populate, de ilia Ligna, de monte usque ad aquam de rivo, propter precium placibile lxxxx solidos de moneta Iaquesa. Et est fides de salvetate, a foro terre, don Martin de Lerda, et Acenar Garcez de Rada. Testes sunt, visores et audi to- res : Garcia Necones de Ceresa, Martin de Pradela, et Orti Navarro, Garcia de Rada, Raimon Palaranco, Domingo de Oriavita, Blasco Arcez de Sos3 et Exemenno de Arrada, Petro filio don Raimon, Pascal de Lusia, Sanxo, suo jermano, et Gili : omnes isti comederunt, in ipsa alifarra, carnem porci et de earner et de lepore. Sic vendo ego, Eneco Fortunones, ista ereditatem predictam vobis, fratribus Templi, scilicet magistro Rigald Viger qui tenebat Novellas, fratri Domingo qui tenebat Boquiennic, et fuit ibi frater Sanxo et frater Girald, ut habeatis illam ereditatem, salvam, liberam et ingenuam et francam, sine ulla mala voce, cum ingressibus et regressibus, dandi, vendendi et possidendi, vos et successores vestri. Et ego, Eneco Fortunones sum pagatus de omni precio et alifala. Facta carta in mense januarii, ipso anno quo comes Barchinonensis prendidit Tor- toxa, Lerida et Fraga, era MaGaLXXXaVII, regnante Raimundo, Dei gratia (fol. 72yo), comes in Aragon et in Superarbe et in Riparcurce et in Strematura, senior Garci Ortiz in Gesaraugusta, per manum comitis, Artalt in Alagon, Palcin in Galur et in Petrola, episcopus Bernardus in Gesaraugusta, episcopus Dodus in Osca, episcopus Micael in Tirassona. Reinnindus scriptor qui hanc cartam scripsit sub jussione Eneco Fortuno- nes, et hoc signum fecit. DXLIV 1 1 49 ( 1 er janvier — 3i decembre). Copies du xn* s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 5g5, fol. i4o-i4oYO; du xve s. : ibidem, Cartulario Magno, ex original, m, n° i3o. Hec est karta de illo baio de senior Lop Arcez. In nomine Domini. Ego, frater Rigalt Viger, cum consensu aliorum fratrum, scili- cet fratris Randulfi et aliis fratribus presentibus et futuris, donamus illam sextam partem de illo banio, qui fuit de senior Lop Arcez, et est in illo barrio de sancto Nico- lao \ ad don Fortun Acenarg2, et a sua mulier, dona Sanxa 3, et filiis et filiabus suis, per facere tota sua voluntate, cum censu quod donet( fol. lUOyo) nobis, qui ilia here- ditate tenuerit, unoquoque anno, tres sol de ilia moneta, que in Saregoce4 current, Variantes da Cartulario Magno : 1. Nicholao. — 2. Azenarez. — 3. Sancha. — 4. Caragoca. 334 CVRTULAIRE DU TEMPLE de sancto Micael 1 ad sancto Micael *. Testes sunt : Iohan Diez 2 de Sancto Filippo Garcia4 Semenones de Sancto Filippo 5, Garcia de Barcobo5 Johannes de la Quda 6, Iohannes de Zohere 7. Domingo de Maiorgas, Petro de san Dorenz 8, filio de dona Sirga, Tomeu d'Asso. Facta 9 era MaGaLXXXaVII; anno illo quo fuit capta Tortossa 10. DXLV 1 149, (i*r janvier — 3i decembre). Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5g5, fol. 28™, n° 75. De egclesia de Anessa. Ego Lupus (a), Dei gratia, sancte Pampilonensis ecclesie episcopus, simul cumconsi- lio et voluntate Bernardi prioris et omnium canonicorum Pampilonensium, facio vobis, fratri et magistro Rigaldo et fratri Dominico, et milicie. Templi Salomonis, cartam donationis de ilia populatione quam facitis in Aniessa, ut construatis ecclesiam ibi, ad honorem Dei et milicie prefati Templi, ut habeatis illam ecclesiam, liberam et ingenuam et propriam vestram, dando episcopo Pampilonensi et successoribus ejus jura episcopalia, videlicet quartum et cenam et jura clericorum. Set tamen, pro remis- sione peccatorum meorum, dimitto vobis quartum, per istos duos annos ad con- struendam ecclesiam, tali pacto ut archidiaconus vel vicarius ejus veniens quartet et dimittat vobis, transactis duobus annis, accipiemus quartum. De vestra laboranza de vestros boves, non querimus ut faciatis decimam, set, sicut est vestra consuetudo, teneatis. Facta carta era MaCaLXXXaVII\ Ego Lupus episcopus hanc cartam laudo et hoc signo confirmo ^ Ego Bernardus prior, pro omni conventu, hoc Signum ?fr facio. DX1/V1 IT49, (1" janvier— 3i d6cembre). Copie du xir5 s. .* Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 695, fol. 28, n° 74. De donativo quod donavit rex Garsia. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti amen. Ego Garcia, Dei gratia, Pampilonen- sium rex, facio hanc cartam Deo et sancte Marie et ad Templum Salomonis, ad ilia cavalleria, et ad fratrem Rigald Viger et ad fratrem Bonafos, et ad alios fratres presentes et futuros. Placuit michi, libenti animo et spontanea voluntate, propter amorem Dei, et animas parentum meorum, quod non donetis lezta nec portatico, in tota mea terra, de vestras proprias casas de aver, et vestro aver vendite qua hora vobis placuerit, et non laxetis pro ullo precone, nec per mandamentum de ullo homine. Et hoc donum habeatis per infinita secula seculorum, salva mea fidelitate et de omni mea posteritate per secula cuncta. Signum regis ^ Garcie. Facta carta in villa que vocatur Tutela, era MaGaLXXX.VlI, in anno quo presit rex Taust et illos Faios. Regnante me, Dei gratia, rex in Pampilona, et in Alaba, et in Bizcaia, et in Puzca ; episcopus Micael in Tarazona, episcopus Lupus in Pampilona, comite Latrone in Aivar, Gilelm Arznarz in Sangossa, Martin de Lafet in Gallipenza et in Petra Alta, Ramir Garcez in sancta Maria de Uxua, Semen Aznarz in Tafalla, (a) Loup, eveque de Pampelune, 1142-1169. Variantes : 1. Michael. — 2. Die?. — 3. Philippe — k. Garcie. — 5. Philippo. — 6. Cuda. — 7. Qohere. — 8. Dorenc — 9. ajoixte carta. — 10. Tortosa. CARTULAIRE DU TEMPLE 335 Rodrigode Azacra in Estela, Ramir Sanz in Maranon, Rodrigo Avarca in Funes et in Balterra. Sunt testes et auditores : episcopus Lupus de Pampilona, Rodrigo Petro de Arazuri, Garsion de Bilforad, Micael Petriz, don Tebalt, don Gil de Estela, Ramiro Petriz, Petro de Oso, W. de sancta Xpistina, Iohen scriba qui hanc cartam scripsit. DXLVII 1 1 48/9, (vendredi) 21 janvier. Copie du xne s. : Cartul. de Richer enches, fol. 38. Edite : MiB de Ripert-Montclar, op. cit., no 62, p. 65. Guillelmus Balart dedit fratribus de Templo Guillelmum Berbigerium et filios suos pro anima sua. In Xpisti nomine. Ego, Willelmus Balasti, ut Deus misereatur peccatis et negligen- ciis meis, bona fide et sine dolo, dono et offero in perpetuum domino Deo et beate Marie et sacre milicie. ( fol. 38yo) Templi Salomonis^ et tibi, Ugoni de Bolbotone, et successoribus tuis, in eadem miiicia degentibus, Guillelmum Berbiarium et suos infantes, cum suis tenementis et quicquid in eis, juste vel injuste, habebam. Hanc donacionem facio fratribus de Templo, ut ab hodierno die et tempore in antea habeant et jure perpetuo possideant et quicquid inde facere voluerint in Xpisti nomine libe- ram et plenissimam habeant potestatem, sine blandimento tocius hominis et femin§. Facta donatione mensejanuario, anno Dominice incarnacionis millesimoC.XLVIII, feria vi., luna vm. Testes hujus donacionis sunt isti : Ugo de Bolbotone, magister domusde Richarenchis, in cujus manu hoc donum factum fuit ; frater Bernardus de Boazone, Willelmus Graneti, Willelmus d'Alon, Latgerius de Balmis. DXL.VI1I 1 148/9, 19 fevrier. Copie duxnr9 s. : Perpignan, Arch, dep., Cartul. du Mas-Deu, n° no, fol. 70™. Edite : Allart, Cartul. Roussillonnais, dans la Semainerelig.dudioc.de Per pig nan, 1886, p. 271-2. In Dei nomine, sit notum cunctis quod ego, Gobertus Gutmar, cum fratre meo, Raymundo Gutmar et cum uxore mea, Maria, insimul nos omnes donamus Domino Deo et fratribus milicie Templi Salomonis, de nostro alodio, duas pecias de terra, propter redepcionem animarum nostrarum et parentum nostrorum. Suntautem pecie de terra in termino Sancti Petri de Paciono, ad locum qui vocatur Coma de Touo, cum uno ortello et arboribus que ibidem sunt. Affrontant vero orientis in eadem Gumma, a meridie in via que ducit de Paciano ad Sanctum Stephanum, ab occidente in terra Petri lrimballi, ab aquilone in via que exit de Paciano ad Turderas. Quan- tum infra istas alfrontacionesincluditur, totum, sine ullo retentu, abstraimus de nostro jure et potestate et mitimus in jus et potestatem fratrum milicie Templi prescripte, sine enganno. Et ego, Arnallus vocatus de Sancto Gipriano, cum consilio Ruberti et aliorum ami- corum meorum, fratrum prelibate milicie, donamus vobis prelibatis septuaginta soli- dos Rossellos, pro caritate. Et ego, Bernardus de Paciano, canonicus Sancte Eulalie, dono domino Deo et fra- tribus prefate milicie, de meo alodio, unam peciam de terra, pro redempcione anime mee. Est autem pecia predicta de terra in termino Sancti Petri de Paciano, in loco qui 336 CARTULAIRE DU TEMPLE vocatur Gumma de Touo. Affrontat vero a parte orienlis in eadem Cumma, a meri- die in via que vadit de Paciano ad Sanctum Stephanum, ab occidente in terra Iram- balli, ab aquilone in via que exit de Pacione ad Turderas. Quantum infra istas affron- taciones includitur, totum, sine ullo retentu, abstrao de meo jure et potestate et mito in jus et potestatem fratrum prelibate milicie sine ullo enganno. Et ego, Arnaldus prescriptus, frater tuus, cum consilio fratrum, premisse milicie, donamus tibi, prescripto Bernardo, xl. solidos pro caritate. Et ego, predictus Arnal- lus, cum Ruberto et aliis nostris fratribus, donamus et excambiamus domino Deo et Beate Marie de Gampo et tibi, Poncio, priori ejusdem loci, et tuis successoribus et omnibus clericis et conversis, ibidem servientibus Deo, prescriptas istas tres 1 de terra cum predicto ortello et arboribuset cum suis exitibus et regressibus et affronta- cionibus ad proprium alodium, pro uno quam Poncius, prior Sancte Marie, cum clericis ejusdem loci, donas et excambias nobis, fratribus milicie Templi. Et abstrai- mus ipsas tres pecias de terra de nostro jure et potestate et mitimus in potestatem vestram sine ullo enganno et sine retentu. Et ego, prescriptus Poncius, prior Sancte Marie, cum clericis ejusdem loci, dona- mus et excambiamus tibi, Arnallo prefato, et fratribus milicie Templi Perpiniani P ipsum campum qui est prope cellulam vestram ad proprium alodium, pro prelibatis tribus peciis de terra. Affrontat autem predictus campus a pare orientis, in via que vadit ad cavalleriam ad Pontellanum, a meridie in terra vestra, ab aquilone similiter, e ab occidente in terra nostra. Quantum infra istas affrontaciones includitur, totum, sine ullo retentu, abstraimus de nostra potestate et mitimus in vestram potestatem, sine ullo enganno. Et est manifestum. Si quis contra hanc scripturam ad irrumpen- dum venerit, non valeat vendicare quod requirat set in duplo componat cum sua melioracione. Factum est hoc xi. kalendas marcii, anno Xpisti. M0.G0.XL0.VIH°., regnante Lodovico Regein Francia. Sig^num Guotberti Gutmar, Sig^num Raymundi ; Sig^num Marie, qui hoc jussimus fieri, laudamus et testes firmare rogamus. Sig^num Bernardi, canonici Sancte Eulalie, qui hoc jussi fieri, laudavi et testes firmare rogavi. Sig^num Arnalli de Sancto Gipriano ; Sig^num Rotberti, qui hoc jussimus fieri, laudavimuset testes firmare rogavimus. Sig^num Poncii, prioris Sancte Marie, qui, cum clericis ejusdem loci, hoc fieri laudavimus, testes firmare rogavimus. Artallus (a), Elenensis episcopus. Sig^num Berengarii de Caneto, archidiachoni Elenensis. Sig^num Guilelmi de Bages. (fol. 70yo) Arnallus, presbiter, rogatus, scripsit sub die et anno quo supra. DXLIX 1 1 49, jeudi 24 ? fevrier. Copie du xiie s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B. 5g5, fol. i3c)vo, n° 36i. Carta de Bernardus Abb ate de Pina. In Dei nomine et ejus gratia. Ego, Bernardus Abbate de Pina et donna Maria mulier que fui de Guilge de Billela, vendimus ad vos, magister Rigalt Viger et ad vos, magister Arnulfo de Qaragoca, et ad illos seniores de ilia caballeria, unas nostras (a) Artaud, eveque d'Elne, n48 — ? 1. Supplier « pecias ». CARTULAIRE DU TEMPLE 337 casas quod habemus in civitate Qaragoga qui se tenent cum illas casas vestras, et habent frontationes, de oriente via puluica et de occidente nos conparatores, de aqui- lone pardina de Iohanne de iMegalfonata, quomodo istas frontaciones includunt, sic vendimus vobis cum exio et regressibus eorum de bona voluntate extra nulla mala voce et extra nulla destrictione de persone neque de famen, set solta mente vendimus Yobis per ad vestra propria ereditate in precio quod placuit inter nos et vos, per lx so- lidos Iaccensis moneta de mi dineros, et dedistis nobis semper lotos in manu, et est manifestum. Et dono vobis fidancia ego Bernardus de ilia medietale cle salvelate Sango Lopig qui se tenet costa vestras casas, ad fuero de Saragoce; et similiter dono vobis fidancias de ilia alia medietate, ego Maria de salvetate Guilgem jenero de Benedet Gupero, ad fuero de Saragoge. Aliala v solidi. Sunt testes : DominicoEsperatet Domi- nico Galbo et Galindo, nepoto de Sango Galig repostero. Facta carta in civitate Qaragoce, era MaGaLXXXaViIa, jovis nii° de febroario. Gomes Barchinonensis (a) princeps regni Aragonensis, et ipso anno habebat preso Tortosa. Episcopo Bernardo (6) et Garcioliz in Qaragoga, comite Arnal Mir in Ricla, Gomig in Deslibol, Galixemenig in Belgit, Artal in Alagon, Palacin in Galur. Pere de Gapella scripsit et hoc Signum ^ fecit. Dli 1 149, 16 mars. Copies du xme s. : Caen, Arch, dep., chartrier blanc de l'abbaye de Troarn, fol. 106 ; du xive s. : Paris, Bibliotheque nationale, Latin 10086, fol. xix. Rebehomme Hugo (c) Dei gratia Rothomagensis archiepiscopus et Rotrodus (d) Ebroicensis episcopus, universis sancte matris ecclesie filiis, tarn presentibus quam futuris. De causa que inter Ricardum abbatem Troarn (ensem) et milites Templi orta est super Ramberti Ulmo, post multas vexationes et intervalla temporum, tandem apud Lexo- vium, evocato ex latere venerabili fratre nostro Philippo (e)Baiocense episcopo, multis eciam religiosis et sapientibus viris pariter convocatis, auctoritate apostolica freti, ordine judiciario finem canonicum ipsi negocio imposuimus. Quod ut nulla delere possit oblivio, in scriptum redigere etlitteris annotare curavimus, ut sit operis nostri firmum testimonium, etpredicti monasterii inexpugnabile munimentum, simul eciam ad posteros memoriale sempiternum. Acceptis itaque lelteris domini Pape, et adjuncta officio nostro auctoritate aposlolica, post plures evocaciones utriusque partis, post labores multos Troarnensis monasterii, apud Lexovium diem utrique parti prefiximus. Sed ante diem placiti, milites possessioni de Ramberti Ulmo renunciaverunt, et ad diem statutum neque venerunt neque excusaverunt. Gomes (/) vero Pontivorum, quern milites guarandum suum in presentia domini Pape predixerant ante iter Iero- solimitanum, non guarantivit eos, sed contra preceptum domini Pape, causa neglecta iter illud arripuit, et post reditum a guarantia penitus defecit ; abbas vero, licet sibi (a) Rairnond Berenger IV, comte de Barcelone, ii3i f 6 aout 1162. — (b) Bernard, eve- que de Sarragosse, 1139 — 11 5a. — (c) Hugues, archeveque de Rouen, n3of 11 novembre 1164. — (d) Rotrou, eveque d'Evreux, 1139— n65. — (e) Philippe, eveque de Bayeux, u4a f 7 fevrier 1164. — (/) Guiliaume, comte de Ponthieu et d'Alencon, 1 147 29 juin 117a. Cartulaire du Temple 338 CAJVTULAIIIE DU TEMPLE videretur, ut dicebat, quoddefectus tarn comitisquam militum sui juris esset plena confessio, tamen obtulit sufficient! teslimonio probare suam investituram. Nos igi- tur, super hoc negocio habentes preceptum Pape, tarn viva voce quam litteris de plena justicia facienda, et de comite et de militibus causam diu agitatam, tali sen- tencia in medium proiata decidimus scilicet, quia milites Templi possessioni de Ramberti Ulmo renunciaverant et comes, qui possessionem dederat, a guarancia defi- ciebat, adjudicavimus abbati Troarnensi investituram de Ramberti Ulmo ; et, cum vice domini Pape cujus legacione in hoc negocio fungebamur, in conspectu tocius conventus, manu propria investivimus, et tamen, ne occasione aliqua investitura 1 ista videretur inicium habuisse ante ipsam investituram, probationem, quam abbas obtulerat, per manus tarn clericorum quam laicorum, sufficientem suscepimus. Ut autem auctoritate flrma nitatur imperpetuum, earn Hgilli nostri impressione firma- vimus, ac venerabiiium personarum que presentes affuerant subscripcione volumus roborare. Presentes autem et testes fuerunt judicii et investiture : primo dominus Baiocensis Phi(lippus) nobiscum cooperator judicii, abbas sancti Wandr[egisilli] domnus Walterus, abbas Cadom(ensis) domnus Alanus, abbas de Fonteneio dom- nus Robertus ; de clericis, decanus Rothomagensis Gaufridus, cantor Baiocensis Herbertus, archidiaconus Baiocensis Rogerus, magister Hunfredus, archidiaco- nus Lexoviensis Normannus, canonici Rothomagenses Rainaldus, Ivo, Eraldus ; de clericis Ebroic(ensibus) Willelmus decanus, Ricardus archidiaconus, Herbertus et Daniel canonici ; de monachis de sancto Wandr(egisillo) Lambertus et Willelmus ; de sancto Stephano de Gadomo, Nigellus, Robertus, Geroldus. Testes autem qui jurave- runt fuerunt hi : Vinc(entius) monachus de Troarno, Hefredus capellanus comitis (a) Ebroic(ensis), Lambertus Faber, Anschetillus filius Acardi. Actum est hoc apud Lexo- vium publice, anno ab incarnacione Domini M0G°XL0IX°, Eugenii pape anno V°, xvii kalendas aprilis^ principante in Normannia duce Gaufredo (6), DO 1 149, (apres le 16 mars). Copie du xives. : Paris, Bibliotheque Nationale, Latin 10086, fol. n3. H(ugo) Dei gratia Rothomagensis archiepiscopus, karissimo filio et consanguineo suo Willelmo, comiti de Pontivo, salutem, gratiam et benedictionem. Die (c) quasta- tuimus inter abbatem Troarnensem et milites Templi, apud Lexovium, de Raimberti Ulmo, abbas stetit judicio. munitus instrumentis et sufficienti testimonio ; milites vero, ante diem placiti, possessioni de Raimberti Ulmo renunciaverunt ; abbas vero ex judicio investituram suam probavit. Quia domini Pape igitur super hoc habemus preceptum, plenam ei de vobis faciendi justicia, apostolica auctoritate vobis manda- mus, ut ei investituram de Raimberti Ulmo habere faciatis. Quod si in hoc aliqua passus fuerit, repulsa auctoritate apostolica, constritati ei in justicia facienda plena super vos deesse non possumus nec debemus. (a) Simon de Montfort, comte d'Evreux, n4o-c. 1181. — (b) Geoffroy, comte d'Anjou, due de Normandie, janvier 1 144 f 7 septembre it5i. — (c) 16 mars i i4g. Var. : 1. invecitura ipsa. CARTULAIRE DU TEMPLE 339 ]>LII 1 149» (apres le 16 mars). Copie du xive s. : Paris, Bibliotheque Nationale, Latin 10086, fol. n3ro et vo. Illustri comi ti Guillelmo (a) karissimo dilecto suo , H(ugo) (6) Roth(o magensis) archie- piscopus salutem, gratiam et benivolenciam. Yisis litteris vestris, remandamus vobis quia, antequam iretis Ierosolimam, vobis ex parte domini pape mandavimus, sicut et Templi militibus, ut, pro Raimberti Ulmo, ex domini Pape precepto, tarn vos quam et ipsi, ante nos staretis. Placuit vobis non venire ; attamen, pro reverencia vestra, distulimus et yestrum, Deo annuente, reditum, fere contra domini Pape preceptum, expectavimus. Deo gratias tandem venistis. Requisierunt vos milites Templi. Denique data die super Raimberti Ulmo agendi, a Rothomago Lexovium (c), pro reverencia vestra obviam vobis et Templi militibus, quorum causa intereat, processimus. Set milites Templi qui Raimberti Ulmom tenebant, in possessionem illam abdicaverunt et causam dimiserunt. Eapropter et nos et episcopi et autentici juri, more sedis apos- tolice, sentenciam dederunt, qua ecclesia Troarnensis de possessione prefata habuit revestiri. DLIII 1 149^ (s5 mars -a5 mars n5o). Copie du xii° s. : Archivo National, Cartulaire B, fol. 29vo-3o, n° 79. De villa et castello de Novellas In nomine Palris et Filii et Spiritus sancti amen. Post deliberationem et expulsio- nem Sarracenorum, villa quam dicitur Novellas, quam dicitur a rege Garcia et ceteris probissimis viris, qui earn, auxiliante Deo, a Sarracenis deliberaverunt, ad ejusdem omnipotentis Dei servicium, omnibusque qui deliberationi illi fuerunt, id fieri asse- rentibus, data est magistro militum Templi Salomonis et congregationi eorum. Ad devitandam itaque contentionem, facta est concors divisio inter utrosque per manum videlicet Garnerii fratris et Petri Raimundi. Facta vero concordi divisione ab utro- que, predictus Garnerius^ frater et miles Templi Salomonis, ad servicium fratrum suorum, accepit predictam villam ab integro ; et Petrus Raimundi, frater Hospitalis, similiter accepit villam predictam, scilicet Mallen. Postea vero Petrus de la Rrovera, servus miiicie Templi atque magisterin Aragone etinBarchinona,et W(illelmus) de Belmes (d), similiter servus et frater Ospi talis atque prior in Aragone et in Barchinona, una cum ceteris fratribus suis, de miiicie Templi fratribus, Rigald Viger, Ugo de Panato (fol. 30) et Petrus de Ripa Alta, de fratribus Hospitalis, Stephanus Tesaurizatori et Mauricus et Gaucelmus, convenientes in obsi- dionem Tortose, et collaudantes jam dictam concordiam, banc cartam confirmacionis mandaverunt : Statum est autem inter eos ut fratres de Mallen qui modo ibi sunt vel postea ven- turi sunt ad propriam domum de Malen, habeant in illo so to qui dicitur de Navasa, tota ligna, magna et parva, sicca et viridia ; et in illo alio soto de Rabit solummodo habeant madera ad opus domuum suarum de Malen, quantum eisopus fuerit ad hedi- (a) Guillaume, comte de Ponthieu, 1147 + 29 juin 1172. — (b) Hugues, archeveque de Rouen, n3o f 11 nov. 1164. — (c) 16 mars 1149. — (d) D'apres Delaville-le-Roux, Guillaume de Belmes fut prieur de Navarre de 1142 a n53. 34o CARTULAIRE DU TEMPLE ficandas proprias casas; set, antequam in illo soto de Rabit incidant fusta, fratres Hospitalis veniant ad ilium fratrem de Novellas, et eorum consilio operentur in illo madera, ut dictum et constitutum est, et frater de Novellas nullo habeat potestatem contradicendi. Fecerunt quoque convenientiam, inter se, milites Templi et fratres Hospitalis predicti, in hoc modo quod nullus ipsorum in honore alterius lerram emat5 neque in pignore accipiat, sine consilio et assensu ejus qui potestatem terre tenuerit. Anno ab incarnatione Domini MaG°XL°YIIII0. Petrus Sancti Adriani banc cartam scripsit et hoc signum >Jh fecit. DLIV 11% (i-3o) ayril. Copie du xni° s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B, 663, p. 78-9, n° 190. In Dei nomine. Hec est carta venditionis quam facio ego Johannes Abinmenna et uxor meaSancia, vobis, don Remon de Gastelnovo et vobis don Bernard de Salvi et omnes alii seniores de illo Templo. Placuit nobis libenti animo et spontanea volun- tate, et vendimus vobis medietatem de nostra casa, quam nos habemus in Osca, et habet affrontationes, de oriente casas de illo Templo, de occidente via publica, de meridie casas de Abinmenna, de septentrione casas de mulier Pere de Lizana. Est illo precio que convenimus inter nos et vos, atque complacuit, scilicet lix solidos monete Iaccensis de 1111 denariis, quos in manu semper accepimus ; apud vos, senio- res don Ramond et don Bernard, nullam rem non remansitde hoc precio. Damus vobis fidanzas de salvetate de ilia casa, secundum usum terre don Vincent de Iube- luco, meo nepoo, et Iohannes de Ramio et Dominico de Articha, ut habeatiset possi- deatis vos, seniores, ilia casa suprascripta, salva et ingenua, libera et francha, ad vestram propriam hereditatem, per secula cuncta amen. Sunt testes et auditores et visores de hoc supradicto : dompnus Guillelmus Becharius, don Iohan Compte, Guillelmus de Gamp Franlex, Stablet de Iaccha, Arnaldus scriba (p. 79), Martin Aborrazin. Facta carta era MaGaLXXXaVIla, mense aprilis, anno quando fuit capta Tortosa a comite Barchinonensis, et erat in obsidione super Lerita. Aliala, pane et vino et carne, 1111 solidos. I>LV 1 149, (3 avril — 15 avril n5o). Original jadis scelle : Paris, Arch. Nat., S. 4948, n° 66 (2* de la 1" liasse de Boncourt?) In nomine sancte et inclividue Trinitatis. Ego Bartholomeus (a), Dei gratia, Laudu- nensis ecclesie minister indignus. Milites in Templo sacrosancte civitatis summi atque pacifici regis militiam professi, quantum solatium quantamque tutelam indigenis, peregrinis pauperibus et omnibus sepulchrum Domini adhire volentibus prebeant, caritati fidelium non credimus esse ignotum. Expedit igitur ut tarn venerabilis locus, cum bonis et personis suis, tanto attentius diligatur et honoretur, quanto pro salute universorum devota assidue impendit obsequia. Siquidem, ad recompensandam tante bonitatis affluentiam, fratribus predicti loci non solum nostra largiri, verum etiam beneiitia ceterorum fidelium ipsis collata, pro modonostre possibilitatis conservareet memorie. commendare jure debemus. Quocirca notum fieri volumus tarn presentibus quam futuris, quod canonici nostri (a) Barthelemy, eveque de Laon, iii3 — 1 i5i. CARTULAIRE DU TEMPLE 34 1 fratribus Templi xxv. solidos, in ramis palmarum annuatim persolvendos, in elemo- sinam dederunt. Dedit etiam Nicholaus castellanus eisdem fratribus furnum unum in vico sancte Genovef§, concedente Beatrice uxore sua, et filio suo Radulfo, coram legitimis testi- bus, nomina quorum h§c sunt : Wido decanus, Bartholomeus thesaurarius, Arnufus clericus. Guiscardus quoque de Brenojrdio], in presentia nostra, concessit predictis fratri- bus, pro salute anime sue, suorumque predecessorum, quartam partem de Ghevresi, tarn in aquis quam inpascuis, nemoribus, terris, annuente filio suo Rainaldo, annuen- tibus etiam Balduino de Sopeio et uxore sua Gicilia, et Bliardo filio suo. Hujus dona- tions sunt testes : Herberlus de Auriniaco et Rogerus buticularius, Wiardus de Rumeis, Guerardus Biguet. Hescelinus Trabo dedit fratribus Templi curtillum apud Ghivrisiacum ; hoc conces- serunt filii ejus Bernardus etEverardus ; unde testes sunt : Everardus Biguet, Rainal- dus filius Guiscardi, [et] Rogerus buticularius. Ad[doP] etiam quod Wiardus de Rumeis memoratis fratribus dedit vim campos in territorio de Rogeriscurle. Idem vero Wiardus et Heschot et Nicholaus Gattus donis supradictis pratum unum addiderunt, annuente uxore Wiardi, anuuentibus etiam nepotibus suis, concedente uxore Nicholai Catti et filio suo, annuente etiam matre Eschot et fratre suo Gerardo, qui de caritate Templi xxli solidos pro hac concessione recepit. Addidit etiam his supradictis Wiardus de Rumeis imor campos in territorio de Main- becurte, concedente atque testante Rainaldo, Wiscardi filio, de cujus erant feodo, tes- tantibus etiam nepotibus suis, Elberto et Harduino qui hoc donum ratum fieri con- cesserunt. Glarembaudus quoque Vairet dedit eisdem fratribus vi modios vini et dimidium et vii denarios de censu, annuente Hugone, filio Iecelini, de cujus erant feodo ; inde tes- tes sunt : Hernulfus clericus et Willermus Buca. Domina Gila et Aitor, filius suus, fratribus Templi medietatem de Puteolis, in terris, pratis, pascuis, nemoribus, forefactis, justicia, cum feodo et alodio, annuente Guil- leimo de Apia, ad cujus feodum jam dicla pars pertinebal, fratribus Templi, in pre- sentia nostra, devote contulerunt; hujus denique doni sunt testes : Bartholomeus the- saurarius, Arnulfus clericus, Willelmus de Apia, Arnulfus de Sancto Goberto. In eadem etiam villa, Odo de Abbatia terram, quam Hugo, filius Balduini, in feodo ab eo tenuerat, de qua etiam idem Hugo conjugem suam Emmelinam dotaverat, ipsa concedente et pro concessione a fratribus Templi xxli solidos recipiente, predicti loci fratribus, sub testimonio Nicholai et Hectoris, dono perpetuo contulit ; eandemque donationem Bertreda, uxor Odonis, assensu filiorum suorum, inconvulsam permanere concessit, testante Balduino de Gonessa, testante etiam Hugone qui Suscognominatur. Eisdemque quoque fratribus Wido, castellanus de Gociaco, duos jugiter asinos habere concessit, quibus ligna de nemore sui alodii sine precio adducant. Addidit etiam nostro assensu, in presentia Ingelranni (a)de Maria et Adonis de Goni xx" soli- dos Proveniensium, qui de feodo nostro descendunt, annuente uxore sua, annuenti- bus etiam filiis suis. Nostre autem concessionis et hujus doni sunt testes : Bartholo- meus thesaurarius et Nicholaus castellanus. (a) Enguerrand de Marie, seigneur de Goucy, 1128 (? n3o) f c. 1 1^7. 342 CARTULAIRE DU TEMPLE Hugo (a), Roceiensis comes, sepedictis fratribus dedit, in territorio de Thoenni, terram illam, cum nemore, que sita est inter duas vias quarum una de ponte vadit Gorbiniachum, altera vero de Boiri Gorbiniacum dirigit, et duos homines, Hugonem videlicet et Robertum. Unde sunt testes : Ertaudtis et Guillelmus frater ejus, Geral- dusque et Gualcherius de Sauci. Idem etiam comes v solidos in Vassonia eisdem fra- tribus dedit, testante Gerardo et Gervasio. Herbertus de Ianta predictis fratribus dedit feminam unam, cum suis infantibus; unde sunt testes : Godefridus, Petrepontis capellanus, et Hosto. Hoc concessit Adam de Marchais, de cujus fedo erat. Stephanus Strabro dedit eisdem fratribus furnum unumin Briania, concedente uxore sua et filio suo. Unde sunt testes : Odardus, filius Alemanni, et Robertus Anguisel. Similiter Gilio de Novo Gastello xncim denarios bone monete, in Mediana villa sepe dictis fratribus dedit, testante Odardo filio Alemanni et Roberto Anguisel. Odo Malus Vicinus xucira denarios bone monete super molendinum suum in prato, ipsis fratribus annuatim persolvendos assignavit.Unde sunt testes : Gilo etHugoTrosels. Ponchardus prepositus eisdem dedit xncim denarios bone monete in Orenvilla, teste Gajtero de Gunencurte, testante etiam Odardo, filio Alemanni. Isembardus nepos magistri ipsis fratribus Templi dedit xncim denarios in burgo Sancti Nicholai de Novo Gastello, testante Gilio et Roberto Anguisel. Dedit etiam eisdem fratribus Odo Francigena xncim denarios in luvinicurte ; unde sunt testes : Ponzardus prepositus et Gilio. Rainaldus Glabeas dedit eisdem fratribus xncim nummos censuales apud Vicum ; inde testes sunt : Henricus filius Alemanni et Odardus, frater ejus. Rogerus Salmons dedit predictis fratribus xncim nummos annuatim persolvendos, ad redditus suos apud Groanam ; unde testes sunt : Odardus filius Alemanni et Pon- chardus prepositus. Hugo Trosselius dedit prefatis fratribus xucim nummos censuales apud Aumeneicur- tem ; unde testes sunt : Gilio et Odo Malus Vicinus. Haimo se ipsum et omnem terram quam possidebat inter crucem de Hastoi et Axonam, preter duas culturas, exceptis etiam vi solidis de censu, predictis fratribus dedit, concedente Odone de Vernolio, de cujus feodo ipsam tenebat, teste Gervasio de Ghalmisiaco et Walchero de Gastellione. Eandem denique donationem, in presentia Hugonis comitis de Rociacho, in presen- tia etiam quorumdam militum suorum postea recognovit, nomina quorum hec sunt : Teodericus Trosels, Everardus prepositus, Robertus Grassus. Addidit his supradictis idem Haimo partem quam habebat in saivamento de Pro- vahis. Ermengardis de Roceio et Gervasius, filius suus, prefatis fratribus dederunt in Ger- nicurten03 solidos de censu ; unde sunt testes : Gerardus Infans, et Teodericus Trosels. Guillelmus quoque de Aci eisdem fratribus, ex dono suo, contulit, in Murivalle, xii denarios, testante Evrardo fratre suo et Teoderico Trosel. Similiter Clarembaudus de Roseto et uxor ejus, Brai et Yertelli et Galmundin et quicquid ibidem de feodo de Roseto tenebant, in pratis, in aquis, terris, nemoribus, annuente Henrico (6) comite, de cujus feodo descendebant, fratribus Templi devote (a) Hugues, comte de Roucy, c. no4 j; c. 1160 — (b) Henri, cotnte de Grand-Pre, c. 1102 •f* c. n5o. CARTULAIRE DU TEMPLE 343 contulerunt. Hujus doni testes sunt : Iohannes propositus, Godescalcus de Roseto, Godefridus de Petreponte, Albericus li Hungres. Nicholaus filius Petri prepositi el sui participes memo rati loci fratribus dederunt molendinum de Hastoi ; inde sunt testes : Willelmus de Aci et Robertus Grassus atque Laurentius Strabo. Albericus quoque li Ungres et Rainaldus, nepos suus, fratribus Templi campum unum dederunt, testante Gualchero de Salci, testante etiam Gerardo qui cognomina- tur Infans. In luvinicurte dedit Ingelrannus his fratribus, concedente uxore sua Romelia, xvih denarios bon§ monete ; hujus rei testes sunt : Martinus sacerdos, Richardus et Roardus. Eisdem vero fratribus dedit Gerardus Infans xvcim nummos bone monete super molendinum ad Aisellam, testante Guillelmo de Aci etTeodorico Trosel. Dedit etiam eis Guillelmus Bucha duos solidos apud Noyam Villam ; unde sunt testes : Hernulfus clericus et Clarembaudus Vairez. Similiter Beloth, assensu uxori su§ et filiorum suorum, domum suam qu§ est ad portam mortuorum, sub testimonio Radulfi de Turre, et Herberti Bordel, eis donavit. Ingelrannus (a) quoque de Maria quatuor marcas argenti in Blerencurte, vel sex libras bone monete, annuatim persolvendas, eis assignavit. Inde sunt testes Widocas- tellanus, Ada de Goni et Iterus. Prelerea miles Xpisti Roardus dedit fratribus Templi illam partem prati Racendis, que tantum herbam producit. Dedit etiam eisdem fratribus Ugo Sus pratum, quod dicitur Dominicum, uxore sua Berta et filiis suis concedentibus. Inde testes sunt : Odo de Abbatia et Symons acerdos. Dedit etiam prefatis fratibus Robertus de Monte Acuto quicquid tenebatapud Lau- dunum et in Laudunensi de feodo regis. Inde testes sunt : comes Teobaudus (6), et Bliardus de Monte Acuto, Willelmus de Apia. Notum facimus etiam quod fratres Templi per manum Roardi, justo contractractu emptionis, obtinuerunt quicquid tenebat, in territorio de Puteolis Willelmus de Gureos; hoc conceserunt mater W(illelmi) et fratres sui et omnes hereditarii ; hoc concessit Gila de Petreponte et filii ejus, de cujus feodo erat. Inde testes sunt : Odo de Abbatia et Goschoinus castellanus. Emerunt etiam a Gerardo Leschant et ab eo juste obtinuerunt predicti fratres quic- quid ipse tenebat in territorio de Puteolis ; hoc concessit Berta et filii ejus et filie, de cujus feodo erat. Inde testes sunt : Odo de Abbatia et Robertus de Ghaumacho. Guido de Yallibus dedit fratribus Templi quicquid de feodo castellani Laud(unen- sis) apud Brai possidebat, et domos quas habebat in Yallibus. Inde sunt testes : Odo de Abbatia et Iosbertus. Letoldus Frumage et uxor ejus fratribus Templi concesserunt terram qu§ est in territorio de Rogiscurle, ad nonamgerbam, que est juxta viam Romanam ex parte territorii de Nongento. Idem dedit fratribus Templi campum unum ibidem, et cultu- ram, et castellarium ; unde testes sunt Guibertus et Franco. Dedit etiam Letoldus Frumage fratribus predictis campum unum apud Chevrisia- cum et pro fraternitate ibidem curtillum unum,et apud Rogiscurtem campum unum; unde sunt testes : (blanc). (a) Cf. ch CCCGXLVI (b) Thibaud, comte de Champagne, c. ii25 f 8 janvier n53. 344 CARTULAIRE DU TEMPLE Dedit etiam idem Letoldus fratribus Templi campum unum apud Rogiscurtem, et curtillum apud Ghivrisiacum. Hujus donationis testes sunt : Rogerus et Francho. Dedit etiam idem campum unum fratribus Templi apud Ghivrisiacum ; hoc conces- sit Bliardus, de cujus feodo campum tenebat. Hujus doni testes sunt : Galterus de Maoco et Heverardus Biguet. Amauricus de Brenordio se ipsum fratribus Templi dedit et Bretinimontem, et quicquid ad Bretinimontem pertinebat, concedente Guiscardo patre suo et Gerardo fratre ejus ; hoc concessit Everardus ejus avunculus et Gerardus ejus filius ; hoc con- cesserunt Bucardus de Gusia et uxor ejus et Glarembaudus de Fastis et fratres ejus, de quorum feodo erat ; unde sunt testes ipsi. Glarembaudus et ejus uxor fratribus Templi dederunt minutam decimam quam ibi habebant ; unde sunt testes : (blanc). Hescotus, filius Hescoti de Vendolio cledit prefatis fratribus terram pertinentem ad mansum de Mabecurte que est in territorio de Berezicurte, ad nonam gerbam ; et pro hoc fratres Templi xxli v. solidos ei dederunt. Hujus doni testes sunt : Galterus de Maocho et Franco. Guido Cattus dedit eisdem fratribus quicquid habebat in territorio de Berezicurte; unde fratres Templi duos modios frumenti ad mensuram de la Ferte ei dederunt et duos acomodaverunt ; hoc concessit uxor Guidonis. Unde testes sunt : Hemelinus et Aubertus de Mabecurte. Everardus Biguet dedit fratribus Templi decimam cujusdam culture que. fratrum erat, eisdem fratribus in elemosinam ; unde fratres ei dederunt novem galetos fru- menti, ad mensuram de la Ferte. Unde testes sunt : Galterus de Maoco et frater Dominicus. Dedit etiam fratribus Templi Guiscardus de Oriniaco, rogatu filii sui, pratum unum apud Gusiam, et sedem molendini de Til ; hoc concessit Everardus de Ori- niaco et Gerardus, ejus filius ; hoc concessit Bucardus de Gusia et uxor ejus, Adelei- dis, de cujus feodo descendebat. Unde testes sunt : Glarembaudus de Fastis et Galte- rus Doscet ? Preterea Nicholaus castellanus molendinum de Poili eisdem fratribus in elemosi- nam contulit, concedente Beatrice, uxore sua et filiis suis Radulpho et Guidone, et filiabus suis. Hujus donationis testes sunt : Bartholomeus thesaurarius, Ernulphus cle- ricus, Rodbertus de Tiriniaco, Nicholaus de Hispania, Odo de Abbatia, Ioibertus de Abbatia. Notum etiam fieri volumus quod Nicholaus de Hispania se ipsum fratribus Tem- pli reddidit et quicquid habebat apud Galleviacum, nostro assensu, eis contulit. Burdinus de Valle Lauureniaca eis ibidem vineam unam dedit. Nos etiam possessionem Roberti de Alneto, que in manu nostra erat, eisdem fratri- bus ex integro perpetuo possidendam concessimus, et Malberga, uxor Roberti, se ipsam et sua ex integro eisdem donavit. Hujus rei testes sunt : Bartholomeus thesau- rarius, Hernulfus clericus, Robertus de Tiriniacho, Haitor vicedominus, Wiliermus scutarius. Hoc autem, ne possit oblivione deleri et a posteris infirmari, sigilli nostri impres- sione muniri fecimus. Actum Lauduni, annis diversis sed conpletum anno incarnati Verbi M°G0.XL°.VIIII. Angotus cancellarius relegit, scripsit et subscripsit. CARTULAIRE DU TEMPLE 345 DLVl n49> vendredi i3 mai et mardi 17 mai. Copie du xn* s. : Avignon, Bibl. municip., Cartul. de Richerenches, fol. 28. Ediie : MiB de Ripert-Montclar, op. cit., n° 49, p. 5o-5i. Carta Guillelmi Arnulfi de Mirabello. n nomine Domini nostri Ihesu Xpisti, notum fiat omnibus hominibus, tam T 1 presentibus quam futuris, quoniam ego, Guillelmus Arnulfi de Mirabello, et uxor mea, Aibellina, et filii nostri, Petrus de Palude et alii, ut Deus et dominus noster nobis et parentibus nostris peccata nostra dimittat et insuper vitam eternam concedat, dimittimus et omnino relinquimus totum et ex integro Deo et beate vir- gini Marie et fratribus Templi Salomonis, in manu Ugonis de Bolbotone, magistri domus deRicarencis, quicquid requirebamusvel habere debebamus sive nos, si ve homo, sive femina, per nos, in toto territorio castelli de Bolbotone, in hermis et cultis, bos- chis et pratis,aquis aquarumque decursibus, et in omnibus ad ilium territorium per- tinentibus, quod neque (fol. 28V0) nos neque aliquis de parentala nostra jam in antea aliquid requirere possit vel audeat aliqua ratione in isto territorio. Ut autem ista nostra dimissio et libera desemparatio semper secura et firma remaneat omni tempore apud memoratos fratres de Templo, ab eodem Ugone, magistro, xcem solidos bone, monet? Valentinensis et unam saumatam de frumento accipimus, caritatis nomine. Facta dimissione ista in castellum de Mirabello, in domo Guillelmi Arnulfi, presentibus ac videntibus Bertrando Legeto, confratre nostro3 et Aibellina supradicta et filio suo, Petro de Palude, mense maii, feria vi\ Fecit item Guillelmus dimissionem istam apud Ricarenchas, videntibus istis : Petrus Bonus homo, capellanus, et alter Petrus, presbiter, capellanus de Templo, Ymbertus de Salleto, Guillelmus Bruneti, Stefanus Pellicerii, Nicolaus Bajulus, isti omnes fratres de Templo, et Pontius Trucus, Ripertus Folradus, Ripertus de Gra- dignano, Guillelmus de Scudia, Petrus de Bellomonte, Bertrandus de Solorino et filii sui, Ripertus et Laugerius, fratres suus. Facta carta ista pe[r] manum Arnaldi, sacriste Aurasicensis, eodem mense, feria ma, anno ab incarnatione Domini millesimo C*XL*V1III% luna vi\ DL/VII 1 149, 11 juin, siege de Lerida. Copies du xin* s< : Barcelone, Arch. Cor. Arag., reg. 3io, fol. 16, (incomplete du debut) ; Madrid, Archivo Nacional, Ordre de St-Jean de Jerusalem, lej. 323-4 (fragment de cartulaire). Prima compositio episcopi ilerdensis cum fratribus Templi super ecclesia sancti lohannis de montesono. Quecumque a fidelibus viris et ecclesiarum Dei rectoribus, statuta sunt vel diffi- nita, in sua debent stabiiitate manere, ne in malorum hominum valeant refractione turbari et unde cuntos tam presentes quam futuros scire volumus diffinitionem et conconcordiam, que factam est inter dominum Guillermum, Rotensem episcopum,et canonicos Rotenses, et Petrum de Rovira, magistri milicie Templi Ierosolimitani et fratres ejusdem militie, de ecclesia sancti lohannis de Montso et honore ejus. Volun- tarie siquidem et gratuito dominus episcopus, cum clericis et fratribus suis^ Roten- 346 C ART UL AIRE DU TEMPLE sibus scilicet canonicis, pro se suisque successoribus, supradictam ecclesiam sancti lohannis, cum omnibus pertinenciis suis et possessionibus suis, fratribus et domui, omni controversia posposita dimissit et imperpetuum concessit, exceptam quadam ipsius honoris parte, ecclesiis videlicet omnibus de Tamarit et quadam hereditatem supradicte ecclesie que est apud Oscam, que spontanea voluntate supradictus ma- gister Pelrus, cum fratribus suis, pro se suisque successoribus, predicto Rotensis episcopo et ejusdem ecclesie clericis, tarn presentibus quam futuris, semper pacifice possidenda tradidit et requirit simul cum castello et ecclesia de Fons, cum omnibus suis pertinenciis ; servata ejusdem episcopi omniumque successorum ejus episcopali auctoritate el dignitate, in ecclesia sancti lohannis et in ecclesiis ad ejus ditionem perti- nentibus, consecracionibus videlicet basilicarum, et ordinationibus clericorum, et obedientia eorum atque canonica corectione et emendatione eorumdem, sine census exactione; servata etiam vel sinodorum celebratione, crismate etiam et babtismo. Pre- terea, pro maxima quam inbonitate eorum habenl, fiducia, supradictus episcopus et ejus canonici concesserunt domui et fratribus milicie decimum propii laboris de Tamarit et ganad ejusdem. Hec diffinitio vel concordia facta est in presencia Rai~ mundi, comitis Barchinonensis etprincipis regni Aragonis, in obsisione Ilerde, sursum in podio de Gardeyn, presentibus etiam subscriptis viris, tarn clericis quam laycis. Anno ab incarnatione Domini M0C0XL°1X0, m° idus junii. Sig^num Raymundi comes. Ego Guillermus (a) Dei gratia Rotensis episcopus laudoet confirmo hanc cartam, et hoc Sig^num pono. Sig^num Petri, prioris sancti Martini. Sig^num Bernardi, prioris Golbensis. Signum ^ Odonis. Sig^num Rernard Amelii archidiaconi. Sig^num Ber- nardi (6) Tarraconensis archiepiscopi. Sig^num Petri de Rovira magistri. Sig^num Ugonis de Panaz. Sig^num Arnali de Stopaia. Sig^num Guillermi Raymundi dapiferi. Signum ►£< Peregrini. Sig^num Raymundi de Podio Alto. Sig^num Ber- nardi(c) Urgellensis episcopi. Sig^num Roniflcii prioris Rotensis. Sig^num Nocholay prior claustri. Sig^num Guillermi sacriste. Sig^num Eraudi cellarii. Sig^num Petri helemosinarii. Sig^num Rerengarii camarii. Sig^num Stephani cantoriis. Sig^num Frevol. Sig^num Deodati. Sig^num Poncii de Balager. Sig^num Petri de Garteia. Sig^num Guillermi de Abberas ; nos simul fratres hoc firmamus. Sig^num Guillermi sacerdotis, Tarraconensis archiepiscopi cappellani, qui hoc scripsi cum litteris supprapositis in linea xa, die et anno quo supra. Hec carta fuit firmata in pretensi capitulo, inpresentia rettamii? cappituli militum sancti Templi et Examen Garez justicia de Motson et de Barbastro, qui earn receperit. Ill, VIM 1 149, (rr-3i) juillet. Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Cartulaire B 5g5, fol. 29-29™, n° 78. De illas casas de Sanq de Trist. In Dei nomine. Ego f rater ac ni agister Rigald Viger, cum aliis fratribus Templi Salomonis qui sunt (fol. 29yo) in Novellas, scilicet fratre Ricardo et fratre Vital et aliis fratribus, presentibus et futuris, compa ramus unas casas de Sanxo de Trist et sua muliere et filiis et filiabus suis, et de don Renalt suo socro et uxore sua et filiis et (a) Guillaume, eveque de Roda (Lerida), n43 f decembre 1176.-— (b) Bernard, archeveque de Tarragone, n46 f 28 juin n63. — (c) Bernard, eveque d'Urgel, c 11^2 + 12 janvier n63. CARTULAIRE DU TEMPLE filiabus suis, pro vn morabetins merchers, ille pagato de suo aver et sua Hfarra ; et est ilia casa inter illam casam de Martin Albohareg et ilia de Bidal Gebater. Est fides de solvetate a foro terre, de parte de Sanxo et suo socro et mulierum et filiorum filiarum- que suarum, Domingo Lespigo. Testes : Martin Alboharez, Martin Pedriz, Pere Ber- nard, don Aparici. Facta carta era MaCaLXXXaVII, mense julio, anno quo fuit capta Tortossa. I>LIX 1149, (ier -3i) juillet. Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B, 5g5, fol. 47, no 168. Don Robert de Frescano. In Dei nomine. Ego don Robert de Frescano et uxor mea domna Albira facimus hoc donativum ad Deo et fratribus Templo, magister Rigalt Viger et ad geteris fra- tribus, quod ego nec ullus homo de Frescano neque Xpistianus neque sarracenus non abatet nec crepet ilia cequia desuper illo molino de Brugnen, si illi homines de Brug- nen illam non crepant. Sunt testes : don Pajan, Lop Navarr, Domingo Pescator, Sanio Garcez, Bernard Abbat, Perrot. Facto hoc donativo, mense julio, anno quando fuit capta Tortosa, era MaCaLXXXaVII\ DLX 1149, (ier—3i) juillet. Copie du xne s. : Madrid, Archivo Nacional, Cartul. B, 5g5, fol. 47vo* n° 171. De Gomiz Godin. In Dei nomine. Ego don Gomiz Godin et uxor mea, dona Maria, donamus Deo et fratribus Templi, in manu frater et magister Rigalt Viger, quod nullus homo deBrug- nen, neque Xpistianus neque Sarracenus, neque Morus, crepantet ilia gequiade super illo molino, nisi tantum per illos tres campos rigare, quod faciant ibi una fila. Testes qui viderunt et audierunt : Zahet Alhoisem, Zahet Abenzaleme, Muza Zacharias, quod sic est foro et mos. Facto hoc donativo, illo anno quo fuitprisa Tortosa, mense julio, era MaCaLXXXaVII\ DLXI (ier aout — 15 aoiit n5o). Original jadis scelle : Paris, Arch. Nat , K 23b, n° i510. Edite : Tardif, Cartons des Rois, n° 5o4. Regis Francie de Salviniaco, In nomine sancte. et individue. Trinitatis. Ludovicus, Dei gratia rex Prancorum et dux Aquitanorum, omnibus in perpetuum. Liberalis munificentia regum recte atten- dit sug dignitatis officii! m, quando ad amplianda eorum bona principalem curam inpendit, quos pro defensione fidei Xpistiangprincipalius laborare cognoscit. Quod nos profecto special! devotione erga religiosos fratres milites Templi tanto benignius attendendum decernimus^ quanto, ex ipsa rerum exhibitione, in partibus lherosfolji- morum, virtutem eorum atque religionem orientali ecclesig specialius utilem ac necessariam esse cognovimus, atque in propriis etiam necessitatibus, in negotio 348 GARTULAIRE DU TEMPLE Domini, certiori indicio sumus experti. Tali nimirum consideratione ad augmentan- das eorum facultates, quibus et pauperes et peregrinos affluenti cotidiy caritate sus- tentare non desinunt, regalis munificently manurn, cum nostry caritatis helemosina, devota benignitate sibi porrigendam decrevimus, et de juris nostri proprietate dona- vimus eis atque concessimus villam nostram que. appeilatur Saviniacum supra Mele- dunum, cum universis pertinentiis villy, perpetuo dono et inconcusso jury deinceps possidendam. Statuimus autem ita hoc donum, etper presentis precepti auctoritatem stabili munimento firmavimus, ut, sicuteandem villam et universas pertinentias ejus jure regio tenebamus, ita et fratres Templi prenominati quieta et perpetua possessions sine ulla prorsus diminutione rerum ad villam pertinentium, earn peren niter habeant et possideant. Ad ampliorem etiam eorumdem fratrum sustentationem, donavimus illis apud Stampastriginta libras singulis annis reddendasde censibus nostris, infesto sancti Remigii, tali videlicet conditione,quod si forte supra prefaty numerum sum my, nostrorum censuum summa superexcreverit, quod post redditionem triginta librarum de censibus superfuerit, jure nostro vendicabitur ; si quid vero infra defecerit, tota hyc summa de ceteris nostris redditibus a Stampensi preposito, sine contradiction^, in integrum, prenominatis fratribus suppleatur. Hnjus itaque beneficii stabilimentum ita perpetuo firmum illibatumque sancimus, ut in diebus nostris atque omnium dein- ceps successorum nostrorum, Francorum regum, temporibus, sub testimonio regalis precepti, sicut prescns pagina designavit, perpetua stabilitate servetur et teneatur. Quod ut ita ratum permaneat et inconcussum, scripto commendari et sigilli nostri auctoritate muniri, nostrique nominis subter inscripto karactere corroborari precepi- mus. Actum puplice Aurelianis, anno ab incarnatione Domini M°CXL°VtIIi0 regnivero nostri xn°, reditus nostri de lherosolimis 1°; astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Radulfi Viromandorum comitis, dapiferi nostri. S. Guidonis buticularii, S. Mathei camerarii. S. Mathei constabularii. Data per manum Cadur- (monogramme) ci cancellarii. IMLXII 1 149, (i-3o) septembre. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Ber. perg. n° 220. Ediie : Bofarull y Mascard, Collecion. . IV, n° lx, p. 1^2-/1. In nomine Domini nostri Iesu Xpristi. Gertum sit omnibus quod ego Raimundus, Dei gratia comes Barchinon en sis.... dono et concedo in perpetuum Deo et sancto Salvatori Gesaraugustane sedis et Bernardo (a) ejusdem episcopo et canonicis ibi Deo servientibus. .. villam atque castellum que dicitur Alballat.... Sig^jnum Raimundi comes. Facta carta era MGLXXXVIl in mense septembre, in obsidione Ilerde, dorninante me domno Petrode Rueira magister militie Templi in Monyon et in Gorbinos. Sunt testes visores et auditores de hoc superscriptum comite de Paliares... et Petrus magister de milicie Templi... (a) Bernard, eveque de Sarragosse, 11 39- 11 52 GARTULAIRE DU TEMPLE 349 IILXIII i*49> 16 septembre. Copie du xme s. : Perpignan, Arch. dep. Cartul. da Mas-Deu, n° 97, f° 6oro. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais dans la Semaine religieuse du diocese de Perpi- gnan, 1886, p. 464. In Dei nomine. Sit notum cunctis quod ego, Guofridus comes Russilionensis, pro redempcione peccatorum meorum et patris et matris me, cum filio meo Ginardo dono, laudo, concedo domino Deo et fratribus milicie Templi Salomonis (jol. 60so) totum ipsutn honorem et omne jus quodcumque ibi habeo vel habere ibi debeo, sicut continetur, de massada Escarboti usque ad terminale sancti Iuliani de Villa Nova, sicut includitur infra vias quarum una vadit de Mallolis ad Villam Novam, de Perpi- niano ad eandem Villam Novam. Totum ; sicut superius scriptum, quantum infra predictas affrontaciones includitur, heremum et condirectum et cultum et incultum, donamus, nos prefati, predicte milicie Templi Salamonis et fratribus ibidem Deo servientibus, imperpetuum, sine enganno et sine ullo retentu, per nos et per totam nostram posteritatem. Totum istum predictum honorem et totum ilium quern dudum donavi, et totum ilium honorem quern probi homines tocius mee terre dederunt, sicut modo melius tenet et habet et in antea habebit, donamus et laudamus et con- cedimus et confirmamus ego, Gaufredus, et Ginardus, filius meus, predicte milicie Templi Salamonis et confratribus ibidem Deo servientibus per nos et per totam nos- tram posteritatem, imperpetuum, sine enganno. Et hoc facimus sine enganno in potestate Petri de Ruira et Berengarii fratris ejus, et in manu Arnakli de Sancto Gipriano, ministri ipsius honoris. Et est manifestum. Si quis vero contra banc scrip- turam donacionis ad irrumpendum veneriit, non hoc valeat vendicare quod requirat set in duplo componat, et postea inviolabilem obtineat firmitatem. Facta hecscriptura donacionis xvi°. kalendas octobris, anno ab incarnacione Xpisti M°.G°.XL°. Villi, regnante Ludovico rege in Francia. Sig^num Gaufredi (a)comitis; Sig^num Ginardi (6), filii mei, nos ambo qui banc scripturam donacionis, sine enganno, per nos et per totam nostram posteritatem, fieri jussimus, laudavimus et firmavimus et testes firmare rogavimus. Sig^num Berengarii de Quoquolibero ; Sig^num Poncii, fratris ejus. ^Artalli (c) Elenensis episcopi, qui hoc laudo et firmo, mandato Gaufredis comitis, et Ginardis, filii ejus. Sig^num Raymundi Guilelmi de Curia. Sig^num Arnaldi Radulfi, bajuli Perpiniani. Et hoc totum factum est in pre- sencia proborum hominum Perpiniani. Bernardus levita rogatus, scripsit die et anno ^ quo supra. IMLXIV 1 149, 18 octobre. Original : Barcelone, Arch. Cor. Arag., R. Bereng. IV, perg. 222. O it notum cunctis quod nos utrique fratres Petrus et Berengarius atque * O Poncius de Foneiarbonoanimo et voluntate damus vendimus atque tra- dimus Deo et milicie Templi Iherosolimitani et fratribus universis honorem nostrum quern habemus in episcopatu Barchinonensi videlicet in parrochia Sancti Vincencii de (a) Gausfred, comte de Roussillon, m3 f 24 fevrier n63. — (b) Guinard, comte de Rous- sillon, u63f 1172. — (c) Artaud, eveque d'Elne, 1148-1169. 35o CARTULAIRE DU TEMPLE Ioncheres et in episcopatu Ausonensi in loco qui vocatur Riu de Peres. Qnantum in supradictis locis habemus et habere debemus cultum et incultum cum terminis et afrontacionibus cum ingressibus et egressibus suis tradimus vobis per alodium fran- chum sicut melius dici vel intelligi potest sine enganad utilitatem domus etfratrum. Advenit autem nobis per donacionem Poncii de Ioncheres consanguinei nostri et est manifestum. Et convenimus vobis ut si aliqua persona contra hoc venerit ad pertur- bandum, nos simus vobis adjutores et defensores secundum posse nostrum. Factum est hoc in manu Petri de Roveria ejusdem milicie. fratris et ministri et in presencia fra- trum qui in obsidione Dertose convenerunt, videlicet Petri de Ripa Alta et Ugonis de Panaz et Bertrandi d'Alost atque Arnalli de Stopaia et aliorum fratrum. Si quis hoc fregerit, in duplo conponat et postea hec carta firma permaneat que est facta xvkalen- das novembris anno M0C°XL°IX0 Dominice incarnacionis. Sig^num Petri de Foneiar, Sig^m Berengarii fratris ejus. Sig^um Poncii deFonear qui hoc tradimus, firmamus et testes firmare rogamus. Sig^m Guillelmi Berengarii, Sig^m Bernardi filii ejus. Sig^m Berengarii de Graiana. Manifestum est quod nos supradicti venditores accepi- mus propter hoc i equum XLa morabetinorum a fratribus. Et hoc supradictum damus et etiam totum quantum est in Vallensi et in Ausona ubicumque sit de honore ipso qui fuit Poncii de Ioncheres nostri consanguinei. Sig^m Geralli sacerdotis Barchino- nensis episcopi capellani qui hoc scripsit. DLXV 1 149> jeudi 10 novembre. Copie du xii* s. : Avignon, Biblioth. municip., Cartul. de Richer 'enches, fol. 29. Edite : Mu de Ripert-Monclar, op. cit., n° 5o, p. 5i. De donacione Nicolai de Avisano. In nomine Domini nostri Ihesu Xpisti. Notum sit omnibus hominibus quo- niam ego, Nicolaus de Avisano, nepos Ugonis de Bolbotone, ut Deus omni- potens peccata et offensas meas michi et parentibus meis remitta[t] et vitam eternam concedat, dono et perpetua laudatione dimitto Deo et beate virgini, Marie et fratri- bus de Templo domum de Ricarencis inhabitantibus, tarn presentibus quam sequen- tibus, terram illam quam ex parte matris mee habeo in territorio de Bolbotone, juxta fluvium Helsonis versus occidentem, que undique concluditur terra fratrum de Templo et domus de Ricarensis. Ut autem ista mea donacio firma et stabilis perpe- tuo remaneat, de bonis de Templo habui xicim solidos et dirnidium Valencianorum et unum palafridum cum sella et freno. Hujus donationis testes sunt : Bertrandus de Bolbotone et firmancia, Petrus presbiter, capellanus, et frater Iohannes, diaconus de Trevis, Ymbertus de Salleto, Guillelmirs Bruneti, Petrus de Bellomonte, Stefanus Pellicerius, Nicolaus, claviger. Provincialis, et Petrus, frater ejus de Gastello Duplo, Poncius Trucus, Ripertus, filius Riperti Folradi. Facta carta ista per manum Arnaldi, sacriste Aurasicensis e,cclesi§, in ecclesia beate Marie, de Ricarencis, anno ab incarnato (fol. 29vo) Domino nostro Ihesu Xpisto centesimo XL°VI1II° post millesimum, feria v% mensis novembris, luna sexta. CA.RTULAIRE DU TEMPLE 35i DLXVI [ri49— iioo.] Copies : du xne s. Paris, Bibl. Nat., lat. . no63, fol. 8T*; du xvne s. (ex originali) : ibidem, lat., 548i, fol. io3 ; du xviii6 s. : ibidem, Moreau, 64 fol. Ego Goslenus (a) Dei gratia Garnotensis episcopus, egregii militis Raginaldi scilicet de Orrevilla devotionem attendens, religiosum ejus approbavi desiderium et quo debui favore sum prosequutus. Reliquias enim quas de Gonstantinopoli reineans secum attulerat, ecclesie bead Martini de Orrevilla collatas assignavit Que ut in poslerum inconvulsa permaneant, sigillo nostro firmavimus et eorum qui interfuerunt nomina subscripsimus 1 . Garinus(6) abbas Sancti Iohannis de Yaleia, Fulcherius (c) abbas Sancte Marie Gastriduni, Radulfus capicerius, Guillelmus came- rarius, Milo presbiter, Odo de Montiniaco, Gervasius miles Templi Iherusolimitani, Galatinus miles Templi Theobaudus (d) abbas Sancti Garauni, Teardus prior Sancti Iohannis, Hildebrannus, Albinus canonicus Sancti Garauni. BLXVII [1149— 1 155.] Original jadis scelle : Paris, Arch, nat., S. 5oo5, n° 9 (Gie de Sours et Arville, 97' liasse, n° 1). Edite : Metais, Les Templiers en Eure-et-Loir, n« 1. Res geste tanto firmius fidei et memorie mandantur quanto pluribus scriptis et testimoniis roborantur. Ea propter ego Goslenus Dei gratia Carnotensis episcopus, rogatu dilecti fratris nostri Odonis de Montiniaco militis Ierusolimitani Templi, concessi et sygilli nostri munimento firmavi ecclesiam de Fonte Galve habendam in perpetuum fratribus predicti Templi, sicut dominus predecessor et avunculus raeus pie recordations, Gaufridus(e), earn eis concesserat et sygillo suo firmaverat. Homines quoque in terra Frodonis prope sita commorantes sicut ab eo statutum fuerat eidem ecclesie jure parrochiali adjacere constitui. BL.XVIII 1 149— 1 161. Copie du xme s. : N. acq. lat., 1934, fol. 4. De eodem. In nomine sancte et individue Trinitatis Amen. EgoHenricus (/) divina miseratione Belvacensis episcopus tarn futuris quam presentibus imperpetuum. Milites Templi Iherosolimitani cum districte Deo turn periculosissime proximo serviunt qui proprii sanguinis vilita te concepta telis se obiciunt paganorum et pro ecclesia defensaada lucem istam contempnere, animasque suas ponere non reformidant, implentes earn qua majorem Dominus esse negat in hominibus caritatem. Quo ergo sanctius et uti- (a) Goslen, eveque de Chartres, 1 149 i* 3 fev. n55. - (6) Garin, abbe* de Saint-Jean-en- Vallee-les-Ghartres, n36-ii5o. - (c) Fouchier, abbe de la Madeleine de Chateaudun, 1148-1162. — (d) Thibaut, abbe de Saint-Gheron, 1149-1178. — (e) Geoffroy, eveque de Ghar- tres, 1 1 16 f a4 Janvier n 49. — (/) Henri, eveque de Beauvais, 1149 i* i4 janvier 116a. 1. lei s'arrete le texte du Cartulaire, le folio suivant ayant ite arraehe. 35a CARTULAIRE DU TEMPLE lius operantur et ad militandum plura eis necessaria sunt, eo diligentius a fidelibus decet eis stipendia provideri, et super hoc ex officio nostro eos resque eorum tueri debemus et que ipsis pie ac rationabiliter collata fuerint a nobis vel ab aliis ut fixa et inconvulsa rataqueeis permaneant satagere. Quo circa annuales prebendarum beate Marie de Monchiaco in manus Sansonis (a) venerabilis Remensis archiepiscopi et nos- tras redditos, assensu et concessione Drogonis de Petrafonte qui Monchiaco (fol. Uyo) preerat, et Nevelonis filii sui,et de manu nostra a predictis fratribus susceptos,eisdem in perpetuum possidendos confirmamus, presentemquem paginam ne quis ei contra- dicat, sigilli nostri impressione conmunimus ut quomodocumque quelibet earum prebendarum vacaverit vel qualicumque pacto de persona ad personam transient, unius anni beneficium integrum quociens hoc acciderit fratres Templi accipiant et tarn pro nobis quam pro canonicis vivis aut mortuis attencius orent. Nulla ergo per- sona huic pie constitutioni contradicere presumat, et si quis hoc attemptaverit offen- sam Dei timeat. Testes quoque idonei adhibiti sunt quo id firmius perseveret. $ Bal- duini (6) Noviomensis episcopi. $ Ivonis (c) Suessionen(sis) comitis. IVLYIX [1149— n64.] Copie du xm° s. : Mons, Archives de l'Etat : Cartulaire de la Commanderie du Temple en Flandre, fol. 71 v°. Gf. Devillers, p. 202. Apud Sclipes. G(erardus) (d) Dei gratia Tornacensis episcopus omnibus ad quos littere iste perve- nerint salutem. Inter fratres Templi Hierosolimilaniet sacerdotesde Linphinghe^t de* appendiciis ipsius tocius erroris et controversie 3 fomitem amputare volentes, utrique parti jus suum scripto nostro subnotare decrevimus. Oblationes siquidem que ad ma- nuum4 sacedotis in missaregularicum candelis vel sine candelis perveniunt s, ad jus fratrum de Templo spectare dinoscuntur. Que vero in missa pro defunctis celebrata cum candelis vel sine candelis sacerdotibus offeruntur, ad jus sacerdotum pertinere predictorum fratrum testimonio didicimus. Sed, quia inhonestum nobis videtur ut ante missam regularem sacerdotes ad missam pro defunctis parrochianos sol- licitent et ut ante flnem misse regularis ad altaria collateralia missam pro defunctis incipiant, ne id deinceps fiat modis omnibus prohibemus. Testimonio etiam 6 eorum- dem fratrum accepimus duas partes oblationum que in die Animarum in missa pro defunctis offeruntur, ad jus 7 fratrum Templarium absolute pertinere, terciam vero juris 8 sacerdotum 9 esse. Et ut hoc firmum et 10 inconvulsum permaneat 11 presenti pagina sigillo nostro signata confirmavimus (e). (a) Samson, archeveque de Reims, n4o -J* 21 septembre 1161. — (b) Baudoin, eveque de Noyon, 11 48 f 4 mai 1167. — (c) ^ves* comte de Soissons 11 46 f c. 1178. — (d) Gerard, eveque de Tournay, 11 49 f 1166. — (e) Le meme cartulaire donne fol. 69 la meme charte emanee de Y. Dei gratia Brugensis decanus ; les quelques variantes sont indiquees en note. Ge doyen Y. est inconnu, il etait remplace en 11 64 par Aketus. Var. : 1. Linpinghe. — a. « de » manque dans Y. — 3. « et controversie » manquent dansY. — * 4. ma- num. — 5.proveniunt cum candelis...— 6. Omis. — 7. Qmis. — 8. Omis. — 9. sacerdotis. — 10. Incon- vulsum firmum. — u. perpetuo permaneat. CARTULAIRE DU TEMPLE 353 DLXX n5o, (ier janvier-21 novembre). Copie du xne s. : Madrid, Archivo National, Gartulaire B. 5g5, fol. 8o, n° 239. De gamio quod fecerunt fratres con Martin Galvo. In nomine Domini. Ego magister Rigald Viger, cum consilio aliorum fratrum scili- cet fratris Ugo Alardi et fratris EUcardi et aliorum fratrum Templi, camiamus ad Martin Galvo illam casam que fuit de Girald Abbate, pro ilia sua casa de Martin Galvo, que se tenet juxta illam portam, juxta muro novo de castello. Fides de salve- tate a forum terre, ex parte fratrum contra Martin Galvo, don Apparitio ; et ex parte de Martin Galvo contra ilios fratres est fides Vidal Qabater. Testes sunt : Ramon Gascon, jendre de don Apparitio, Petro Magel gerno de Martin Galvo. Facta carta era MaGaLXXXaVIIIa, anno quo rex Garcia venit cum imperatore de Gorduba. DLXXI 1 i49/5o, (6-1 3) janvier. Copie du xm* s. : Barcelone, Arch. Cor. Arag. Inventario, fol. 8. Sit notum cunctisquod ego Pontius de Monte Tornes et uxor mea Arsendis, reddi- mus, difinimus et evacuamus Deo et milicie Templi Iherosolimitani et fratribus omnibus, in potestate magistri Petri de Roveria, illud totum quod demandabamus, vel requirebamus, sive tollebamus in ipso cellario quod fuit Bertrando, quod est in ipsa parrochia Sancti Baudilii, et affrontat a borea in cimiterio et in cellario Rai- mundi GilJelmi, a meridie in platea, ab occidente in casis Bertrandi, a circio in eccle- sia. Quantum iste affrontationes includunt, ab hoc die in antea, non requiramus vel auferamus ibi aliquid per nos nec nostros aliquo modo, set totum difinimus Deo et milicie supradicte [in ] perpetuum, sicut melius dici vel intelligi p[otest ] salvamentum domus et [ ] Accipimus pro hac difinitione x solidos denario- rum. Si quis hoc fregerit, nil ei valeat, set in duplo componat et postea hec carta firma permaneat omni tempore, que est facta ydus januarii, anno ab incarnatione Dominica M0GoXL°VIIII0. Sig^m Pontii de Monte Tornes, Sig^m Arsendis uxoris ejus qui hoc difinimus, firmamus et testes firmare rogamus. Sig^m Gillelmi filii Pontii. Sig>JJhm Rai- mundus Bernardus et Gurb, Sig^m Saurina conjux ejus, Sig^num Bernardi filii ejus, Sig^num Arsendis conjugis ejus, Sig^m Raimundi filii ejus, SigjJm Berengarii filii, Sig^m Laurete filie ejus, Sig^m Guilielme filie ejus, Sig>Jnum Beatricis, Sig^m Ermes- sendis filie ejus, Sig^m Petri de Villa Gelans viri ejus ; nos qui hanc cartam defini- tionis seu gerpitionis scribere jussimus etfirmamus atque subscriptos testes firmare rogamus. Sig^m Guillelmi Raimundi dapiferi. Sig^m Otonis dapiferi. Sig^num Berengarii de Gheralt. Sig^m Mironis de Lucia. Sig^m Bernardi de Salfors. Sig^m Bertrandi de Villa Granata. Sig^m Petri Bertrandi de Belloco. Sig^m Petri de Sancto Minate. Raimundus ejusdem milicie sacerdos jussione Bernardi de Gurb scribsit ffr die anno prescripto. DXCVI1I 1 1 5o (apres le 5 novembre) — 1 i5i (avant le 18 juin). Copie du xii' s. : Avignon, Bibl. municip. Cartul. de Richer enches, fol. 112. Edite : Mis de Ripert Monclar, op. cit., n° 187, pp. 162-166 (date apres 18 janv* ii5i et avant 18 juin). Notum omnibus fiat hominibus, tarn presentibus quam futuris quod ego, Ugo de Bolbotone, pro salute anime. meq et peccatorum meorum remissione et totius proge- niei me§, reliqui seculum et reddidi meipsum et uxorem meam et filios et omnia que- cumque habebam, tarn mobilia quam inmobilia Deo et fratribus de Templo, et hoc feci consilio et precepto Giraldi, mei episcopi, et clericorum suorum et parentum et amicorum meorum. Nunc autem vit§ me§ terminum appropinquare videns, volo, inea veritate que Deus est, et in ilia fide qua vivimus, totum terminare territorium de Bolbotone, et in qui- GARTULAIRE DU TEMPLE 369 bus partibus ab antiquo divisum sit, sicut a patre meo audivi et vidi, manifestare et post patrem meum tenui et possedi longo tempore. Hoc vero ideo facio ne aliquis malus homo, post mortem meam, fratres de Templo, de jamdicti territorii divisioni- bus et acaptacionibus, perturbare audeat. Primum in verbo veritatis sub testimonio fidei, contestor qaod medietatem totius territorii de Bolbotone et omnem decimam supradicti territorii pater meus Berenguarius, et ego, cum ipso et post ilium cum here- dibus suis, videlicet cum Geraldo de Bolbotone, avunculo meo, et cum Odoino de Monte Securo et fratre suo Otone, tenuimus et habuimus cum omni libertate pro allo- dio franco, ita quod nulli homini, nulli femine convenientiam unquam fecimus nec hominium, nec avus nec atavus meus. Post mortem vero Geraldi de Bolbotone, Alius ejus, Bertrannus de Bolbotone dona- tionem quam ego feceram fratribus de Templo et domui de Ricarenchis laudavit et confirmavit, et propter hoc Bertrannus donavit et laudavit Deo et fratribus Templi, totam partem suam quam habet in supradicto territorio, et corpus et animam suam. (fol. 112vo) Ritbertus Folradius consobrinus meus germanus, post aliquantum tempus, pro parte hereditatis sue, misit me in placitum, et consilio bonorum hominum retinui eum in sextam partem molendini de Bolbotone, et in sextam partem tocius decime et tasche tocius territorii de Bolbotone. Ipse vero Ritbertus, quando domus de Ricarenchis cepit hedificari, totum Deo et fratribus de Templo condonavit quod ibi retinuit, et, quod nunquam de labore illo- rum decimum vel tascam reciperet, promisit, de toto territorio de Bolbotone et Gra- noleto in fine suo dimisit. Sit preterea manifestum omnibus hominibus quod ecclesia Sancti Amantii tantum habet in istis territoriis, videlicet quendam pratum quod est juxta fluvium Elsonis, et tascam de terra que laborabant Guitardi de Balmis, et tascam de la faissa quam labo- rabant li Emenbert de Balmis, et tascam de campo Lauterio quod est super stagnum de Granolleto, in quo accipiunt vi nummos anno quando habet blata. Et ad finem suum, pater meus misit eis in vadimonium unam faisam terre, quam Bernardus Richardi laborat, proxv solidis. Sit omnibus notum hominibus quod Petrus Wilelmi de Balmis habet, in territorio de Bolbotone, n condaminas pro fratribus Templi, unam ad RoboremGrossam, alte- ram ad crucem Pastorissam. In ilia de cruce Pastorissa habemus dominium et tascam et decimam, in altera decimam, Predictus autem Petrus Wilelmi, quamdiu fidelis amicus fratribus Templi et domui illorum fuerit, et res illorum et possessiones ama- verit et defenderit, condaminas istas, per manum eorum teneat, et in pace habeat ; si vero3 quod nunquam credimus, inquietare vel perturbare eos vel res suas presumeret, jam dictas condaminas non debet habere, sed perdere ista ratione. In veritate dico quod condaminam de RoboreGrossa Radulfus Lautgerii, pater Petri Wilelmi (fol. 113) acaptavit a patre meo Berengario, contra voluntatem matris me§et ultra vetitum suum, et illam convenentiam quam promisit, non observavit. De ilia vero de cruce Pasto- rissa, quam similiter pater Petri Wilelmi, contra voluntatem dominorum, quorum erat, acaptavit, et ultra consilium eorum, nec convenientiam quam bajulo eorum, Bernardo Richerio, fecerat, nequaquam observavit. Preterea dico in veritate quod fllii Odoini, Pet(rus) deMirabelloetGeraldus deMonle Securo, donaverunt Deo et fratribus de Templo, pro salute animarum suarum et remis- sione peccatorum suorum, hoc totum quod ipsi, vel homo vel femina per illos, habe- bant in toto territorio de Bolbotone. Cartulaire du Temple. 24 370 GARTULA1RE DU TEMPLE Postea filius Odonis, Ge(raldus) scilicet de Tornefort, dedit similiter unam partem suam Deo et fratribus Templi, ethabuit ab eis bonum caballum. Postea vero Petrus Ugo de Avisano similiter dedit quicquid habebat in jamdicto territorio, et quicquid habebat in stagno de Granolleto, Deo et fratribus Templi, et habuit ab eisc.xxx. solidos denariorum novorum Mergoriensium. Iste Petrus Hugo inquietabat Ugonem de Bolbotone et perturbabat fratresde Tem- plo pro malicia et paupertate sua, sed postea recognoscens peccatum suum et culpam, promisitquod nunquam amplius nos perturbaret, et insuper terram quandam,quam habebant illi de Valle Aurea in Granolleto redimerat et nobis dimitteret. Et propter hoc dedimus ei unum trentanarium de lana et 1 saumatam de frumento, valente x solidos Valentianorum. Hec medietas istius territorii sic dividitur et a fratribus Templi hoc modo adquiritur. Item alia medietas sic dividitur et ab eisdem fratribus adquiritur : Bertrannus de Solorivo, cum illis de Iocundatio habet medietatem ; qui Bertrannus dedit seme- tipsum et uxorem suam et filios suos et totum honorem suum,ubicumque habet, Deo et fratribus Templi. Sed nos retinuimus illos ad feuales de Gabannaria que fuit Arnaldi, sicut scriptum est in cartis et in libro cartarum. Habuit Bertrannus et uxor ejus prop- ter hoc ( fol. 113™) xl solidos Valentianorum et pullum cavallinum 11 annorum et dimidium trentanarium de lana. Item illi de Iocundatio faciuntde parte suam partes : una pars est illorum de Val- riaco, scilicet Raimundi Bellonis et filiorum ejus ; post mortem Raimundi Bellonis, filius ejus Paganus et soror ejus Antevena et maritus ejus Bertrannus Falco, et altera soror ejus Nicola et maritus ejus Wilelmus de Rosatio dederunt Deoet fratribus Tem- pli, totum quod ibi habebant, in presentia episcopi Sancti Pauliet episcopi Vasensis et aliorum multorum., sicut scriptum est in cartis et in libro cartarum, et habuerunt Gee solidos Valentianorum. Item 11 partes que remanent dividuntur in m, quarum 1 habebat Ysarnus et frater ejus W(illelmus) Ysarnus et dederunt illam Deo et fratribus Templi in presentia Tit- burgis Aurasicensis et filii sui Wilelmi et aliorum multorum, et habuerunt inde lxx solidos Mergorensium veterum, sicut scriptum est in cartis et in li(bro) carta- rum). Item aliam mam habebat Raimundus de Iocundatio et filius ejus Bertrannus, et dederunt illam Deo et fratribus Templi, in presentia Titburgis et aliorum multorum, sicut scriptum est in c(artis) et in libro c(artarum), et habuerunt inde lxx solidos Mer- goriensium, sicut scriptum est in c(artis) et in l(ibro). Item aliam mam habebant isti mi heredes, scilicet R(aimundus) de Bistorres et Galburgis uxor ejus et filii eorum Gui(lelmus) Raimundi et Bertrannus Raimundus, et Ysnardus, et Bertrannus Wilelmi de Iocundatio et Aimerus uxor ejus et filii eorum G(uilelmus) de Podio Galvo et Blismoda uxor G(uilelmi) Ricavi et Ricavus, et Ricsens uxor Petri Laugerii ; nos 1111 istius in partis heredes, dedimus Deo et fratri- bus Templi totum hoc quod habebamus in supradicto territorio, in presentia Tit- burgis que hoc donum confirmando laudavit et multorum aliorum, sicut scriptum est in cartis et in l(ibro) c(artarum) domus de Ricarensis, et habuerunt inde lxx soli- dos Mergoriensium. (fol. lib) Territorium de Bolbotone terminatur his terminis : ab oriente territorio de Valriaz super Blaca Bodic, a meridie territorio de Avisano et usque ad Molares et quomodo descendit Talobres usque in territorio de Balmis ; et territorio de Balmis sicut via venit ad crucem Pastorissam, a cruce Pastorissa usque CARTULAIRE DU TEMPLE 87! ad Petram Brunam; a Petra Bruna usque ad Gaamaugerium, in flumine de Lez ; ab occidente, territorio de Monte Securo, sicuti flumen de Lez ascendit ; ab aquilone sicuti Elsonis fluvius vadit usque ad territorium de Valriaz. Territorium de Ricarencis terminatur his terminis : a meridie, sicut descendit Elso- nis usque in Oleriam ; ab occidente sicuti descendit aqua de Oleria usque ad territo- rium de Golonzellis et vadit in Rivum Siccum ; ab aquilone sicut vadit Rivus Siccus usque ad territorium super Ricarencas ; ab oriente sicut dividitur territorium de Val- riaco et revertitur in Elsonem, et de Elsone usque ad viam que venit de Grillone et de via de Grillone usque ad caminum qui vadit ad Cellares Aureos,et inde usque in Elso- nem. Quicquid infra istos terminos concluditur et continetur, in terris cultis et in ermis, aquis, boscis, pratis, totum per justiciam et suam rationem tenet et habet domus de Ricarenchis et fratres de Templo in dominicatura, aut ibi recipit decimam. Qui- cumque autem infra istos terminos, sive homo vel femina aliquid tenet vel habet totum habet per manum fratrum de Templo et a nemine alio. Sicut hec omnia scripta sunt, sic ego Ugo de Bolbotone, sub testimonio fidei et indubitate veritatis, coram Deo et hominibus vera esse affirmo, vera esse contestor. DXCIX [c. u5o.] Copies du xir9 s. : Paris, Bibliotheque Nationale, n. acq. lat. i56o, fol. 4 et fol. 207. Archambaldus vicecomes dedit abbati de Sorden et Gisterciensi ordini illam par- tem (fol. Uy9) nemoris de Sorden abbas vero ipse de Sorden, propter paupertatem relinquens hec, et revertens ad monasterium de Landes, unde venierat, reliquid et donavit omnia hec Obazinensi monasterio... sciente et volente predicto vicecomite. Seguina, uxor Raimundi Dormais, dedit predicto monasterio censum... in manso et in bordaria de Serra audientibus Giraldo de Ladaigua, milite de Templo DC [c. u5o.] Original charte partie en bas jadis scelle : Paris, Archives Nationales S 4g5ob ( 4e de la 37° liasse de Puisieux-sous-Laon). Bertheignimont de terra ecclesie Oreniacensis cyragraffum. JY^i "jVyoTUM sit tarn presentibus quam futuris quod eccelesia sancte Benedict^ Ore- * A™ 1 1 niacensis terram, quam habet in Boherliu et inTierriz et in Munt Falcun, domui deTemploSalomonisIherusalem in perpetuum tenendam concessit et donavit, eo scilicet tenore quod domus predicta ecclesi§ Oreniacensi decimam garbam pro ter- ragio persolvet. Istut autem ut inconcussum et inmotum permaneat, testium adhibe- mus nomina : Sig^num Margaret^ abbatiss§. Sig^num Levildis thesaurari§. Sig^num Matildis. Sig^num Hawildis. $ Helvidis. $ Geltrudis. $ Aelidis. $ omnis conventus. $ clericorum. $ Roberti presbiteri. Pagani. $ Mathei. $ Thom§. $ Odonis. $ militum. $ Wiscardi de Bernort. $ Hecelini de Oriniaco. $ Xpistiani. $ Hugonis majoris. $ Auberti decani. $ Radulfi decani. $ Roberti d'Agnum. BULLAIRE DU TEMPLE I [i i33-i 137] 24 fevrier, Pise. Gopie du xme s. : Ypres, Registrum Rubrum, fol. 22 Edith : Feys et Nelis, Cartulaire de la prevdte de Saint Martin d Ypres, II, n° 12, p. 10. cf. Jafie, n° 7812. GONFIRMATIO PAPE SUPER CAPELLA DE ObSTAL. Innocentius episcopus servus servorum Dei. Venerabili fratri Miloni, Morinensi epis- copo, salutem etapostolicam benedictionem. Statuta fratrum nostrorum, sicutinjusta et irrationabilia, nos convenit apostolica auctoritate corrigere, ita nichilominus debe- mus benegesta firmare. Ideoque, frater in Ghristo karissime, Milo episcope, tuis postu- lationibus impertimur assensum, et quod a venerabilibus fratribus nostris Reinaido, Remensi archiepiscopo, Guosleno Suessionensi, Gaufrido Carnotensi, Bartholomeo Laudunensi, Gaufrido Gathalaunensi, Alviso Atrebatensi episcopiset multis religiosis viris qui convenerant de Yprensi capella, in loco qui Obstal dicitur, sita, rationabili- ter statutum est (a), presentis scripti pagina confirmamus : ut videlicet, singulis an- nis, tribus diebus rogationum et quinque aliis diebus continue sequentibus, in eadem capella missarum soilempnia celebrentur, et quicquid in illis octo diebus ibidem oblatum fuerit, militum Templi Ierosolimitani usibus cedat ; alio vero tempore nequaquam inibi divina offlcia celebrentur, nisi per canonicos beati Martini Yprensis. Preterea liber tates, consuetudines ac possessiones juste per beate memorie Pascha- lem papam, predecessorem nostrum, et Iohannem bone recordationis Morinensem episcopum, eidem ecclesie confirmate, presentis decreti maneant auctoritate subnixe. Datum Pisis, sexto kalendas martii. II [1 i35-i 137] iojuin, Pise. Original : Barcelone, Arch, de la couronne d'Aragon. R. Berenger IV perg. n9 7 (attache au testament du roi Alphonse). Innoc(entius) episcopus servus servorum Dei. [GarissimoinXpisto] filioA(lphonso)(6) regi et dilectis filiis principibus per Yspaniam constitutis salutem et apostolficam benedictionem. Quantum?] sint ad ecclesie Orientalis et peregrinorum liberationem necessarii qui sepulchrum [ ] fama alii perceper(unt). Accepimus autem quo- niam A(lphonsus) (c) rex Aragonensium terciam pajrtem ]m principes suos fecit juramento firmare. Ideoque universitati vestre man[damus ut] remissionem [ qjuatenus ad hoc, quod eis a prefato rege A(lphonso) collatum est, acqui- rendum et retinend[um ] et consilium unanimiter et devote prestetis. Datum Pisis mi idus junii. (a) Cf. ch. xlv. — (b) Alphonse VIII roide Galice 11 12, de Gastille et de Leon 1126, cou- ronne empereur d'Espagne 26 mai n35 f 21 aout 1157. — (c) Alphonse I, roi d'Aragon, *}• 7 septembre 11 34- 374 BULLAIRE DU TEMPLE III [ii38-ii42], a decembre, Latran. Original avec bulle : Luques, arch, de Canonaci Banco, xu AA n° 5a. Edite : Atti della reale Academia Lucchese, x, p. 249 ; Pflugk Harttung Acta, II p. 298. Cf. Jaffe, n° 7916. Innocentius episcopus servus servorum Dei. Dilecto filio Paganello de Porcaria et A. uxori ejus salutem et apostolicam benedictionem. Omnipotenti Deo, de vobis et pro vobis5 gratias agimus quoniam devotionem, quam animo geritis, operibus demonstra- tis, dum militibus Templi qui, relictis omnibus, secuti sunt Christum, et assidue pro fratribus animas ponere sunt parati, possessionem quandam in loco qui Ruca dici- tur, intuitu helemosin§, concessistis, eosque, fraterna caritate, benificiis temporali- bus sustentatis. Eandern igitur donationem vestram apostolica auctoritate ratam habemus, et ea que abbatia de Puzolis inpresentiarum legitime habetex dono vestro, vel in posterum Deo propilio rationabiliter poterit adipisci, necnon sepulturam ves- tram et familie. vestre eodem loco, presenti decreto firmamus. Si quis autem eandern abbatiam super his temere molestare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri ac Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum. Datum Laterani mi nonas decembris. IV u38, a3 mars, Latran. Copie du xiii0 s. : Ypres, Registrwn Rubrum, fol. i36. Edite : Feys et Nelis, Cartulaire de la prSvotS de Saint-Martin d'Ypres, II, n9 i3, p. 10. Of. Jaffe, n8 7957. GONFIRMATIO INNOCENTII II SUPER EGGLESIIS OMNIBUS YPRENSIBUS ET DE BOESINGHE ET DE ZUTSCOTE ET SUPER QUIBUSDAM TERRIS SPEGIALIBUS ET DE ObSTAL ET CONTRA Templarios. Innocentius episcopus servus servorum Dei. Dilecto filio Aelmaro, abbati Yprensis ecclesie., que in Morinensi episcopatu sita est, ejusque successoribus regulariter sub- stituendis imperpetuum. Pie postulatio voluntatis debet effectuprosequentecompleri, ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Per hoc noster famulatus Domino gratus impenditur et puritas religionis ex caritatis radice procedens honeste conversandi prebet universis exemplum. Ideo- que, dilecte in Domino fili Aelmare abbas, tuis rationabilibus postulationibus clemen- ter annuimus etYprensem ecclesiam cui> auctore Domino, presides, apostolice sedis privilegio comtnunimus. Statuimus enim, ut quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia inpresentiarum juste et legitime possidet, aut in fulurum con- cessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, auxiliante Domino, potent adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus hec propriis nominibus duximus annotanda : omnes parochias Yprenses, altaria beati Martini et sancti Petri et sancti Iacobi, altare de Boesinghe et ea que ecclesia Yprensis in eadem villa possidet, altare de Zutscoten cum hiis que in eadem villa ecclesia vestra possidet, terram seu possessionem a Wal- tero, fratre Herberti archidiaconi, et Hugone Fisceo eidem ecclesie traditam, terram quam vestra ecclesia a Gualtero Ranolphi filio emit, terram de Market quam frater BULL AIRE DU TEMPLE 3"]b vester Zigurdus vobis contulit, terram de Passchendala quam frater vester Reingerus vobis contulit. Obeunte vero te, nunc ejusdem ecclesie vel loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus inibi qualibet subreptionis astucia, vel violentia pre- ponatur, nisi quam fratres communi consensu vel pars consiiii sanioris secundum Dei timorem et beati Augustini regulam, de eodem collegio sive de alio, si quod quidem absit, in eadem ydoneus repertus non fuerit, providerit eligendum. Electus autem a diocesano episcopo absque pravitate aliqua benedicatur. Adjicimus etiam pro communi parochie interdicto ecclesia ipsa a divinis non vacet officiis, sed januis clausis et exclusis excommunicatis et interdictis, submissa voce omnipotenti Domino officia persolvantur. Preterea quod a venerabilibus fratribus nostris Reinaldo Remensi archiepiscopo, Guoesleno Suessionensi, Gaufrido Garnotensi, Bartho- lomeo Laudunensi, Gaufrido Cathalaunensi, Alviso Atrebatensi episcopis, et multis religiosis viris qui convenerant de Yprensi capella in loco qui dicitur Obstal sita, rationabiliter statutum est, presentis scripti pagina confirmamus, ut videlicet singulis annis, tribus diebus rogationum et quinque aliis diebus continue sequentibus, in eadem capella missarum sollempnia celebrentur, et quicquid in illis octo tantummodo diebus oblatum fuerit, militum Templi Ierosoli- mitani usibus cedat. Alio vero tempore, ne quaquam inibi divina officia celebrentur, nisi per canonicos beati Martini Yprensis. Ad hec libertates, consuetudines ac posses- sions juste per beate memorie Paschalem papam,predecessorem nostrum, et lohan- nem bone memorie et recordations, Morinensem episcopum, eidem ecclesie confir- mate presentis decreti maneant auctoritate subnixe. Nulli ergo omnino hominum fas sit eamdem ecclesiam temere perturbare, aut possessiones auferre, vel ablatas reti- nere, minuere aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur vestris ac pauperum usibus profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secula- risve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra earn temere attempta- verit, secundo tertiove commonita si non congrue satisfecerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divin© judicio existere de perpetrata iniquitate cog- noscat et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini redemptoris nostri Ihesu Christi aliena fiat, et in extremo examine districte ultioni subjaceat. Gunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax domini nostri Ihesu Christi, quatenus et hie fructum bone actionis percipiant et apud districtumjudicem premiaeterne pacis inve- niant. Amen. Datum Laterani, per manum Americi, sancte Romane ecclesie dyaconi cardinalis et cancellarii, x° kalendas aprilis, indictione na, incarnationis Dominice anno M0G°XXX°VIHo, pontificatus domini Innocentii pape secundi anno decimo. V 1 139, 29 mars, Latran. Deux copies flgurees du xir3 s. : San Gervasio, Bulles n0B 3oo et 3o6. Innocentius episcopus, servus servorum Dei. Dilectis filiis Roberto magistro reli- giose militie Templi quod Iherosolimis situm est, ejusque successoribus et fratribus tarn presentibus quam futuris in perpetuum. Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a patre luminum, apud quern non est transmu- tacio nec vicissitudinis obumbracio. Provide, dilecti in Domino filii, de vobis et pro vobis, omnipotentem Dominum collaudamus, quoniam in universo mundo vestra religio et veneranda institutio nuntiatur. Gum enim natura essetis filii ir§ et seculi BULLA1RE DE TEMPLE voluptatibus dediti, nunc, per aspiranlem gratiam, evangelii non surdi auditores effecti, relictis pompis secularibus et rebus propriis, dimissa etiam spatiosa via que ducit ad mortem, arduum iter quod ducit ad vitam, humiliter elegistis, atque ad comprobandum quod in Dei militia computemini, signum vivifice crucis in vestro pectore assidue circumfertis. Accedit ad hoc quod tanquam veri Israelite atque ins- tructissimi divini prelii bellatores, vere karitatis flamma succensi, dictum evangelium operibus adimpletis quod dicitur : majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro animis suis ; unde etiam, juxta summi Pastoris vocem, animas vestras pro fratribus ponere eosque ab incursibus paganorum defensare, minime formidatis ; et, cum nomine censeamini milites Templi, constituti estis a Domino catholice ecclesie defensores et inimicorum Xpisti impugnatores. Licet autem vestrum studium et laudanda devotio in tarn sacro opere, toto corde et tota mente desudet. Nichilominus tamen universitatem vestram exortamur in Domino, atque, in peccatorum remissionem, auctoritate Dei et beati Petri, apostolorum principis, tarn vobis quam servitoribus vestris injungimus, ut, pro tuenda catholica ecclesia, et ea que est sub paganorum tyrannide, de ipsorum spurcitia eruenda, expugnandos ihi- micos crucis, invocato Xpisti nomine, intrepide laboretis. Ea etiam que de eorum spoliis ceperitis, fidenter in usus vestros convertatis, et, ne de his, contra velle ves- trum, portionem alicui dare cogamini, prohibemus. Statuentes ut domus seu Tem- plum, in quo estis, ad Dei laudem et gloriam, atque defensionem suorum fidelium, et liberandam Dei ecclesiam, congregati, cum omnibus possessionibus et bonis suis, que inpresentiarum legitime habere cognoscitur, aut, in futurum, concessione pon- tificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, prestante Domino^ poterit adipisci, perpetuis futuris temporibus, sub Apostolice Sedis tutela et protectione consistat. Presenti quoque decreto sanctimus, ut vita religiosa que in vestra domo est, divina inspirante gratia, instituta, ibidem inviolabiliter obser- vetur, et fratres inibi omnipotenti Domino servientes, caste et sine proprio vivant, et, professionem suam dictis et moribus comprobantes, magistro suo aut quibus ipse preceperit, in omnibus etper omnia, subjecti etobedientes existant. Preterea quemad- modum domus ipsa hujus sacre vestre institutionis et ordinis fons et origo esse pro- meruit, ita nichilominus omnium locorum ad earn pertinentium caput et magistra in perpetuum habeatur. Ad hec adjicientes, precipimus ut, obeunte te, dilecte in Domino fili Roberte, vel tuorum quolibet successorum, nullus ejusdem domus fratri- bus proponatur, nisi militaris et religiosa persona, que vestre conversations habitum sit professa, nec ab aliis, nisi ab omnibus fratribus insimul vel a saniori ac puriori eorum parte qui proponendus fuerit, eligatur. Porro consuetudines, ad vestre religio- nis et officii observantiam, a magistro et fratribus communiter institutas, nulli eccle- siastice secularive persone infringere vel minuere sit licitum. Easdern quoque con- suetudines a vobis aliquanto tempore observatas, et scripto firmatas, non nisi ab eo qui magister est, consentiente tamen saniori parte capituli, liceat immutari. Prohi- bemus autem et omnimodis interdicimus ut fidelitates, hominia sive juramenta, vel reliquas securitates, que a secularibus frequentantur, nulla ecclesiastica secularisve persona, a magistro et fratribus ejusdem domus exigere audeat. IUud autem scitote quoniam, sicut vestra sacra institutio et religiosa militia, divina est providentia stabi lita, ita nichilominus nullius vite religiosioris obtentu ad locum alium vos convenit transvolare : Deus enim qui est incomutabilis et eternus, mutabilia corda non appro- BULLAIRE DU TEMPLE bat, sed pocius sacrum propositum semel inceptum perduci vult usque in finem debite accionis. Quot et quanti sub militari cingulo et clamyde terreni imperii Domino placuerunt, sibique memoriale perpetuum reliquerunt ? Quotet quanti, in armis beL- licis constituti, pro testamento Dei etpaternarum legum defensione, suis temporibus, fortiter dimicarunt, atque manus suas in sanguine infidelium Domino consecrantes, post bellicos sudores, eterne vite bravium sunt adepti ? Videte itaque vocationem vestram, fratres, tarn milites quam servientes, atque juxta apostolum, unusquisque vestrum, in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat ; ideoque fratres vestros, semel devotos atque in sacro collegio receptos, post factamin vestra militia professio- nem, et habitum religionis assumptum, revertendi ad seculum nuilam habere preci- pimus facultatem. Nec alicui eorum fas sit, post factam professionem, semel assump- tam crucem Dominicam et habitum vestre professionis abicere, vel ad aiium locum seu etiam monasterium, majoris sive minoris religionis obtentu, invitis seuinconsul- tis fratribus aut eo qui magister extiterit, liceat transmigrare ; nullique ecclesiastice secularive persone ipsos suscipiendi aut retinendi licentia pateat. Et quoniam qui sunt defensores ecclesie, de bonis ecclesie debent vivere ac sustentari, de rebus mobilibus vel se moventibus seu de quibuslibet que ad vestram venerabilem domum pertinent, a vobis decimas exigi, contra voluntatem vestram, omnimodis prohibemus. Geterum decimas quas, consilio et consensu episcoporum de manu clericorum vel laicorum, studio vestro extrahere poteritis, illas etiam quas, consentientibus episcopis et eorum clericis, acquiretis, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Ut autem ad plenitudi- nem salutis et curam animarum vestrarum nichil vobis desit, et ecclesiastica sacra- menta et divina officia vestro sacro collegio commodius exhibeantur, simili modo sancimus, ut liceat vobis honestos clericos et sacerdotes, secundum Deum, quantum ad vestram scientiam, ordinatos, undecumque ad vos venientes, suscipere, et tarn in principali domo vestra quam etiam in obedientiis et locis sibi subditis, vobis habere. Dummodo si e vicino sunt, eos a propriis episcopis expetatis, idemque nulli alii pro- fession! vel ordini teneantur obnoxii. Quod si episcopi eosdem vobis concedere forte noluerint, nichilominus tamen eos suscipiendi et retinendi auctoritate sancte Romane ecclesie habeatis. Si vero aliqui horum, post factam professionem. turbatores religio- nis vestre aut domus, vel etiam inutiles apparuerint, liceat vobis eos, cum saniori parte capituli amovere, eisque transeundi ad alium ordinem, ubi, secundum Deum vivere voluerint, licentiam dare et loco ipsorum alios idoneos substituere ; qui etiam unius anni in vestra societate spatio probentur, quo peracto, si mores eorum hoc exegerint, et ad vestrum servitium utiles inventi fuerint, tunc demum professionem faciant regulariter vivendi et magistro suo obediendi, ita ut eundem victum et ves- titum vobiscum habeant necnon lectisternia, excepto eo quod clausa vestimenta por- tabunt. Sed nec ipsis liceat de capitulo vel cura domus vestre se temere intromittere, nisi quantum a vobis eis fuerit injunctum ; curam quoque animarum tantum habeant quantum a vobis fuerint requisiti ; preterea nulli persone extra vestrum capitulum sint subjecti ; tibique, dilecte in Domino fili Robei te, tuisque successoribus tanquam magistro et prelato suo, in omnibus et per omnia obedientiam deferant. Precipimus insuper ut ordinationes eorumdem clericorum qui ad sacros ordines fuerint promo- vendi a quocumque volueritis, catholico suscipiatis episcopo, siquidem catholicus fuerit et gratiam apostolice sedis habuerit, qui nimirum nostra fultus auctoritate quod postulatur indulgeat. Eosdem autem pro pecunia predicare aut lucro, vosque 878 BULL AIRE DU TEMPLE pro hujusmodi causa ad predicandum mittere prohibemus, nisi forte magister Tem- pli, qui pro tempore fuerit, certis ex causis id faciendum esse provident. Quicumque sane ex his in vestro collegio suscipientur stabilitatem loci, conversionem morum, seque miiitaturos Domino, diebus vite sue, sub obedientia magistri Templi, posito scripto super altare, in quo contineantur ista, promittent. Salvo quoque episcopis jure episcopali, tarn in decimis quam in oblationibus et sepulturis, nichilominus con- cedimus facultatem, in locis sacro Templo collatis, ubi familia vestra habitat, oratoria construere, in quibus utique ipsa divina officia audiat, ibique, si quis ex vobis vel ex eadem familia mortuus fuerit, tumuletur. Indecens enim est et animarum periculo proximum, religiosos fratres, occasione adeunde ecclesie, se virorum turbis et mulie- rum frequentie immiscere. Decernimus insuper auctoritate apostolica, ut, apud quemcumque locum vos venire contigerit, ab honestis atque catholicis sacerdotibus penitentiam, unctiones seu alia quelibet sacramenta ecclesiastica suscipere liceat, ne forte ad preceptionem spiritualium bonorum vobis quippiam deesse valeat. Quia vero omnes in Xpisto unum sumus, et non est personarum differentia apud Deum, tarn remissionis peccatorum quam alterins beneficentie, atque apostolice benedictio- nis que vobis indulta est, etiam familias et servientes vestros volumus esse partici- pes. Nulli ergo hominum liceat, predictum locum temere perturbare aut ejus pos- sessiones auferre vel ablatas retinere, minuere aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur vestris atque aliorum Dei fidelium usibus omnimodis profutura. Si quis igitur hanc nostre constitutions paginam sciens, contra earn temere venire temptaverit, secundo tertiove commonitus nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac san- guine Dei et domini redemptoris nostri Ihesu Xpisti alienus fiat atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Gonservantes autem hec omnipotentis Dei et bea- torum Petri et Pauli apostolorum ejus benedictionem et gratiam consequantur. Amen. Rota. — Ego Innocentius catholice ecclesie episcopus ss. ^ Ego Egidius Tusculanus episcopus ss. >J< Ego Gregorius presbiter cardinalis tituli Apostolorum ss. >J< Ego Petrus presbiter cardinalis tituli Susanne ss. ?fr Ego Gonradus Sab(inensis) episcopus ss. %i Ego Theodewinus sancte Rufin§ episcopus ss. Ego Pettrus presbiter cardinalis tituli sancti Marcelli ss. Ego Albericus Hostiensis episcopus ss. Ego Gomes presbiter cardinalis tituli Eudoxie. ss. ►J< Ego Matheus presbiter cardinalis tituli Equitii ss. tfr Ego Gerardus presbiter cardinalis tituli sancte; crucis in Iherusalem ss. ^ Ego Anselmus presbiter cardinalis tituli sancti Laurentii in Lucina ss. >J< Ego Lutifrid us presbiter cardinalis Vestine ss. ^ Ego Luchas presbiter cardinalis tituli sanctorum Iohannis et Pauli ss. Ego Grisogonus presbiter cardinalis sancte; Praxedis ss. ^ Ego Martinus presbiter cardinalis tituli sancte Anastasie ss. %4 Ego Stancius presbiter cardinalis tituli sancte Sabie ss. ^ Ego Gregorius presbiter cardinalis tituli sancte Balbine, ss. BULL AIRE DU TEMPLE 879 ►fl Ego Gregorius diaconus cardinalis sanctorum Sergii et Bachi ss. >5 Ego Adenulfus diaconus cardinalis sancte Marie in Gosmidia ss. Ego Guido diaconus cardinalis sanctorum Gosme et Damiani ss. Ego Vass(alus) diaconus cardinalis sancti Eustachii juxta Templum Agrippe. ss. Datum Laterani per manum Imerici sancte. Romany ecclesie diaconi cardinalis et can- cellarii, mi kalendas aprilis, indictione na, incarnationis Dominice anno M°G°XXX0 Villi0 pontificatus vero domni Innocencii pape 11 anno x. VI [1139-1143], ier mai, Latran. Original : Arch, depart. Marseille, H> I, n° 1, lacs de soie rouge, bulle manque. Copie du xnie s. : Barcelone, Arch, de la Gour, d'Aragon, 3io, fol. xxvvo. Traduction romane du xm8 siecle, ibidem 409, fol. 37TOet Madrid, Cartulaire B. 597, p. 80. (Los cavalersdel Temple de Iherusalem quant ni qual profit donen e fan a la Oriental) . Editee: W. Wiederhold, Nachrichten, 1907, Heft, I, p. 83 (date a tort ii38-ii43). Innocentius episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus fratribus patriarchis, archiepiscopis et episcopis ad quos litere iste pervenerint salutem et apostolicam benedictionem. Quantam utilitatem milites Templi Ierosolimitani Orientali ecclesie conferant, qualiter relictis propriis semet ipsos ad inpugnationem inimicorum Xpistiani nominis et defensionem fidelium penitus tradiderunt, vobis, prout credi- mus, nequaquam extat incognitum. Quorum vita et conversatio sicut divina provi- dentia noscitur instituta, ita nichilominus est ecclesiasticis auxiliis et sacerdotalibus studiis adjuvanda. Gujus rei gratia nos quibus pre ceteris sollicitudo fidelium in- minet, eandem venerandam militiam que est ad honorem Dei et defensionem sancte ecclesie congregata, cum omnibus ad earn pertinentibus, sub beati Petri protectione suscepimus et multa que ad eorum observantiam pertinere videbantur, eis apostolica actoritate concessimus. Et quoniam justa evangelicam sententiam, nemo mittens manum ad aratrum et respiciens retro, aptus est regno Dei, scripti nostri pagina constituimus ut nemini eorumdem militum post factam in eadem militia professio- nem et habitum religionis assumptum, absque permissione magistri et fratrum suo- rum, ad alium locum liceat transmigrare ; sed potius unusquisque eorum, in qua vocatione vocatus est, justa apostolum, in ea permaneat. Proinde fraternitati vestre per apostolica scripta mandamus atque precipimus ut, cum a dilecto filio nostro Roberto, magistro ipsius domus, vel ejus fratribus, adversus aliquos ex ipsis qui retrorsum abisse dicantur, quod Deus avertat, in eosdem prevaricatores, quousque resipiscant et ad prelati sui obedientiam redeant, anathematis sententiam promulga- mus, eamque firmiter observari per vestras parrochias, apostolica auctoritate preci- pimus. Preterea quemadmodum vos primum in Pisano (a) ac postmodum in sinodo Lateranensi (6), viva voce rogavimus, ita etiam presentibus literis deprecamur ut ad subvectionem eorumdem militum debite karitatis affectibus intendatis et tarn his quam aliis modis quibus eisdem servis Dei prodesse poteritis, ipsos juvare ac fovere curetis. Datum Lat(erani) kalendas maii (c). (a) Goncile de Pise, 3o mai-6 juin n35. — (6) Concile de Latran, 4 avril 1139. ~~ (c) La date est d'une autre encre que la bulle. 38o BULL AIRE DU TEMPLE VII n42, 12 janvier, Latran. Original : Arch. dep. Dijon, H. n46, bulle manque. Edite : W. Wiederhold, Nachrichten, 1906, Beiheft, p. 26, n. 5. Innocentius episcopus servus servorum Dei. Dilectis filiis Roberto magistro militie. Templi, ej usque successoribus tarn presentibus quam futuris, regularem vitam pro- fessis in perpetuum. Ecclesiasticis utilitatibus insudantes ecclesiastica dignum est remuneration gaudere, ut qui se voluntariis obsequiorum necessitates1 sponte subiciunt, digne nostris provisionibus consolentur. Quia igitur, dilecti in Domino filii, divino estis obsequio mancipati et ad defensionem Orientalis ecclesie specialiter deputati, paterna vobis sollicitudine volumus providere, et ea que. pro sustentatione vestra concessa sunt, sedis apostolice. munimine roborare. Vestris itaque et venera- bilis fratris nostri Goddifredi, Lingonensis episcopi, petitionibus, debita benignitate, gratum impertientes assensum, quecumque, ab eodem fratre nostro vela parrochia- nis suis, vobis rationabiliter concessa sunt vel in futurum rationabilibus modis, Deo propitio, conferentur, auctoritate vobis apostolica confirmamus, et presentis scripti pagina roboramus, in quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis : Iohannem videlicet de inter duas sepes, cum familia sua, sicut ad ipsum episcopum pertinet, et quicquid possidet ; domum Hugonis de Gangie et quicquid idem episcopus infra po- testatem de Albeniaco vobis concessit ; ecclesiam de Buires, ecclesiam de Villa sub terra, ecclesiam de Brettes cum decimis earum ; villas ipsas quas concesserunt vobis milites quorum erant, scilicet Buires, Villam sub terra, Brettes, Valurre. Si qua igi- tur in futurum ecclesiastica secularisve persona hujus nostre confirmationis paginam sciens, contra earn temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, sinon reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacra- tissimo corpore ac sanguine Dei et domini redemptoris nostri Ihesu Gristi aliena fiat atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Gunctis autem ipsam institutio- nem servantibus. et vobis benefacientibus, sit pax Domini nostri Ihesu Gristi. Qua- tenus et hie fructum bone, actionis percipiant, et apud districtum judicem premia eterne. pacis inveniant. Amen. Amen. Amen. Rota. — Ego Innocentius catholice. ecclesie. episcopus ss. Ego Gonradus Sabinensis episcopus ss. ^ Ego Albericus Hostiensis episcopus ss. Ego Guido, sancte Romane ecclesie indignus sacerdos ss. ^ Ego Stephanus Prenestinus episcopus ss. ^ Ego Statius, presbiter cardinalis, tituli sancte Sabine ss. >J< Ego Boetius presbiter cardinalis sancti dementis ss. ►J< Ego Ivo, presbiter cardinalis sancti Laurentii tituli Damasi ss. Ego Rainerius presbiter cardinalis tituli sancte Prisce ss. ^ Ego Petrus presbiter cardinalis de titulo Pastoris ss. )%4 Ego Gotzo presbiter cardinalis tituli sancte Gecilie ss, ►J< Ego Thomas presbiter cardinalis tituli Vestine ss. Ego Hubaldus presbiter cardinalis tituli sancte Praxedis ss. >J Ego Hubaldus presbiter cardinalis tituli sanctorum Iohannis el Pauli ss. BULLAIRB DU TEMPLE 38 1 ►Jh Ego Gregorius, diaconus cardinalis sanctorum Sergii et Bachi ss. ffr Ego Guido diaconus cardinalis sanctorum Gosme et Damiani ss. >$< Ego Octavianus diaconus cardinalis sancti Nicolai in carcere ss. %4 Ego Guido Sancte. Romane ecclesie diaconus cardinalis ss. ►Jf Ego Gregorius Lucius sancte. Romane ecclesi§ indignus diaconus ss. Ego Guido, sancte, Romane ecclesie indignus diaconus ss. Datum Lat(eran)i per manum Gerardi, sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis et bibliothecarii, n idus januarii, indictione va, anno M°G0XL0I°, pontificatus vero domni Innocentii pape n anno xir*. VIII [n44], 9 janvier, Latran. Original avec bulle de plomb, soies jaunes. Paris, Archives Nationales, L. 227,liasse i, n» i. cf. Jane, n° 8478. Gelestinus episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus fratribus, archiepisco- pis, episcopis, abbatibus et universis §cclesiarum prelatis ad quos littery iste pervene- rint, salutem et apostolicam benedictionem. Milites Templi Ierosolimitani, novi sub tempore grati§, Machabei, abnegantes secularia desideria et propria relinquentes, tol- lentes crucem suam, secuti sunt Xpistum. Ipsi sunt per quos Deus Orientalem ecclesiam a paganorum spurcitia liberat, el Xpistiani nominis inimicos expugnat. Ipsi pro fra- tribus animas ponere non formidant, et peregrinos ad loca sancta profiscientes, in eundo et redenndo ab incursibus paganorum defensant; etquoniam ad tarn sanctum et piumopus explendum, proprie. facultates non suppetunt, fraternitatem vestram pre- sentibus litteris exhortamur, quatinus, unde eorum suppleatur inopia, populum vobis a Deo commissum collectas facere moneatis. Quicumque vero de facultatibus sibi a Deo collatis, eis subvenerit, et in tarn sancta fraternitate se collegam statuerit eisque beneficia persolverit annuatim, septimam ei partem injuncte, penitenti§, confisi de beatorum apostolorum Petri et Pauli mentis, indulgemus. Si vero excommunica- tus non fuerit et eum mori contigerit, ei cum aliis Xpistianis sepultura ecclesiastica non negetur. Gum autem fratres ipsius Templi, qui ad collectam suscipiendam desti- nati fuerint, in civitatem, castellum vel vicum advenerint, si forte locus ipse interdic- tus sit, in jocundo eorum adventu, pro Templi honore et eorumdem militum reve- rentia, semel in anno aperiantur ecclesie, et, exclusis excommunicatis, divina officia celebrentur. Que, vero de non excommunicatis eorumdem militum fratribus ecclesias- tie§ sepulture, tradendis, et ecclesiis, in eorum adventu, excommunicatis exclusis, semel aperiendis, a nobis statuta sunt, rnandando vobis precipimus, ut per vestras parrochias faciatis irrefragabiliter observari. Preterea fraternitati vestre, rogando man- damus, quatinus personas eorum et bona, pro caritate beati Petri et nostra, manute- neatis et nuliani eis irrogari lesionem velinjuriam permittatis. Datum Lat(eran)i v idus januarii. IX [n44], i5 mai, Lateran. Copie de i454 (incomplete), Malte, vol. 11 29 (1121), bullarium secundum rubeum, fol. i46. Analyse : Kehr, Papsurkunden in Malta, pp. 38o et 388. Lucius — Venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus et prelatibus. — Milites Templi Hierosolimitani — [ut G61estin II, 9 janvier n44] — permittatis. Datum Laterani idus maii. 382 BULL AIRE DU TEMPLE X |n45], 7 avril, Civita Gastelana. Copie du xive s. : Barcelone, Arch, de la Couronne d'Aragon 309, fol. 1. Traduction romane, Barcelone, 4og, fol. 16; et Madrid, CartulaireB. 597, p. n4 (La cavale- ria de Deu que es dita de Temple). Analyse : Prutz, Entwicklung, p. 259. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Yenerabilibus fralribus patriarchis, archi- episcopis, episcopis,abbatibus clericis et laicis Dei fidelibus ad quos iste pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem. Milicia Dei que dicitur Templi , quam sit Orien- tali ecclesiecommoda, meritis digna, Deo grata, universitatem vestram credimus non latere. Exhortatur igitur nos fraterna charitas ut, in quantum possumus, ei optata solatia ministremus, et, quoniam religiose vivunt et divinis interesse affectuose curant officiis, liberam facultatem eis concedimus undecumque idoneos presbiteros ad suum servitium assumere, qui bene sint ordinati et licentiam proprii episcopi habeant. Ad hec eisdem fratribus commodius prospicere cupientes, nullius tamen vestrum jus pa- rochiale volentes minuere, decimas sive oblationes autsepulturas auferre, in locis sibi collatis, ubi videlicet sua familia habitat, oratoria construere ipsis licentiam dedimus, in quibus divina audiant officia, et ibidem si quis de fratribus aut servientibus mor- tuus fuerit tumuletur ; indecens enim est et animarum periculo proximum religiosos fratres, adeunde occasione ecclesie, se virorum turbis et mulierum frequentationibus immiscere. Hujus rei gratia fraternitati vestre mandamus atque precipimus ut cum ab eisdem fratribus requisiti fueritis, eadem oratoria absque pravitate aliqua consecretis atque pro sepultura ejusdem familie sue in prefatis locis cimiteria benedicatis, pres- biteros quoque quos ipsi pro exhibendo sibi divino servitio sociaverint permittatis in pace manere. Ad hoc igitur complendum vestra fraternitas opem et consilium atque assensum preheat, neque eos ad oratoria construenda impediat aut impedire permittat. Datum apud civitatem Castellanam vn idus aprilis. Original (en tres mauvais etat), Malte vol. vm, n* 1. Edite: Prutz, Malteser Urkunden,]). 37, n° 1 (cf. p. 26) ; cf. Kehr, Papsturkunden in Malta,j). 372 ; Delaville le Roulx, Documents, n° 1 . Eugenius — Venerabilibus fratribus archiepiscopis episcopis abbatibus et univer- sis ecclesiarum prelatis. — Milites Templi Dominici Hierosolimitani — [ut Gelestin II, 9 janvier n44] — permittatis. Datum Viterbii xvm kalendas augusti. XII [ii45-ii46], 27 octobre, Latran. Original (mauvais etat) : Dijon, Arch, departementales, H. ii/*6. Ediie (fautivement) : Pflugt-Harttung, Acta, I, 18 1, cf. Prutz, Maltesen Urkunden, p. 37. Eugenius — Venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus et uni- versis ecclesiarum prelatis. — Milites Templi Iherosolimitani, novi — [ut Gelestin II 9 janvier 1 144] — permittatis. Datum Yiterbii vi kalendas novembris (a). XI [ii45-ii46], 16 juillet, Viterbe. (a) La date est d'une autre encre que la bulle. BULLAIRE DU TEMPLE 383 XIII [u45-n46], 9 novembre, Viterbe. Copie du xrve i. : Barcelone, Arch, de la Gour d'Aragon, 309, fol. I. Traduction romane xin© s., ibidem, 409, fol. 17 ; et Madrid, Arch, geri., Cartalaire B, 597, p. n5 (Nomeyns conex la vestrafraternitat. Analyse: Prutz, Entwicklung, p. 259. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus fratribus L(upo) Pampi- lone, D(odoni) Oscene, B(ernardo) Cesaraugustano et M(ichaeli) Terrasonenchi episcopis salutem et apostolicam benedictionem. Non ignorat vestra fraternitas quod religiosi milites Templilherosolimitani specialiter sunt omnipotentis Deiservicio man- cipati, et ad defensionem Orien talis ecclesie constituti. Unde dignum est ut ecclesia- rum Dei rectores ipsos, tamquam ecclesie Dei defenssores, juvent et manuteneant et bona eorum a pravorum incursione deffendant, Audivimus quod quidam predo- nes vestrorum episcopatum bona eorum ausu temerario diripiunt et contra ani- marum suarum salutem per violentiam auferunt, de quibus ministeriales vestri, archidiachoni, archipresbiteri et presbiteri, cum abeisdem militibus requirantur, jus- ticiam facere differunt, et sic isti jus suum ammitunt. Quo circa, per apostolica vobis scripta mandamus atque precipimus quatinus vos ipsi, cum ab eisdem militi- bus requisiti fueritis. de his qui possessiones et bona eorum diripiunt violenter et aliis eorum infectoribus remota dilfatione], justiciam faciatis, et ministralibus ves- tris archidiachonis videlicet, archipresbiteris et presbiteris, ut hoc ipsum faciant, firmiter pre[cipiatis]. Datum Yiterbii v idus novembris. XIV [ii45-ii46], i3 novembre, Viterbe. Copie du xvir5 s. : (de Ant. Amico), Paierme, bibliotheque communale, ms. Qq., H. 12, tome II, fdl. 120. Analys : Kehr, Papsturkunden in Sicilia, p. 3i3. Eugenius — Milites Templi Domini Hierosolimitani — [ut Gelestin II, 9 janvier 1 1 44] . — Datum Viterbii idibus novembris. XV [Ir47], 18 decembre, Treves. Copie du xive s. : Paris, B. N. lat., 10086, fol. n3. Edite : Loewenfeld, Epistolae, p, io5 ; cf. Jaffe, n° 9164. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Venerabili fratri H(ugoni) Rotomagensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem. Ricardi Troarnensis abbatis et fratrum suorum ad nos querela pervenit, quod Willelmus, comes Pontivorum (a), villam que dicitur Ramberti Ulmus, que juris ecclesie sue, sicut asserit, esse dinosci- tur, sibi violenter abstulerit, quam per manum ipsius milites Templi Ricardus et Henricus, eis reclamantibus et contradicentibus, receperunt. Preterea de Willelmo de Mauritania gravem et detestabilem injuriam sibi et ecclesie sue nichilominus in- tulisse queruntur; famulum siquidem ejusdem ecclesie, sicut in eorum assertione (a) Guillaume comte de Ponthieu, 1147, f 29 juin 1172. 384 BULLAIRE DU TEMPLE consistit, monastici ordinis reverencia et Domini timore contempto, sua violencia cepit, el ut se ipsum redimat, corporis districtione compellit. Quia igitur nostra inten- cio est ecclesiarum quieti ac defensioni intuitu caritatis intendere, fraternitati tue, per apostolica scripta mandamus, quatinus, si eorum querimonia veritate fulcitur, prefatos milites Templi ab ilia usurpatione desistere districte commoneas, aut inter eos ita componere studeas, ne ad aures nostras de cetero super hoc querela perveniat.Si autem neutrum valebis efficere, ipsos ad vestrampresenciam cum tuis litteris plenius veritate transmittas. Predictum vero Willelmum, qui famulum in captione tenere presumit et illorum in quorum terra ut se redimat detinent, nisi tua commonitione dimiserint, ecclesiastica eos censura coerceas. XVI [ 1 1 47], 18 decembre, Treves. Copie du xive s. : Paris, Bibliotheque Nationale, latin 10098, fol. cxm. Edite : Archives de V Orient latin, II, B, p. 253 ; cf. Jaffe, n° 9165. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Yenerabilibusfratribus H(ugoni) Rotoma- gensi archiepiscopo, et A(lgario) Gonstantiensi et R(otrodo) Ebroicensi episcopis salu- tem et apostolicam benedictionem. Inter Troarnense monasterium et nobilem virum comitem Pontivorum et milites Templi super Raimberti Ulmum controversia est diu- cius agitata. Abbas enim et prefati monasterii fratres villam ipsam ad jus ecciesie sue asserunt pertinere ; comes vero, sicutidem fratres asserunt, eandem villam eis abstu- lit et violenter obtinuit et, monachis contradicentibus, prefatis Templi militibus tra- didit et concessit. Quia igitur officii nostri et caritatis debito ecclesiarum utilitati pro- videre compellimur, presencium vobis auctoritate mandamus, quatinus, partibus utris- que, congruo loco et tempore, ante presenciam vestram evocatis, ipsum comitem, ut prefato monasterio justiciam faciat, districtius moneatis. Quod si forte monitis vestris obedire noluerit, iter Ierosolimitanum, donee Troarnensi monasterio satisfaciat, om- nino prohibeatis ; nequaqua enim holocausta rapine admix tione polluta, sunt in ocu- lis altissimi placitata. Preterea monachorum et militum Templi causam, utrimque rationibus auditis et sufficienter intellects, sicut justicia dictaverit, terminetis vel inter eos per concordiam componatis. Data apud Treveras xv kalendas januarii. XVII [lI47], 18 decembre, Treves. Copie du xive s. : Paris, Bibliotheque Nationale, latin 10086, fol. cxiir0. Edite : Archives de VOrient latin, II, B, p. 253 ; cf. Jaffe, n° 9166. E(ugenius) episcopus servus servorum Dei. Dilecto filio suo, nobili viro G(ui- doni) (a) comiti Pontivorum salutem et apostolicam benedictionem. Troarnensis ab- batis et fratrum suorum ad nos querela pervenit, quod quandam villam que Raim- berti Ulmus eis a patre tuo (6) violentes abbatam, injuste detineas, quam eciam, eisdem monachis contradicentibus, Templi militibus tradidisti. Noverit autem nobi- litas vestra tua, quod ecclesiarum possessiones diripere sacrilegium est, et peccatum (a) II ne s'agit pas ici de Guillaume III, comte de Ponthieu, comme Fa cru le Dr Lowen- feld, p. a52-3, mais de son flls Guy II qui suivit Louis VII a la croisade et mourut a Ephese, n48 (P. Anselme, III p, 3oo)s — (b) Guillaume III, comte de Ponthieu, f 39 juin 1172. BULL A IRE DU TEMPLE 385 dampnatione dignissimum. Quia vero signum crucis assumpsisti et ad iter Ierosoli- mitanum accingeris, nolentes te laborem tatum nisi ad anime tue profectum arripere, nobilitati tue mandamus et exhortamur in Domino, ut prefato abbati et monachis super jam dicta villa, cum a venerabilibus fratribus nostris Hug(one) Rotomagensi, A(lgario) Gonstantiensi, R(otrodo) Ebroicensi episcopis fueris vocatus, antequam inter incipias, in eorum arbitrio vel judicio, justiciam facias. Datum Treveris xv ka- lendas januarii. XVIII [n48], 9 mars, Reims. Copie du xme s. : Ypres, Registr. Rubrum, fol. 89. Edite : Feys et Nelis, Cartulaire de la prevCte de Saint-Martin d Ypres, II, n° 18, p. i4 ; c/. Jaffe, n° 9193. CONFJRMATIO PAPE SUPER ALTARE DE CALONE ET CONTRA TEMPLARIOS. Eugenius episcopus servus servoium Dei. Dilecto Alio Hilmaro, abbate Sancti Martini Yprensis, salutem et apostolicam benedictionem. Apostolice sedis, cui divina largiente gratia presidemus, nos auctoritas admonet pro singularum ecclesiarum statu esse sollicitos, et earum utilitati auctoritatis nostre solatium exhibere. Ea prop- ter, dilecte in Domino fili Hilmare abbas, tuis justis postulationibus clementer annui- mus, et ne beneficiaque prefale Sancti Martini ecclesie concessa sunt, pravorum malig- nitate turbentur, scriptorum nostrorum volumus firmitate muniri. Ex litteris siqui- dem venerabilis fratris nostri Alvisi Attrebatensis episcopi, ejusdem sigillo munitis, perpendimus quod idem episcopus altare de Galona libere tibi tuisque successoribus canonice substituendis pr© anime sue et predecessorum suorum salute concessit, salvo tamen jure Atrebatensis episcopi et ministrorum ejus. Quam concessionem nos apostolice sedis auctoritate firmamus et ratam manere decernimus. Preterea, quod a venerabilibus fratribus nostris Reinaldo Remensi archiepiscopo, Gosleno Suessionensi, Gaufrido Garnotensi, Bartholomeo Laudunensi, Gaufrido Catalaunensi, Alviso Atre- batensi episcopis et multis religiosis viris qui in unum convenerunt, de Yprensi capella in loco qui Absthal dicitur sita3 rationabiliter statutum est, et a predecessore nostro beate memorie lnnocentio papa postmodum confirmatum, nos presenti scripto nichilominus roboramus, ut videlicet singulis annis, tribus diebus rogationum et quinque aliis diebus continue sequentibus in eadem capella missarum sollempnia celebrentur, et quicquid in illis octo diebus ibidem oblatum fuerit militum Templi Ierosolimitani usibus cedat ; alio vero tempore nequaquam ibi divina officia cele- brentur nisi per canonicos beati Martini Yprensis. Libertates quoque et juste consue- tudines ac possessiones per beate memorie Paschalem papam predecessorem nos- trum, et Iohannem bone recordationis, Morinensem episcopum, rationabiliter eidem ecclesie confirmate, presenti decreti maneant auctoritate subnixe. Si quis autem hujus nostre confirmationis paginam sciens contra earn temere venire temptaverit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se nove- rit incursurum. Datum Remis vn° idus marcii. Cartulaire du Templi 386 BULLAIRE DU TEMPLE XIX LIJ48]» 20 mars, Reims. Original avec bulle, lacs de soie verte : Madrid, Archivo genera!. Orden de San Juan de Jeru- salen, lej. 722-4 (la liasse 724 est cotee a tort 714). Eugenius. — Venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus, archi- diaconis, archipresbiteris et aliis ecclesiarum prelatis. Milites Templi Ierosolimitani, novi — [at Gelestin II, 9 janvier n44J — permittatis. Datum Remis xin kalendas aprilis (a). XX [1 148], i4 avril, Reims. Copie du xive s. : Paris, Bibliotheque nationale, lat. 10086, fol. cxniyo. Edite : Archives de VOrient latin, IT, B. p. 255. Cf. Jaffe, no 9241. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus fratribus Hugoni Rothoma- gensi arcliiepiscopo, Algaro Gonstanciensi, Rotrot Ebroicensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem. Sicut vestra prudencia recognoscit inter dilectum filium nostrum R(icardum), abbatem Troarnensem et milites Templi super Raimberti Ulmo controversia agitatur, quam idem abbas nostris auribus innovavit. Set cum idem mi- lites, propter absenciam Willelmi comitis, cujus dono predictam villam se fatentur babere, stare judicio recusarent, militibus ipsis usque ad proximum festum omnium sanctorum inducias dedimus. Quod si usque ad jam dictum terminum comitem redire contigerit, congruo loco et tempore, convocatis ipsis comite ac militibus, Troarnensi monasterio plenam justiciam faciatis ; si autem infra prevocatum diem nequaquam ipse redierit, ex tunc racionibus hinc inde inquisitis, causam ipsam, dictante justicia, terminetis, ne super hoc ad aures nostras querela debeat amplius pervenire, et nos tertio scribere compellamur. Data Remis xvm kalendas maii. XXI [11 48], 3 septembre, Brescia. Copies du xve s. : Lisbonne, Arch, de Turre do Tombo ; autres de don Alvarez, fol. xur°-xiv ; du xvr s., ibidem, Bibliotheque Nationale, ms. 738, fol. xxvv. Edite : Ferreira, Memorias. . . dos Templarios, II, pp. 765-7; cf. Jaffe, 9291a; Prutz, Entwick- lung., regestum, n° 3, p. Eugenius — Venerabilibus fratribus, archiepiscopis, episcopis, abbatibus et uni- versis ecclesiarum prelatis — Milites Templi Hierosolymitani, novi — [at Gelestin II 9 janvier n 44] — permittatis. Datum Brixie, in nonas septembris. XXII n5o, 3o mars, Latran. Copies du xme s. : San Gervasio, 23 arm. comuns A, sach. A, n° 97 ; du xv' s. : Madrid, Gar tula- rio Magno, VI, p. 189-190, n° 200. Edite : Revue de VOrient latin, XI, p. 407. Eugenius episcopus servu s servorum Dei . Dilectis filiis Everardo dominici Templi ma- gistro ejusque fratribus ta m presentibus quam futurisregularem vitamprofessis inper- (a) La date est d'une autre ecriture que la bulle. BULL AIRE DU TEMPLE 887 petuum. Officii nostri auctoritate compellimur etpredecessorum nostrorum Romano- rum pontificum exemplis instruimur quod religiosis locis etpauperibus divino cultui mancipatis a regibus, principibus et aliis Xpistifidelibus devotionis intuitu rationabi- liter conferuntur, sedis apostolice munimine roborare. Indeest quod dilectiin Domino filii, justis vestris postulationibus gra turn impartientes assensum, donationes et con- cessions quas Raymundus Berengarius, Barchinonensium comes, bone memorie Roberto predicti Templi magistro et fratribus fecisse dinoscitur, sicut rationabiliter facte sunt et scripto ipsius comitis continentur, vobis vestrisque successoribus, aucto- ritate sedis apostolice confirmamus et ratas et inconvulsas manere decernimus : dona- tionem videlicet castri quod dicitur Motso, castrum etiam Montgaudi,castrum Xalam- nera, Burburanum cum universis pertinentiis omnium predictorum castrorum, cas- trum quod dicitur Remulinis, castrum Gorbinis cum omnibus pertinentiis suis ; hono- rem LupSancii de Belixich, mille solidos inOsca,mille solidos in Gesaraugusta, vobis et successoribus vestris annis singulis persolvendos, quintam partem quam predictus comes de omnibus expeditionibus Yspanie videlicet de vestris hominibus, sicut in perpetuum vobis concessit habendam ; quintam quoque partem ex terris Sarraceno- rum ex tunc in posterum divina dementia capiendis, leudas, consuetudines et peda- gia que vobis ab eodem comite per totam terram suam sicut in vestra causa remissa, et quedam alia que in eodem instrumento plenius continentur; concessiones etiam decimarum consensu bone memorie Terrachonensis (a) atque venerabilium fratrum nostrorum Bernardi (b) Cesaraugustani, Dodonis (c) Oscensis, Raimundi (d) Ausonen- sis, Berengarii (e) Gerundensis et Guillelmi (/) Rotensis episcoporum facte sunt, sicut eorum suscriptiones ostendunt, vobis vestrisque successoribus nichilominus confir- mamus. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre confir- mationis paginam sciens, contra earn temere venire temptaverit, secundo tertiove com- monita, si non reatum suum congrua emendatione correxerit potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existereet perpetrata iniquitate cognos- cat et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini redemptoris nostri Ihesu Xpisti aliena fiat atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Ego Eugenius catholice sedis episcopus. [Ego Gonradus] Sabinensis episcopus. Ego Odo diaconus [cardinalis] sancti Georgii ad velum aureum. Ego Teodenius (g) Portuensis episcopus. Ego Octavianus diachonus cardinalis sancti Nicholai in carcere Tulliano. Ego Ymarus Tusculanus episcopus. Ego Paco (h) diaconus cardinalis sancti Adriani. Ego Gaurinus Prestinus (£) episcopus. Ego Dubaldus (J) diaconus cardinalis sancti Eustachii juxta Templum Aggripe. Ego Guido Ostiensis episcopus. Ego Iohannes diaconus cardinalis sancte Marie nove. Ego Gregorius presbiter cardinalis tituli Galixti. (a) Gregoire, archeveque de Tarragone, f 25 mars 1 146. — (b) Bernard, eveque de Sara- gosse, 1 139- 1 1 5a. — (c) Dod, eveque d'Huesca, ii34-ii6o. — (d) Raimond, eveque de Vich, f 26 novembre n46. — (e) Berenger, eveque de Girone, 1 147-1160. — (/) Guillaume, eveque de]Roda, 1143-1176. - (g) Corr. : Theodewinus. — (h) Corr. : Paparo. — (i)Corr, : Prenestinus — (;) Corr. : Astaldus. 388 BULLATRE DU TEMPLE Ego Dubaldus (a) presbiter cardinalis tituli sancte Marie Praxedis. Ego Nicholaus presbiter cardinalis tituli sancti Giriacii. Ego Manfredus presbiter cardinalis tituli sancte Savine. Ego Arbertus presbiter cardinalis tituli sancte Anastasie. Datum Lat'per manum Marimani (b) Romane ecclesiescriptoris, in0 kalendas aprilis, indictione xn\ incarnatione dominice anno M°G°L0, pontificatus vero domni Eugenii pape m anno vi°. XXIII [n5o], a3 avril, Latran. Original avec bulle de plomb (soies jaunes) : Paris, Archives Nationales, L. 228, n° 16. C/. Papsturkunden, p. 38 ; Jaffe, no 9385. Eugenius — Venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis ab- batibus et universis ecclesiarum prelatis ad quos littery iste pervenerint. Milites Tem- pli Ierosolimitani, novi — [ut Celestin II, 9 janvier 11 44] — permittatis. Datum Laterani vim kalendas maii (c). XXIV [ii5o-ii5i], 11 novembre, Signi. Original avec bulle de plomb : Paris, Archives Nationales, S. 5222, n<> 12 (commanderie d'Eterpigny, icr n* de la ne liasse). Edits; Trudon des Ormes, Etude sur les possessions de I'Ordre da Temple en Picardie, pp, 282-3. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Dilectis filiis militibus Ierosolimitani Templi salutem et apostolicam benedictionem. Que a devotione fidelium piis locis et religiosis personis rationabili providentia conferuntur, in sua volumus stabilitate persistere, et, ut in posterum firma permaneant, auctoritatis nostre munimine con- firmare. Proinde, dilecti in Domino filii, vestris justis peticionibus benignum imper- tientes assensum, donationem quam nobilis vir, bone, memorie;, Symon, pro anim§ sue. remedio et parentum suorum salute, assensu Agnetis, uxoris sue rationabili ter vobis concessit et scripto firmavit, assertionis nostre, robore confirmamus et perpe- tuis temporibus, quemadmodum in scripto ipso distinctum est, vobis vestrisque successoribus ratam et inconvulsam permanere decernimus ; videlicet quicquid apud Montemscurt jure hereditario possidebat, scilicet domum, vineam, molendinum, prata, hospites, censum etcetera ipsius loci pertinentia, preterea domum Hasmensem et quicquid tenebat ex feudo Oddonis Hasmensis. Nulli ergo omnino hominum fas sit prefatam donationem temerario ausu infringere seu quibuslibet molestiis fati- gare. Si quis id attemptare presumpserit, indignationem omnipotentisDei et beatorum Petri et Pauliapostolorum ejus senoverit incursurum. Datum Signie, midusnovembris. XXV [ir5i], i4 mars, Ferentini. Copie du xive s. . Barcelone, Arch, de la Cour d'Aragon, reg. 309, fol. 1, traduction romane xue s., ibidem, n° 409, fol. 16. (Laprofessio dels cavalers del Temple). Analyse : Prutz, Entwicklung, p. 269. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Venerabilibus fratribus archiepiscopis epis- copis et dilectis filiis abbatibus et aliis ecclesiarum prelatis ad quos littere iste pervene- (a) Corr. : Hubaldus. — (b) Corr. : Mariniani. — (c) La date est d'une autre ecriture que le reste de la bulle. BULLAIRE DU TEMPLE 889 rintsalutem et apostolicam benedictionem. Militum Templi professio, sicut in scriptis eorum et privileges continetur, talis est ut, si quis professione facta eorum habitum susceperit, etin sacroipsorumcollegiopermanere devoverit, nullatenus sibi liceat, sub obtentu majoris sive minoris religionis, ad alia loca transire, vel alium habitum suscipere. Cum enim ipsi ad defendendam Orientalem ecclesiam, et paganorum servitiam reprimendam, relictis pompis secularibus, Dei sint servitio mancipati, si transeundi ad alia loca et sumptum habitum reliquendi daretur eis licentia/magnum ecclesie Dei posset exinde contingere detrimentum. Ideoque universitati vestre per apostolica scripta precipiendo mandamus ut si quis ex ipsis, in parrochiis vestris vel locis vobis commissis, id attemptare presumpserit, tarn ipsum quam qui eum ausu temerario presumpserit retinere, omni occasione remota, excommunicationis vinculo innodetis. Datum Ferentini n idus martii. XXVI [u5i], i5 mars, Ferentini. Copies du xin6 s. : Madrid. Arch. gen. San Juan de Jerusalem, lej. 3a3-4.no 9 ; duxiv's. : Bar- celone, Arch, de la Gour d'Aragon, 809, fol. 1 ; du xvie s. : Madrid, Arch, gen., Cartulario Magno, fol. in. Analyse : Prutz, Entwicklung, p. 259. Eugenius episcopus servus servorum Dei. Dilecto filio Euraldo 1 magistro militie Templi Domini ejusque fratribus tarn presentibus quam futuris regularem vitam pro- fessisin perpetuum. Que2 a fratribus nostris episcopis, devotionis intuitu et rationabili providentia fiunt3, in sua volumus stabilitate persistere, et, ut futuris temporibus firmiter observentur, confirmationis nostre munimine roborare. Proinde, dilecti in Domino filii, amicabilem compositionem que inter vos et venerabilem fratrem nos- trum Guillelmum (a) Ilerdensem 3 episcopum, super ecclesia sancti Iohannis de Munzone 4, in presentia illustris viri Raymundi Barchinonensium comitis et baro- num suorum in obsidione Ilerde facta est et in scripto redacta, favoris nostri asser- tione firmamus, et ratam perpetuis temporibus manere decernimus. Nulli ergo omnino hominum fas sit eandem compositionem temerario ausu infringere seu qui- buslibet molestiis fatigare. Si quis autem hujus nostre confirmationis paginam sciens, contra earn temere venire temptaverit, secundo tertiove commonitus, si non reatum suum congrua satisfactione correxerit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus incurrat, atque in extremo examine districte ultioni subjaceat. Datum Ferentini idus martii, indictione XIIII\ (a) Guillaume, eveque de Lerida, 11 49-1 176. Var. : 1. Ebrardo; Eurardo. — - 3. Quod. — 3. fuerit — h. Ylerdensem. — 5. Mongon. TABLE GENERALE des 3ST©ms de Personnes et de Lieux. (Les chiffres renvoient aux pages. — (T.) signifie Templier.) A. A. Berengarii, 297. A. (Pontius). A. de Pontibus, 297. A. , uxor Paganelli de Porcaria, 374. Aalais = Adalais. Aalberti = Adalberti. Abavid, 52. Abbas, Abbat, Abbate (Bernar- dus, Dominicus, Geral- dus, Petrus). Abbatia (loibertus, Odo de). Abberas (Guillermus de). Abeniusge (Abeth). Abenzaleme (Zahet). Aberhagim, 276. Abeth Abeniusge, 175. Abinmenna (lohannes). Abolfazan, 244- Abonema, i3. Aborrazin = Alboharez. Abrincis, Abruntis (Turgisius de). Agahara, Agahra = Zafra. Acalaidis, femiua, 5i, 52. Acardi (Bertrandus). Acardus, 338. Acarinus, Acharinus, 38, 59, 3o3, 3o4, 358. Acatinus, 58. Accon, 363. Aeculei = Aculei. Aceas, Aces (Hugo de). Acelynus Rotornagi (T. ), in. Acenar, Agenar, Acenarg, Ace- narenz, Acenarez, Ace- narig, Acenarie, Acena- riz, Acenarz, Agnaret, Arzanarz , Arzenarz , Arz- narz, Aznares, Aznarez, Aznarz, (Agenar, Age- nor, Enneco, Fortunio, Galin, Guillelm, Lop, Semen) Acenarg, 3i2. — de Belforat, 276. — Garcez de Rada, 333. — Lopiz, 73. — prior S. Xristine, 307. Aces = Aceas. Acharinus = Acarinus. Aci (Guilleltnus de) . Acrel (Wuillermus de). Acromonte (in), 297. Aculei, Aeculei, Aculio (Rai- mundus, Richerus, Ri- pertus, Rodulfus) Ada, castellanus Belvacensis, 3o4. Ada, Ado de Goni, 34 1, 343. Ada de Wadeneis, 36. Adadig flumen, 174. Adalais, Aalais, Adalaicia de Sabrano, 106, 107, 193, 194, 294. Gf. Aladaig. Adalardi, Alardi (Ugo) . Adalberti, Aalberti (Bernar- dus, Pontius, Raimun- dus, Stephanus). Adalbertus, i4. Adalgarii (Geraldus) . Adalmurs, uxor Petri de Au- riacho, 171, 173, 174. Adam Brehier, 38, 58, 3o2, 3o3. — de Marchais, 34a . — de Noers (T.), 22. Adam (don) (T.), 235, 264. Adam, frater Guidonis dapi- feri, 3o2. Adaulfl, Adaolfi, Adulfi (Ge- raldus, Guilelmus). Adda , cognomine Ghartas, 214. Adeffonsus, Adefonsus = Al- fonsus. Adegat, 203, 206. Adelardus, archidiaconus Ca- meracensis, 128. Adelaydis, Adelizia, regina [Anglie], i5o, 281 . Adelelmus, monachus, 72. Adelis, uxor Theoderici de Gorreriis, 3. Ademari (Geraldus, Ugo, Rei- mundus). Ademarus, Ademars Arnaldi, 325, 326. — Asta Nova, 12b. — d'Auriac, 359. — de Boison, 33o. — de Montibus (T.), 200. — episcopusRutenensis, i44. — Guillermi, 186. Adenulfus, diaconus cardina- lis, 379. Adiardis, Aldiardis, uxor Guil- lelmi Pauli, i54. Ado de Gone, 279. Adosinda Tructusendis, 226. Adrig (Guiraldus, Rogerius). Adstoi molendinum, 27 . Adulfi = Adaulfl. Aduuimus de Beria, 44. Aedelina, prepositissa, 2i5. Aelardus, 2i5. Aelidis, monacha Oreniacen- sis, 371 . TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Aelluinus, 2i5. Aelmarus, abbas Yprensis, 374. Aelmus, uxor Petri de Au- riac, 186. Aemelina — Emelina. Agaten, apud, 288. Age (Arveius, Warnerius de). Ager (de), 2o5. Agierbe (Andreo de) . Agnes, uxor Andree de Bal- dimento, 22. — uxor Balduinide S. Claro, 36o. — uxorBremundi Pileti, 27. — uxor Gauterii de Monte Securo, i5g. — uxor Geraldi de Torna- fort, 211. — uxor Symonis, 388. Agnils, i63. Gf. Ainils, An- gnils, Anils. Agnum (Robertus d'). Agon, 208. 248. Agona (Paganus d'). Agoya, 8, Agreda (de), 3o5. Agro Folio (de), 196. Agualba, 174. Aguals, 234. Aguilar, i3. Aguiloni (Bernardus). Agullos (Willelmus). Ahelmus, uxor Iebelini, i38. Ahraz (Petrus de) . Ahuero — Avere. Aibar = Aivar. Aibellina, uxor Guillelmi Ar- nulfi, 345. Aic, Aiz de Aiquaroca (don), 25o. Aicardi (Petrus, Poncius) . Aicardus, prepositus S. Ste- phani [Tolose], ilh 66. Aicbraodi (Petrus). Aigelina, 354. Aicre, Aicfre, Aicredi (Peire, Pontius, Raimundus). Ailauz (Guillelmus, Petrus). Ailmarus, Alius Wlmat, 332. Aimelina Vocor, 291. Aimerici, Aimirici (Ermengau- dus, Petrus). Aimericus, Aimiricus, Ameri- cus, Haimericus, Hei- mericus, Heymericus, Imericus. Aimericus, capellanus palatii, i43. — de Barbairano, 47, 48, 4g, 288. Aimo, Aymo, Haimo, 342. archidiaconus, 3o2, 3o3, 3o4. — clericus de Alteri, 216. — Columba, 21 4, 216. — de Dreio, 33 1. — de Tylecastro, 19, 44. — Bucca, 2i5 — de Bollent, 9 . de Turrellis(T.), 288. — filius Beatricis, 5o, 5i — (T.), i56. — vicecomes Narbonensis, 25, 28, 29. Aimer us, Aimer uz, Aimirus, uxor Bertrandi Wil- lelmi, i32, 229, 370. Aimes, Aihmes (don),, 223, 235. — f rater Guillermi Gornez, 20. — frater Theodorici de Fon- tanis, 214. — pres biter, 2t5. — Rufi de Divione, 332 . Ainardi (Pontius). Ainardus de Cabreliano, 127. Aingen (Hugo de) . Ainils = Agnils, Angnils, Anils. Aiquaroca (Aic. de). Airaldi, Airaudi (Pontius, Rai- mundus). Airaldus, filius Guile, 289. Airardus, pretor Sezannie, 22, 23. Aisalena, uxor Pontii de Po- mar, 82, 329. Aisellam (ad), 343. Aitor, filius Gile, 34 1. Aiuda, villa, 232. Aiunprophit, Avinprophit, 265. Aivar, Aibar, i54, 3o6, 334. Aiz = Aig. Alaba, 73, 244, 3o6, 334. Alacris (Petrus). Aladaic,Adalaic. Aladaig, Ala- daiz, uxor Bernardi Gaucelmi, 2o3, 204. — uxor Petri Faloheti, 112, 181, 182. Alaebaudus, 2i5, Alagon, Alaon, 52, 64, 191? 217, 226^ 33o, 333, 337. Alaia, Alaiano, Aleiano, Ale- niano, Alinano (Arnal- dus, Berengarius, Gui- lelmus, Sicardus, Vi- dianus de) . Alairaco, Alayraco (Bernardus, Raimundus de) ; — ca- pellanus de = Arnai- dus; villa de, 328. Alalgaga, 366. Alaman, Alemannus, 342, 366. — Berengarii, 187. — de Luna, 244, 3o4. — Pagani, 32. Alamanda, uxor Geralli de Marcelliano, 1 1 1 . Alamanni, Alemanni (Guillel- mus, Henricus). Alanfredi (Geraldus) . Alanus, abbas Gadomensis, 338. — episcopus Redonensis, i58. — Ferganni, 157. — filius Galfridi, 121 . Alaon = Alagon. Alarcus, vicecomes Barri, 21. Alardi = Adalardi. Alardus, archidiaconus, 43 Alauz = Alialdi. Alb., mater Boneti de Redas, 3n. Albagnano, Albannano (Ber- nardus, Bertrandus, Pe- trus de). Alballat, castrum., 348. Albania (Berengarius, Rai- mundus,Rotbaldusde) ; — castrum de, 206, 207 . Albarid, Albardi, Alberit cas- trum, 122, 243. Albaro de Belforat, 276. TABLE Albeduno (de), 288. Albeniaco (de), 38o. Albericus, Albricus, 39. — Gamerarius, 26. — de Clausa, 38 . — episcopus Hostiensis, 378, 38o. — Escolart, 26 — li Hungres, 343 Alberit = Albarid. Albernag, Albernaz, Alberniaz, Alverniaz (Gillelm). Albero (Lupus de). Albertus, 33 1. — cognatus Wilelmi Gai- rardi, 129. — de Vilers, 3o3 . — frater Gaudini, 96. — Gratez, 26. — pater Gilelmi, 3i3. — precentor, 217. Pretesilis, 249. Albi, Albies (Guillem, Luffri- cus). Albinus, . Albin, canonicus S. Caranni, 35i. — d'Aerpep, 329 Albionensis comes = Guigo. Abira, uxor de Forten Galinz, 3o5s — uxor Roberti de Frescano, 347. Alboharez, Aborrazin, Alboha- reg (Martin) . Albuinus Rufus, 20, 2 3. -~ villicus S. Justi, 22. Albuzon, Albuzone(Arnaldus, Guido de). Alcala, Alchala, Alkala, 3o5 ; - Alcala (Garcia de), Alcantara, Alcandara, 79, 191 Alcaten, 3o. Alcherii (Viielmus). Alchezar, 262. Alcocea, Alcogeia, 191. Aide, Aude, Auden, fluvius, 46, 48, 65, 82, 109, 171, 174, 176, 186, 2o3, 206, 267, 271, 287, 289, 323. Aldeberti (Willelmus). Aldebertus, avunculus Petri Rostagni, io4. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Aldebran, 181. Aldefonsus = Alfonsus. Aldeguarii (Stefanus). Aldenborg (Willelmus de). Aldiarda Rossa, 277. Alegre de Palaiano, 296. Aleiano (in), 221 ; cf. Alaia. Alemanni = Alamanni. Alemannus = Alaman. Aleniano = Alaia. Alera, 212. Alermus, prepositus, 21 5. — sacerdos, i52. Alesnels (Hugo). Alestus, 27. Alexander, episcopus Lincol- niensis, i4o, i48, i5o, 167, 178, 179, 264- Aiexano (Ugo de). Alexis de Vasno, 3o3. Alfaix (Morus). Alfar, Alfarela, 122, 243, 3o5 ; — Alfari episcopus = Michael. Alferez, Alferice(Alvarus, Lau- rens). Alfoceya, Alffoceya, 225. Alfonsi (Didacus, Menendus). Alfonsus, Adefonsus, Adeffon- sus, Aldefonsus, Ande- fonsus, Anfos, Idelfon- sus, Ildefonsus. — comes Barchinonensium, 262 . — comes S. Egidii, 272. — comes Tolosanus, 66, 67, 70, i63, 177. — filiuscomitisHenrici,i7,24r — imperator Gastelle, 217, 246, 3o6. — imperator Hyspanie, 17, 79,220,257,258,297,373. — imperator Leonensis, 68. — magnus rex, 7. — Petri, 228, 229. — rex Aragonensium, 3, 4, 18, 3o, 52, 68, 102, 262, 276, 295, 3o6, 373. — rex Legionensis, 7. — rex Pampilonensium, 3o. — rex Portugalensium, 209, 229, 23o, 233, 241, 275. LIEUX Alfonsus rex Ripacorcensium, 3o. — Venegas, 190, 191. Alfos (de), 298 ; -- Alfos, de Alfos (loannes, Petrus) Alfredus de Sireburna, 149. Alfredus (T.), i58. Algarceres, 242. Algarius. Algarus, episcopus Gonstantiensis, 4o, 384, 385, 386. Algeba (lohan). * lgrin, Algrinus, cancellarius, i37 — (don), 242. Alhoisem (Zahet). Aliairons, Aiiairos iUiarionis, Aliaronis, Aliaros (de), i33, 175, 267, 268, 269* 274, 296, 327. Alialdi, Alauz, Aliardi (Petrus, Raiabaldus) . Aliazar (Domingo) Alig (Sanco). Alienordis, regina Francorum, 137. Gf. Helionordis. Alinano, 28 Gf. Alaia. Alissendis/ 327. Gf. Helissenz. Aliste rivus, 3 20. Alkala = Alcala. Alliaco (Arnulfus de). Aimagam, 235. Almanar, 257, a58. Almaria, Almari, 265, 295, 297, 298, 3o4, 3o6. Almarus, 332. Almazara, 244. Almeradus, Elmeratus de Po- dio, 1 18, 161. Almorabet, Almoravet, A lmo raveth (don), 225. Almudaffer, 296. Alnetum, villa, 43 ; — Alneto (Robertus de). Alon (Petrus, Poncius, Rai- mundus, Ripertus, Ugo, Willelmus de) . Alost (Bertrandus, Iuuanus de). Alquibla (de), 328. Alsalium, Alsavi flurnen, 56, 63, 66, 69. 3g4 TABLE Alsona (de), 268 Alsone, fluvius de= Elson. Altano (de), 124. Alteri, prepositus de == Rober- tas. Altinac, Altinacho, Altiniacco, Altiniacho , Altiniaco (Petrus de). Alulfus Brochet, 2 . Alvarenza, 190. Alvarus Alferez, 229. — Petri, signifer, 23 1. Alveda, 52. Alvergue, Alvernegue (Gan» telmus, Gaufredus de). Alverniaz = Albernac. Alvisus, Aluisus, episcopus Atrebatensis, 34, i56, 373, 375, 385. ALwyne Knyf, i48 Amabilia = Mabiiia. Amalricus, Amauricus, comes, 258. — de Brenordio, 344. — de S. Verano, 161. 32^. — prepositus Forojuliensis, i3 2. Amalvini (Bernardus). Amaseus (Valo) . Amati (Bernardus, Petrus, Willelmus). Arnaugerius guadus, i32. Ambazia (Hugo de). Ambel, castellum, i55, 175 ; — ecclesia de, 236, 3io. Ambianensis episcopus = Gua- rinus, Theodericus. Amelia, Amellia Gastela, 356, 357 Amelii, Amel (Arnaldus, Ber- nardus, Petrus, Pontius, Raimundus , Sancius , Ugo). Amelio, 272. Amelius Anes, i34. — Borssella, 272. — de Vindranis, i34. — Deodati, 287, 302. — episcopus Tolose, 56, 66, 70, 90, 91. — vicecomes, 36 1 . DES NOMS DE PERSONNES ET DE Americus, Imericus, cardina- lis diaconus, 375, 379. — Cigonellus, 24i.Gf.Aime- ricus Amilal, 95. Amilavi (Raino de). Amilius, monachus, 188. Amio de Pineros, i3. Amplagarda (Bernardus) Amultrudis, i5i. Ananias, Ananyas, 25, 32, 37. Ancles = Angulis. Anculfus de Lie, 26. Andefonsus = Alfonsus. Andegavensis , Andecavorum comes = Gaufridus ; — episcopatus, i5 ; epis- copus = Ulgerius. Andercz, Andereca, 222, 266. Andilgon, 262. Andreas, 1, 22, 198, 356. — avunculus Bernardi, ab- batis Glare Vallis, 221. cantor Aurelianensis, 264. — de Agierbe, scriptor, 263 . — de Baldimento (T ), 22, 217. — de Gompens, i52. — de Manniot Uzler, 280. — de Muntbar (T.), dapifer, 3i6. — frater, 27. — senescaicus, 43. — subdiaconus, 217. Andree, Andreu (Bernard, Guilelmus, Petrus, Pon- cius, Raimundus). Androna, 62. Aneassa, Aniessa, Anniesse, 219, 283, 334. Anes (Amelius). Anfos = Alfonsus. Angelbertus magnus, 23. Angervilla (Rainaldus de). Anglaura (Hecelinus de). Angleroda, 53. Angli, Anglici, no, 149, i5o, 280. Anglia, 279, 280 ; — Anglie regina = Mathildis ; — rex = Stephanus ; — terra, 121. LIEUX Anglis, Angles = Angulis (de). Angnils, Agnils, Ainils (Arnal- dus, Guillmus). Angotus, cancellarius, 279,344. Anguisel (Robertus). Angulinum (Arnallus). Angulis, Ancles, Angles, An- glis, Angullis (Enesanc, Guillelmus, Guiraldus de). Aniessa = Aneassa. Anils, Agnils (B. Maria de). Anketillus, dapifer, 239. Anna, mater Guillelmi de S. Paulo, 84. Annes, io3. Annilina, 214. Anno, Annon (T.), 159, 325. Anogato, villa de, 90. Anscherus, 96. Anschetillus, filius Acardi,338. Ansculfus, archidiaconus, 142 — prepositus, 43. Ansellus de Gantumerli, 20. — subdiaconus, 217. Anselmus, 36. — deBaliol, 72, 73, 172, 180. — presbiter cardinalis, 378 Ansoldus, Ansouldus, 26, 27. Antegol, 218. Antevena, 370 — uxor Bertrandi Falconis, 292 Antilobensis episcopus = Mai- anfredus. Antiochia, i43; — Antiocetius, Antiochie princeps, 66, = Balduinus, Raimun- dus. Anvellio (Hugo de). Apia (Guillelmus de). Apparitio,Aparici,AparicJ,Apa- ricio,Apparicio(don),78, 79, 208, 209, 222, 223, 235, 242, 245, 248, 266, 271, 279, 291, 294, 298, 3oo, 307, 3o8, 347, 353. Aqua, comba de, 32 1. Aquabella, 309 ; — Aque Belle abbas = Leuzon ; prior = Arnulfus. Aquaviva, Aqua Viva, 47, ia4. TABLE Aquilar (Petrus de). Aquis (Herbertus de) . Aquis Vivis (de), 206, 207. Aquitanorum ducissa = Helio- nordis ; — dux = Lu- dovicus. Aragon, Aragonia, Aragonum, 47, 52, 178, 191, 204, 217, 219, 220, 225, 226, 245, 262, 265, 271, 279, 283, 284, 298,299, 3l2, 333 ; — Aragonensis princeps = Raimun- dus ; — rex = Alfon- sus, Renemirus. Aralato (de), 23 1. Arausicensis = Aurasicensis. Arazuri, 335. Arberti (Petrus). Arbertus, Arbert, 67, 75. — de Gastelin, 54. — de Petra, 55, 88, 195, 196, — deTerracia, 81, 196. — de Valencia, 3o5. — de Valle Romena, 168. Arbincis = Abrincis. Arbiricus Pignerius, 21 4, 21 5. Arborbel, villa, 287, Arcaz = Arzag. Arceg, Arces, Arcez (Blasco, Enneco, Garcia, Lop). Archambaldus, Archenbau- dus, vicecomes, 371. — Vulpis, 3 1 5. Archanum, 174. Archerius, Alius Savarici, 281. Archimberz (Ponz). Archos, illos Arcos (Domingo, Gocel, Gongelvus de) ; — de Arcos, 3o5, 3o6. Arcisone, Arcisono (de), i38, i39. Arda, dominus de = Ernol- dus. Ardes (Arnulfus de). Arditi (Petrus). Ardonem, apud, i5i. Areas (de), 307. Arecurt (Wilelmus d'). Aregie flumen, 90. Arelate, ci vitas, 227. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Arelate, Arelatensis (Galveira). Arenburgis, comitissa, 5. Arene, in civitate Aurasica, 1 15. Arenis (Hugo de). Argedas, Arguedas(Porcel de) ; — Argaedas (de), 279. Argencie terra, 109. Argens, Argencs, Argent (Hu- go, Imbertus, Petrus de). Argerii (Guilelmus), Arias, 8. Aribertus, 291. Aris (Johannes). Arissa Varich. Arlebaudus, 2t5. Arlencs (Rostagnus). Arlota, 268. Arlotb (Arnallus). Armandi (Stephanus). Armandus. Armannus, Ar- mant de Bordellis, 325, 326. — (don), 69. — Lautoardi, i45. — Ranconis, 94. Armentera, 221. Arnai (Poncius de). Arnaldi, Arnalli, Arnalz, Ar- nauz ( Ademarus, Arnal- dus, Berengarius, Ber- nard, Guillelmus, Pe- trus, Poncius, Raimun- dus). Arnaldus, Arnal, Arnald, Ar- nale, Arnall, Arnallus, Arnalt, Arnalus, Arnalz, Arnardus, Arnau, Ar- naudus, Arnauz, Ar- noldus, 37, 197,231, 257. — Amelii, 289. — Angulinum, 256. — Arlotb, 25o. - Arnalli, 4o, 3i4, 357. — Auriol(T.), 237. — Berengarii, 37, 3i4- — Berengarii de Anglerola, 53. — Bernardi, i4i. — Blochees, 3. — capellanus, 82, 228, 238, 291. LIEUX Arnaldus capellanus, scriba, 357, 358. — clericus de Badenxs, 269. — clericusTyrassonensis,236. — cognomento Gasco, mo- nachus S. Victoris, 2. — d'Alaia, 71 — de Ainils (T.), 3i8, 321, 322. — de Albuzone, 3a4. — de Aske, 173. — de Bagis, 356. — de Barbairano (T.), 47, 48, 49, i34, 196, 2o3, 206, 219, 234, 3n, 320. ~~ de Bedocio (T.), 53, 68, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 92, 93, 94, 95, 100, 101, 102, io4, io5, 107, 109, in, 112, n3, n4, n5, 116, 117, 118, 1 19, 120, 124, i25, 126, 127, 128, i38, 139. — de Blanca Fort, 112. — de Bles (T.), 237. — de Gabriano, 94. — de Gapraaria, 90. — de Gasaledas, 36 1, 36a. — de Gauna^ 291. — de Gerced, 97. — de Clairano,32i,328, 329, 364, 366. — de Glaromonte, 269. — de Gontrasto (T.), 89, 95, 97, 98, no, 237. — de Corbons, 162. — de Cornelian, 4i> 42, 60. de Gresto, 94. — de Forcia (T.), 2o5 — de Gaure, 82, 100, n4, 228, 3io, 3n, 329, 365, 366. — de Gavantiola, 57. — de Gornes, 220. — de Grava, 124. — de Laurano, 197. — de les Portes, 98. — de Magriano, 267, 286, 289, 296, 3n, 3a3. — de Malras, 108, 109. — de Marcelliano, 108, 109, in, 176. 3g6 TABLE Arnaldus de Melsirge, 4i, 60. — del Molnar (T.)f 3i6. — de Monte Ferrer, 55. — de Monte Irato, 357. — de Peiriaco, 124. — de Podio Sibrano, 69. de Pomar, 328 — ■ de Ribes, 124, 295. — de Sipiano, 82, 112, n4. — de Solatge, 171, 187 — de Soler, 61. — de Sorgniano (T.), i58, 174, 193, 253, 271, 272, 3io, 3n, 32o, 329, 354, 364. — de Stopaia, 346, 35o. — de Stopangan, 3o4 . — de S. Gipriano, 335, 336, 349, 356. — de S. Ylario, 95. — de Tamarit, 55. — de Tercet, 193. — de Turre, no. — de Vernola, 91. — de Villa Nova (T.), 108, 112, 272, 3io. — Destoles, 189. — Dodo, episcopus Oschen- sis, 52, 2o5, 219, 220, 262, 283, 284, 3o5, 333, 383, 387. — episcopus Barchinonensis, 190. — Faber, Faure, i48, 285. — Ferrandi, 327. — Fferol, 83. — Alius Bernardi de Ganeto 5o, 5i . — Alius Bernardi Modul,48. — Alius Ermengardis, 79, 80 — Alius Uzalgarii, i58, 174. — Forner, 329 — frater Mabilie, 47. frater Wiielmi Gairardi, 129. — Galician, 220. — Galin, 328. — Gaucerandi, 74. — Gaufredi, 3n, 328, 329. — Gilabertus, i4. — Girberti, 196. — Guila, 177, 178, 196, 219, DES NOMS DE PERSONNES ET DE 267, 269, 273, 274, 291, 296, 3n, 323. Arnaldus Guillelmi, 3n. — Guillelmi de Anglis, 3io. — Gilelmi d'Esperaza, 71, i4i. — Guilelmi de Trinalo, 97. — - Johannis, 28. — Jordani, 96. — laicus, 32. — levita, scriba, 64, 71, 97, 98, io4. — lo Rey (dom), 69. — Macota, 176. — Males Pels, 98. — Mantilini, 49. — Mir, comes in Ricla, 337. — Mironis, comes Palarensis, 37, 2o5, 261, 33o, 348. — Pauli, 75, 76. — Pelapol, 4i, 47, 60, 65, 100. — Pelicer, i34- — Petri, 284. — Petri de Gurbo, 62. — Petri de Pidilano, 253. — Petri de Ulico, 168. — Petri (T.), 62, 64, 74. — Poncii, 78, 209, 222, 242, 266, 298, 3oo, 307, 3o8. — presbiter, 106 ; — pres- biter et monachus, 3 1 4 ; presbiter, scriba, 336 ; — sacerdos, i38 ; - scriba, 263, 298, 3o5, 328, 34o. — Raimundi, 32, 62, io5, — Raimundi, prepositus S. Stephani, 11 5. — Ramundi, Alius Raimun- di de Saises, 69, 70. — Rodel, 65. — Rogerius, 57. — Roig, 98. — sacrista Aurasicensis, 11 5, 118, 192, 210, a55, 282, 293, 294, 295, 324, 325, 326, 327, 345, 35o, 363. — Selvannus, 57. — Sicfredi, 170. — Soreiani, 23o. — Sutor, i23. LIETJX Arnaldus S. Martini, 55. — Teissenderii, 177. — Torron, 268, 269, 274. — Travers, 218, 3io. ArnulA (Guillelmus, Petrus, Poncius). Arnulfus, Arnufus, Arnul- phus, Ernulfus, Her- nulfus, Hernulphus, 59, n5. — clericus, i5i>34i, 343,344 — comes Gisnensium, 188. — de Alliaco, 36 1. — de Ardes, 188. — de Blaton, 172 . — de Qaragoga, 336. — de S. Firmino, 249. — de S. Goberto, 34 1. — frater Petri Male docti, 3i7. — prior Aquebelle, 309 . — RadulA, bajulus Perpi- niani, 349. Aroca, i3. Arrada (Exemenno de). Arramundus, Arremon de Ar- tesa, 295 ; — (Welmus). Arravai (de), 3i2, 3i3. Arreker, 276. Arricla = Rigla. Arrotellar, 262. Arrufat, 295. Arseii decima, 142 . Arsendis, Arssendis, conjux Bernardi Bernardi, 368. — uxor Garbonelii, 3t, io5. uxor Pontii de Monte Tor- nes, 353. Artaldi, Artaudi (Petrus, Wil lelmus). Artaldus, Artal, Artald, Artall, Artalius, Artalt, Artau, Artaut, 18, 73, 75, 97, 217, 3i3, 33o. — Auger, 220. — comes Palarensis, 108, 2o5. — de Beldisnar, 39 . — de Milars, 98. — episcopus Elenensis, 336, 349. — justitia in Alagon, 191, 226, 261, 265, 333, 337. TABLE Artalle (Rodric Pexez) . Artaneguis (Ferrandus de) . Artasona, 283. Artesa (Arremon de) Articha, Artigas (Dominico, Raimundus de). Artiliars (Bertrandus, Ugo). Artimanni (Pontius) Arveius de Age, 332 . Arveu (Renaldus). Arvis, 22. Arzag, Arcsacho, Arcsag, Arc- zag,Arzacho(Pelrusde). Arzanarz, Arzenarz, Arznarz = Acenar. Arzencs(de), 285 ; — capellanus de = Pontius. Aschatiz, "jk. Ascio, decanus [Meldensis], i52 . Aseneiras (en), 33o. Asin (de), 3o8. Aske (Arnaldus de). Asnava (Guillelmus de). Asperos, 98. Aspriaco, soror de, 44 . Asso (Tomeu d'). Asson, 36 1 . Ast (Sania d'). Asta Nova (Ademarus, Ber- trandus, Raimundus). Astuga (Petrus de). Astusella, 263. At, d'At (Exemen, Raimun- dus). At = Ato. Atax, flumen, 166. Athoniscurte (Hato de). Ato, At, Atto, Hato, Hatto. — Aurela, 25o. — canonicusUrgellensis,297. ~ de Athoniscurte, 96. » — episcopus Trecensis, 20, 21, 22, 23, 43. — filius Freheri, 20, 21, 23. — frater, 76. — presbiter de Tumbis, 20. — Sang, 191, 226, 261,265.312. Atonis, At, Ato, Atoni, Atto- nis (Bernardus, Rai- mundus, Ugo). Atrebatensis episcopus = Alvi- sus. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Atrebatensis (Heinricus). Atsor, 332. Aubertella, i48. Aubertus, decanus, 371. de Avo, 281 . de Mabecurte, 344. de Tull, 2i5, 216. Aucola (Bernardus de). Audardus (T.), i83. Aude, fluvius = Aide. Audesenna (Lambertus). Audilenz, 207. Audoinus, Odoinus de Monte Securo, i3i, 369. Audomarensis (Willelmus) = S. Audomaro (de). Auduidis, 38. Auger, Augerii (Artal, Guilel- mus). Augerius, Augerus, 90, 3o3. Auguinus, 281 . Aunis, villa, 362. Auran (Benedictus). Aurasica, civitas, 210, 255, 282, 295, 363 ; — Aurasi- censis domina = Tibur- gis; — episcopus = Ber- nardus, Gillelmus ; - sacrista = Arnaldus ; — de Aurasica (Petrus, Stephanus). Aurela, Aurelia (Ato). Aureliani, 3i5, 348 ; Aure- lianensis cantor = An- dreas ; episcopus = Manasses. Aurengie domina =Titburgis; — villa, 91; - de Au- rengia (Geraldus). Aureniacum, 27. Aureta, uxor Stephani de Go- ma. Auriac, Auriacco, Auriacho, Auriaco (Ademars, Bar- thol omeus,Berengueirs, Iatbertus, Iatmarus, Pe- trus de*. Auriniaco = Oriniaco . Auriol (Arnaldus). Ausciensis, Auxiensis archie- piscopus = Wilelmus. Ausona, 35o; Ausonensis lieux 397 comitatus, 61, 79, 81, 187, 3i3, 3i8, 319; - episcopatus, 35o ; — episcopus= Petrus,Rai- mundus. Ausorum curia, 59 Autmarius de Vitraco, 270. Autranz, 36o. Auures (Guillelmus de). Ava, Avia, i3. Avallaz (Bertrandus de). Avalmedina, 3o5. Avalonis territorium, 32. Avarca, Avarcha, 3o6 ; - Avarca (Rodricus). Avelina, 3o2. Avenel (Robertus, Willelmus). Avenionensis episcopus = Lau- gerius. Avere, Ahuero, Avero (de), Aversus (Thomas). Avida, villa, i36, i45. Avinione (Gaufridus de). Avinprophit = Aiunprophit. Avisano, Avisa (de), 85, n3, i32, 3o8, 325, 363, 37o. Gf Petrus Ugonis de Avisano. Avisano (Gaucerandus, Geral- dus, Helisiarius, Nicho- laus, Terrabuc, Upecus, WillelmuSjYsoardusde) Avitanel, 246. Avo (Aubertus de). Avonium, villa, 33 1. Avreio (Rogerus de) Axivel (Garcia). Axona, 342. Ayanrici (Raimundus) Ayerb, 3o5. Aylardus, Ayllardus Flan- drensis, i23. Ay mo == Aimo. Azacra, Azafra, Azagra (Ro- drigo de). Gf Zafra. Azeveto (de), 201. Azevodo de Suario, villa, 25 1. Aziacum, 5. Aziron (Iohannes de). Aznares, Aznarez, Aznarz = Acenar. 398 TABLE 23 B abbas Scale Dei ,= Bernardus B. Brochet, 2. B., cappellanus, 218. B. de Balaguer, 297. B. de Conchabella, 297. B. de Mornatio = Bertrandus. B. de Senadors, i4. B. de Turriculis, 297. B. Paliot, 33i. B. . .es (Poncius de). B. Richerii, i32. B. Willelmi, i32. Baaieio (de), 3i5. Babilii (Stephanus). Bacco, Bacho, Baconi, cam- pus, 82, 83. Bachero (Sanz). Bacon (Rogerius). Badencs, Badenxs, 124,269. Baez, Beez (Petrus). Bages,Bagis(de), 23o, 256, 257 ; — (Arnaldus, Bernar- dus, Guilelmus de). Bagneoli decima, 21. Bahalu, Bahaluc (P., Petrus de). Bahe (Petrus). Baiart, 96. BailoBii = Baliol (de). Bainuls = Banuls. Baiocis (Nigellus, Ricardus de). Baiocensis, archidiaconus = Rogerus ; — episcopus = Philippus. Baiona, 3i, — (Dalmaciusde). Balagari, Balager, Balaguer, 296, 297, 3i4. Balager, Balaguer (B.,Borren., Girrber, P., Poncius de). Balaniano (Bernardus, Erme- sinda, Guillelma, Guil- lelmus, Petrus, Pon- cius, Raimundus de). Balare (de), 3i5. Baiart, Balasti = Barasti . Balb (Bernardus). Balchet (don), 3o5. Balchianus, 292. Balchiseo (Raculfus de). Baldewinus Balduinus. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Baldimentum, 43. Baldimento, Baudemento (An- dreas, Berengerus, Eus- tachius, lohannes, Leo- nius, Lethericus, Rufus, Wilhelmus,Witerus de). Baldrici (Mcholaus, W.) . Baldricus de Roisin, 128, — - de Sigillo, 167. Balduini (Petrus) . Balduinus, Baldewinus, Bau doinus, Bauduinus,3o2. abbas Gastellionis, 283. — Brochet, 2 , — Galderun', 280. — cancellarius patriarche Hierosolimitani, 36, 99. comes Hainoensium, 11, 128, 171. — decanus de Helefelt, 35. — decanus Noviomensis, 24. — de Baliul, 72, 172. — de Bavinchova, 35. — de Gonessa, i5i, 34 1. — de Lensc, dapifer, 11 . — de Sopeio, i5i, 34i. — de S. Claro, 36o. — episcopusNoviomensis,352. — famulus, 26. — filius Bernardi Vacca, 2. — filius Gisleberti, 167, 179. — filius Hogeri, 27. — filius Lamberti de Rini- gels, 180. — princeps Antiochie, 1 . — rex Ierosolymorum, 1,2, 2i3, 363. — Ruffi, 302. — sacerdos, i52. Balge = Bauge. Baliol,Bailollii,Baliul,Balliolo, Ballolio, Baylleol (An- selmus, Balduinus, Ber- nardus , ingelrannus , Waiterus de). Balitran (Raimundus). Balles, Bales, 245, 271, 307. Balmis (de), 87, 107, i32, 212, 293, 370. Balmis, Balma,Balmas, Belmes ( Benedictus, Bernardus, Bertrandus, Emenberl, LIEUX Geraldus, Guitardus , Lanierius , Laugerius, Odils, Poncius, Rai- mu ndus, Willel mus de) . Balterra, 232, 2U, 3o6, 335. Bane (Steffanus, Willelmus de). Baniolis, Baniols, Bainuls, Ba- nuls (Bernardus, Guil- lelmus, Petrus, S. An- dreas de). Banno (Serannus de) . Banuls, Bainuls, 119, no,23o; cf. Baniolis. Banzo Moro, 64 . Barasti, Baiart, Balasti (Wil- lelmus). Barba (Sameno) . Barbaira, 60 Barbarini (Petrus, Willelmus » . Barbarinus, clericus de Mon- te Securo, 85. Barbairanum, Barberanum, Barberannu m,castrum, 36, 42, 53, 196, 204, 366 ; — Barbairano, Barberano (Aimericus, Arnaldus, Berengarius, Bernardus, Hugo, Rai- mundus de) . Barbastro (de, in), 263, 3o5, 346. Barberanum, Barberannum = Barbairanum. Barbisullunensis comes = Rai- mundus Berengarii. Barbona, Barbonia.Barbunna, 6 ; — (Gualo, Guiterus, Vaslerus, Wittherius de). Barbonie decime, 20. Barca, 8. Barcalona (Glulem de) . Barchao (Garcia de). Barchinona, 28, 32, 60, 62, 94, 102, 123, i4o, 188, 368 ; — Barchinonensis archilevita= Petrus; — comes et marchio= Rai- mundus Berengarii ; — comitatus, 67, 74, 75, 76, 77, 88, 92, 93, io5? TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX i4o, 187, 195 ; — epis- copal us, 349 ; — epis- copus = Arnallus; — territorium, 94, 198 ; — vicarius = Berengarius Raimundi. Barcobo (Garcia de). Bardell', 280. Bardonus, Bardo, 246. Barelas, i54. Bareria (Stefanus de). Bariellas, 244. Baris, Barino (Poncius de). Barisanus, 3i6. Barnuinus de Dreio, 33i. Baro de Chaster Pug, 63, 64. Baroni (Bernardus) Baronus, 4o. — de Quaterpodio, 69, 70. Barrou, Barravi (Bernardus, P , Per.). Barre (de), 200, 3o8, 309. Barre, Barris, Barro (Ebrar- dus, Gaufredus, Guis- cardus, Hugo de). Barri vicecomes = Alarcus. Barta, 228. Bartholomeus, Bartolomeus, Batolomeus, 39. — cantor, 43. — decanus Parisiensis, 217. — de Auriacco (T.), 25 1, 252. — de Fontecto, 332. — de Torveriis, 3:6, 332. — de Valencza, 365 — episcopus Gatalaunensis, 302, 3o3, 358. — episcopus Laudunensis, i5i, 278, 34o, 373, 375, 385. — frater Hugonis Sellarii, 22 . — notarius, 2i5 — scriba, 189. — thesaurarius, i5i, 34 1, 344. Barzanengues (de), 258. Barzelona, 217. Gf. Barchi- nona. Baselia, Basilia (Raiamballus de). Bast,de Bass (Guillelmus, Ugo). Basseth (Milo). Bassinargues (Guillelmus, Rai- mundus de). Basso Guasnestuno, 11. Bastardus, i4. Baucamala, 320. Bauchaus (Berengarius). Baudimento, Baudemento = Baldimento (de). Baudoinus,Bauduinus = Bal- duinus. Bauge,Balge(de),3i5; — -(Wil- lelmus de). Bavinchova (Balduinus de). Baxwol (Radulfus de). Baylleol = Baliol. Beatrix, Beatriz, Biatriz, io4, 368. — comitissaBigorritana,3o9. — mater Aimerici de Bar- bairano, 47, 48, 49, 5o, 5i. — uxor Guillelmi de Apia, i5i. — uxor Herberti de Percheio, l52. — uxor Nicholai, castellani, 34 1, 344. Bee (Raimundus). Becde Vin (Petrus de). Becaire, Becharii, Becharre(G. , Guillelmus) . Becan = Beciano (de) . Becco (Bee) de Veireres, 186. Becgo de Greissel, 186. Becharii Becharre = Becaire. Bechet, conjux Petri Bonifilii, 224. Beciano, Becan, Becyano, Beia- no, Bescano, Besciano, Betiani, Betiano, Be- zano (Hugo, Poncius, Rainardus de). Bedefordschir, 179. Beders (de) =Biterris (de). Bedocio, BedoQ, Bedociis, Be- docs, Bedos, Bedotio, Bedoz, Bidocio, Bido- ciis (Arnallus de) Bedos, 4o. Beelverii, Belveeri portus, 10. Beez = Baez. 399 Beg, Bego de Ferrailolas, 168, 243. de Vezin, 33o, 33i. Beger (Rigal) = Viger(Rigald). Beiano == Beciano. Belaschita = Blaschita. Belascho = Blasco. Belascus Romeo, 283. Belchit,Belgit,Belixich,Belxid, Belxit, 68, 73, 102, 191, 204, 216, 217, 226, 261, 337, 387 ; — Belchit (Galin de). Beldisnar (Guilelmus de). Belengarius = Berengarius. Belforat, Belforato, Bielforat, Bilforad, Bilforado, Bil- forato (Acenar, Albaro, Garsion de) ; — Belfo rato (de), 3o. Belio (Petrus). Belita, Bellita, femina, 78, 266. Belixich = Belchit. Bellerirus (Rostagnus). Bello Loco, Belloco, Bellog, Bello Locco (Bernardus, Bertrandus, Petrus, Pe- trus Bertrandus de). Bellomonte , Belmont , Bel- monz, Belmunt (Hugo, Letardus, Petrus de). Bello Ramo ( Hugo de) . Bellog = Bello Loco (de). Bellonis (Nicola, Paganus, Rai- mundus) . Bellotus Turrensis, i5. Belmes = Balmis (de). Belmont, Belmonz, Belmunt = Bello Monte (de). Beloth, 343. Belran (Teodoricus de) . Bels (Pontius). Belucia, alodium de, 67. Belvacum, i53 ; — Belvacensis archidiaconus = Theo- baldus ; — castellanus = Ada ; — episcopus — Henricus, Odo. Belveder, castellum de, 365. Belveeri = Beelverii . Belxid, Belxit = Belchit. Benac (Dodo de). TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Benavar, Benevar, Benovar (Ferrer de). Benedeit, Benedet (Guillelm de). Benedet Cupero, 337. Benedictus, 33o. — archidiaconus S. Nazarii, u5. — Auran, 292. — de Balmis, 84. — Macro fortis, 57. Benefacta, uxor Arnaldi de Monte Irato, 357. Benengarius, Bengarius == Be- rengarius. Benero, 8. Ber. Petri, molinarius de Ba- lager, 297. Bera, 52. Beraldi (Pontius, Willelmus). Berardus, Beraldus, 20, 21 4, 234, 36o. Berardus Amalvini, 322. Berbegarii, Berbegerii, Berbia- rii,Berbigerius (Fortius, Guillelmus) . Berceius, 214. Berengaria, Berengera, Beren- guaria. — de Frangoliano, 209. — imperatrix, 257. — uxor Petri de Dozencho, 284. Berengarii(Alemannus, Arnal- lus, Bernardus, Petrus, Pontius, Raymundus, Ugo} Vilelmus). Berengarius, Bellengarius, Be- nengarius, Bengarius, Berenger, Berengere, Berengerius, Berenge- rus, Berenguarius, Be- renguiers, Berengue- rius, Berergarius, Berer- gerius, Beringuarius. Berengarius, 21, 5o, 64, n3, 169. — abbas S. Felicis, 2o5. — archidiaconus, i58. — archidiaconus Gerunden- sis, 54. — Arnalli de Serra, 187. Berengarius Arnalli (T.), 37, 49, 52, 119, 297, 3i4. Bauchaus, 364 . — Bernardi, 368. - Bernardi, dapifer, 53. — Bernardi de Torello, i38. — Bernardi de Villa Dordiis, 124. — Bodic, 86. — Bricii, 207. — camarius Rotensis, 346. — caputscole, 218. — Gocti, 187. — cognatus Petri Bonifilii, 224. — Gomte, i34- — de Albania, 207. — de Aleiano, 221 . — de Aquaviva, i34. — d'Auriac, 359. — de Baldimento, 20. — de Barbairano, 49. — de Borbotone, i3i, i32, 369. — de Brugolli, 91 . — de Ganeto, archidiaconus Elenensis, 336. — de Casals, 175. — de Gastel Peire (T.), 263. — de Geguinole(T.),2oo,2o5, 237, 259. — de Geret, 197. — de Gheralto, 29, 53, 54, 60, 61, 368. — de Gollo, io5. — de Dozencs, 65, i54, 285, 286. — de Faro, 78. — de Farracia, 222. — de Fonoiar, 187, 188, 190, 349, 35o. — de Gardia, vicarius, 95, 129. — de Garriga, 54. — de Gragana, 3i3. — de Graniana, 37, 88, 270, 35o. — de Liduano, 234. — de Mogoda, 88, 199. — de Novellis, 171. — de Oltreyra, 89. — de Pela Follis, 54. Berengariusde Prato, 289,322, 323. -~ de Quoquolibero, 349 • — de Ruvira(T ), 81. 88, 93, 101, i54, i65, 166, 169, 170, 175, 176, 177, 181, 195, 196, 197, I98, 200, 221, 23o, 234, a53, 256, 257, 263, 267, 268, 269, 270, 271, 272, 273, 274, 285, 286, 288, 289, 290, 296, 3i3, 320, 322, 327, 329, 349, 354, 356, 357, 358, 364, 365. — de Salrano, 168. — de Sau, 80. — de Sorgniano (T.), 174, 193, 253, 3io, 3n. — de S. Paulo, 365. — de S. Yincencio (T.), 3i3, 3i8, 319, 320, 368. — de Tarascon (T.), 219. — de Torroga, 2o5, 3i4. — de Turreves junior, 45. — de Valriaco, 193. — de[Villanova(T.), 182,183. — episcopus Forojuliensis, 1, 2. — episcopus Gerundensis,28, 29, 54, 2o5, 387. — episcopus Vasionensis,io4 118, 126, 160, 161, 169, 293, 324. — Ermengaudi, 320. — Ermengaudis , canonicus S. Pauli, 3i3. — Alius Berengarii Raimun- di, 124. — Alius Bernardi Raimundi, 62. — Alius Geraldi de Torna- fort, an. — Alius Giulie, i4o, i4i. — Alius Malseinade de Ta- cione, 110. — Alius Petri Raimundi, 229, 230. — Alius Poncii Bernardi, 48. — Alius Raimundi Bernardi de Gurb, 3i8. — frater Arnalli Raimundi, 62. TABLE Berengarius frater Petri de S. Minato, g3. — Frotardi, 36o. — Guilaberti, 75, 76, 77. — levita, 88. — Mancel, 37. — Mironis, 78. — [monachus S. Bartholo- mei], a38. — Petri, 80. — Poncii, 74, i34, 234, 289, 354. — precentor Tyrassonensis, 236. — presbiter et scriba, 224. — Raimundi de Fraxino, 61. — Raimundi, vicarius Bar- chinone, 54, 96, 96, 106, ia3, 245. — Ramundi, i4. — sacerdos, i52. — sacriscrinius, 3i4. — scriba (T.), 168, 243, 244, 319, 320, 323. — Segarii, 54. Berezicurte (de), 344. Bergensis, de Bergis, castella- nus = Gislebertus . Bergoa, Bergua (Fortunio de). Bergoin (Rotbertus) . Bergonno (Poncius). Beria, Beriaz = Berrias. Bermundi, Bermundec (Pe- trus, Raimundus, Wil- lelmus). Bermundus, Bermon, Ber- monz. — castellanus de Colonzel- lis, 295. — de Congingnis, 354. ~ de Insula, i38. — de Luzencione, i44, 33 1, 359. — de Morral, 93. — de Sparron, 1. — de Veireiras, 33o. Bernadus = Bernardus. Bernaldi = Bernardi. Bernarda, uxor Bernardi Mo- reira, 323. Bernardi, Bernadi, Bernaldi, Bernandi, Bernart, Ber- Cartulaire du Temple DES NOMS DE PERSON1NES ET DE nartz, Bernarz (Arnal- lus, Berengarius, Ber- nardus, Iohannes, iVIe- nendus, Peire, Petrus, Poncius, Raimundus, Rogerius) . Bernardus, Bernad, Bernadus, Bernaldus, Bernard, Bernards, Bernart, Ber- nartz, Bernarz, Bernat, Beynardus. Bernardus, i5, 62, io3. — abbas Clarevallis, 1, 24, 27, 3i, 34, 76, 172, 173, 207, 217, 221, 249, 283. — abbas de Pina, 191, 226, 261, 336, 337. — abbas Scale Dei, 3 10. — abbas S. Hylarii, 4 1,60. — Abbat, 347. — Adalberti, 119, i63, 263. — Aguiloni, 354. — Amalvini, 245, 284. — Amati, vicecomes [Barchi- nonensis], 5o, 184. — Amelii, 237. — Amelii,archidiaconus,346. — Amplagarda, 354. — Andreu, 220. — archidiaconus, 217, 235, 285. — archiepiscopus Tarraco- nensis, 346. — Arnalli, 37, 4o, 4i, 263, 3i4. — Arnaldi de Burcafols,i7i, 271. — Arnaldi deRusticanis, 124. — Attonis [vicecomes Car- cassensis], 33, 287, 288, 302. — Attonis, vicecomes [Ne- mausensis], 33, 34, 46, 65, 67, 287, 3o2. Balb, 234. — Baroni, 83. — Barraui, 56, 57, 67, 69. — Berengarii, 35o. — Berengarii, vicecomes de Tacca, 89. — Bernardi, 175, 368, — Bertrandi, 78, 94, 95. lieux 4o 1 Bernardus Bocardi, 128. — Borrilloni, 252, 277, 278. — Bosom, 364. — Bovis, 201, 25i, 259, 277. — Bradila, 79, 80. — camerarius S.Nazarii,n5. — capellanus de Dozencs,65, 166, 189, 2o4, 206, 286, 354. — Gasal, 160. — claviger de Richarenchis, (T.), i59, 255, 260. — clericus, 197. — Golumba, 287. — comes Govenarum, 56, 2o5. — Gonstancii, 354. — de Ager, archipresbiter, 218. — de Alayraco, 272. — de Albagnano, 254. — de Alesto (T.), 288. — de Aucola, 355. — de Balaniano, 319, 320. — de Ballolio, 279, 280. — de Balma, 260, 277, 278, — de Baniolis, 37. — [de Barberano], 55. — de Bello Loco, 25, 29, 54» 77, 88,96,199, 205,224, 256. — - de Blanca Fort, 4i, 4a, 60, 112. — de Boazono (T.), n5,i2o, 182, i83, 194, 200, 229, 23i, 309, 317, 327, 335. — de Bovedone (T.), 281, 282, 293, 294. — de Brugeres, 67. — de Bulzedone (T.), 202. — de Gampagnia, 364. — de Gampiano, prior S. Michaelis de Castello, 56, 70. — de Caneto, 4i, 42, 47, 48, 49, 5o, 5i, 60, 1 11, u4t i8t, 182, 196, 3n. — de Gardona, 5o. — de Caunis, 166. — de Chastello Uduli, 74. — de Glarenciaco, 353 — de Glaromonte, 269. — de Coma, 867. 26 402 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Bernardus de Conchabella, 3i4. — del Gorb, 3io. — de Corbons, 162. — de Corneliano, 25, [98. — de Gruciolis (T.), 354. — de Cugnali, 177. — de Dozenco, 285. — de Dua Gastella, 5o. ~ de Fenoliar (T.), i63. — de Foneiledes, 159, 162, 253. — de Gabiano, 28. — de Guadalli, 88. — de Gurb, 368. — de Lupiano, 272. — de Malauza, i5. — de Misone, 282. — de Mocolenco, 290, 291. — de Monte Eschivo, 3 18, 319. — de Montirato, 268, 269. — de Morolio, 36 1. — de Nant, 317. — de Paciano, canonicus S. Eulalie,9o, 335, 336. — de Petralata(T.),5a,i63, 221, 23o, 245, 284. — de Pignano, 45. — de Podio Subrano, 116. — de Podolas, 201. — de Pomar, 328. — de Port, canonicus S. Pe- tri, 45, — de Punciano, 112, 176. — de Redes, 129, 160. — de Riera, 319. — de Rocba Corba, 198. — de Rochafort, prior de Gondabriac, 317. — de Rovenago, 71. — de Salfors, 368 — de Salvi (T.), 328, 34o. — de Seneugia, 270. — de Senteies, 55. — de Sipiano, 112. — de S. Andrea, 76. — de S. Gruce, 295. — de S. Leiro, 3i4. — de Talamancho, 75. — deTenis, 3i3. — de Termenes, 63. Bernardus de Tolosa, 232. — de Trenciano, i34, 166. de Tres Mais, canonicus et vicarius S. Nazarii Carcassone, 34, 47, 100, in, n4, 328. — de Turre, 57, 176, 177, 321. — de Vacairaz, 229. — de Vilare, 269. — de Villa Nova, 1 08, 112. — de Vultreria, 54. — decanus de Golonzellis, 295. — Deodati, 287, 3o2. — diaconus, 3n. — Engelberti, 302. — episcopusA.urasicensis,i92 — episcopus Cesaraugusta- nus, 100, 108, 122, i55, 191, 205, 217, 219, 220, 226, 235, 243, 261, 262, 265, 285, 307, 3i2, 33o, 333, 337, 348, 383, 387. — episcopus Golimbriensis, 8, 17, 191. — episcopus Nazarenus, 2. — episcopus Sagontinus, 258. episcopus Urgellensis, 297, 346. — Escodacas, 358. — Escorga, diaconus, 3n. — Espada, 98. — Ferad, 162. — Alius Acalaidis, 5t, 52. — Alius Assonis, 36 1. -- Alius Guarsendis, 263. — Alius Malseinade de Ta- cione, no. — Alius Raimundi At, i34- — Alius Serene, 124. — Froterii, 168, 243. — Galmar, 69. — Gauberti, 83, 98. — Gaucelmi, 2o3, 204, 206. — Gaufredi, 354. — Gelafredi, i45. — Geraldi, i48, 177, — Goirandi, n5. — Gross, 271, 272. — Guadalli, io5. — Guilaberti, 75, 76. Bernardus Guillermi,32, io5, 119. — Guillelmi de Luciano, 53 88, 2o5 — Guillelmi de Mogoda, 88. — Guilelmi de Monte Es- chino (T.), 52. — Guilelmus Rubeus, 97. — Guitardi, 5o, 289. — Guitbertz, 359. — lordanis, 56, 57, 67, 69, 70. — Isnelli, 128. — levita, scriba, 349, 356. — Mala Caro, 259. — Mangoni, 3i3. — Martini, 108. — Micahelis, 323. — Miro, in, 171. — Moduli, 48, 74, 1 34, i35, i54, i65, 166, 234, 285, 286, 289, 354. — Moissi, 12. — Mora, 1 34. — Moreira, 323. — Oriol, 187. — Otonis d'Estodal, 91. — Patau, 108. — Pelapol, 47, 288, 366. — Petri, 37, 62, 65. — Pileti, 27. — Pontii, 273. — Pontii de Aqua Viva, 47. — Poncii de Ortafano, 257. — prior Colbensis, 346. — prior Pampilonensis, 334. — Raimun de Gurvala, 322. — Raimundi deBanuls, 119. — Raimundi de Gastro Novo, 63. — RaimundideDozencs,n3. — Raimundi de Mazaneto, 62. — Raimundi (T.),i4, 37, 56, 70, 116, i32, i34, 3i8, 354. — Ricardi, i32, 369. — Richerii, 23 1. — Rollandi (T.), n 3, 117, i25, i3o, i3i, 139, 194, 227. — Sabaterii, 227. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE lieux 4o3 Bernardus sacerdos, 37, 53, Bertran, Bertranc, Ber- Bertrandus de Stannol, 317. i38, i45. trannus, Bertranz. — de S Gruce, 295. — sacerdos, villeLeonis, 3i3. Bertrandus, 117, 210. — de S. Germano, 161. — sacrista Iherundensis, 28. — Aalberti, 317. — de S. Mauricio, 117, i32. — Salomonis, scriba, 4i, 42, — Acardi, scriba, io4. — de Tabaciaco, 4a. 60. — Artiliars, 169. — de Tauliniano, 164, 293, — scriba, 95, 129, 160, 166, — Asta Nova, 125. 294, 325. 174, 182, 234, 235, 268, — Benenguarii de Volobre- — de Villa Granata, 368. 260, 270, 271, 273, 274, gua, 259. — de Villa Mulacha, 119. 285, 29I. Bernartz, 317. — Dodo, 107. — Sicfredi, 170, 171., 201. — clericus Tyrasonensis,3io. — Elisiarii, 125. — Sirmundi, 288. — de Ager, 218. — Engelberti, 287. — Stephani, 109. — de Albagnano, 254. — - Estroubera, i3, 57. — subdiaconus, 88. - — de Auriaco, 186. — FalC0. 2QI. 2Q2, 2Q4, 370. — Sutor, 181 — de Avallaz, 288. — frater Lucie, 23 1. — S. Egidii, 32i, 322. — de Balmis (T.),87,n3,i3o. Froterii, 243. - S. Fidis, 97. — de Bello Loco, 61, 2o5 — Grossi, 255. — Teimundi, 197. — de Bolbotone (T.), 85, 86, — Isnardi, 227. — Tixedor, 279. 92, 112, 117, 120, i3o, — Iuvenis, 33o. — Trabo, 34 1. l3l, l39, 211, 212, 2l3, ~ Kaliga Vetula, 259. — Trenchavelli, 46, 47. 255, 293, 294, 317, 325, — Legetus (T.), 345. — Ugonis, 269. 326, 327, 35o, 363, 369. — Loseranus, 356. — Utalgerii (T.), 52. de Carboneiras, no. — Lumbardi, 36o. — Vacca, 2. — de Gelans, 1. — Mali Torrentis, 190. Berneford (Remundus de). de Ghaarossa, 160. — Niger, 3o3. Bernehus (Nicholaus, Willel- — de Chamarz, 39, 4o. — Pellicerii, 293. mus). — de Cost, sacrista, 160. — Rahembaldi, i25. Bernerus, 22, 26. — de Gungusto, 76. — Raimundi, 229, 370. — de Nongentello, 26. — de Favairolas, 168, 243. — Rascaz, n5. — sacerdos, i52. — de Gavaldano (T.), 192. — S. Baudilii, 354. Berni (Petrus). de Gimers, 246. — Ugoleni, 207. Bernort = Brenordio (de). — de Iocundatio, i32, 281, — Ugonis, 362. Berola,prior de = Raimundus 370. — Viaders, 84. Berriacho, Beriaco, Birriacho de Lost (T.), 297. — Willelmi, io4, 11 3, 229. (de), 196, 355 deManso, 356. Bertreda, uxor Odonis de Ab Berrias, Beria, Beriaz,Berriaz, — de Meian, 23 1. batia, 34 1. de Berriaz (Aduuinus, de Monte Gaudio(T.),i94. Bescano, Besciano = Beciano. Euuinus,Petrus,Ponzo). de Mornacio, prior de Po- Besocia, villa, 234. Berroza, 3o. dioleno et de S Panta- Bestorres, Bistorres, Bisturis Berta, io3, 343. lio, 293 ; prior de S. (Isnardus, Raimundus — mater Milonis, comitis Amantio, i32, 139. de). Herefordie, 164. — de Olost, 35o, 368. Betencort (Engerrannus,Tho- Bertheignimont, 371. " de Palacio, 166. mas de) Bertinus de Lisse, 21 4. de Penna, 23 1. Bethsa, villa, 67. Bertoldi (Walterus). de Petra Lata, 221. Bethsan (Hugo de). Bertrandi,Bertran, Bertranni, de Podio Guigone, 33o. Betiani, Betiano = Beciano Bertrant,Bertranz (Ber- de Punicastro, 3o6. (de). nardus, Fulco, Giral- de Ramati (T.), 211. Betunia (Robertus de). dus, Guillelmus, Pere, de Serinano, i38. Beuvino, 283. Petrus, Robertus, Ste- de Socca, i5. Bexin = Botrin. phanus). de Solorino,n3, i32, 23i, Bez, mas del, 317 Bertrandus,Berndus, Bertram, 3 j 7, 345, 363, 370. Bezaniz = Pezenaz. 404 TABLE Bezano = Beciano (de), Bezanzonus, 169. Bicent (don), 266. Bidal = Vitalis. — de Bonnie, 3 12. Bidocio, Bidociis (de) = Bedo- cio. Bidono (Poncius de). Gf. Bi- docio. Biel, 52. Bigorre, Bigorritanus comes = Petrus ; — Bigorri- tana comitissa = Bea- trix. Biguet (Everardus, Guerar- dus). Bilforato, Bielforat, Bilforad, Biiforato == Belforat Billela (Guilge de). Biniol, 4. Birbectie (Willelmus de) Bisillunensis archilevita = Gauzfredus. Bisleuc, rivus, 11 5. Bistorres, Bistorris, Bisturis = Bestorres. Bisuntina ecclesia B. Stephani, 278. Biterris, i48 ; — Biterrensis vicecomes = Raymun- dus Trencavelli ; = Bi- terri, Biterri (Rogerius de). Bizan, 45. Bizcaia, 73, 244, 3o6, 334. Blacha Bodic, 132,193, 210,370. Blancha (de), i4i. Blanca, Blancha, uxor Gui- lelmi Man tili ni, 11 3. — uxor Iohannis Rotberti, 284. Blancafort, Blanca Fort (Ar- naldus, Bernardus, Rai- mundus de). Blasa (Garcia). Blaschita, uxor Acenar Ace- narc, 3i2. Blasco, Belascho, Blasquo (Ga- lin, Sanio). Blasco Arcez de Sos, 333. Blaton (Arnulphus de) Blavet (Radulphus). DES NOMS DE PERSONNES ET DE Blerencort, Blerencurte, 278, 343. Bles (Arnaldus de). Blesensis comes = Theobaldus. Bliardus de Monte Acuto, 343. — de Sopeio, 34i- Blimos, Blismoda, uxor Wil- lelmi Ricavi, i32, 229, 370. Blochees (Arnoldus). Blosevile (Iordanus de). Blumad, Blumato (de), 171, i74, 186, 234 ; — Blu- mad (Guillelmus de). Boazone, Boazo, Boazono (Ber- nardus, Elsiarius de). Boc (Mor de). Bocardi (Bernardus). Boccenic (R. de). Bocei, Bocci, de Boceio (Odo, Robertus). Bocherius de Seccureto, 324. Bochinenic, ecclesia de, 18. Bociatus (Guilelmus). Bodic, Bodici, Bodicb, Boic ( Berengerius, Blaca, Pon- cius, Willelmus). Boe, 3o3. Boesinghe, 374. Boetius, presbiter cardinalis, 38o. Bogor (et?) (Hodo). Boherliu, 371. Boi, 39. Boic = Bodic. Boiri, 342. Boison, Boissono (de), i25, 33o ; — Boisson (Lau- gerius de). Boispetos, Buxopetos, 35p. Boissoit (Gaufridus de). Boixerii (Guiraldus). Bolboto, Bolbotone, Bolboto no, Borbotene,Borboto, Borboton, Borbotone, Bulboto,Bulbotone,Bul- butone,Burbitone,Bur- botone, Burbutone (Be- renguarius,Bertrandus, Gi raid us, Nicholaus, Ugo, Willelmus de). Bolbotone (de), 129, i3r, i32, LIEUX i65, 2o3, 211, 2i3, 229, 23i, 255, 260, 281, 282, 291, 292, 345, 35o, 36o, 362, 363, 364, 367, 368, 369, 870. Bolceneis (Nocherius de). Boldol, 39. Bolebec, Bolebek (Hugo, Wal- terus de). Boleia (Ramon de). Bollent (Haimericus de) Bolonia (Osto de). Bolo- niensis comes = Stepha- nus. Boltanga, 262. Bompar, filius de Ros, 209. Bona, fiiia Exemene Gonsal- Vit, 232. Bonafilia, 78, 3o8. Bonafos (T.), 241, 334. Bonajoia, 283. Bona Nata, 38. Bonardus de Verou, 38. Bona Soariz, i36, 137, i45, 282. — uxor Menendi Diaz, 201. Bonavalle (Radulfus de). Bona vallis, 221. Bonellus, 21. Bones (Fortin). Boneta. Alia dompni Iohannis, 328. Bonetus, Bonet, i54, 176, 208; — (Guillelmus, Petrus). Bonetus, clericus, 48. — de Redas, 176, 3n. Bonichardus, monachus, 58. Bonifacii (Wilelmus). Bonifacius, Bonefacius de Gla- ver, 1. prepositus, 279. Bonificius, prior Rotensis,346. Bonifilii (Petrus). Boni Hominis, Bonus Homo (Petrus, Poncius). Boni Mancipii (Petrus). Bonipar (Raimundus). Bonisach, judeus, 181. Bonloe (Lutal de). Bonluc (Bidal de). Bono Viler (Osmont de). Bonus homo = Boni Hominis. Bonuspar (T.), 194. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 4o5 Boquienich, Boquiennic, 333. Borbotene, Borbotone = Bol- boto. Bordel, Bordellis , Bordello, Burdel (Armandus, Gi- lelm, Herbertus de). Bordellis, de Bordelz (de), 325, 326 Borderas, villa, 309. Borga, Borge,Borja,73,i22,i55, 243, 245, 25o, 271, 279, 291, 298, 366 ; — Borga, Borja(Geraldus,Perde). Borga, abbatia de, 175 Borb, portus de, 200. Boria. 217. Borrad, 97, io3. Borrella, uxor Petri Bernardi, 12. Borrelli (Pontius). Borrellus de Punciano, 112. Borren. de Balaguer, 297. Borrilloni (Bernardus). Borssella (Amelius). Bosanivilla, Bosanevilla, 249. Bosaniville (Gerardus, Guari- nus). Boschet (Guitbertus, Poncius). Bosco, Bosq (Petrus de). Bosia, Bosya (Hugo). Boso, 36, 39, 59. — de Panceio, 96. — decanus S. Florentini, 80. Bosom, Bosonis (Bernardus, Petrus). Botet (Wilelmus). Botrin, Bexin (Roger de). Bouanteia (Guillelmus de). Boun (Humfridus de). Bouviler = Bono Viler (de). Boves (don), 64, i54, 235, 276. Bovi, Bovis, de Bovedone (Ber- nardus). Bovo, 21. — de Villemauro, 16. Bovoue Strabone, 21. Boxadoss, 5o. Brabantia, 173. Bracara, Bracaria, Brachara, 7, 8, 241 ; Bracarensis archiepiscopus = Iohan- nes, Pelagius ; — capi- tulum, 320 ; — domus de Templo, 320 ; — me- tropolis, 23o ; — pre- centor—Mito; — prior — Petrus Bracheti (Willelmus). Bradila (Guillelmus,Martinus). Brager vel Centura, 228. Braher = Brehier. Brai, 342, 343. Brana (Petrus de). Braosa, Braosia (Philippus, Willelmus de). Brecensis (Fredericus, Nicho- laus, Symon). Brehier, Braher, Brebier, Bre- hers (Adam). Bremte, Brempte, Bremto, Brempto, Brente, Bren- to, territorium de, 107, 1 64, 182, 193, 194, 293, 294, 3a5, 326. Bremundus Pileti, 27. — Ucecie, 234 Brenordio, Bernort (Amauri- cus, Everardus, Gerar- dus, Guiscardus, Rai- nardus de) . Breon (Guillermus, Matheus). Bretinimontem (ad), 344. Brettes, ecclesia de, 38o. Bretuil (Eurardus de). Briania, 342. Brichesart, 3i5. Bricii (Berengarius) Bricius Fabri, 363. Briennus, canonicus de Wal- tham, i5o. Britannie comes et dux = Go- nanus. Britolium, i53 ; — Britolio (Simon de). Brixie, Brescia, 386. Brizo (D. de). Brobur (de), Broburgensis cas- tellanus = Haenricus. Brochet (Alulfus, Balduinus). Brolio (Hugo, Petrus de). Brua, 354. Bruel, nemus de, 36 1 . Brueriis (in), i5i. Brugaz (Poncius). Brugeres, Brugeria (Bernar- dus, Escotus, Pontius de). Brugis, casfcellanus de = Ger- vasius,Radulfus ; — Bru- gensis prepositus = Ro- gerus. Brugnen, Brunien (de), 248, 3i2, 347. Brugolli (Berengarius de). Bruiano, Bruvano, 37, 83, 229, 23o ; — (Poncius de). Bruna, soror Raimundi Rate- rii, i3. — uxor Geraldi Engilberti, 57. Brunecsendis , Brunissendis , uxor Petri Ugonis, 210, 362. Brunessiacum, Brusesniacum, 5. Brunet, 297. Bruneti (Guillelmus). Bruni (Petrus). Bruno, Brunus (T.), 246, 288. Brunus Fabri, 94. Bubariis, Bubars, 48, 73, n3, 116. Bubulci (Johannes). Buca, Bucha (Guillelmus). Bucardus, Buchardus de Gu- sia, 344. — episcopus Meldensis, 18. Buccuneic (ecclesia de), 307. Buceio (Guerricus de). Buchers de Segurit, 161. Bufas (Menendus, Sefidino). Bugnol, Rugniol, Buniol, Bun- nol, 78, 299, 307. Bugo, 4o. Buiniville, 96. Buires (ecclesia de), 38o. Buiruni (Hugo). Bulboto, Bulbutone = Bol- boto. Bullipot (Gaufridus de). Bulzedone (Bernardus de). Bunleris (Willelmus de). Burbaca, 4- Burbitone, Burbotone, Bur- butone == Bolboto. 4o6 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Burburanum, 387. Burcafols, Burchafols, 46, 111, 170, 171, 267, 271 ; — (Raimundus, Rogerius, Stephanus de). Burdel = Bordel. Burdinus de Valle Lauure- niaca, 344. Bure, Bures., Buriis, Buris (Guilelmus, Paganus, Raimundus de). Burfaldus (Hubertus). Burgenin (Helias). Burgensis castellanus = Bru- gensis. Burgesa, femina, 62. Burgiurdensio (Galterius). Burgo (Poncius de). Burgundia, femina, 210. Burgundie comes — Raynal- dus; — dux, 44. Buriano (Fulco de). Buriarum villa, 44- Buriis, Buris = Bure (de). Burlaran, Burlarandi, Bur- laranz (Petrus) Burota (de), 122. Busconem (ad), 36 1. Busseio, 39 ; — (Eulo, Guer- mundus de). Bussocy (Hugo de). Busto Mediano (de), 3o5. Buticularii (Guillelmus). Buxiaco (Odo, Petrus de). Buxopetos = Boispetos. G Gabannaria (de), 370. Gabaot, frater Berengarii de Oltreyra, 89. Qabater = Cebater. Gabazuda, Gabazutus (Petrus, Wilma). Gabeza (Gondisalvus). Gabmont (de), 285, 290, 32 1. Gabreliano (Ainardus de). Cabreriis (Petrus de). Gabriac (collum de), i34. Gabriano (Arnaldus de). Gachola (Petrus). Gadarona, 71 ; — Gadarossa. Gadarossa (Guillelmus. Petrus, Riper tus de). Cadavistria (lohannes de). Cadomensis abbas = Alanus. Cadomo, S Stephanus de, 338. Cadurcus, cancellarius, 199, 348. Cairanam, apud, 36o. Caisal Petreg, 223. Gaisoil (Theobaudus de). Galagorre episcopus = San- cius. Galataiub, Calatalaiub, 52, 23 1, 232, 261. Galbo, Galvo (Dominico, Mar- tin, Sang). Galcamairoz , Galchameroz , ig4, an. Galcetas (de), 279. Calculi, Calculus (Hugo). Galderun (Balduinus). Galdiniaco (lohannes de). Qalese (ecclesia S. Marie de), 355. Calleviacum, 344. Galmeiana, 243. Galmundin, 34a. Calnesii (Galterius, Guigo). Galona (altare de), 385. Galrese, Qalresca (Petrus de). Galvacii (Guilelmus). Calvaria, Galveira, Ghalveria Arelatensis, 117, 1S2, 139, i4o. Galveria, Ghalveria (Poncius, Willelmus). Carver ton, Kalvertonia (de), 33a, 333. Calvet, Galvetus (Pontius). ~ de Gasals, 175. — de Mala Felquaria, 288. — de Ortosella, 3o5. — (don), 220, 298. — Leterici, 238. — - sacrista Tyrassonensis, 236, 3io. Galviciensis archidiaconus = Raimundus. Galvicione (Poncius de). Calvo =--- Calbo. Cam(Radulphus de). Cf. Cam- bitoris. Qambella (Pontius de). Cambitorio (in), 217. Cambitoris (Radulfus). Gf. Gam. Cameles, 37. Gamelici (Didacus). Cameracensis archidiaconus = Adelardus, Theoderici duo ; — camerarius — Gerardus ; — episcopus = Nicholaus. Camerarius (Albericus, lohan- nes). Cameriaco (Robertus de). Gamiliaco (Paganus de). Gamon, Karnon (de), 270,273. Camp Franlex (Guillelmus de). Campania, villa, 287, 288; — Campanie comes = Hu- go ; — Campania (Ber- nardus de). Campeludes, i3. Gampestre, 271. Campicaudi, 214. Gampo Magno (de), i63. Gampo Senteies (de), 168. Campus de Avena (Hugo). Ganadals, 256. Ganalies (Guillelmus de) . Gancelinus, Cancellarius, mo- netarius, 254. Gandel, Candellum, i63,23o ; Candel, Candello (Oli- ba, Poncius, Stephanus de). Caned, Ganet, Ganeto, Gan- neto (Berengarius, Ber- nardus, Petrus de). Cane Suspenso (de), 1 34 ; -~ Cane Suspenso, Cane Penduto (Raimundus de). Cangie (Hugo de). Canioti (Stephanus). Gantarana, 43 ; Canterana (Hugo- de) ; — Cantu- rana (Hecelinus de) . Gantemerlus , Cant u merala , Gantumerule,6, 23,43 ; — Gantumerli (Ansel- lus de). TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEXJX 407 Ganues, 256, 257. Gaoyr (Ricardus de) . Gap d'Estopas (P ). Gapag' (Pagano de). Gapazuti, Capacuti (Guiilel- mus, Petrus). Gapella (Pere, Stephanus de). Capella, abbas de — Theode- ricus. Gapella Paissonelli, 5 . Gapetual (Nicholaus de). Capiscitus (Petrus) . Capitis Longi (Stephanus). Capraria, 259 ; - Capraaria, Caprera (Arnaldus, G. de). Capriniacum, i5i Gaptivi (Fernandus). Cara Vetula (Guilelmus). Qaragoca ( Arnulfus de) . Qaragoca, Qaragosca — Sara- goca. Caramana, 4 Garboneiras (Bertrandus de). Carbonelli (Laugerius,Petrus). Garbonellus, 74, io5. Garboneriis (Raimundus, Ros- tagnus de). Carbonus, 83. Carcassona, 33, 46, 71, 82,83, n4, 269, 328 ; — bur- gus B. Vincentii, 181, 364. Garcassensis comitatus, 46, 73 ; — episcopus = Pontius , Raimundus ; — man- j sus, 287 ; — vicarius = Guillelmus de S. Felice. Gardinales S. R. E., 378, 379, 38o, 38 1, 387. Gardona, 124 ; (Bernardus, Guillelmus de). Carembaldus= Glarembaldus. Gar me terra, 22. Carniacum, i52 Garnotensis episcopus — Gau- fridus, Gualfridus,Gos- lenus. Garpentraz (Fulcherius, Ros- tagnus de). Carrouolis, Garrouols = Ghar- rouolis. Garteia (Petrus de) . Garvalio (Pellagio). Gasal, Gasali, Casals (Berenga- rius, Bernardus, Calve- tus, Daniel, Guilelmus, Raimundus de). Gasal Revira, 71. Casaledas (Arnaldus, Geral- dus, Guilelmus, Pon- tius, Stephanus de). Gasamont (Raimundus de). Gaschallo, 216. Casconi (Raimundus) . Casello, castellanus de = Gi- rardus. Gaslan (Radulfus). Caslar (Ponco del). Gasletensis decanus = Hugo. Gasoles (Ramon de). Castanc, Gastange, 52, 246. Gastel Peire (Berengere de). Gastel Veil, Gastellum vetus, 184. Gf.Gastri Vetuli. Gastela (Amelia) . Castelacol, Castellazor (Petrus de). Casteliu (Arbertus de) . Gastella, Gastella civitas fin Hispania], 52, 217, 220, 225, 258, 38a . Gastellani (Willelmus) Gastellar, Gastelar, Gastelare, 92, 263, 358 ; — Gaste- lar (Gilelm de). Gastellione, Gasteilion, Gastel - lone, Gastilon (Gofre- dus, Matheus, Petrus, Stephanus, Walcherus de). Gastellionis abbas = Baldui- nus. Castello (Rainaldus de) . Castello Brientii(Goffredus de) Castello Duplo, Gastro Duplo (Petrus de) . Castello Novo, Gastel Novo, Castro Novo (Bernar- dus, Iordanus, Raimun- dus, Willelmus, Ym- bertus de). Castellone, Gastelono (in), 3o, 3n. Gastilon = Gastellione. Castra, 170. Gastro (de), 276. Gastriduni, abbas S. Mariae = Fulcherius ; — Castri- dunensis comes = Gof- fredus. Gastro Duplo = Castello Du- plo (de). Castri Gaugii, Gastri Gaucii, de Gastelo Gauges (Er- naldus, Geraldus, Gui- ld ma, Guilelmus). Gastro lulii (Isembertus de). Gastro Novo (de), io3 ; — Gas- tri Novi vicecomes =? Gosbertus. Gf. Castello Novo (de). Castro Rosen (Petrus de). Castri Vetuli, de Castro Ve- tulo, Ghastri Vetuli, de Chastello Uduli (Ber- nardus, G., Guillelmus, Raimundus). Gatalani, 36 ; — Catalanensis, Gatalaunensis , Catha- lanensis, Cathalaunen- sis archidiaconus = Ste- phanus ; — civitas, 58, 96 ; — episcopus, 290, = Bartholomeus,Elbertus, Gaufridus; ~ forum, 290. Gatalani, Gathalani, Gathalau- nensis (Guillelmus, lo- celinus, Stephanus). Gataleu (en), 33o. Catti (Guido, Nicholaus). Gauchos, Ghauchs (Guillelmus de). Gaulz (Gaufridas de) . Cauna (Arnaldus de). Gaunis (Bernardus de). Gauzunojol (de), 317. Gavaler, Caval, Cavaleiro, Ca- valerii, Cavalier (Monio, Pontius, Raimundus). Cavallo (Petrus, Pontius de). Cavanaco (Rogerius, Willel- mus de). Gaveth (Girald). Gaxal, 5^. 4o8 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Cebater, Qabater (Bidal, Vi- talis). Cecilia, comitissa, 33. Cecilia, vicecomitissa, mater Rogerii de Bittern, 33, 45, 46, 47, 65, 67, 287, 302. Cedro (Arnulfus, Giraldus de). Ceguinole, Cegoniolas, Cegu- nolis, Cigugnolis (Be- rengarius de). Ceima (Johannes). Celans (Bertrannus de). Celata, 108. Celerolos, i3. Celestinus [II], papa, 38 1, 382, 383, 386, 388. Cellares, Cellarii Aurei, n3, i32, 371, Celtegos, i3. Cendonit (Diagu, Iohannes). Cenornanni, 9 ; — Cenoma- n en sis episcopus = Guido. Centernago, io3. Gentullus [comes Bigorrita- nus], 309. Centum Dextres, 23o. Centumputeis (de), 36 1 ; — (Guido, Hugo de). Centura, 228. Cerced (Arnaidus de). Cerchie parrochia, 43. Cerdana, 229, 23o. — uxor Petri Bernardi, 175. Cerdani (Guillmus, Raimun- dus). Ceresa (de), 333. Qeresuas, 3 12. Ceret, 197. Ceret (Berengarius, Iocfredus de). Ceritanensis comes = Raimun- dus Berengarii Cernone (Milo de). Cernonium, 36. Qerta (Iohans de la) . Ceruscledo, 159. Cervaria, 92. Cervera, Cerveira (Guillelmus de). Cervera, domus de (T.), 270. Cerviano, Cirviano, 29. Cervinei fons, 96. Cervio, 3i3. Cerzaz (Riper tus de). Cesaree dominus = Galterius , Cesaraugusta, 4, 68, 102, io3, 108, i83, 225, 226, 232, 261, 263, 265, 3o9, 3i2, 333, 387 ; — Cesarau- gustani canonici, 1 00 ; — episcopus = Bernardus, Garcias. Cf. Saragoca. Cespunola m Zaspunola. Cesterfeld' (de), 239. Cestria (Ricardus de). Chaarossa (Bertrandus de). Ghabberti — Xatberti. Chais (Petrus, Willelmus). Chalancho, Ghalanco (Petrus, Raimundus de). Chalanciaco,Ghalancio (Guido, Wilier mus de). Chalmisiaco (Gervasius de). Ghalveria = Calvaria. Chamarz (Bertrannus de). Ghamecensis (Ricardus). Chames, 216. Chandel (Walterus). Chanlinto (Ricardus de). Charrofoli, Gorrofoli (Riper- tus). Gharrouolis, Carrouolis, Car- rouols, Charouols, Char- roulis,Charrouolo (Eus- tachius, Ripertus de). Charu (Guirricus, Hugo). Gharves (Virricus). Chastello Uduli = Castri Ve tuli. Chaster Pug (Baro de). Chastri Vetuli = Castri Ve- tuli Chauchs = Cauchos. Ghaudadria (Iohannes de). Chau macho (Robertus de). Chaun (Eustachius de). Ghausun, 39. Chavannis (Girardus de). Chavas, 47. Cheralt, Cheralto, Kerallt (Be- rengarius de). Ghery (Gunmerus,01iverusde) Ghevresi, Ghivrisiacum, 34 1, 344. Chico (Martin). Chiningewrch,canonicus de = Henricus. Chivel (Garcia). Christianus, 3, 21 5. Christina Gunsalviz, 74. Ghuroldus de Wintona, i48. Cicestria, consul de = Willel- mus. Gicilia, uxor Balduini de So- peio, 34i. Cidiz (Gundisalvus). Cigonellus (Americus). Cinca, 263. Cinzano (de), 354. Girach (Petrus de) Ciriliacum, 18. Cirilli (de), 207. Ciriol (W.). Girsano, 5i. Ciscerciensis ordo, 371. Cisterna, 48. Citdestres, 256. Claeles, Cleeles, 23. Glairano (Arnaidus de). Claireu , Cleireu (Silverius, Silvio de). Glamos, flumen de, 273. Clanz (Raimundus des). Claperiis (in), 272. Clarembaldus, Carembaldus, Clarembaudus, 96. — de Fastis, 344. — de Hechot (T.), i73. — de Roseto, 342. — Vairet, 34i,343. ( larenciaco (Bernardus, Guil- lelmus, Petrus de). Clarevallis abbas = Bernardus ; — abbatia, 173. Claricia, uxor Hugonis Ales- nels, 20. Glarmont, Claromonte, Claro Monte (Arnaidus, Bernardus, Guilelmus, Petrus, Raimundus, Udalgerius de) ; — Claro Monte (in), 224. Claromontensis , Clarimontis comes = Rainaldus; — TABLE consul = Rainaudus ; — major = Ibertus. Claromaresch, 172. Glausa (Albricus de). Clausonna (Petrus de). Clausonno (de), 25g. Glaustro (de), 210 ; — (Rostag- nus, Willelmus de). Glausum, 323. Glaver (Ronifacius de). Glebano (Stephanus). Gleireu = Claireu. dementis (Petrus, Pontius). Glerici, Clere, Glergue (Pere, Petrus, Robertus). Gloia (Iohannes de). Gloinus (Odo). Glota (de), 3i4. Glusa, 221. Goa, 23o. Goceio (Ingerannus de). Gociaco, castellanus de = Wido. Gocoliberi = Quoquolibero (de). Gocti (Berengarius). Gohairardo (Gaiter us de). Goin, 33o. Goines (don), 2 35. Coinolos, 1 3. Goirano (Raimundus de). Gol tras lo castel, 3o8. Golacoriis, Coloirs, 80. Golatorio, templarii de, 207. Golbensis prior = Bernardus. Golimbrie alcaiad= Gunsalvus Didaz ; — Goimbricen- sis episcopus = Bernar- dus; — territorium, 7, 8, 17. Gollo (de), 1 84 ; - (Berenga- rius de). Golna, Golnatis, 28, 184. Colomario, prior de = Hum- bertus. Golonzellas, Golonzellis, Go- lonlellis (de), 92, i3o, i32? 139, 202, 210,295, 363, 371 ; — decanus de = Bernardus ; — (Michael dej. Golrasus, imperator, 227. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Golumba (Aimo, Bernardus, Raimundus). Golumba, uxor Ebaldi, 21. Golu mberiense = Colim- briense. Goma (de), 48, 228, 3i3. — (Bernardus, Guillelmus, Stephanus de). Goma, Gumma de Touo, 335, 336. Gomba, 11 3, 116; - (Guillel- mus). Gomba Lobeira, 124. Comeiros,, 8. Gomes (Simon). Gomes Latro, 3o6, 334. Gomes, presbiter cardinalis, 378. Gometissa — Gomitissa. Gomingo (de) = Govenarum (comes). Gomiris, 18. Gomitissa, 21. — filia Widonis Torti, 39. — uxor Bonardi de Verou, 38. Comitisville parrochia, 247. Gompeire (Rigaldus de). Compens (Andreas, Guarinus, Petrus, Robertus de). Gomtalis terra, i34. Gomte,Gompte (Berenguarius, Iohan). Gon Arouka, 191. Gonamina (de), 3i3. Gonanus, comes et dux Bri- tannie, 9, 157. Conca, Concha, de Concas, 4, 197, 32o. Conchabella (B., Bernardus de) Conchelos, 3o Gondabriac, prior de = Ber- nartz de Rochafort. Gondatum. 36, 59. Gondeyo (Rogerus de). Gonfita, 262, 263. Gongingnis (de), 354; — (Ber- mundus de). Gono de Fadreslors, 5. — filiusLamberticomitis,72. — frater Raimundi de Cor- tis, 246. LIEUX Gonoguda (M.). Gonpelleio (Gonstantius de). Gonradus, Gonrradus, Corra- dus, Gunradus. — episcopus Sabinensis, 378, 38o5 387. — imperator, 200, 206, 249. — rex, 173. Gonstancii (Bernardus). Gonstantiensis episcopus, 299 ; = Algarius. Gonstantinopolis, 35 1. Gonstantinus de S. Paulo (T.), 309, 365. Gonstantius de Gonpelleio, 3o4- Gontau (Teodericus de). Gonteio (Homundus, Iohan- nes de). Contrast, 37 ; — Gontrasto ( Ar- naldus, Raimundus de). Conzalvez = Gundisalvus. Gopeella, 36, 59. Goquus (Guilelmus). Gorb (Bernard del) Gorba, vallis de, io5. Gorbaran, Alius Orbelite, 329. Gorbesun (Guido de). Gorbiniachum, 342. Gorbinis, Gorbinos, Gorbins, Gorbinum , Gorbons , Gorbos, 162, 193, 246, 3o8, 3i2, 353, 387. Gorbons (Arnallus, Bernardus, Petrus de). Gorceio (Simon de). Gorcellis, Corcelles, 3 ; - (Ge- rardus de). Gorduba, 353. Goreriis (Theodericus de) . Gormaricum, 5. Gornabroc,Cornabroch, Gorna B r o c o s , Gornabrocs (Willelmus). Gorneliano, Gorneiano, Cor- nelano, Cornellam, Cor- nelian, Gorniliano (Ar- naldus, Bernardus, Pe- trus, Rafart, Raimundus de). Gornello (in), 355. Gornelly (Wido). 4lO TABLE Gornez (Guillermus). Gornio , Gornon , Gornonio (Telgo, Vilelmus de). Gornuda (Umbertus de). Corrofoli = Gharrofoli. Gortata (Petrus de) . Cortes, Gurtes (de), 3o, 235, 267, 268, 269, 274, 279, 296, 327 ; — Cortes, prior de = Willelmus ; — Cortes, Gortis (Rai- mundus, Stephen de) Cossagna (La Gaissainna), i85. Cost (Bertrannus, Petrus de). Costa, 4o, i34- Costantia, uxor Raimundi, principis Antiocheni, i43. Gostis (in), 33o. Gotanda, 102. Cotande, arcade de, 329. Gotarelz, 365. Goterri Suarici, 147. Goulens (Hugo, Wido de). Govele, Coveley, 123, i44, i58, 178; — Goveleya, eccle- sia de, i48. Covenarum comes = Bernar- dus. Coves, prior de = Raimun- dus. Cracieres, i3. Grahehem (Walterus de). Grassus (Geraldus, Radulfus, Robertus). Grastorecarei mons, 282. Greas, 78. Greceio, Greciaco (Guarnerus, Iohannes de). Gredulio (Guerno de) . Creissagueto (de), i44. Greisel, Creissel,Creissello (de), 1 84 ; — (Becgo de). Gressynge, manerium de, 86. Crest, villa, 94 ; — Crest, Gresto (Arnaldus, Pe- trus, Rostanz de). Gripte, i5i Groana, 342. Cros, Groso (de), 184. Grote de Agulea, Crotis Acu- lei, 39. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Cruceolis, Gruciolis, Crusol, Grusolis (Bernardus , Raimundus de), Gugnali (Bernardus de). Guiseio = Guse . Gumbas Tesaurenchas (de), 33o. Gumbis, Gonbis (Hugo, Nor- mannus de). Cungusio (Bertrandus de). Gupero (Benedet). Gura (Pontius de). j Curcelle, 36, 5g. Gurciano (Ermengaudus de). Curia (de),245, 349 * — nemus de, 24i. Curia Dei, monachi de, 3i5. Curtedone, 282. Curterio (Manasses de), Gurtes = Cortes. Curtraco, castellanus de= Ro- gerus Curtuscampus,2i4,2i5,2i6 ; — Gurtocampo (Iohannes de). Curvala (de), 322, Gurvus de Turribus, i5. Cuse, Guiseio, Cuseio (Rainau- dus de) . ID D. Almoraveth, 225. D. de Brizo, 218. Daganetus, i58. Daidis Sarracenus, 57. Dalmacii, Dalmaz (Elisiarius, Gaufridus, Geraldus, Pe- trus, Pontius, Rosta- gnus, Ugo). Dalmacii campus, 32 1. Dalmacius, 222. — de Baiona, 188. - de Ortaphano, 257. — de Paretz Tortas, 52. ~ de Petra Gora, 362. — dela Roca (T.), 367. — filius Ricsindis, 200. Dalmadius Odano, 128. Dalricchi (Ermengaldus). Dal verge (Hugus). Damianis (de), 292. LIEUX Dampera (Guido de). Damunte (Poncono). Daniel, canonicus Ebroicensis* 338. — de Casals, 175 — de Teneromonte, 1 1 . Danubii, Denubii vinea, 256, 257 Danzeo (Gaufridus de). Darbocio (Petrus de). Dardenaco (Petrus de). Darnach, 23o. Darocha, 4. Daroca, Darocha = Taroca . Dat, Date (Fortun, Sancio). Decorona (Forn). Deldunum (Hiiderius). Delhas (Henricus) Delphinus (Guido) . Deodati (Amelius, Bernardus, Gauscelmus , Pontius , Willelmus). Deodatus, 346. — de Fodeta, i44. — de Portali, 323. deSolario, 119. Cf.Deusde. Petri, 359, 36o. ~ Vilelmi, 28. Derreio (Guillermus de). Derc, Dercho, 97, io3. Dertosa, 35o. Dervensis abbas == Roger us. Desde = Deusde. Desiibol, 337. Destoles (Arnaldus) . Destres, 257. Deusde (Peire). Deusde, Desde,Deusdedi,Deus- dedit, 53, 54, 55 — capellanus S. Leoncii,33i - de Solario, 37 . Gf. Deoda- tus. — filius de Ros, 209. — Guitbertz, 359. Ribeira, 33 1. — Vergillis, 33 1. Diabolus (Girardus). Diago, vir, 3 12. Diagu Gendonit, 16. Dias, uxor Pontii Galvet, 364. Diaz, Diec, Diez (loan, Menen- dus) TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LTEUX Dichesinuta (Theodericus de). Didacus, Didagus, Didaz. — Alfonsus, 228. — Camelici, abbas, 25 1. — Gundisalviz, 189. — Nuniz, 228. — Truitisendi, 282. Diensis presbiter = Villelmus. Dinnesleya — Dynnesleya. Disalviz, uxor Menendi Moniz, 189. Disderio Monte, Mondisderio, Mundidesiderio (Nivar- dus, Paganus de). Dissummo (Gosbertus de), Divione (de), 332 ; — (Heffre- dus, Iohannes de) . Dod, Ijodo, Dodus, episcopus Osche=ArnaldusDodo. Dodencs = Dozencs. Dodo, Dodi, Dodoni, Doi (iir- nald, Bertrandus, Pe- trus, Villelmus). Dodo de Benac, 3 10. Doins (de), 3 18. Dolgalt, villa, 43. Domingo, Dominico, Domini- cus. — Abbas, 201. — Aliazar, 242. — Galbo, 337. " — de Articha, 34o — de Heba, 307. — de los Arcos, 3o6. — de Maiorgas, 334 . — de Oriavita, 333. — (don), presbiter, 3i2. — Alius de Bonafilia, 3o8. — Lespig, 79, 294, 299, 3oo, 307, 347. — Perdiguero, 191, 2 25. — Pescator, 347. — Sperat, 265, 337. — Stephani, 242. - (T.), 52, 147, 3i3, 333, 334, 344. Dominici, Dominic, Domin- kec (Garcia, Petrus, Sancio) . Dominico, Dominicus = Do- mingo . Dominicum pratum, 343. Dompni Petri la chaleide, 38. Dompnione (Fredericus de). Dompnus Petrus, castrum, 58. Donalutia, Dona Lutia( Iohan- nes de) . Donceii (Gaufridus, Herveus). Donnus Martinus, 22. Dorcha, frater Garbonelli,io5. Dormais (Raimundus). Doscet ? (Galterus). Dosera (Petrus de). Dozencs, Dozeci, Dozenchi, 47, 48, 5o, 5i, 64, n3, i34, 166, 169, 186, 196, 197, 2o3, 206, 234, 284, 286, 289, 354 ; — Do- zencs, Dozencho, Do- zenco (Berengarius, Ber- nardus, Oto, Petrus de). Drago de Sperleke (T.), 173. Dragunan (Uguo) . Drascumne, 280. Dreio (Barduinus, Haimo de). Drocham de Schotoner, 1,78. Drogo, Droco, 33o. de Munciaco, 27. — de Petrafonte, 352. — presbiter de Gorcellis, 3 . — Ricous, 3o3. — Strabo, 21. Druisencort,Drusencurth(Gis- lebertus de). Dua Castella (Bernardus de). Dudo, monachus S. Petri de Monte Gathalaunensi, 142. Dulcia, uxor Guillelmi de Ba- laniano, 319, 320 Dulciania, io4. Dunhelberge (Heinricus, Wil- lelmus de). Dunis, abbas de = Robertas. Duno (Pontius^Raimundus de) Durandi, Duranti (Pontius, Willelmus). Durandus, Duran, Durannus, Durantus, i52, 3o3. de Margonco, 252. - magister, 18, 247. Durani (Pere, Petrus). Durban, Durbano (Guilelmus, Rogerius de). Duvione = Divione (de). Dynnesleya, Dinnesleya, Dyn- neslay, Dynnesley, 167, 178, 280. E E., sacrista S. Saivatoris, 226. Ebaldus, 21. Ebardus = Everardus. Eblo, comes de Sauz, 19. — de Malo Leone, 222. Ebrardus = Everardus. Ebrin (Petrus). Ebro (de), 209. Ebroice, 87 ; — Ebroicenses clerici, 338 ; — comes [Simon de Montfort], 338; — - episcopi, 299, = Oudunus, Rotrocus. Ebroinus Iohannes Alius, 3o3. Ecsemen = Exemen. Edith, uxor Roberti de Olleo, i4o, 1 48. Edmarus, 332. Edmundus de Stotivilla, in. Edris (Guillelmus de). Egareiz (Petrus). Egas, Ega, Egaz, Egeas, 17, 191, 226. — Gensendiz, 7, 8, 17. — Menendiz, 147. — Moniz, dapifer, 8, 17, 229, 23l. — Oderici, 189, 25 1 . — Vermuiz, 232. — Egican, 201 . Egiderii (Raimundus). Egidius, episcopus Tuscula- nus, 378. — scriba, i54. — (T.)> 278. Eguer, fluvius, 139. Eirolas (Ismido de) , Elbertus, episcopus Cathala- nensis, 35, 58. — nepos Wiardi de Rumeis, 34i. — Eldara Petrici, 190, 191. — Eldeberti (Leodegarius , Willelmus). 4l2 TABLE Eldiardis, uxor Pontii Tex tori, 358. Eldrici (Guiraldus, Rogerius). Eleit, 71. Elembona (Guido de). Elenensis, Elnensis archidiaco- nus — Berengarius de Ganeto; episcopatus, 89, 1 63 ; - episcopus = Arnallus, Artallus. Elfon, 262. Elias = Helias. Elisabeth, Elisabe, Helisabeth, Helisabez, 38, 96. — uxor Guidonis de Pen- niaco, 21. — uxor Petri Desde, 79. Elisiarii (Bertrandus, Fulcho). Elisiarius, Elisiarus, Elsiardus, Elsiarius, Helisiarius. — Dalmacii, 293. — de Avisano, 325, 326. — de Boazone, i32, i4o. — de Valriaco, 160. — Laupie, i45. Elmeratus = Almeradus. Elna, 256, 257 ; — Elnensis = Elenensis. Elsiardus, Elsiarius = Elisia- rius. Elso (in), 212. Elson, Alsone, Elsone, Elsonis, rivus, 85, 86, n3, 117, i3o, i32, 139, 194, 202, 210, 35o, 367, 369, 371. Elvira, i3. Elyas = Helias. Elyensis episcopus [Nigel], i58. Emberticurie (Renaldus). Emelina, Aemelina, uxor Odo- nis, 21, 44. Emenardus, 22. Emenbert de Balmis, 369. Emenberti, i32. Emeno, Ernes, i38. Gf. Exe- menno. Emeno de Sabrano, 106, 294. Emfesta, 179. Eminones (Manx, Garcia, Ior- dan, Urracha. Gf. Exe- minoneg, Semenones, Xemenones. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Emmauricus de Gadenos, 3o4. Emmelina, conjux Hugonis, 34i. Empuriis, comes de = Poncius Ugo. Enardus (Vitalis). Eneco, Enec, Enechus, Enne- cho, Ennechus,Enneco. — Acenaric, 219. — Arcec, 218. — capellanus regis, 18. — Alius de don Franco, 190. — Fortunones, 333. Gf. Fer- tunecones. — Galiz, 329. — Lopiz, 73 ~ Petrez, 3o4. — Sanz, 295, 299, 3oo. Enecones, Enecons (Fortunio, Lope, Sancio). Enesanc, de Anglis, 3 10. Engelberti,Engilberti (Bernar- dus, Bertrandus, Gerai- dus) Engelran, 168, 243. Engelsia, Engilsia, Englesa, 198, 268, 269. Engeluini, Enguilranni (Pe- trus) . Engermerus, Alius Leobaldi, 16. — Rufi, 20. Engerrannus deBetencort, 36 1 . Engilberti = Engelberti. Englesa = Engelsia. Engolismensis episcopus = Gi- rardus Enneguiz (Semen). Gf. Eneco- nes Epila, 217; — - (Rainal de). Episcopalis (P. Arnaldus). Episcopivilla (Wido de) Eraldus, Eraudus, canonicus Rothomagensis, 338. — cellarius Rotensis, 346. Erardus = Everardus. Eras (ad), 328. Erengier, 4o . Eriz (Salvatus). Erlebaldi capella, i56. Ermenendis = Ermessendis. Ermengardis, Ermenjarda, Er- LIEUX menjardis, 21, 79, 80, i38, i57. — de Roceio, 34a. — uxor PonciiGhalveria, 200. — vicecomitissaNarbone,207, 208. Ermengaudi, Ermengalli, Er~ mengau, Ermengaudis (Berengarius , Guillel- mus, Hugo, Petrus, Rai- mundus). Ermengaudus, Ermengaldus, 71- — Aimerici, 25. — comes Urgelli, 36, 37, 54, 258, 296, 297, 3i4- — Dalricchi, Albiensis, 288. — de Gurciano, 24 . — de Palaz, 198. — de Sono, 97. — Guillelmi, sacerdos, 168. sacerdos, 29, i4l Ermessendis, Ermensedis, Er- mensen,Ermesenda,Er- mesinda, 81. — de Balaniano, 319, 32o. — filia Beatricis, 368. — mater BernardiOriol5i87. — mater fratrumdeFonoiar, 188, 190. — Pelaiz, 179. — uxor Berengarii de Ru- vira, 93, 221, 222. — uxor Bernardi Modol,i65. — uxor Guilelmi de S. Gle- mente, 356. — uxor Guilelmi Ermen- gaudi, 24. — uxor Raimundi de S. Mar- tino, 108, 109, in. Venegas, 253, Ermigius, 179 — archidiaconus, 233. — Monis, dapifer, 8. — Venegas, 8, 17. Ermolaus, no. Ernaldus, Ernaudus, Ernol dus, 216. ~ comes Gisnensis, 239. -« de Gastelo Gauges, 266. — dominus de Arda, 239. — presbiter, 22. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 4i3 Ernulfus = Arnulfus. Ertaudus, 21, 342. Escafredi (Ugo). Escafredus (T.), 254. Escarbotus, 349. Eschechias, 80. Eschenna (Gaufridus de). Escodacas (Bernarz). Escogola, 1 34. Escolart (Albericus). Escorga (Bernardus). Escotus de Brugeria, 268. Espada (Bernad). Espagol, episcopus Olorensis, 220. Espainnol, clericus Tutelanus, 3io. Espellitus (Petrus Martinus). Esperat = Sperat. Esperaza, Esperazano (de), 71, i4i, 176, 3n . Espig = Lespig. Espinceii molendina, 21. Essartis (Hugo de). Essena, conjux Rogerii, comi- tis Fuxensis, 90, 91 . Essexa, 170. Estacherel (Iohannes). Estada, 262. Estaiol, 124. Estalonmaisnil, Stalun' Mais- nil (Geroldus d'). Estela, 52, 73, 2/i4, 254, 3o6, 335. Ester quel, i54. Esteven (Guillelm, Pere,Ponz). Estodal, 91. Estremadura , Extramatura, Extrematura, 17, 18, 23o, 333. Estroubera (Bertrannus). Eugenius papa [III], 237, 275, 280, 298, 353, 382, 383, 384, 385, 386, 387, 388, 389. Eulo de Busseio, 39. Eustachius, Eustacius, Eustha- chius, 172. — abbas S. Fusciani, 72 — comes [Boloniensis], 86, i23, 280, 3oo, 3oi. — de Baldimento, 43. Eustachius de Gharroulis, 1 27 . — de Ghaun, 240. filius Hescellini, 12, 180 — filius Mathildis regine, 172. — filius Stephani, regis An- glie, 166, 170. — frater Willelmi, prepositi Valentini, 127. — vicedominus, 36, 59. Eustorgius, scriba, 309. Euuinus de Beria, 19. Evanus, 128. Evardi terra, 22. Everardus, Ebardus,Ebrardus, Erardus, Euraldus, Eu- rardus, Evrardus, Heve- rardus. — Biguet, 34 1, 344. — de Brenordio, 344. — de Bretuil, 280. — de Oriniaco, 344. — - prepositus, 342. — de Barris, 281. — Li Manant, 16. — prepositusSezannie,20,2i. — sororius Guermundi, 264. — (T.), 205, 207, 362, 386, 389. — Trabo, 34 1 . Exaguador, 284. Exalon, rivus, 68 . Exebra Vivos, 65. Exeia, 219, 283. Exemen, Examen, Exemenno, Eximenus, Exinino = Xemen. Exemena Gonsalvit, 232. Exemenno, Exeminones = Xe- menes. Exomensis episcopus = Ste- phanus. Extraens (Girardus). Extramatura, Extrematura = Estremadura. Ezquerra (Orti). F Faber, 167. Fabian, rivus, i4i. Fabri, Faber (Arnaldus, Bri- cius, Brunus, Giraldus, Guillelmus, Lambertus, Martinus). Fabrigas, terra de, 120 ; — (R., Raimonz de). Fabrissa, uxor Bernardi de Blanca Fort, 112. Fadreslors (Gono de). Fagildiz, 201. Fagis (Herbertus de). Faios, Faios illos, 307, 334. Falchet, 286, 3i2, 3i3. Falcheti (Petrus). Falco de S. Gervasio, 107. Falconis, Falco, Fauco (Ber- trandus, Guillermus) . Falcs (de), 190. Falkenberga, castellanus de =^ Willelmus ; - (Hugo de). Falsardus (Lambertus). Familonga, 28. Far, 68. Faraldi (Ugo). Faraldus, filius Petri Ailauz, i25, 169. Farauz = Faro. Farlet, 79. Faro, Farauz (Berengarius, Gaucefredus , Poncius de). Farocis, 228. Farracia ( Berengarius de). Farselos (Hugo de). Fastis (Clarembaudus de). Fauco = Falconis. Faure (Arnaldus). Favairolas (Bertrandus, Fro- terius de). Favernei (Theodericus de). Fel (Petrus). Felgerria (Petrus). Felguerias, Felgairach, Felgai- rosa, 273, 287, 36o. Gf. Figairolas, Figuera. Felicius Mons, 20. Femad, 124. Fenestreles, 94. Fenis (Sustanus de). Fenolet, Feniolatensi, Fenola- des, Fenoled, Foneile- des,Foneleides,Fonolet, TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Funuleto(Arnallus,Ber- nardus, Petrus, Uzalga- rius de) ; comitatus, 97, 162 ; — vicecomes = Udalgarius ; — vice- comitatus, 89. Fenoliar, Feniolar = Fonoiar. Ferad (Bernardus). Ferdinandus, 282. Ferentini, 389. Ferganni (Alanus). Fernandi, Fernandez (Guler, Martinus, Petrus). Fernandus, 74. — Captivus, 229, 23 1. — comes de Galecia, 7,8, 12, 258. — Menendiz, 23o, 23i. — Petri, dapifer, 275. Ferragenal, i23. Ferrals, 286. Ferran, Ferrando (don), 223, 235. Ferrandi (Arnaldus). Ferrandus de Artanegui, 254. Ferraria, Ferrers (Hugo de). Ferrariis, Ferrers, conies de = Robertus. Ferrer, Ferrerius de Benavar, 191, 225. Ferriz, senior in Oscha, 219, 262, 3o5. Ferrol, Flerol (Arnaldus, Guil- lelmus, Poncius). Fertunecones, Fertunicons = Fortun Enecones. Festo, 23. Feuvi (de), 228. Figairolas, Figeirolas (de), i3o; cf. Felguerias, Figuera. Figuera, Figeiras, Figueres, 98, 256, 257, 3i3. Cf\ Fel- guerias. Filgeriensis (Henricus), i58. Filinas, Filinis (Iordanus, Pon- tius de). Filioli (Petrus). Finke, Finchi, Fynke de Spe- resholt, 238, 239. Firmitate (Gosbertus, Guillel- mus, Renardus de). Fiscei (Hugo). Flamercicurte, 96. Flandrensis (Aylardus). Flandrie, Flandrarum comites = Guillelmus, Therri- cus. Florentia, 181. — uxor Guillermi Breon. 1 o3 . Florencii (Raimundus). Flure (Warnerius de). Focald, Focalt, Folcald, Fol- chald (Helias). Fodeta (Deodatus de). Foisac, i84. Folcald Galind, 175. Folchardus de Thenis, 5. Folcherius, Folcher, Folche- rus, 27, 162, 3i5, 3i6. Follano (Guillermus de). Folliano (de), i58. Folradi, Folradii, Folraz (Ri- pertus) . Fonoiar, Feniolar, Fenoliar, Fonear, Foneiar, Fono- laro (Berengarius, Ber- nardus, Petrus, Poncius de). Foneiledes, Foneleides, fono- let = Fenolet. Fons, ecclesia de, 346. Font, 228. Fontanis (Lambertus, Odo, Poncius, Theodoricus de). Fontanis, territorium de, 96. Fonte (Ivo de). Fonte Arcada, 12. Fonte Calve, ecclesia de, 35 j. Fonte Guberta(de), 197. Fonte follosa (de), 359. Fontecano (a), 35g. Fontecto (Bartholomeus de). Fontelas, 3o. Fonteneio, abbas de = Rober- tus. Fontes, 52, 217, 226, 246 ; — Fontibus (Vilelm de). Fontiani, 124. Fontis Ebraudiabbatissa=Pe- tronilla. Fonzilione (de), 323. Forcia (Arnale de). Forn Decorona, 292. Fornerii, Forner (Arnau,Gui- lelmus, Laugerius, Ra- mundis). Fornols, 162. Foro (Odo de). Forojulienses canonici, 1 ; — episcopus = Beringua- rius ; — prepositus = Amalricus. Fort Sanz de Iacha, 3o4. Fortis (Fortin). Fortius Berbegarius, i5, Forto, prepositus, 285. Fortunio, Fertun, Fertung, Fertunio, Fertuniones, Fertunius,Fertuno,For- ten, Fortin, Fortun, Fortungo, Fortunnyo, Fortuno, Fortunones, Fortuny. — abbas Montis Aragonis, 2o5. — Acenariz, 73, 246, 262,263, 3i2, 333. — Bones, 64. — Dat, 263, 3o5. ~ de Bergoa, 219, 263. — de S. Qelodomo, 52. — Inecones, Necones, 52, 73, i54, 208, 244. — Fertunones, alcada deTu- tela, 279. — filius Domincos, 190. — Fortis, 52. — Galinz, castellanus, 3o4, 3o5. — Garceg, 29, 175. — Lopec, 62, 3o5. Paschal, i46, 190. — Sang de Funes, 265. -— Xemenones, 232, 235, 283. Fortunions, Fertinones, Fer- tuniones, Fertunones, Fortinones, Fortunio- nes, Fortunones (Eneco, Fertuno, Sanz, Semen). Fosato (Guido, Guillermus, Unbertus de). Fovenne, 21. Fraga, 3o, 52, 64, 333. Fraisel, 359. Fraisenet (W. de). TABLE Frameriis, Fremeriis, parochia de, 17 r ; — (Goselinus de). Franberti (Gillelmus). Franceschi caminus, 23o. Francie, Francorum regina = Helionordis ; — rex = Ludovicus junior, Phi- lippus ; — Francie con- cilium, 3o5. Franci, Francigene, no, i5o, 166, 167, 178, 280. Francigena, Frantigena (Odo, Wilelmus) . Francisc, Francesc( Petrus, Rai- naudus). Franco, Francho, 190, 343, 344. Frangoliano (Berengaria de). Fraxino, Frexano, Frexeino (de),6i, io5; — Fraxino (Reginaldus, Roger us de). Fredelacensis prior = Petrus d'Unzent. Fredericus Brecensis, 23. — deDompnione, 281. Freherus, 21. Fremaudi (Raginaudus). Frescano (de), a83, 291, 347. Frescano, Freschan, Freschano (Perrot, Petrelon, Ro- bert de). Fresna (Roricus de) . Frevel, Frevol, 3o4, 346. Fritis (Ricardus de) . Frodonis terra, 35 1. Frogerii (Poncius). Froia, 227. Frojas (Goesteu). Froilaz (Monia, Petrus). Fromundus, capellanus, i4o. Frontinus, Frontin, 219, 263. — senior in Elfon, 262. Frontinet (de),, 33o. Frotar di ( Berengarius , Petrus) . Froterii, Frotir (Bernarz, Ber- tranc, Ugo). Froterius de Favairolas, 168, 243. Frumage (Letoldus). Fuas (don), i83. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Fuellia (Michael de la). Fulcherii (Gaufridus, Poncius). Fulcherius, abbas S. Marie Gastriduni, 35 1 — abbas S. Rufi, 192. — de Garpentraz, 365. — patriarchalerosolimorum, 363. — (T.), 222, Fulco, Fulcho, archidiaconus, 45. — Bertranni, 2. — comes Andegavensium, 5, 8, 9. 214. — de Buriano, 227. — de Montegni, 26. — de Olleo, i4o. — Elisiarii, 206. — Alius Martini, 16. — precentor, 36 1. — rex Ierusalem, 214 Fulconis, Fulco, Fulchoni (Pe- trus, Raimundus). Funes, villa, i46, i54, 190, 244, 265, 3o6, 335. Funuleto (de) == Fenolet. Furchis (de), 259. Furnensis decanus= Thomas. Furnis, Furno (Odo, Rober- tus de). Furrio, 8. Fuste (Milo de). Fuxensis comes = Rogerius; ~ ecclesia, 236. <3r G. Becaire, 328. G. de Gaprera, vicecomes, 297. G. de Griavol, 225. G. de Iorba, 297. G. de Leraz, 33 1. G. de Podio Galvo, i32. G. de S. Paulo, 255. G. fraterWillelmi Richerii, 1 32 . G. Gilabertus, 14. G. Raimundi, i32. G. Sudre, 33i . Gaamaugerius, 371. Gabinus, Gabin, 226. — Navarron, i83. — S. Salvatoris, 191. lieux 4 1 5 Gabrellac, Gabrellago (de) , 1 84, i85. Gadenos (Emmauricus de). Gag (Guiraldus). Gairardi (Wilelmus) . Galag = Galeg. Galangau, i34. Galatinus (T.), 35i. Galburgis, Galburs, uxor Ai- merici de Barbairano, 47, 48, 49. — uxor Raimundi de Bestor- res, 229, 370. Galdemarius de Salis, 84. Galdinus, magister, 32o. Galdusanegues, 353. Galecia, 258 ; — comes de = Fernandus. Galeg, Galag, Galego (Hector, Martin, Petrus). Galeranni (Terricus) Galfredus, Galfridus = Gau- fridus. Galiaina, uxor Willelmi Male- manus, n4, 201, 202. Galiana, uxor Geraldi de Monte Securo, 367. Galig = Galin. Galician (Arnal). Galifa, Gallifa, 62 ; (Petrus de). Galin, Galig, Galind, Galindec, Galinz, Galiz (Arnal, Enec, Folcald, Fortu- nio, Petrus, Sancius) . Galin, Galindo Acenarg, 3o8. - Acnaret de Fontes, 226. — Acenarg de Frescano, 248. — Belascho, 248. — de Belchit, 3i2. — Exeminones, 3o5, 3o8. — Garges, 191, 219, 226,263, 283. — Iohannis, 3o4. — nepos de Sango Galig, 337. — Sang, 3o5. Galiner, guat, i34. Galixemenig in Belgit, 337. Gallecus (Petrus). Galli (Petrus). Galliciani (Rodrigus) . 4i6 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Gallipenza, Galipenzo, Galli- penzo, 73, 3o6, 334. Gallus (Simon). Galmar (Bernard). Galnachia (Petrus de). Galo= Gualo. Galterii, Gauterii, Gualterii (Guilelmus, Petrus, Rai- mundus). Galterius, Gaiter, Galterus, Gauterius , Gauterus , Gualterus, Vautherius, Walterius,Walterus,22, 2l4- — abbas B. Vedasti Atreba- tensis, i53, i56. — abbas de Selincort, 36 1. — abbas S. Symphoriani,i53. — abbas S. Wandregesilli, 338. ~ archidiaconus, i4o, 142. — archidiaconus Morinensis, 11 . — Bertoldi, i73. — Burgiurdensio, 275. — Galnesii, 32. — cancellarius, 58, 96. — castellanus de S. Audo- maro, 239. — Ghandel, 240. — custos, 35. — de Baylleol, 240. — de Bolebek, 332, 333. — de Gohairardo, 20. — de Grahehem, 173. — de Gui Villa, 18. — de Gunencurte, 342. — de Harecort, i64. — de Languin, 3. — de Maoco, 344. — de Monte Securo, 159. — de Nongentello, 26. — de Sclipes, 180. — de Segur, i55. — de S. Albino, 2. — de Wahell, 170, 179. — dominus Gesaree, 227. — Doscet ? 344 . — Alius Ranolphi, 374. — Alius Willelmi, i56. — frater Herberti archidia- coni, 374. Galterius, Garulus, 21, 22. — Gouda, 172. — lo Bloy, 366. — Maltravers, 3oi. — Malvaslet, 19, 44- — pater Milonis, comitis He- refordie, 164. — Pulechel, 172. — Rembodi, vicarius, 264. — senex, i32. — Spinolensis, 249, — Vetuli, 363. Galur (de), 208, 279, 298, 333, 337 ; — (Sanza de). Gamarz (P. da). Ganapie, Gasnapie dominus = Petrus . Ganganels, 3 18. Ganganus de Tauniaco, i35, i37. Gant, Ganto (Gilbertus, Iva- nus de). Gantelmusde Alvernegue,227. Gantiano (de), 196. Garcez, Garceg, Garceiz, Gar- ges, Garciez,Garsie, Gars- sia,Garssie, Gaxcez (Ace- nar, Ecsemen, Exinino, Fertunio, Galin, Garcia, Iohannes, Lope, Oriol, Petrus,Raimir,Raimun- dus, Rodericus, Sancio, Xemen) . Garcias, Garcec, Garci, Garcia, Garcia, Garsia, Garsias, Garsion, Gassion. — Arcez, Garcia Arces, Gar- ciargeg, 175, 3oo, 307, 3o8. — Axivel, 245. — Blasa, 218. — Chivel, 307. de Alcala, 25o. — de Barchao, 265. — de Barcobo, 334. — de Belforat, 73, i54, 235, 242, 244, 276, 279, 283, 3oo, 335. — de la Gambra, 69. — d'Oiarda, 191. — deRada, 33 1, 333. - Domini^, 2 16. Garcias, Eminones, 265. — episcopus Cesaraugusta- nus, 52, 68, 70. — Alius Fertunionis, 29. — Garcez, 366. — Garcez de Argaedas, 279. — Garcez de Bugniol, 299. — Garcez deHoscha, 68, 219, 3o4. — infans, rex Navarre, 69. — Kaxal, 3o. — Lopic, Orella, 3i2. — Menendiz, i3. — Necones de Geresa, 333. — Ortig, 191, 216, 217, 25o, 261, 265, 283, 3o8, 3i2, 33o, 333. Paschal, 248. — Peleiz, 226. — Raimundi, 64, 177. - rex Navarre, 122, i46,i54, 217, 226, 243, 254, 265, 3o7, 334, 353. — rex Pampilonie, 73, 78, 1 54, i55, 175, 190, 191, 220, 244, 245, 246, 258, 271, 279, 284, 291, 298, 299, 3oo, 3o5j 3o6, 334. — Romeu (don), 219, 25o, 283. — Sanz de Oros, 328. — Semenones, senior de S, Filippo, 329, 334. Gf. Eminones. — Xemenes, senior in Arro- tellar, 262. Garcialinz de Melcuerno, 283 . Garcini (Guilelmus). Garciotiz, 337. Garda (de), 84, 120, i38. Garda, Gardia, Guardia (Be- rengarius, Odilus, Trit- mundus de). Gardein, Gardeyn, 63, 346. Gardo, abbas de, 36 1. Garez = Garcez. Garini (Petrus). Garinus = Guarinus. Garnerii (Ugo). Garnerius, Garner, Garnerus, Guarnerus, Varnerius, Varnerus, Warnerius. TABLE Garnerus, 21, 63. — canonicus Sepulchri Do- mini, 99. — cantor, 39, 58. — de Age, 33a. — de Greciaco, 21. — de Flure, 332 . — de Sombornon, 19. — de Templo (T.), 73, 33i, 339. — major de Senecourt, 27. — nepos Richardi deVianna, 358. — prepositusS. Stephani, 19. Garriga, 187; — (Berengarius, Guillelmus de). Garriga Mala, Gariga Mala, 86, i3o, 194. Garseanno, presbiter, a3a. Garuli (Gauterus, Hugo). Gasco Zabre, 366 . Gascon (Iohen, Ramon). Gasnapia (Gaufridus de). Gastaut (Willelmus). Gaston, vicecomes [Bearnen- sis], 4, 220. Gaubertus, 58, 59, 2i5. Gf. Gausbertus. Gaucberti, Gauceberti= Gaus- berti. Gaucbertus = Gausbertus. Gaucefredus de Faro, 78. Cf. Gauzfredus. Gaucelmi, Gaucelm (Bernar- dus, Gillelmus, Guiral). Gaucelmus, Gaucelm, Gaucell- mus, Gauscelmus, 159, 339. — Deodatl, 201. — de Viver, i58, 174. — Pigmaus de Valriaz, 182. Gaucerandi (Arnallus). Gaucerandus de Avisano, 325. — de Monte Rubio, i63. — de Pinas, 29, 2o5. Gaucii castrum, 356. Gaucolin (don), 242. Gaudia, uxor Vincentii, 266, 267. Gaudini (Petrus). Gaudinus, 96. — Rufi, 10. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Gaudricus, io3. Gaufre Ribad, 3i3. Gaufridi, Gaufredi (Arnaldus, Bernardus, Petrus). Gaufridus, Galfredus, Galfri- dus, Gauffridus, Gau- frez, Goffredus, Gofre- dus, Gofridus, Gualfri- dus, Guofridus. Gaufridus, 21 5. — abbas Yindocinensis, 6. — abbas Templi, 21 3. — archidiaconus, 36, 38, 39, 58, 59. — conies Andegavensis, 298. — comes Russilionensis, 129, 167, 170, 178, 245, 349. — Dalmaz, 206. — decanus Rothomagensis, 338. — de Alvergue, 227. — de Avinione (T.), 200. — de Barre, 94. — de Bossoit, 171. — de Bullipot, 22. — de Gasteillon, 3i5. — de Castello Brientii, i58. — de Gaulz, 239. — de Danzeo, io3. — de Eschenna, 332. — de Gasnapia, 10. — de Magnaviila, comes Es- sexiae, i5o. — de Middeltona, 121. — de Morinco, 3a. — de Mornaz, 161. — de Ramoforte, 6. — de S. Bonito, 27. — de S. Saturnino (T.), 161, 169. — dux Normannie, 338. — episcopus Garnotensis, 6, 18, 24,34, 35i,373, 375, 385. — episcopus Gatalaunensis, 34, 38, 58, 96, 373,375, 385. — filius de Mirabla, 161. — filius Fulconis comitis, 6, 9- — filius Sastay ?, 333. — frater Gillelmi Poncii, 1 1 5 . lieux 4 1 7 Gaufridus Fulcherii (T.), 2i3, 246. — junior, comes Andecavo- rum, 214. — dux Normannie, 21 4. — magister, 43. — Malaherba, 3i5. — prior Templi Domini, 99 . — sacerdos, 5. — vicecomes Gastridunensis, 71- Gaulencs (Ysarnius de). Gaure, Gaures (Arnaldus, Guil- lelmus, Raimundus,Ro- gerius de). Gaure, villa, 65, 82, 100, 11 4, 228, 263, 3io, 3n, 329, 366. Gaurinus, episcopus Prenesti- nus, 387. Gaurnerius, 36. Gausber ti , Gauberti , Gaucher ti, Gauceberti, Gauzberti, Gosberti, Jocberti, Joz- berti(Bernardus,Petrus, Raymundus, Tuxor). Gausbertus, Gaucbertus, Gos- bertus. — de Divione, 21 5. — de Firmitate, 21 5. — de Rix, 21. — de Prugnanes, 174. — de S. Mauricio, 21 4. — Dissummo, 21 4, 21 5, 216. — Guillelmi, 54. — miles, 2i5. — presbiter, 319. — sacerdos, 214. — vicecomes GastriNovi, 195. Gauscelmus = Gaucelmus. Gauzfredi (Guillelmus). Gauzfredus, archilevita Bisil- lunensis, 28. Gavaldani, de Gavaldano (Ber- trandus, Petrus). Gavantiola (Arnaldus de). Gavera (Razon de). Gaviol, 181. Gaxcez = Garcez. Gayt (Reginaldus). Gego == Guigo. Gelac (de), 3ia. Cartulaire du Temple TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Gelafredi (Bernardus). Geles (de), 266. Gellis (in), 272. Gelraldi — Geraldi, Guiral. Geltrudis,monacha Oreniacen- sis, 371. Gelvira Peliz, 227. Genenstalozo, i3. Genesii (Stephanus). Genesta, i4i. Gensendiz = Gosendis. Genta, 281. Genua (de), 3o4- Genues, 328. Geralda, Giralda, 319. — mulier Iohannis de Mont- pestler, 328. — uxor Petri de Albagnano, 254. Geraldi, Gelraldi, Geraudi, Gi- raldi, Guiral (Bernar- dus, Petrus, Poncius, Ugo, Willelmus). Geraldus, Geral, Gerallus, Ge- raudus, Girald, Giral- dus, Giralt, 21,63,71,342. — Abbas (don), 271, 307. — Abbate, 353. — Adalgarii, 107. — Adaolfi, 1 48. — Ademarii, 365. — Alanfredi, i48. — Barchinonensis, 212, 21 3, 222. — Bertrandi, 11 5, 122, 366. — Castri Gaugii, 355, 356. — CavethCT.), 209. — Grassus, i65. — de Aurengia, 91. — de A\isano, 325, 326, 363. — de Balmas, 87, 107, i3o, 255, 293, 294, 317, 326, 327, 365. — de Borbotone, i3i, i32, 369. — de Borga, 2^3. — de Casaledas, 362. — de Cedro, 11 5. — de Grilione, i3o, i32, i56. — de Iorba, 55. — de Ladaigua (T.), 371. — de Largacca, 354, 355, 36a. Geraldus de Mairoisso, 252. Gf. Guiraldus. — . de Monte Petroso (T.), 107, n3, 117, 120, i3o, 139, 194, 254. Cf. Gui- raldus. — de Monte Securo (T.), 117, 119, 120, i3i, i56, 159, 182, i83, 194, 211, 212, 367, 369. — de Nocura(T.), 57, 64,101. — de Petra Gora, 362. — de Porta Ventosa, 324. — de Raupiano, 4i, 88. — de Rovoria, 267. — deS. Paulo (T.), 23 1. — de Tornafort,85, 113,117, i3o, i3i, i56, 310, 211, 212, 363, 370. — de Turre, 39 . — de Valriaco, ii5, i3o, i3a, 194, 202. — de Villa Gelans, 3i3. — deVivariis, 325, 3a6. — Engilberti, i3, 57. — episcopus S. Pauli Tricas- trini, 120, i3o, 293,368. Gf. Guiraldus. — Faber (T.), 33o. — de Mirabello, 85, n3. — gramaticus, 128. — Guillelmi de Palacio, 75, 76. — Malicanis, 86. — nepos Petri de Terr acia , 8 1 — Odiluni, 36i. — Pastor, 3o8, 309. — Pelliceri, 277. — Pinnol, i44. — Ponci, 81. — presbiter, 62. — sacerdos, capellanus epis- copiBarchinonensis,35o. — Sigerii, 209. — scriptor, 192, 258. — Ugonis, 36 1, 362. Gerardus, Girardus, 342. — abbas B. Remigii [Seno- nensis], 80. — Bosaniville, 249. — camerarius Gameracensis, 128. Gerardus castellanus de Casel- lo, II . — de Brenordio, 344- de Ghavannis, 21 5. — de Corcelles, 3. — de Oriniaco, 344- — de Pinconio, 36 1. — de Rovra, 44. — Diabolus, 23. — episcopus Engolismensis, 8,9- — episcopusTornacensis,352. — Extraens, 2i5. — Alius Hugonis, comitis Vuadammontis, 249. — filius Nevelonis, 22. — frater de Eschot, 34i. — Guillelmi, 235. — Ignavus, i5i. — Infans, 342, 343. — Leschant, 343. — Obaudus, prepositus Sus- tani, io3. — presbiter, 21, 78. — presbiter cardinalis, 378, 38i. — sacerdos, 21. — (T.), 278. Geraudus = Geraldus. Gerauldus = Geroldus. Gerb, oppidutn, 296. Gerborredo (Petrus de). Gerini (Raimundus). Germundus, presbiter, 217. Gernicurte, 342. Gf. Gunen- curte, Iuvinicurte. Geroldus, Gerauldus de Stalun' Maisnil, 280, 36 1. — monachus Cadomensis, 338. — (T.), 32, 333 Gerosolima = Hierosolima. Gerunda, i63, 2o5, 246 ; — Gerundensis archidiaco- nus = Berengarius ; — episcopus = Berenga- rius ; — sacrista = Ber- nardus. Gervasius, 342. - abbas Westmonasterii,28o. castellanus de Brugis, 1 1 . — de Chalmisiaco, 34a. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE Gervasuis de Vinkebroch , 1 80 . — filius Ermengardis de Ro- ceio, 34a . ~ (T.). 35i. Gezelinus, frater Maurini de Murello, 56. Ghanto, castellanus de = Gu- nemerus. Ghislebertus = Gislebertus. Gibuinus, 21. Gicardi (Petrus). Gicardus (T.) = Guiscardus. Giellmus = Guillelmus . Giffard (Elyas). Gigo de Valencia, 363. Gigona = Guigona. Gigrione (Rotbertus de). Gigundaz, n3, 260; Ros- tagnus de). Gil (don) de Estela, 335. Gila = Guila. Gilaberti, Guilaberti (Arnal- dus, Berengarius, G., Petrus , R . , Raimundus) . Gilbertus, Gilabertus,Gilibert, Gillebertus. — comes [Pembrocki], de Westona, iai, 170. — de Clara, comes de Pen- broc, i5o, 167, 179, 3oi. — de Gant, 170, 179. — de Ypra, 3oo. — heres Roberti de Oylli, i48. — Sagitta, 217. — (T.), 33 1. Gf. Gislebertus. Gilelm, Gilelmus = Guillel- mus. Gili, 333. Gilibert = Gilbertus. Gilio, Gilo, 34a. Gilio de Novo Castello, 342. Gillebertus = Gilbertus. Gillelm, Gillelmus = Guillel- mus. Gillius de Cespunola == Gillel mus deZaspunola. Gilo de Seuz, 36 1. Gilonio (Rodbertus de). Gimardi (Rostagnus). Gimers, 246. Ginardus, Ginardis, Alius Guo- fridi, comitis Russilio- nensis, 349. Gipeswica, 167. Gipuinus de Vidua, 38. Girald, Giraldus, Giralt = Ge- raldus. Girardi Molendino (Symon de). Girardus = Gerardus. Giraudi ( Willelmus) . Giraudus, Girauz Dalmaz de S. Restituto (T ), 182, i83, 363, 367. Giraudus, monachus de Curia Dei, 3i5. Pigmaus, 182. — prepositus, 241 • Girberti (Arnallus, Raimun- dus). Girbertus, Girbert, Girrbert. — canonicus, 119. — de Balager, 297. - nepos Mateldis, 327. — Rufus (Ros), i85. — Ugonis, 96. Gisbani (Pontius). Gisberti (Pontius). Giscardus (T.) = Guiscardus. Gisleberti curia, i5i . Gislebertus, Gbislebertus, 167, 2l5, 232. — castellanus Bergensis, 5, 72, 157, 172, 180. — de Druisencort (T.), 72, i73. — Engania, 281. — (T.), i53. Gf. Gilbertus. Gisnensis comes = Ernoldus. Gitard= Guitardus. Gitardi = Guitardi. Giulia, i4o, i4i . Giusdus de S. Paulo, 229. Glabeas (Rainaldus). Glanduz (Willelmus). Glavenaz (Pontius de). Glocester, 164. Glocestria, Glocester (Milo, Ro- gerus de). Glulem de Barcalona, 226. Gobertus, Guotbertus Gutmar, 335, 336. Gocel = Gundisalvus. lieux 419 Gocel de illos Archos, 3o6. Goda, 179. Godefridus, Goddefredus, God- difridus,Godefredus, Go- thefridus, 99, 264. — de Pagano.n . — dux Lotharingie, 173. — episcopus Lingonensis, 216, 283, 332, 38o. — de Petreponte, capellanus Petrepontis, 342, 343. — (T.), 16. Godescalcus deRoseto, 343. Godesindis = Gosendis. Godina Soarit, 16. Godini, Godin, Godinci, Godi- niz (Godinus, Gomiz, Gundisalvus, Luzu,Me- nendus, Pelagius, Sua- rius). Godino Padelo (de), 179. Godinus, filius Didagi Truiti- sendi, 282. — Godiniz, 320. — presbiter, 233. Goesteu Frojas, 244. Gofredus, Goffredus, Gofridus = Gaufridus. Goirandi (Bernardus, Raimun- dus). Goislanus, Goislenus, diaco- nus, 217. — episcopusSuessionensis,34. Gola, Gula (Guilelmus). Gomballus, 95. Gomete, 191. Gomez (Menendus). Gomez, Gomec, Gomic,Gomiz, Gomizo, 3o5, 3o8, 337. — comes, i3. — Godin, 347. — Suerii,archidiaconus Bra- charensis, 233, 320. Gomundus, miles, 38. Gonbert (Petrus). Gongalbo, Gongalvo, Gonc,el- vus = Gundisalvus. Gondinci (Luzu). Gondisalviz = Gundisalviz Gondisalvo = Gundisalvus. Gone, Goni (Ada, Ado, Iterius de). 4ao TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Gonessa (Balduinus de). Gonsalvit = Gundisalviz. Gonselmus de Navas, 273. Gontardi (Poncius) . Gonterus de Virtu tibus, 43. Gontion, 171. Gonzalbo, Gonzalvus = Gun- disalvus. Gordon (Pere). Gorgarz, 2 1 . Gorgatel, 228. Gormundus, 260. Gornacum, 27. Gornes (Arnalde). Goscelinus, Goselinus, Gosle- nus, Gosselinus, Gozeli- nus, Guoeslenus, Guos- lenus. Goslenus, 21. — canonicus regularis, 80. — de Frameriis, 171. — de Nova Ecclesia, mares- callus, 11. — episcopusCarnotensis,35i. — episcopus Suessorum, 42, i4a, 373, 375, 385. — filius Sustani de Fenis, io3. — (T ). 99- Gosberti = Gausberti. Gosbertus = Gausbertus. Goschoinus, castellanus, 343. Gosendis, Gensendiz, Gode- sindis (Egas). Gossot (Philippus). Gossuinus, 128. Goterriz, Guatierriz, Guterris (Pelagius, Petrus). Gothefridus = Goddifridus. Gotolen, 292. Gotolendis, femina, i25. Gotzo, presbiter cardinalis, 38o. Gouda (Walterus). Gouviaz (Petrus). Gozelinus = Goscelinus. Graciaci castrum,24o ; — prin- ceps = Raginaudus. Gradibus (Guigo de). Gradignano, Gradinano, Gra- dinnano (Odo, Riper- tus de). Gragana, Graiana, Graniana (Berengarius de). Gralal (Petrus de). Grallia (Laugerius). Gramondi (Poncius). Grana ( Willelmus de) . Granagrana, 55. Granceio (Rainaldus de). Graneti (Guigo, Willelmus). Grangia, 16, 22. Graniana, 36, 53. Graniana = Gragaua. Granione, 3o. Granoiers, Granolers, 224, 3 18. Granoleti, Granolleti stagnum, Granoietum, Granole- tum, 85, i55, 210, 2i3, 295, 369, 370. Gransone (a), 36 1. Grargas (de), 322. Gratez (Albertus). Gratia, uxor Petri Magreli,299. Grava (Arnaldus de) . Grava, Grevia, 36, 59. Gray (Robert us de). Grayana castrum, 25. Gregorii (Petrus). Gregorius, dapifer, i5o. — - diaconus cardinalis, 379. — electus Terrachonensis , 2o5 ; — episcopus, 387. — presbiter cardinalis, 378, 387. Gressum, 5. Griavol (G. de). Grilione, Griliono , Grillone, (Gerald us , Laugerius , Poncius, Ripertus, Wil- lelmus de). Grilone (de), i32, 139,231,371. Grinon, Gringnon, 191, 226. Grisenich, 68. Grisogonus, presbiter cardi- nalis, 378. Grison, 254. Gron (Petrus). Grossi, Gross (Bernardus, Ber- trandus, Guillelmus). Grudia (de), 256 Guadalli (Bernardus de). Gualburgis, uxor Raimundi de Bestorres, i32. Gualcherius, Gualcherus de Sauci, 342, 343. Gualerand us , Gualerannus , Walerannus, abbas Ursi- campi, 24, 173. — comes Mellentinus, 247. Gualo, Galo, 21, 214, 216. — de Barbonia, 20. Gualterii — Galterii. Gualterus = Galterius. Guandia, rivulus, 208. Guardia, 29. Guardia = Garda. Guarinus,Garinus,Warinus,22 — abbas S. Iohannis de Va- leia, 35 1 . — Bosaniville, 249. — de Gompens, i52. — de S. Albino, 3. — de Vidua, 38. — episcopus Ambianensis, 71, 72. — filius Erengier, 4o. -- Malus Filiaster, 20. Guarnerus = Garnerius Guarsendis, 263. Guascus (Pontius). Guatierriz = Goterriz . Guerardus Biguet, 34 1. GueremunduSjGuermon,Guer- mundus, Guesmundus, 264. — de Busseio, 39. — filius Hersendis, 36, 59. Guerno de Gredulio, 26. Guerrandia (Maino de). Guerricus de Buceio, 21. Guers, Guersii (Petrus). Gui (Ramun) . Guiam, Guian, 228, 248. Guiardus, parmentarius, 20. Guiaz, filius Gode, 179. Guibertus, 343. Guido, Vido, Wido, 45. — abbas de Tribus Fontibus, 24. — archidiaconus, 36, 59. — buticularius, 348. — capellanus Unceii, 33 1. — cardinalis et legatus, 205. — castellanus de Cociaco, 279, 34i, 343. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 421 Guido £atti, 344. — comes Pontivorum, 280, 384. — Cornelly, 19. — dapifer, 3o2, 3o3. — decanus, 34 1. — de Gentumputeis, 36 1. — de Ghalanciaco, comes de Sal, 44. — de Corbesun, 22. — de Goulenz, 216. — de Dampera, 22. — de Durtis, 21 5. — de Elembona, 239. — de Episcopivilla, 96. — de Fosato, 44- — de Merem Feramus (T.), ,73. — de Moravid, 62. — de Penniaco, 21. — de Sumbernum, 33 1. — de S. Albino, 2. — de Vallibus, 343. — de Vanorio, 44. de Vercilliis, 216. — de Vilismo, 21 4. — diaconus cardinalis, 379, 38 1 ; — sacerdos, 38o. — episcopus Cenomannen- sis, 8, 9. — episcopus Ostiensis, 387. — Alius Aemeline, 44. - Alius Huberti, 9. ~ Alius Nicholai, castellani, 344. — frater Humberti, 44. — major, 19. — Martha, 21 5. — miles, 247. — pretor, 22. — Ravinelli, 21 5, 216. Talavath, 44. — Tortus, 38, 39, 3o3. Guidonis (Guillelmus). Guiellmus, Guielmus = Guil- lelmus. Guifre (Poncius). Guigo Galnesii, 32. — comes Albionensis, 32, 39. de Albuzon, 161 de Gradibus, 4o. ■— Delphinus. comes, 32. Guigo Graneti, 120, 293. — Pagani, 39. Guigona, Gigona, uxor Rai- naudi Francesc, 364, 365. Guila, Gila, Guilla (Arnaldus, Guillelmus). Guila, Gila, Guilla, 177, 289. — de Petreponte, 34 1, 343. — uxor Raimundi de Subri- pas, 1 38. Guilaberti = Gilaberti. Guilencus, Guillencus, episco- pus Lingonensis, 19, 44, 45. Guilfres (Raimunz). Guilge, Guilgem, 336, 337. — de Billela, 336. Guilia, Guia, uxor Arnalli Ar- lotb, 25o. — uxor Petri Berengarii, 76. — uxor Raimundi Bermun- di, 192, 193. Guilla = Guila. Guillafredi (Ricardus, Stepha- nus). Guillelma, Guilelma, Vilelma, Wilelma,Willelma, Will- ma. — Gabazuda, 272. - Gastri Gaugii, 355. — de Balaniano, 319, 320. — de Gurb, 368. — de Taulignano, 293, 294, 325, 326. — Alia Arnalli Arlotb, 25o. — uxor Bernardi lordanis, 56. — uxor Guiraldi de Mairois, 200, 201. — uxor Pontii Betiani, 63. — uxor Raimundi de Duno, 112. Guillelmi, Gilelm, Gillelmi, Guilelmi (Ademarus, Arnaldus, Bernardus, Bertrandus, Deodatus, Ermengaudus, Gauc- bertus, Gerailus, Girar- dus, Martin, Petrus, Poncius, Radulfus, Rai- mundus, Ugo). Guillelmus, Giellmus, Gilelm, Gilelmus,Gillelm,Gillel- mus, Guiellmus, Guiel- mus, Guilelm, Guilel- mus, Guilem, Guiler- mus, Guillelm, Guil- lems, Guillermus, Guill- mus, Guuillelmus, Vi- lelm, Vilelmus, Vuil- lermus, Welmus, Wil- gelmus, Wilelmus, Wi- lhelmus, Willelm,Wil- lelmus, Wuilelmus, Wuillermus. Guillelmus, 2, 5, 106, 116,319. — Acenarie, 73, i54,244,334- — AdaulA, notarius, 34, 47, 49, 82, no, i54, 178, 181, 182, 196, 198, 204, ?o6, 219, 234, 263, 267, 269, 270, 271, 274, 285, 286, 289, 296, 3n,323. — Agullos, 365. — Ailauz, 169. — Alamanni, 36o. — Albernag, 242, 279, 298, 307. — Alcherii de Podio, 125. — Aldeberti (T.), 281, 282. — Amati, 5o. — Andree, 39, 4o, 367. — archidiaconusdeFolliano, i58. — archidiaconus Londonien- sis, i5o. — archidiaconus S. Marie, 36o. — archiepiscopus Ausiensis, 4, 56, 220. — Argerii, 227. — Arnalli, 40,41,87, 98, 125, 3i4, 357 — ArnulA, de Mirabel, 112, 117, i3i, 345. — Arramundus, magister militum, 108. — Artaudi, 365. Audomarensis,72. Gf.Wil- lelmus, castellanus S. Audomari. — Augerii, 355. — Avenel, 2 38. 422 TABLE DES TfOMS DE PERSONNES ET DE LTEUX Guillelmus, bajulus, 64- — Barasti, 1 56, 335. — Barbarini, 85. — Becharre, 3o4, 34o. — Beraldi, 293. — Berbegerii, a3i, 335. — Berengarii, 78, i3i, 160, 35o, 365. — Berengarii, clericus Vasio- nensis, 292, 293. — Berengarii de Ermolans, no. — Berengarii de Fonoiar, 188, 190, 192. — Berengarii de Valriaco, 193, 194. — Bermundi, 3o8. — Bernardi, 197. — Bernardi de Kabarez, 268. — Bernehus, 149. — Bertrandi, 2, i38, 227, 33i. — Bertranni de Barre, 309. — Bociatus, 3g. — Bodici, 86. — Bonet, 181. — Bonifacii, 207. — Botet, 49. — Bracheti, i43. — Bradila, 79, 80, i38. — - Breon, io3. — Brun6ti(T.), 229, 23i, 255, 293, 294, 325, 326, 327, 345, 35o, 363, 367. — Buca, 34i, 343. — Buticularius, 1 36, 1 37, 1 53, 199, 217, 281. — Galvacii, 23o. — Galveria, 200. — camerarius, 35 1. — canonicus Oseneie, 149. — cantor de Hereford, 149. — Capacutus, 354, 355. — capellanus de Agro Folio, 196. — capellanus S. Marie, 71. — Cara Vetula, 359. — carpentarius, 21 4. — Casali, 12, 52. — Castellani, 255. — castellanus de Falkenber- ga, i56. — castellanus S. Audomari, 11, i2, 73, 99, i43, 172, 180. Guillelmus Gastri Gaugii, 355. — Gatalani (T.), i54, i65, 166, 197, 198, 2o3, 266. — cellararius Aquebelle,3o9. — Gerdani, 229, 23o. — Gesaraugustensis, ao5. — Ghabberti, 47, 48, 49. — Chais, 1 38. — clericus, 3oi . — clericus de Villa Mulacha, 356. — Gomba, 3i8. — Gomes, 47, i33. — [comes] Aurasicensis, 260. — comes de Pontivo, 298, 337, 338, 339, 383, 384, 386. — comesdeWaren.no, m. — comes Flandrie, 5, n. — consul de Cicestria, 238. — Goquus, 33. — Cornabroc, i3o, i32, 2o3, 211, 212, 23i, a55, 327, 367. — Gornez, 20. — dapifer, 28. — de Abberas, 346. — d'Albies, 168, 243. — de Aci, 342, 343. — de Acrel, 332. — de Alaiano, vicecomes,4i , 71- — de Aldenborg, 180. — de Alon, 127, 294, 335, 365. — de Angulis, i34, i35, i54, 166, 204, 234, 286. — de Apia, i5i, 34i, 343. — d'Arecurt, 280. — de Asnava, 91. — de Auures (T.), 101. — de Avisano, 92 . — de Bages, miles, 23o, 256, 257, 336. — de Bagis, presbiter S. Eu- lalie, 356. — de Bainuls, 356. — de Balaniano, 319, 32o. — de Balge, 3i5. — de Balmis, 87 . Guillelmus de Balmis, prior in Aragone et in Barchi- nona(T.), 255, 326, 339. — de Bane, 266. — de Barre, 309. — de Bass, 80. -— de Bassinargues, 218. — de Baudemento, magister Templi, 19, 20, 43. — de Benedet, 261 . — de Birbeche, 173. — de Blumad, 234. — de Borboto, 212. — de Bouanteia, 365. — de Braosa, 149. — - de Bunleris, 11. — de Burdel, 279. — de Bure, 6, 9. — de Burgundia, comes, 32. — de Cadarossa, 117, i32, i38, 229. — de Gamp Franlex, 34o. — de Ganalies, 88. — decanus Ebroicensis, 338. — de Gardona, 29. — de Gasaledas, 355. — de Gasals, 175. — de Gastelar, 55. — - de Castello Novo, 4o. — deGastroVetulo, 25,54,6i. — deCauchos, presbiter, 196, 288. — de Cavanaco, 296. — de Gervera, 2o5, 317. — de Ghalancio, 44. — de Clarenciaco, 354. — de Glaro Monte, 267, 268. — de Glaustro, 91. — de Coma, 357. — de Gornon (T.), 234- — de Gureos, 3/i3. — de Derreio, 21. — de Dunhelberge, 173. — de Durban, 5i. — de Edris, 319. — de Firmitate, 249. — de Follano, io4. — de Fontibus, 71. — de Fosato, 44. — de Garriga, 54. — de Gaure, 3io, 3n, 357, 358. TABLE Guillelmus de Grana (T.), 1 i3, 229, 33l. — de Grilione, i3o, 182,194. — de Harefluctu, i5o. de Iagas, 220. — de Ioncheriis, 229. — de Ipra, 11, 81, i23, 280, 3oo, 3oi. — de Laurata, 227. — del burg de Garcassona, 71- — de les Portes, 98. — de Lodeva (T.), 234. — de Lopont, 242. — de Luzencione, i44. — de Maiano, presbiter, 189. — de Mauritania, 383. — de Medenis, 259. — de Mogoda, 199. — de Monmaira, 365. — de Monnevilla, 26. — de Monte Eschivo, 3 18, 3ig. — de Montegaio (T.), 288. — de Montelz, 260. — de Monte Pessulano, 66. — de Monte Securo, 159. — de Monte Tornes, 353. — de Mota, i38. — de Noers, 167. ■— Deodati, i48, 252. — de Paciaco, 9. — de Paliolo, 95. — de Paracols, io4, i58, 174, 193, 256. — de Passarello, 319. — de Pedrazo, 254. — de Peirola, 821. — de Petralata, 83. — de Petred, 54. — de Piniano, 45. — de Podio, 125, 322. — de Podio Alto, 54, 190. — de Podio Gavo, 229, 370. — de Pratro, 166. — de Punciano, 112. — de Querceto, 5. — de Quinto, 307. — de Rameto, 56, 177. — de Reboled, i46. — de Redas, i4i. — de Riallacho (T.)> 127, DES NOMS DE PERSONATES ET DE 211, 2l8, 259, 267, 272, 354, 355, 356. Guillelmus de Rocha (T.),3i6. — de Roca Talada, 367. — de Rossacio, 291, 292,293, 370. — de Rossellone, 84, 85, 120. — de Sabrano, 106, 294. — de Saliceto, 367 . — de Scudia, 345. — de Sera, pastor, 83. — de Similliaco, 188. — de Sipiano, 112. — de Snulleto, 5. — de Solorivo, 317. — de Sopiratis, 256. — de Sorniano, 193. — des Ssoler, 62. — de Stella, 127. — de Subripas, i38. — de S. Glernente, 356. — de S. Desiderio, i45. — de S. Egidio, 4o. — de S. Eugenia, 5o. — de S. Felice, vicarius Car- chassensis, 27 1 , 272,288, 3o2, 328, 366. — de S. Minato, 93. — de S. Paulo, 84, 121,293. — de S. Xristina, 242, 276, 283, 335. — de S. Xristofore, 234. — de Tavernis (T.), 297. — de Terracia, 81. — de Trescis, 27. — de Tres Mais, 109. — de Tuetela, i38. — de Valriaco, 193. — de Vasione, io4, 125, 161. — de Villa Gelans, 3i3. — de Villa Mulacha, 119, 356. — de Villarder, 45. — de Vinzobrio, canonicus Vasionensis, io4, 118, 126, 160. de Zaspunola, 3i4- diaconus, scriba-, 187. — Dodoni, 292, 293. — - Durandi, 272. — Eldeberti, 2o3. — episcopus Aurasicensis, 1 1 5 lieux 4^3 Guillelmus, episcopus Ilerden- sis, 389. — episcopus Podiensis, 66. — episcopus Rotensis, 2o5^ 345, 346, 387. — Ermengaudi, 24, 64, i33, i35, 166, 284, 3i3. — Esteven, 98. — Fabri, 260, 278, 324. — Fabri de Barbairano, 196. — Fabri de Burcafols, 171. — Falco (T.), 18, 2i, 22, 43, i58, 2i3. — Ferrol,archidiaconusCar- cassensis, 366. — Alius Adde, 21 4. — Alius de Ros, 209. — Alius Osmont, 3 16. — Alius Ricsindis, 200. — Alius Theodorici, comitis Flandrie, 12. — Forner, capellanus, 272. — Franberti, 327. — Francigena (T.), 182, i83. — frater Ertaudi, 342. — frater Pontii, i4i. — Gairardi, 129. — Galterii, 5i, 52, 227, 363. — Garcini, 2. — Gastaut, 169. — Gaucelmi, clericus de S. Paulo, 293. — Gauzfredi, 29. — gener de Girbert, 297. — Geraldi, n5, 3o9,3i7,363. — Giraudi, 367. — Glanduz, 127. — Gola, 178, 269, 274, 364- — Gonterii, 200. — Graneti, 335. — Grossi (T.), 253. — Guidonis, 200. — Guille, 195. — Hosati, 238. — Hubiloti, 128. — Hugonis, 85, i33, 165,227, 362. — Hugonis de Avisano, 112, i3i — Hugonis deMontilio, 365. — Hugonis de Volobrega, 359. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Guillelmus lordani, 3a r, 3a 2. — Isarni, n3, i3a, 260, 281, 370. — Iterii, 227. — Iuschafredi, 94. — Laugerii, 227. — Lautaldi, 25i, 252, 282. — levita, 68, 3i8. — lo fil Ponco del Caslar, 322. — Lovel, 3 16. — Lupi, 363. — Macota, 176. — Maenfredi, 159. — Malamanus, 85, 86, n4, i3i, 201, 202, 293. — Maliani, 121, 293. — Malros. i32. — Mancipii, 34, 47, 5i, 65, 82, 83, in, n4, 116, i33, 169, 175, 176, 178, 181, 196, 219, 268, 269, 273, 274, 285, 286, 289, 296, 3n, 323. — Mantilini, 48, 49, 74, n3, 116. — Marci, 81. — Marcelli, 3oo, 3oi. — Marini, io4, 126, 161,169. — Martel, 123, 144,167,170, 280. — Merchadarii, 25o. — Mesclemal, 175. — Milonis, 118. — Miro, 83, m, 197. — Modol, 1 65. — Monachus, dapifer, 87. — monachus S. Wandregi- silli, 338. — - monachus (T.), 173, 238. — Mongros, 272. — Multe, 39. — neposGilelmisacriste,3i3. — nepos Martini, 71. — Novelli, 267. — Olivarii, 125. — Otonis, 176. — Pagani, 125. — Palacii, 227. — parator, 25 1. — patriarcha Hierosolymita- nus, 27, 99. Guillelmus Paulinus, 48, 65. — Paulus, i54- — Pelagoz, 323. — Pelapulli, 366. ~ Petri de Garda, i38. — Petri de S.Xristoforo, 68, 78. — Petri de Vilarzel, 59, 82. — - Petri, episcopus Rodensis, 220, 262. — Petri (T.), 39, 42, 64, 65, 162, 198, 228, 356, 357, 358. — Pevrel, 1 33, i4o. — Pictavensis (T.), 1, i43. — Pipard, 333. ~ Plazen, 363. — Poncii, 91, 98, n5, 169, — Porcelli, presbiter, 209. — prepositus, 71, i83. — prepositus Rivipollensis , 205. — prepositusValentinus,i26, 127. — presbiter Diensis, 325,326. — prior de Cortes, 223. — prior Riupolli, 28. — prior S. Marie, 79. prior S. Nazarii, 11 5, 178. - Quintini, 292. — Quiquo, 195. Radulfi, i3o, i32, i45. — Radulfi, diaconus, 200. — Raimundi(T.),3i, 32, 62, 124, i45, i58, 197, 227, 229, 3i4, 354, 370. — Raimundi, dapifer, 29,53, 88, 2o5, 346, 368. — Raimundi de campo Sen- teies, 168. — Raimundi de Gorbos, 193. — Raimundi de Gigundaz, 260. — Raimunz de la Rocha, 317. — Raimundi dePiriacho, 124. — Raimundi de Pugallt, 53. — Raimundi de Sableto,324. — Raimundi, sacerdos, 101. — Raimundi, senescalc, 55, 92. — Rainaidi, 260. Guillelmus Rainardi, 42. — Rainoardi de S. Paulo, ca- nonicus, 84, 121. - Raterii, 293. — Renco, 94. - Ricavi, ii3,ii5, 132,229. Richerii, i32. — Riperti, 229. — Rogerii de Aragono, 47, 100, 178. — Rogerii Siguerii, 270, 364. — Ros, 3i3, 33i . — Rostagni, 161, 227. Rubeus (Bernardus) . — Rufi, 12, 39, 177, 3oi, 332. — sacerdos, capellanus ar- chiepiscopi Tarraconen- sis, 346. — sacerdos, scriba, 80, io5, no, in, 168, 175, 188, 199, 209, 256, 257 . — sacrista(T.), 191, 224, 285, 3l2. — sacrista Rotensis, 2o5, 346. — Salomonis (T.),25, 27,39, 107. — Sang de Castro, 276. — scriba, 65, 83, 100, 124, i33, i35, 169, 171, 197, 276, 285. — scutarius, 344- — Segini, 229. — Seniofredi, 54. — Sicfredi deBurcafols, 170, 171. — Sigerii, 25, 234. — Siguerii de Laurano, 198. — Sinuarii, 124. — SumariodeGerunda, i63. — S. Martini, 96, 196. — Tolosanus, 90. — Tribucci, 74. — Triket, 170. — Velget, 332. — Veren, 4o. — Veteris, 83. — Xatberti, 49, 5o, 5i, 366. — Ypo, diaconus, 3i4. Guinandus, 20. Guinardus de Simiana, 260. Guinerdus, 3o3 TABLE Guiral, Guiralz = Geraldi, Ge- raldus. Guiraldus, Guiral, Guirallus. — Adrig, 219. — Boixerii, 354. — de Angulis, 354- — de Mairois, 200, 201. Gf. Geraldus — de Marcellano, 108, 109, in. — de Monte Petroso (T.), i3i. Gf. Geraldus. — de Podio Salicorie, 201. — de Porta Ventosa, 201. Gf. Geraldus. — de Prato, 323. — Eidrici de Vilalerio, 273, 285, 290. — episcopus S. Pauli Tri- castrini, i3i. Gf. Geral- dus. — Gag, 201. — Gaucelm, 33 1. — monachus, 2. — Raimundi, 63. Guiriberti (Rodlandus) . Guirricus, 216. — Gharu, 214. Guiscardus, Gicardus, Giscar- dus (T.), 128, 202, 229, 363, 365. — armiger (T.), i65. — de Barre (T.), 85, 86, 92. — de Brenordio, 34 1, 344, 37i. — de Oriniaco, 344. Guitardi (Bernardus). Guitardus, Gitard (T.), 237, 295, 366 . — de Balmis, i3i, i32, 36g. — Pelliter, 3o4. Guitberti,Guitbertz (Bernartz, Deusde, Rodulfus). Guitbertus, Guitbert de Bos- chet, 209. — - filius de Ros, 209. Guiterus, Witerus, Witherius — comes Registestis, 96. — de Baldimento, 43. — de Barbonia, presbiter, 20, 23. Gui Villa (Gaiter de). DES NOMS DE PERSONNES ET DE Gula = Gola Guler Fernandez, 258. Gundebalt vallis, 21. Gundemarus, 1. Gundesmuz, uxor Gualteri Garuli, 22. Gundisalviz, Goncalvo, Gon- disalviz, Gonsalvit.Gun- salviz (Christina, Dida- cus, Exemena, Iohan- nes, Martinus, Menen- dus, Suerius) . Gundisalvus, Conzalvez,Gocel, Goncalbo, Gongalvo, Gongelvus, Gondisalvo, Gonzalbo, Gonzalvus, Gundissalvus, Gunsal- viz, Gunsalvus, Gunzal- viz Gundisalvus, 78, i46, 265, 266. — alkade, i46. — Gabeza, 247. — Cidiz, i36. — de Azacra, 73, 3o6. — de Sauza, 17. — de Zafra, i54. — Didaz.alcaiad Colinbrie,7. — filius Ermesende Vene- gas, 253. — Godiniz, 179. — Martiniz, 137. — Menendiz, 137. — Moro, i3. — Odorici, 253. — Ordonis, r47, 226. — Pinto, 222. — presbiter, 1 47, 201, 251,282. — Ramiris, 244, 245. — Roderici, 23 1. — Suarici, 253 Gundufe, 253. Gunemerus,Gunmerus,castel- lanus de Ghanto, 1 1 . — de Ghery, 2, Gunencurte (Galterus de). Gunsalviz = Gundisalviz. Gunsalvus = Gundisalvus. Guntardus Lauterii, 92. Gunterus, 22, Guntrannus Parvus, 362. Guoeslenus,Guoslenus = Gos- celinus. LIEUX 425 Guofridus, comes Russilio- nensis, 349. Gf. Gaufri- dus. Guotbertus Gutmar, 336. Gf. Gobertus. Gurb, Gurbo (de), 62, 3i8; - (Bernardus de). Gurgite Petra (Raimundus de). Gurzon, 96. Gusanz, Guzans (Nicolaus de) Gusia, 344 ; — (Bucardus de). Guterius, comes, i3. Guterris = Goterriz. Gutmar (Gobertus, Raymun- dus). Gutteputei rivus, 21 4, 21 5, 216. Gunzalviz = Gundisalvus. Guzans = Gusans . H Hadensis villa, i53. Haga Insule, 72. Haimericus = Aimericus. Haimo = Aimo. Haitor, vicedominus, 344. Hamelinus, episcopus Redo- nensis, 8, 107. Hannercurt (Robertus de). Hanrici (Radulfus) Hanricus, Haenricus = Henri- cus. Harduinus, nepos Wiardi de Rumeis, 34 1. Harecourt, Harecort (Philip- pus, Ricardus, Walle- rus de). Harefluctu (Willelmus de). Harle, 291. Harmingni (Ysaac de). Harpinus de Mareio, 2 1 . Hartbertus, archidiaconus, 35. Hastoi, 342, 343. Hato, Hatto = Ato Hawildis, Helvidis, monacha Oreniacensis, 371. Heba (Domingo de). Hebalus, archidiaconus, 43. Hebertus,prior S. Fusciani, 72. Hebrardus, 2 14. Gf. Everardus 426 Hecelinus, Hescelinus, Hescel- linus, 12. — de Anglaura, 43. de Canturana, 22, 43. — de Oriniaco, 371. — Trabo, 34 1. Hechot = Heschot. Hector, 34 1. — de Galag, i4. Hedres (Petrus de), Hefredus, Heffredus, capella- nus comitis Ebroicen- sis, 338. — de Duvione, io3. Heicchen, Hichen', 279, 280. Heiiatie (Lope Garcez). Heimericus = Aimericus. Heldiardis, uxor Petri Lau- tardi, 25 1, 252. Heldinus, 229. Helefelt, decanus de = Bal- duinus. Helena, uxor Radulfi Grassi, 16, 22. Helenensis = Elenensis. Helias, Elias,Elyas,Helyas, 200. — Burgenin, 3 16. — de Monbru (T.), 264, 3i6, 317, 33i, 359. — de Sancto Sidonio, 5. — Focald (T.), 266,271, 295, 3o5, 3o6, 307, 3io. — GifTard, i23. Helionordis, ducissa Aquitano- rum, 1 35. — regina Francorum, i35. Helisabeth, Helisabez = Eli- sabeth. Helisiarius = Eiisiarius. Helissenz, io3. Gf. Alissendis. Hello, vir, 3i5. Helna (Miro, Oliba de). Helsonis rivus = Elsonis. Helvidis, 3o3. Gf. Hawildis. Helvisa, uxor Goffredi, vice- comitis Castridunensis, 71- Helvitu Sanizh, 106. Heraelinus, 279. Hemestendona, 240. Hennin, prepositus de = Ri- culfus. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Henricus, Haenricus, Hanri- cus, Heinricus. — abbas de Valcellis, 173. — Alemanni, 342. — archiepiscopus Senonen- sis, 80. — Atrebatensis (T.), i43. — canonicus de Chinin- gewrch', i4q. — capellanus, in. — castellanus Broburgensis, n, 72, 157 . — comes, 17, 173, 233, 24i. — comes [de Grand Pre], 34a. — de Dunhelberge, 173. — de Lupun, 173. — de Olleo, i4o, i48. — de Valbadon, 3 16. — de Wasno, 3o3. — Delhas, in, — episcopusBelvacensis,35i. — episcopus Wintoniensis , i58. — Filgeriensis, i58. — Hosati, 238, 239. — Latroche, 3i5. - prior Montis Oliveti, 2i3 — rex Anglie, 149, i5o, i58, 164, 166, 280. — (T,), 3, i58,i8o, 298, 383. — Tracy, i23, 3oo. Hensinton, Hensintona, Hen- synton, 167, 240 Herardus, 23. — prepositus Sezannie, 23. Herbertus, 21. — abbas S. Petri Vivi, 18. — abbas S. Stephani Divio- nensis, 19. — archidiaconus, 374. — Bordel, 343. — canonicus Ebroicensis, 338. — cantor Baiocensis, 338. — de Aquis, 3i6. — de Auriniaco, 34 1. — decanus de Montibus, 20. — de Fagis, 21. — de Ianta, 342. — de Percheio, i52. — de Sclipes, 180. — heremita, 21. — Pinguis, 21. Hereford, i44 ; — cantor de= Willelmus ; — comes = Milo. Herlebaudus, 2 1 . Herluinus, diaconus, 217. Hermannus, abbas de Seguret, 39. medicus, 23. Hermengaudus = Ermengau- dus. Hernulfus, Hernulphus = Ar- nulfus. Hersendis, 59. — uxor Nicholai Sezannie, 21, 36. Hertford, Hertfordschir, Her- thforschir, 166, 167,178, 280. Gf. Hereford. Herveus, capellanus (T.), i58. — Donceii, io3. Hescelinus, Hescellinus = He- celinus. Heschapeleia, Heschapelia, ter- ra de, 149. Heschot, Eschot, Hechot, 34 1 ; — (Garembaldus de). — de Vendolio, 344- Heverardus = Everardus. Heymericus = Aimericus. Hichen ~ Heicchen. Hierosolymitanus = lerosoly- mitanus . Hierasalem = Ierosolirna. Hildebrannus, 35 1. Hilderius Deldunum, 20. Hilduinus, 281. Hilmarus, abbas S. Martini Yprensis, 385. Hinniachum, Hynniacum, 2. Hispania, Ispania,Yspania,2o4, 387 ; Hispanie clerus et populus, 102 ; - ma- gister = Olivero, Petrus de Roveria (T.) ; — His- pania (Nicholaus de). Hispanie, Hyspanie, Yspannie imperator = Adefon- sus. Hodierna, comitissa Tripoli- tana, 194. Hodo = Odo. Hogerus, 27. TABLE Homo Dei, 357, 358. Hosati, Hose (Henricus, Hugo, Willelmus). Hosmundus,Homundus = Os- mundus. Hospitale Iherosolime, 63, 67, io5 . Hospitalis magister = Rai- mundus. Hospitio (Iohannesde). Hostiensis, Ostiensis episcopus = Albericus, Guido. Hosto = Osto. Hoto = Oto. Houdinvilario (Nicholaus de) . Hubaldus, presbiter cardina- lis,38o, 388. Hubertus Burfaldus, 20. Hubiloti (Guillelmus). Hugo, Hugho, Hugus, Uc, Ug, Ugho, Ugo, Uguo, Wgo. Hugo, 42, 281, 342. — Adalardi (T.), 288, 353. — Ademari, 362. — Alesnels, 20. — Amel deTres Mais, 268. — Amelii, canonicus Arela- tensis, n5. — archidiaconus No vio men- sis, 24. — archiepiscopus Rothoma- gensis, 298, 337, 338, 339, 383, 384, 385,386. — Artiliars, 169. — Atonis, 324. — Bast de Avisano, 3a5,326. — Berengarii, 89, i3i, 293. — Berengerii de Valriaco, 193, 194, 202. — Bertranz, 317. — Bodici, 85, 86, 117, i3o. — Bosia, 44. — Buirunus, 358. Calculi, 59, 3o3. — Campus de Avena, 11. — cancellarius, 1 43, 247, 258. — canonicus, 119, 193. — canonicus S. Raimundi, i46. — cantor, 3i5. — Charu, 21 4. — clericus, 3, 20. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Hugo cognominatus Sus, 34 1, 343. — comes Campanie (T.), 3. — comes Roceiensis, 342. — comes Vuadammontis, 249. — Dalmacii, 293, 362 — Dalverge, i55 . — de Aceas, 2i4, 216. — de Aingen, 128. — de Alexano, 84, 120. — de Alon, 127, 365. — de Ambazia, 8, 9. — - de Anvelio, 26. — de Arenis, 280. — de Argent' (T.), 170, 178. — de Barbairano, 49- — de Barro, 96. — de Beciano (T.), 63, 71, 109, in, 1 1 4» 1 15, i25, i33, i35, i4i, i58, i59, 162, i63, i65, 166, 169, 170, 171, 174, T75, 176, 177, 181, 186, 189, 193, 196, 197, 198, 200, 203, 206. — de Bellomonte, 21 5, 216. — - de Bello Ramo, 240. — de Bethsan (T.), 363. — de Bolbotone (T.), magis- ter de Ricarensis, 85,86, 87, 92, 107, 112, n3, ii5, 117, 120, 126, 129, i3o, i3i, i3a, 139, i45, 159, 194, 200, 203, 211, 212, 2i3, 229, 23i, 237, 254, 255, 260, 282, 292, 293, 294, 3i7, 324, 325, 326, 327, 335, 345, 35o, 36o, 362, 364, 365, 367, 368, 370, 37i. — de Bolebec, 33a , — de Brolio, 3 16. — de Bussocy, 121. — de Cangie, 38o. — decanus Casletensis, 35 — de Centumputeis, 36 1. — de Coulenz, 216. — de Cumbis, 149. — de Essartis, 167. — de Falkenberga, i56 — de Farselos, 172. lieux 427 Hugo de Ferraria, 4o. — de Ferrers, 239. — de la Balasta, prior de S. Marcello, 365. — de Lamarcha(T.),i59,i6i. — dellas Illas, 120. — de Marcholfo, 206. ~~ de Martonio(T.),i89, 201. — de Maseriis, 96. — de Monte Securo, 84, 85, 120. — de Morers, 33 1 . — de Pagano, magister Tem- pli, 6, 9, 10, 11, i3, 16, 23, 24, 42. — de Panaz (T.), 84, 85, 86, 87, 92, 164, i65, 182, i83, 193, 194, 202, 2o3, 210, 211, 212, 246, 339, 346, 35o. — de Pezenaz (T.), 1 48, 200, 2o5, 25i, a52, 259, 260, 277, 323. — de Petraponte, 1 1 1 . — de Pomareta, 57. — deRiis, 2i5. — de Rivo, 268, 269. de Rosselione, 85. — de Seveirag, 186. — de Sorniano, 193. — de Sosiaco (T.), i52. — de Sparnai, 358. — de S. Albino, 2. — de S. Hilario, 24i. — de S. Mauricio, 21 4. — de Tacione, 98. — de Tiwe, i4o, 149 — de Tornafort, 85, i3i,2ii. — de Tors (T ), 209. — de Villa, 21 5. — de Vivario, 44. — Dragunan, 1. — dux Burgundie, 19, 45. ~ Ermengaudi, n5. — Escafredi, 328. — Faraldi, 2. — Alius Balduini, 34 1. — filius Iecelini, 34 1» — filius Rabelli, 36i. — filius Roberti, 22. — Fiscei, 374. — frater de Masnilo, 22. 4a 8 TABLE Hugo, f rater Ghisleberti, cas- tellani de Bergis, 5. — frater Mabilie, 290, 291. — Froterii, 2 43. — Garnerii (Ug Garneirs), i85. — Garuli, 21 . — Gelraldi(Ug Guiralz), i84- — Guillermi, 168, 186, 243. — Hosati, 238. — hospitalarius, 9. — Lepus, 3o3. — Leterii, 21. — levita, scriba, i63, 36o. — Lierles, 216. — Lobetz, 365. — magister Tyrassonensis , 236 — major, 37 1 . — Marcaniensis (T.), 275. — Planceii, 22. — Rigaldi, 12, 25,27, 3a, 33, 36, 37, 39, 4o, 4i, 42, 45, 46, 47, 48, 5o, 5i, 52, 53, 60, 73, 82 . — Rogerii, 117, 161. — Sellarius, 22. — Surdus, 14. — (T.), 23. — Trosels, 342. — Ugonis, 362. Hugonis, Ugonis, Ugo, Uguo (Bernardus,Bertrandus, Geraldus,Giraudus,Gir- bertus, Petrus, Poncius, Raimundus, Robertus, Ugo, Wiilelmus). Hulderius, Alius Hunaldi, 20. Huldrianos, 74. Hulduinus Vendovrii, 22. Humberti, Umberti (Pontius, W.). Humbertus, Humbert, Hun- bertus,Umbertus,44,2i4. — de Gornuda, 297. — de Fosato, 44. — de Lisse, 2r4. — de Orreto, 2i5. de Sauze (T.), 87, 92, 107, n3, 117, 159, 161, i65, 169, 182, i83, 194, 325, 326, 345, 35o, 363, 367. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Humbertus, episcopus Podien- sis, 39, 127. — Largi, 2i5. — prior de Golomario, 283. — sacerdos, 21, 214, 21 5. Humeto, Humez (Philippus de). Humfridus, Hunfredus (T.), 207, 3oi . — de Boun, i23. — magister, 338. Hunaldus, 20. Hune (Rogerius). Hungres (Albericus li). Hursio de Postengi, 21. Hynniacum = Hinniachum. Hyspanie — Hispanie. I Iaca, Iacha, 4, io3, 220, 262, 3o5. Iagas, Iaccha (Guilem, Stablet de). Iacobus, 12, 129, 264. — de Canterana, 3o3. — de Perpiniano, 52. Iamba vinea, 39. Ianta (Herbertus de). Iarento de Monte Agut, 39 . - de S. Romano, 127. latbertus de Auriaco, 187. Iatmarus de Auriaco, 171, 174. Iaucerannus, 326. Gf, Gauce- randus laudcperti = Gausberti. Ibertus, major Clarimontis,26. Iberus, 4. Icterius, canonicus, 39. Ida, uxor Godefridi [V, ducis Lotharingie], 173. Idelfonsus = Alfonsus. Iebelinus, i38. Ieceiinus, 34l lerbertus, 264. Ierosolima, Hierusalem, [ero- solymae, Ierusalem, Ie- rusolima, Iherosolima, Iherusalem, 4,19, 54, 64, 65, 283, 288, 293, 295, 309, 3 16, 326, 33o, 348; — Hierosolymitani pa- LIEUX triarchae = Vermundus, Wiilelmus ; — rex, 66, = Balduinus, Fulco ; — regina = Milisendis. Ignavus (Gerardus). Iherundensis = Gerundensis. Ildebertus, archiepiscopus Tu- ronensis, 6, 8, 9. Ildefonsus = Alfonsus. Ilerda, Lerida, Lerita, 333, 34o, 345, 346, 389; - Ilerdensis episcopus = Guillelmus. Illas (Ugo dellas). Ilzino, campus de, i33. Imberti, Imberz, Ymberti (lo- hannes, Petrus, Pon- cius) . Imbertus, Imberz, Ymbertus. — de Argens, 227. — de Castro Novo, 94. del Morer, i45. — de Monte Salichone, 259, 260. — de Sauze. Gf. Umbertus de Sauze. — filius Michaelis, 33o. — Taverna, i65. Imericus = Americus. Impuritanensis comes = Pon- cius Ugonis. Infans (Gerardus). Ingeflod, domus de, (T ), 3oi . Ingelrannus [de Balliolo], 280. de Goceio, 278, 279. de Maria, 34i, 343. — prepositus S. Fusciani, 72. Ingramnus de Sclipes, 180. Inguilelmus de Medenis, 259. Inhere Venegas, 222. Innocentius papa II, 173, 216, 373, 374, 375, 378, 379, 38o, 38i, 385. Inovella Villa = Nova Villa. Insula, campus de, 196 , — castellanus de = Roge- rius; -(Bermundusde). Insulensis (Robertus). Iocberti = Gausberti. Iocelinus Cathalaunensis, 96. Iocermus, villicus, 44. Iocfredus de Ceret, 197. TABLE Iocho, 105. locundatio (de), i32, 370 ; — Iocundatio, Iocundaz (Bertrandus, Raimun- dus). Iofredus, Ioffridus, archidiaco- nus, 3o2. — de Jovilla, 96. — de S. Columba, 55. Iohanna, mulier Iohannis Scribe, 242. — uxor Geraldi Ugonis, 36 1. Iohannacio (Stephanus de). Iohannes, loan, Ioanes, Ioan- nes, Iohan, Iohani, Io- hann, lohanns, Iohans, Iohen, lohn. Iohannes, 36, 199. — abbas S. Bertini, 11. — abbas B. Marie, 173. — Abinmenna, 34o. — Algeba, 307. - archiepiscopus Bracaren- sis, 23i, 233, 241. — Aris, 106. — Bernardi, i4i. — Bubulcus de Sc^urit, 161. — Camerarius, 167. — capellanus, 43, 59. — Ceima Peles, 226. — Cendonit, 16. — clericus Tyrasonensis , 3 1 o . -— Compte, 34o. — de Alfos, 218. — de Aziron, 261. — de Barris (T.), 3 16. — de Gadavistria, 290. — de Galdiniaco, 332. — de Chaudadria, 38. — de Cloia, i52. — de Conteio, 36 1. — de Greceio, 20. — de Grisen, 3 10. — de Gurtocampo, 214, 2i5. — de Divione, 332. — de Dona Lutia, 222, 242, 271. — de Hospitio, 10. — de la Qerta, 265. — de Lacite, 329. — de la Quda, 334. de Madona, 266, 3oo. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Iohannes de Magnavilla, 3i5, 332. — de Mecalfonata, 337. — de Montagnana, 283. — de Monte Basonis, 9. — de Monte S. lobannis, 332. — de Montpestler, 328. — de Nant, 266. — de Obelas, 223. — d'Oblitaz, 307. — dels Pastors, 266 — de Petrefonte, 247. — de Plaitro, 20. — de Ramio, 34o. — de Sochovia, 276. — de Stella, 246. — de S Gruce, 121. — de S. Hilario, 241. — de S. Hoe, i4o. — de Tutela, scriba, 244. - de Zohere, 334. — Diaz, 52, 64, 73, a46, 334. — diaconus, 137, 363, 367. — diaconus cardinalis, 387. — diaconus de Trevis (T.), 35o. — (dompnus), 328. — episcopus Luxoviensis, 87. — episcopus Morinensis, to, 11, 12, 373, 375, 385. — episcopus Sagiensis, 87. — Estacherel, 4o — filius Giulie, i4o, i4i. — frater Widonis, comitis Pontini, 280. — Garceg, 248. — Gascon, 266. — Gondisalviz, 226, 3o6. — Imberti, 36o. — Lombardi, 83, i33, 269, 274. — maritus Adde, 214. — Medici, 191. — Michael de Agreda, 3o5. — Midiz, 209. — Molinero, 190. — monachus S. Petri de Monte Cathalaunensi , 1 42 . — Muniez, 245, 307. — notarius, 247. - Ortiz, 190. LTEUX 429 Iohannes Parvi, 39. — Paschalis de Octobiano, 208. Peregrini, 52. — prepositus, 343. — presbiter, 39, 58, 353. — Raina, i3, 17. Rotberti, 284. — Run (T.), 26, 39, 43, 96, l42, 302. — Rufi de Baldimento, 22. — scriba, 63, 227, 241, 242, 253, 254, 3o5, 3o6., 335, 366. secretarius, 5. — supprior S. Fusciani, 72. — (T.), 16, n3, 320. Tirant, 106. — Tarechez, 223, 299, 3oo. Iohannis (Arnaldus, Ebroinus, Fortunius, Galin, Pe- trus, Poncius). loibertus, Ioisbertus, i5i. — de Abbatia, 344. Ionas, canonicus Redonensis, i58. Ioncheres, Iuncheres, 35o ; — Ioncheriis (Willelmus de). Iorba (Geral de). Iordana, filia Mabilie, 196. — uxor Berengarii de Gar- dia, 95. — uxor Bernardi Berengarii, 89. — uxor Petri Aimirici, 3 20, 321. lordani, Iordanis (Arnaldus, Bernardus, Guilelmus, lordanus, Isarnus). lordanus, lordan, Iordanis, Iordans, 54, 55, 95, 96, 171. — de Blosevile, rn. — de Castello Novo, 27. — de Filinas, 356. — de Inter duas sepes, 38o. — de Petralata, 83, 365. — Eminones, 265. — Iordanis, 56. — thesaurarius Lincolnien- sis, 264. 430 TABLE Iosbertus, 343, — major, 20. — vicecomes, 19. lovello (de), 187. Iovilla (Ioffridus, Rogerusde). lozberti = Gausberti. ipra, Ypra, 35, 72, 180 ; — Yprensis capella, 3i ; parochia, 374. Ipra (Gilbertus, Willelmus de). lpuschua, Ypuzca, 3o6. Isarni (Raimundus , Willel- mus). Isarni aqua, 35g. Isarnus, Ysarnius, 11 3, i3a, 260, 370. — de Gaulencs, 328. — de Prulano, 60. — Iordani, 56. Iscafra, Iscafre, 168, 243. Iscio, tsc, Yscio (Vitalis de). isembertus, Isambartus, Isem- bardus, 20, 36, 59, 128. — clericus archidiaconi, i52. — de Castro lulii, i35, 137. — de Montibus, 172. — nepos magistri, 342. Ismido de Eirolas, io4- Isnardi (Bertrannus, Raimun- dus). Isnardus de Bestorres, 229. — Rascaz, 11 5. — 6 Vanella, 118, 192. Isnelli (Bernardus). Isoardus, Ysoardus de Avisano, 325, 326. Ispania = Hispania. Iterii (Yilelmus). lterius, Iterus, 343. — clericus, 22. — de Gone, 279 Iuianum, 67 Iubeluco (Vincent de). Iuncheres = Ioncheres. Iuschafredi (Guillelmus) Iusolma, 28. Iuvenis (Bertrandus). Iuvinicurte, 343. Gf. Gunen- curte. Ivo, Yvo, 3 1 5. — archidiaconus, 217. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Ivo, canonicus Rothomagen- sis, 338. — comes Suessionensis, 264, 352. — de Fonte, 27. — presbiter cardinalis, 38o. luuanus,Ivanus,Iwanus,Yuua- nus, 72, 172. — de Most, 1 56. — de Ganto, 11. K Kabarez, 268. Kadime, 248. Kaixal = Kaxal. Kalataiu (Robertus de). Kalidis, rivus, io5. Kaliga Vetula (Bertrandus). Kalles, i4o. Kalvertonia = Galverton. Kamon = Gamon. Kanelas, villa, 190. Kaorz = Gaoyr. Karbonellus = Carbonellus. Karolus. comes, n. Kastelazol (Lop de) Kastron Recarei, 147. Kaxal, Gaisal, Kaixal, 3o, 223, 242 ; — (Lop). Kazano, castrum de, 320. Kerallt = Gheralt. L La Balasta (Ugo de). La Balma (Odilus de). Labreira (Stephanus de). La Gambra (Garcia de). La Gaissainna = Gossagna Laceio, decima de, 21. La Gerba, 33o. Lacho (Raimundus de). Lacite (Iohan de). La Quda (Iohannes de). La Gumba (de), 3o8. Lacuna, i34. Ladaigua (Giraldus de). LaFerte (de), 344 Lafet (Martin de). La Fleisa (de), 3o8. Lagan (Odo de). LIEUX Laia (Petrus de). Laideriis (Walo de). La Lausa, 3o8. Lamarcha (Ugo de). Lamberti (Poncius). Lambertus, Lanbertus, 2i5. — Audesenna, 292. — comes de Monte Acuto, 11, 72, 73. — de Fontanis, 96. — de Ridefort, 5. — de Rinigels, 180. — de Wingines, 5. — Faber, 338. — Falsardus, 44 — monachus S. Wandregi- silli, 338. — Parvus, 362. — sacerdos(T.), 1 52, 182,183. Lambervilla (Ricardus de). La Mota (Pontius de). Lanbisco (Petrus de). Lancani (Petrus). Landes, monasterium de, 37 1 . Langeforde, Langforde, 170, x79- Languin (Gualterus de). Lanierius de Balmis, 23 1. Lannia, insula de, 157. Lanthonio, canonici de, 164. Larcacca , Larcaca ( Geraldus de) Largi (Humbertus, Rodulfus) LaRocha, La Roca (de), 317 ; — (Dalmatius, R., Ste- phanus de). La Roveira (de), 3o8. Lascarensis episcopus = Ra- mon. Laterani, 374, 875, 379, 38i, 388 ; — Lateranensis si- nodus, 379. Latre (de), 3 12. Latro Longus, 127 Latro (Ucila). Latroche (Henricus, Mauri- tius). Lambardescus mansus, 168, 243. Laudunum, 279, 343, 344 ; — Laudunensis domus Templi, i52 ; — episco- pus = Bartholomeus. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 43 1 Laugerii, Latgerii (Petrus, Vi- lelmus) Laugerius, Latgerius, i3o, — Carbonelli, 83. — de Balmis, 255, 293, 327, 335. — de Boisson, 161, 162. — de Grillone, i56, 363 — de Solorino, 23t, 3i7,345. — episcopus A venionensis, 2 3 — Fornerii, 255. — Grallia, 324. Laupie (Elsiardus). Lauprandis (de), 292. Laurano (de), 197, 198 ; — (Arnaldus, Petrus de). Laurata (Vilelmus de). Lauren this, Laurenz, i3. — Alferice, 17. - bajulus, 9. — Strabo, 343. Laureta, 45, 368 Lauretum, 42. Laureu (Pelagius). Lausa, 48, i4i- Lautaldi, Lautardi (Petrus, Poncius, Wiilelmus). Lautaldus, 260. Lautauz (Raimunz). Lauter, 212. Lauterii (Guntardus, Petrus). Lauterius campus, i3a, 369. Lautoardi (Armandus). Lautre (Raimundus de). Laval (Raimundus Je). Lavencheriis, decima de, ai. Lazignana, 254. Lecio = Lez (de). Ledoicus, Ledovicus, Ledoy- cus, Leduicus, Ledu- vichus — Ludovicus, Leet, Leet, Lehet (Martin de) Lefflnges, decime do, 99. Legavino.(Maurinus de). Legetus (Bertrandus). Legio, Leonis villa fin Hispa- nia], 258, 3i3 ; — Le- gionensis , Leonensis im- perator, rex = Aide- fonsus. Legundia, 244. Lehet = Leet. Lenonus (T.), 3 16. Lensc (Baudoinus de). Leo, nobilis, 173. Leobaldus 16. Leodegarii (Petrus, Pontius). Leodegarius, 104. — Eldeberti, 2o3. Leodicensis pagus, 362. Leodicus, Leodovicus = Ludo- vicus. Leonardi (Pontius). Leonis villa = Legio. Leonius, abbas S Bertini, i56, 180, 188, 239. - de Baldimento, 43. Lepus = Lopez. Leraz (G. de). Lerda (Martin de). Lerevallis, i5i. Lerida, Lerita = Ilerda. Lerin, 254. Leschant (Gerardus). Lesduiz (Rahembaldus). Lespig, Espig, Lespic, Lespigo (Domingo, Petrus). Les Portes (Arnaldus, Guilel- mus de). Leta (Petrus). Letardus de Belmont, 2. — Vacca, 2. Leterici, Leterii (Galvetus, Hu- go)- Letericus, Lethericus de Bal- dimento, 43. — de Sanciaco, 20. Letoldus Frumage, 343, 344. Leudomirus, 36, 59. Leudovicus = Ludovicus. Leuzon, abbas Aque Belle, 238. Leveda (de), 3 10. Levildis, thesauraria Orenia- censis, 371. Lewes, Lewiis, no, in. Lexovium, 337, 338, 339; — Lexoviensis archidiaco- nus = Normannus. Lez, Lecio, flumen de, i32, 363, 367, 371. Lie (Anculfus de). Licano, Liciano, Lizano, Lu- ciano, Lussano (de) ; — (Miro, Pere de). Liduano (Berenguarius de). Lierles (Ugo). Lifdtingas, i56. Ligna (de), 333. Li Manant (Evrardus, Stepha- nus). Linariis (de), 292. Lincolnie decanus = Philip- pus de Harecourt; — episcopus = Alexander. Linge, Lingne (Theodericus de). Lingonensis, Linguonensis ar- chidiaconus = Pontius ; — episcopus = Gothe- fridus, Guillencus. Linphinghe (de), 352. Lisiardi (Stephanus). Lisiardus, episcopus Suesso- rum, 142. Lisse (Bertinus,Hunbertusde). Lixbona = Ulixbona. Lizano = Licano (de). Lizei pratum, 96. Loar, 222 Lobados = Lupados. Lobera, 32, 101. Lobetz (Ugo). Lo Bloy (Gaiter). Lodeva (Guillelmus de). Lodeva, abat de, 33 1. Lodocus, Lode, Lodoichus,Lo- doicus, Lodovicus, Lo- doychus, Lodoycus, Lo- duicus =s Ludovicus. Lo Frances (Robert). Logie, 36. Logrunio (in) = Longrovia. Lokeruga, 164. Lombardi, Lumbardi (Ber- trandus, Iohannes, Rai- mundus). London, Londonie, 81, 280, 3oo ; - Londoniensis archidiaconus = Wiilel- mus; episcopus, 3o 1. Longrovia, Logrunio (in), 1 54, 23o. Longus (Latro). Lop, Lope, Lup, Luppus, Lu- pus. Lope, 122. 432 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Lope Acenarz, 283. — Arcez, 333. — Arcez Peregriz senior, 3ag. — archidiaconusTyrassonen- sis, 236. — comes in Galataiub, 261. — de Albero, 3o4. — de Kastelazol, 216. — del Palacio, 69. — Enecones, 3o, 73. — episcopus Pampilonensis, 220, 244, a46, 3o6, 334? 335, 383. — Fortunones de Ricla, 216, 3o4- — Garcez, 52, 68, 219. — in Omnia, 243. — Kaixal, 64. — Lopez, 18, 52, 73, 108, 216, 3o5. — Navarr, 347. — Necones = Lop Enecones. — Sanze de Belgit, 68, 73, 102, 191,204,216,217, 226, 261, 265, 3o8, 387. Lopez, Lepus, Lopec,, Lopet, Lopig, Lopiz, Lupi, Lu- pun, Lupus (Acenar, Eneco, Fertun, Heinri- cus, Hugo, Lop, Pe- trus, Sango, Willel- mus). Lopiano, Lupiano, villa de, 89 ; — (Bernardus de). Lopont (Gilelm de). Lo Rey (don Arnalt). Lorriacum, r36. Lo Sayon (OrtiEzquerra). Losbertus de Vico Forti, 22. Loserani (Bertrandus). Lost (Bertrannus de). Lotharingie dux = Godefri- dus, Maherus. Louis VII j le jeune, roi de France, 290. Gf. Ludo- vicus (VII) junior Luancione = Luzencione (de). Lucas, Luchas, archidiaconus, 35. — presbiter cardinalis, 378. Lucia? io4 ; (Miro de). Lucia, uxor Bertrandi de Solo- rivo, a3i, 3 17 — uxor Riperti de Charrou- lis, 127. Lucianum, 53, 55, 168 ; — Luciano (de) = Licano (de). Luci, Lucy (Ricardus de). Lucius [II] papa, 38 1. Ludencione, Ludenco, Luden- zo, Ludenzon= Luzen- cione (de). Ludovicus, Ledoicus, Ledovi- cus, Ledoycus, Ledui- cus, Leduvichus, Leo- dicus, Leodovicus, Leu- doicus, Leudovicus, Lo- de, Lodocus, Lodoichus, Lodoicus,Lodovicus,Lo- doychus, Lodoycus, Lo- duicus, Ludovidus,Lud- vicus. Ludovicus, 4o. - abbas S. Petri de Monte Gathalaunensi, i4a. — de Palaiano, 296. — dux Aquitanorum, i35, 137, i52, 281, 290, 3o4, 347. — [VI], rex Francie, 10, 12, 23, 25, 27, 28, 29, 34, 37, 39, 4i, 43, 47, 49, 5o, 5i, 52, 53, 60, 61, 62, 64, 65, 67, 68, 70, 71, 74, 75, 77, 78, 80, 81, 82, 83, 88, 89, 91, 93» 95> 97» 98' 2§I- — [VII] junior, rex Francie, 43, 100, io3, io5, 110, in, 112, n3, n4, 116, 119, 124, 129, i33, i35, 137, i4i, 142, i44, i48, i52, i54, i58, 160, i63, 166, 169, 171, 174, 175, 176, 177, 178, 181, 182, 186, 187, 188, 189, 193, 195, 196, 197, 198, 199, 201, 204, 206, 209, 2l4, 217, 218, 219, 224, 228, 23o, 234, 237, 245, a5o, 252, 253, 256, 257, 260, 263, 267, 268, 269, 271, 272, 274, 278, 280, 281, 283, 284, 285, 286, 288, 289, 290, 291, 293, 294, 295, 296, 297, 3o4, 309, 3n, 3i3, 3i4, 317, 3i8, 3l9, 321, 322, 323, 328, 329, 336, 347, 349, 353, 354, 355, 356, 357,358, 359, 36i, 364, 366. Luffricus Albi, 332. Lumbardi = Lombardi. Luna (Alaman, Raimon de). Lunia (Nimuranna de). Lup, Luppus, Lupus = Lop. Lupados, Lobados (Raimun- dus). Lupi, Lupun, Lupus = Lopez. Lupiano == Lopiano (de) . Lupicato, Lupricato (de), 188, 192. Luppehalla, 170. Lurida, castellum, 309. Luschus (Petrus). Lusia (de), 333; - (Malet, Pascal, Sanxo de). Lussano = Luciano (de). Lutal de Bonloe, 79. Lutifridus, presbiter cardina- lis, 378. Luxoviensis episcopus =Iohan- nes. Luz (Petrus). Luzencione, castellum de, i44. Luzencione, Luancione, Lu- dencione, Ludenco, Lu- denzo, Ludenzon, Lu- zenzo (Bermundus, Pe- trus, Pontius, Raimun- dus, Willelmus de)» Luzu Gondinci, 222. ]VX M. Gonoguda, 317. Mabecurte = Mainbecurte. Mabilia, Amabilia, uxor Ber- nardi de MocolencOj29o, 291. — uxor Petri de Altiniaco, 200,251,252,260,277,278. — uxor Petri Raimundi, 47, 48, 49> i96' TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 433 Macada, Maccada, villa, 147. Macellatorum vicus, 3o2. Macellus Venegas, 275. Macota (Arnallus, Gilelmus, Raimundus). Macrefortis (Benedictus). Madignago, Madinnag (de), 184, i85. Madona (Iohan de) . Madreona , Mandreona , 1 36 , 1 37 . Maencia, io3. Maenfredi (Willelmus). Magalato, castellum de, 208, 323. — Magalatensis.Ma- galati, de Magalaz (Pe- trus) . Magallon, 298. Magel (Petro). Magnavilla, Magneville, Man- davilla (Gaufridus, Io- hannes, Radulfus de). Magno Prato (Robertus de) . Magreli (Petrus). Magriano (Arnaldus de). Maherus, dux [Lotharingie], 249. Mahilluis, mater Rogerii Ba- con, 3i5. Maianfredus, episcopus Anti- bolensis, 1. Maiano (Guillelmus de). Maiassen, uxor Raimundi Ar- naldi, 357. Maimonus, rivus, 25o. Mainardus Noelli, 39. Mainbecurte, Mabecurte, 34i, 344 ; - Mabecurte (Au- bertus de) . Maino de Guerrandia, 1 58. Maiols de S. Yerano, 161. Maiordeo Pelaiz, 232. Maiorgas (Domingo de). Mairellus, 9. Mairois (Guiraldus, Petrus de). Mala Garo (Bernardus). Mala Felquaria (Galvetus de) . Malaherba (Gaufridus). Malamanus, Malasmanus, Ma- las Manus, Malemanus (Willelmus). Malamarges, 224. Malauza (Bernardus de). Gartulaire du Temple Malbech (Poncius). Malberta, uxor Roberti de Al- neto, 344 Malboschet, 86. Male doctus (Petrus). Malen = Mallen. Malenutritus, 23. Males Pels ( Arnal) . Malet de Lusia, 299, 3oo. Malgalacio (Petrus de). Malgerus, 172. Maliani (Guillelmus). Malicanis (Geraldus). Mali Torrentis (Bertrandus). Maljox, frater Odonis de Gra- dinano, 120. Malleis (Rogerus de). Mallen, Malen, villa, 298, 339. Mallolis (de), 349. Malo, rivulus, 191. Malo Leone (Eblo de) . Malone, parrochia de, 27. Malras, Malros (Arnaldus, \ /il- lelmus). Malseinada de Tacione, no Maltidus de Moleto, 3 16. Maltravers (Walterus). Malus Filiaster (Guarinus). Malus Vicinus (Odo). Malvas (de), 32 1. Malvaslet, Malvasleth (Walte- rius) Manasses, Manasse, archidiaco- nus de Romelio, 21,22, 23. — de Gurterio, i52. — de Plaitro, 20. — episcopus Aurelianensis, 264, 3i5. -- episcopus Meldensis, i52. Manax = Manx. Mancel (Berengarius). Mancipii, Macip, Mancip (Wui- lelmus). Mandavilla — Magnavilla. Mandreona = Madreona. Manfredus, presbiter cardina- lis, 388. Mangoni (Bernardus). Manniot Uzler (Andreas de) . Mannus, archidiaconus, 3o3, 3o4, 358. Mannus, cancellarius , 3o3, 358. Mansilia, Mantsilia (de), 124, 269 ; — (Poncius de). Manso (Bertrandus, W. de)« Mansum episcopi [ Belvaci] , 1 53 . Mansus Dei, 97, 195, 221. Mantili, Mantilini, Mantilli, Mantillini, Matili (Ar- naudus, Guilelmus, Rai- mundus). Manx, Manax Eminones, 265. Manzaneira, i36. Maocho, Maoco (Galterus de). Maragnon, Maranon, 3o6, 335. Marcadil, 12. Marcaniensis (Ugo). Marcellano, Marcelliano (de), 108, 109, 189 ; — (Ar- naldus, Guiraldus, Rai- mundus de) . Marcha = Lamarcha (de). Marchais (Adam de). Marchasium, Merchasium S. Iohannis, 5. Marcheis (in), i5i. Marchesa, Marchesia, Marchi- sa, uxor Giraudi Pig- mai, 182. — uxor Raimundi de S, Lau- rentio, i48. — uxor Ugonis de Burbu- tone, 112, i3o5 260. Marcholfo (Ugo de). Marchucio, 193. Marci (Willelmus). Marcus de Plaiotro,2o, 43,358. Mareco Menendiz, 147. Mareio (Harpinus de). Maresch (Thomas de). Margarita, Margareta, abbatissa Oreniacensis, 371. — uxor Pilistorti, i4. Margaritis (de), 363; — (Pe- trus de). Margelina, regina Navarre, i46. Margoncho, Margonco (Du- rantus de). Maria, io3, 223, 227, 266, 3i3. fllia Bone Soariz, i36. — filia Didagi Truitisendi, 282. 28 434 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Maria, fllia Ugonis de Marchol- fo, 206. — mater Petri Sacheti, 166. — mater Poncii Ghalveria, 200. — mulier de Guilge de Bil- lela, 336. — mulier Petri Martin, 294 . — Nuniz, 1 3. — Pelaiz, 222, 226. — soror Orfeite, 197. — uxor Arnaldi Poncii, 78. — uxor Geraldi Pelliceri, 277. — uxorGobertiGutmar,335, 336. — uxor Gomiz Godin, 347. — uxor (iuillelmi Bradila, 79, 80. — uxor Martini Sanz,26i,3o6. — uxor Willelmi Pelagoz, 323. Marialba, 23o. Marina, filia Exemene Gonsal- vit, 232. Marini (Petrus, Raimundus, Vilelmus). Marinianus, scriptor Romane ecclesie, 388. Market, 374. Maria (Ingelrannus de). Marmion,Marmyon,Marmyun (Robertus). Marofii (Petrus) . Marsimilla de Pleurra, 358. Martel, de Martel (Willelmus). Martha> 214. Martha (Wido). Martini, Martin, Martiniz(Ber- nardus,Gundisalvus,Pe- trus). Martinus, Martin, Martynus, 71, 214. — Alboharez, 298, 3oo, 307, 3o8, 34o, 347. — Bradila, 79, 80. — Calbo, 266, 3oo, 353. — Ghico, 283. — de Lafet, 334. — deLeet, 73, i54, 244, 3o6. — de Lerda, 333. — dels Pastors, 266, 294, 3oo. Martinus de Pradela, 333. — de Vastino, canonicus, 240. — Faber, a34 . — Fernandez de Fita, 2 58. Galeg, 307 . — Gilelm, de Tutela, 291, — Gonsalvit, 232. — medicus, i33. ~ Miega, 276. — notarius, 248. — Pelaiz, 248. — Pedrez, 223,235, 242, 245, 266, 299, 3oo, 347. presbiter cardinalis, 378. — sacerdos, 343. — Sanz, 73, i54, 208, 223, 298, 3o6. — Telis, 208, 209. Martonio (Hugo de). Mascelinus de Tricherio, 22. Mascors, 222. Maseriis (Hugo de). Masiaco (Hodo de) Masnilum = Mesnileium S. Lupi. Massenal, dezme de, 33 1. Massiliensis episcopus = Rai- mundus. Mat' (Pelagius) . Mata Perusta, boscum de, 174. Matados, villa, 147. Matalon (Robert de). Matamaur, 49 ; — Matamau- ros (Stephanus). Mateldis = Mathildis. Matelina, uxor Silvii de Clei- reu, 164. Materna, flumen, 96. Matfredi (Raimundus) Matha Marina, i34- Mathamala, 81. Matheus, 5, 107, 371 . — Breon, io3. — camerarius, i36, 137, 1 53, 199, 348. — constabularius, i36, 137, i53, 199, 348. — de Castellione (T.), 33i. — presbiter cardinalis, 378. Mathias, 39. Mathildis, Mateldis, Matilda, Matildis, 327. — comitissa, 32. — comitissa Bolonie, 172. imperatrix, i58. — mater Rogeri Bacon, 332 . — monacha Oreniacensis , 37i. — regina Anglie, 86, 122, i23, i56, 166, 170, 172, 3oo, 3oi. Matili = Mantili. Maugiunus, prior, 24o. Mauri, Mori, 68, 204, 2o5, 235. Mauricius de Windr', i23. - Latroche, 3i5. Mauricus, 339. Maurinus, archidiaconus, 236. — de Legavino, 70. de Murello, 56. Mauritania (Willelmus de). Mayor, uxor Bardonis, 246. Maza, 219. Mazada, 282. Mazaneira, 244. Mazanetum, 62. Megalfonata (Iohannes de) . Mecalmazor, Mezalmazor, Me- zalmanzor (de), 3i2. Meceloha, 329. Medalia (Petrus) Medenis, Mezinis, castellum de, 258, 259 ; — (Ber- trandus, Inguilelmus, Poncius, Vilelmus de). Mediana villa, 342. Medici (Iohannes). Medina (Sanz de). Meginacum, Megniacum, 5. Meian (Bertrandus de). Meitadenca vinea, i84. MeJac, Melacco (de), 184. Melars (Peire de). Melcuerno (Garcialinz de). Meldensis episcopus = Bu- chardus, Manasses. Meledunum, 348. Melendiz = Menendiz. Melendo, 235, 242. Melendus (T.), 257, 258. Mellentinus comes = Guale- randus. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 435 Melsirge, Milsirgue (Arnaldus de). Menendiz, Mendici (Egas, Fer- nandus, Garcia, Gun- disalvus, Mareco. Nu- nus, Pelagius, Suarius, Sudario). Menendus, Mendus, 209. — Alfonsi, 229, 275. — Bernandi, i3. — Bufas, 201. — Diaz, 201. — Godini, archidiaconus, 2 3 3. — Gomez, i3. — Monis, 8, 17, 74, 189, a3i, 275 . — notarius, 7. — Petriz, 226. — presbiter, 191,233. — Remiri, archidiaconus, 233. — Rutura, 232. — Vermuiz, 228. Menmium, 59. Merchadarii (Guillelmus). Merem Feramus (Wido de). Mesclemal (Gilelm). Mesnileium, Masnilum S.Lupi, 21, 22. Messimiacum, Messemi, 264. Mezalmazor, Mezalmanzor = Megalmazor. Mezinis = Medenis (de) . Michael, Micahelis (Bernardus, Iohannes, Petrus). Michael, Micael, 74. Michael, conestables, consta- bularius, 11, 72, 157. — de Colonzellis, i3o, i32. — de la Fuellia, 266. — deRegina, 276. — de S. Cruce, 296. — episcopus Alfari, 3o5. — episcopus in Tirassona, 18, 52, 73, 122, i55, 175, 217, 218, 220, 235, 236, 243, 244, 246, 262 284, 3o6, 3io, 333, 334, 383. — Munioz, alahedus de So- ria, 258. — Petriz, 335. Micherius (Thebaudus). Middiltona, Middeltona, 121 ; — (Galfridus de). Midiz (Iohannes, Sue). Miega, Mieia (Martin). Mifalda (donna), 275, Migneza, 3o. Milars, 97; — (Artallus de). Mileroles, 256. Milesendis, Milisendis, i5o. — re gin a Ierosolymorum, 221. Milli (Hosmundus de). Milo, archidiaconus, 173. — Basseth, i23. — clericus, 44. — comes Herefordie, 164. — de Birgono, 21 5. — de Cernone, 36, 59. — de Fuste, 36, 59. — de Glocestria, i23. — de Poians, 216. — de Reneves, 216. — de Saconiaco, 44- — de Secuneo, 21 4, 21 5. — episcopus Morinorum, i56, 180, 373. — Alius Helisabez, 38, 96. — presbiter, 35 1. Milonis (Petrus, Rostagnus). Mimus (Petronillus). Miniaccum, 63. Mirabel, Mirabello (de), 112, 345 ; — (Geraldus, Pe- trus de). Mirabla, uxor Rahembaldi de Vasione, i25, 161. Miracle, i54. Mirmanda (Petrus de). Miro, 18. Miro de Helna, no. — de Lucia, 368. — de Luciano, 55. — de Turriliis, 193. — presbiter, 28. — Rigualli, 319. — scriba, 261. Mironis, Mir, Miri, Miro (Ar- nallus, Berengarius, Bernardus, Guilelmus, Raimundus) . Misone (Bernardus de). Mito, precentor Bracarensis, 233. Mocolenco (Bernardus de). Modol, Moduli (Bernardus, Guillelmus , Raimun - dus). Mogoda, 88, 93 ; — (Guiller- mus de) . Moissi (Bernardus). Molares, Molars, i32, 325,326, 370. Moleria, i32. Moleto (de), 3i5 ; — (Malti- dus de). Molina, 4. Molinero (Iohans). Molini (de), 228. Momolena (Poncius de). Monachus, Monaco, Monacus (Petrus , Raimundus , Willelmus). Monchiacum, 352. Moncon, 348. Mondecum, Mondego aqua, 7, 8, 17. Mondeiro (Petro). Mondisderio == Disderio Monte. Monia Froilaz, i3. Monio, Monnio, Moniu, 3o5. — Cavaleiro, 247, 265. — Galleco, 3o5. — Roderici, i3. Monis, Monici,Moniz,Muniez, Muniog, Muniz (Egas, Ermigius, Iohen, Men- dus, Menendus). Monmaira (Willelmus de). Monnevilla (Guillelmus de). Mons Altus, 4o, 56 ; — Monte Alto, prior de, 56. Mons Major, 179 ; — Monte- majore,alcaiad de =Pe- lagio Nudiz ; — Mon- tismajoris campus, 248. Mons Mouri, 8. Mons Regalis, ci vitas, 4- Montagnana (Iohan de). Montaniaccho (in), 259 ; — (Rostagnus de). Montaniguis (Rostagnus de). Montarago, 262 , — Montis Ara- gonis abbas = For tuny. 436 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Montbru, Monbro, Monbru (Elias de). Monte (Pontius de). Monte Acuto, Monte Agut, Montaigu (Bliardus, Ja- rento, Lambertus, Ro- bertas, Wiardus de) ; — Montem Acutum,apud, i5i. Monte Albano (Raimundus de) Monte Basonis, Montebaseno (Iohannes, W. de). Monte Gluso (in), 262. Monte Eschivo (Bernardus, Guillelmus de), Monte Eschot (in), 256. Monte Ferrario (de), 186 ; — Monte Ferrer (Arnaldus de). Montegni (Fulco de). Monteilletz, Montelletis (de), 1 84; — Montelz (Guil- lelmus, Raimundus de) Monte Irato, Montirato (Ar- naldus, Bernardus, Pe- trus de). Monte Lauro (Petroni, Petrus de). Monte Longo, i3, 21. Monte Mirato, Montemirato (Raimundus, Rostagnus de). Monte Moranceio (Radulfus, Teodoricus de) . Monte Palacio (de), 54. Monte Pessulano (de), Mont- pestler, 199, 217; — (Guillelmus, Iohannes, P. de). Monte Petroso (Geraldus de). Monte Rotundo (Ponciusde). Monte Rubio (Gaucerandus de). Montes, villa, 128. Monte Salichone (Imbertus de). Monte Sancti Iohannis (Iohan- nes de). Monte Securo, Montemscurt (de), 371, 388 ; — Monte Securo (Audoi- nus, Gauterius, Geral- dus, Nicholaus, Oto, Stephanus, Ugo de). Monte Tornes (Gillelmus, Pon- tius de). Montfri, castrum, 25g. Montgaudi, Mongaudi cas- trum , 204 , 387 ; — Monte Gaudio (Bertran- dus de). Mongros (Willelmus). Montibus, decanus de = Her- bertus ; — Montibus (Ademarus, Isenbardus de). Montilio (de), 365 ; — Monti- lii, de Montilio (Rober- tus). Montiniaco (Odo de). Montis Oliveti prior = Henri- cus. Montis Pulcri (Petrus). Mont Palad, 37. Montson, Montison, Monso, Monszo , Montesono , Montison, Montso, Mot- so, Motson, Munzone : castrum de, 204, 218, 235, 246, 387;ecclesia S. Iohannis de,345,346. Mor de Boc, 181. Mora, 276; — (Bernardus). Moracens (Petrus de). Moraval (Raimunz de). Moravid (Guido de). Morazas, 87. Moreira (Bernardus). Morer, Morers (Imbertus del, Uc de). Mori = Mauri. Morieta, Morineta (de), 3o6. Morinco (Gaufredus de). Morinorum archidiaconi == Gauterius, Philippus ; — episcopi, 72 = Iohan- nes, Milo. Morinus, i52. Moritonii comes = Stephanus. Morlans (Perron de). Mornacio, Mornaz (Bertran- dus, Gaufrez de). Moro (Banzo, Gondisalvo). Morolio (Bernardus de) Morral,93 ; — (Bermundusde)' Mors, villa, 365. Morus Alfaix, 333. Morzano, 3o. Mota (Petrus, Willelmus de). Mota Palaionis (S. Bartholo- meus de). Mozaravi, Muceravi (Petrus). Mucons, 79. Mugent, flumen,67, 75,76,77. Mulacha, Mulahca, villa, 49, 5o, 5i. Mulino, Mulinos, 98. Multe (Guilelmus). Munada (de), 3o5. Munciaco (Drogo de). Mundesonero (Paganus de). Mundidesiderio = Disdero Monte. Munio = Monio. Muniz, Muniez, Munioc = Moms. Munlaur = Monte Lauro (de). Munt Falcun, 371. Muntbar (Andreas de). Munzone = Montson. Murel,Murello (Maurinus,Rai- mon de). Muria, Miria, 256, 257. Murivallis, 342. Murte (Petrus). Musard (Robertus). Muza Zacharias, 347 . 3NT Na Almus, vicecomitissa [Bar- chinon'], 5o. Nagara, Naiara, 5a, 258 ; — Naiare [seu Galagorre] episcopus= Sancius. Nannetensis civitas, 157, i58. Nant (Bernart, lohannes de). Napal, 262. Narbona (Petrus, Raimundus de) ; — Narbonensis archiepiscopatus, 287, 302 ; — aura, i48, 259 ; — comitatus, 286; — vicecomes = Ai mericus . Narbonesa, 4a. Nata (Bona). TABLE DES NdMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Natalis, cancellarius, i53. Navarra, 225 ; — Navarre re- gina = Margelina ; — rex = Garsias. Navarri, Navarr, Navarro, Na- varron (Gabinus, Lop, Orti, Sancius). Navarron, 3i3. Navas, Navasa, Navascos, 3oo, 3o5, 307, 33g ; — Na- vas (Gonselmus de). Naveg, 228. Nay tere episcopus, 246=Naiara. Nazarenus episcopus = Ber- nardus . Necones, Negones — Eneco- nes. Negano (Poncius de). Nerlu, 358. Nevelo, Nevilo, archidiaconus, 43. — de Petrafonte, 35a. Nibianum, 4a. Nicholaus, Nicholaius, Nico- laus, 9, 36, 34 1. — Bajulus(T.), 345, 363. Baldricus, iq3. — Bernehus, 149. — Brecensis, 23. — canonicus Lincolniensis, 264. — capellanus (T.), i32, 211, 212, 365. — castellanus, i5i, 34 1, 344. — Gatti, 34 1. — cellararius (T.), 293. — claviger, 35o. — de Avisano, 35o, 363. — de Bulbutone, 112, 139, 159, 194, 211, 212, 2t3, 237, 238, 255, 260, 327. — de Capetual, 5. — de Gusanz, 325, 326. — de Hispania, 344. — de Houdinvilario, 26 — de Monte Securo, sacer- dos (T.), 159, 211, 212, 255, 3o8. — de Tornafort, 210. — episcopus Gameracensis, 128, 172, — Alius Petri prepositi, 343. Nicholaus pincerna, 255. — prepositus, 58. — presbiter cardinalis, 388. — presbiter vel sacerdos (T.), 65, i55, 182, i83, 202, 229, 327. — prior claustri, 346. — Sezannie, 21. Nicola Bellonis, 370. Niel (Raimundus). Nigelle decima, 21 . Nigellusde Baiocis, 188. — de Valle Roilli, 238. — Alius Almar, 332. — monachus Gadomensis, 338. Niger, 214 ; — (Bertrannus). Nimuranna de Lunia, 106. Nivardus, cognomine Paganus de Mondisderio (T.),24. Niwebeia, 167. Nocherius de Bolceneis, 44 . — pauper, 2i5. Nocura, Nochura (Geraldus de). Nod, 3i9. Noe, 358. Noellus = Novellus. Noers (Adam, Willelmus de). Nogario (de), i4i. No mam, 23o. Noneville (Theodericus) . Nongento (de), 343. Nongentello (Galterus, Berne- rus de). Normanni, 149 ; — Norman- nie dux Gaufridus. Normannus , archidiaconus Lexoviensis, 338. — de Gumbis, 149. Norpaldus, Norpaudus, abbas Vallis Lucentis, 18, 207. Nova Ecclesia (Goscelinus de). Nova Villa, 58, 72, 343 ; — domus de, 39. Novella prata, ig3. Novella Villa, 35. Novellas, Novelas, Noveles, No- velle, Novelles, 3o, 70, 73, 78, 100, 209, 222, 223, 235, 242, 243, 245, 25o, 266, 271, 279, 291 437 294, 299, 3oo, 3o8, 333, 339, 34o, 346. Novelli, Novellis (Berengarius, Poncius, Rainardus, Willelmus de). Novellus, Noellus (Petr us). Noviomum, 24, i43 ; — No- viomensis archidiaco- nus=Hugo; — decanus = Balduinus; — episco- pus = Balduinus, Sy- mon ; — thesaurarius = Theodericus. Novoburgo (Robertus de). Novo Gastello (Gilio de). Nudiz = Nuniz. Nugareta, 90. Nuniz (Didacus, Ermigius, Ma- ria, Pelagius). Nunus, Nuno Menendiz, 137, 25l. — Osoris, i3. — Pedre, alferiz imperatoris, 258. Oalricus, filius Gotolendis,ia5. Obaudi (Girardus). Obazinense monasterium,37i. Obelas (Iohannes de). Oblitas (Sanz, lohen, Sanz d'). Obstal, capella de, 3x, 35, 373, 375, 385. Ochoa, 254- Octavianus, diaconus cardina- lis, 38i, 387. Octobiano (de), 208. Od de Talabuix = Oto de Ta- laboix . Odbrich, i48. Oddo = Odo. Oderici, Odori, Odorii, Osoris, Osoriz (Egas, Gunsal- vus, Nuno, Petrus). Odil, Odils, Odilus de Balmis, i3o, i32, 355. — de Garda, 355. Odilonus, 94. Odo, Hodo, Oddo, 21, 58, 96, 289, 3o2, 346, 371. — abbas, 9. 438 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Odo archidiaconus, 36, 3g. — Boceus, 214, 2i5. — Bogor (et ?), 44. — cancellarius, 1 43. — clericus de Cantumerli, 20. — Glomus, 20. — de Abbatia, i5i, 34 1, 343, 344. — de Buxiaco, 3o3. — de Fontanis, g. — de Foro, 58. — deFurnis, Furno (T.) 21 4, 283. — de Gradinano, 120. — de Lagan, 27. — de Masiaco, 44. — de Montiniaco (T.), 35 1. — de Tolent, 240. — de Vernolio, 342. — de Vico, 27. — diaconus cardinalis, 387. — dux Burgundie, 216, 332. — episcopus Belvacensis, 1 52 , i53. — filius Gosleni, 21. — filius Marthe, 21 4. — filius Rogeri, 20. — Francigena, 34a. — Hasmensis, 388. — major, 21 5. — Malus Vicinus, 342. — nepos Odonis de Gradi- nano, 120. — presbiter, 217. — S. Michaelis, 3o2. — (T.), 214. — Tortardi, 3o2. Odoardus, filius Alemanni,342 . Odoinus = Audoinus. Odonis mansus, 169. Odori, Odorii — Oderici. Oedrus, 21 5. Ogerus, cancellarius, 157. Oharez = Alboharez . Oiarda (Garcia d'). Oion — Oyon . Oisi, Oisy (Simon de). Oleira, Oleria, Olleira, fluvius, i3o, i32, 139, 202, 363, 367. Olgisius, 22. Oliba de Gandel (T.), 5i, 52, 23o. — de Helna, no. Olibe(Petrus). Olifandus, 10. Olivarii (Petrus), Olivarius, 2o3, 206. — de Palacio, 62. — de S. Licerio, 77. — de Tuguriis, 188. — presbiter, 28. Oliverium, locus, 73. Oliverus de Chery, 2 . — exorcista, 238. — magister Yspannie (T.), 246. Olivis (de), 54. Ollegarius', archiepiscopus Terrachonensis, 28, 29, 54, 61. Olleo, Oylli (Fulco, Henricus, Robertus de) . Oloron (de), 220. Olost, 62. = Alost. Oltreyra (Berengarius de). Olvei, Olvegio, pons, Humeri de, 219, 270, 273, s85, 29O, 321. Orbelita, 329. Ordonis, Ordoniz (Gunsalvus). Orella, 3i2. Oren villa, 342. Orfeita, 197. Orfresa, Orfrisa, femina, 86, 1 14, 201, 202. Orgolosa, Orgollosa, uxor Gui- lelmi de Villa Mulacha, 119. Oria (dona), mulier de Bales, 298, 307. Oriavita (Domingo de). Oric (Orti). Oriniaco (Everardus, Gerar- dus, Guiscardus, Heceli- nus, Herbertus de) ; — Oreniacensis ecclesia, 37i. Oriol (Bernardus,Raimundus). Oriol Garcez, 73 . Orivol (Robertus d'). Orniis (de), 259. Orodona, uxor Pet riEgareiz, 1 3 . Oronzaco (de), 234. Oros (de), 328. Orreto (Hunbertus de). Orrevilla (Raginaldus de). Ortaphano, Ortafano (Dalma- cius de). Orti Ezquerra lo Sayon, 69. — Navarro, 333. — Orig, 223. Or tig, Ortiz, de Ortiis (Garcia, Ioanes, Rainerius). Ortosella (Galvet de). Omnia, Orunnia,i22,i46,243. Osa, castellum, 102. Osbertus, 3oi. Oscha, Hoscha, Osca, 68, 102, io3, 219, 262, 263, 3o4, 3o5, 328, 346, 387 ; — Osche episcopi = Ar- naid Dodo, Stephanus ; — Oscha (Petrus de). Oselli (de), 216. Oseneie canonicus = Willel- mus. Osia = Osca (de). Osmundus, Osmont, Osmun- detus, Homundus, Hos- mundus, 21, 3i6, — de Bouviler, 235. — de Gonteio, 36 1 . — de Bono Viler, 275 — de Milli, 36i. — diaconus, 181, 182. — sacerdos, 296, 3n. Oso (Petrus de). Osoreus Sabidici, 253. Osoris, Osoriz = Oderici. Ossoa (dona), 223. Osta, io5. Ostanus, frater de Wlmat,332. Ostiensis episcopus = Hostien- sis. Osto, Hoto, Hosto, Oto, Otto, 54, i34, 285, 342. — dapifer, 88, 368. — de Bolonia, 87. — de Gadarossa, 112. — de Dozencs, 286. — de Monte Securo,i3i,36g. de S. Audomaro, S. Od- merii (T.), 5, 12, 99, i43, i53, i56, 172, 173, TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 180, 188, 2o5, 227, 239, 278. Osto de Talaboix (T.), 71, 3n. — Raimundi, 55. Otarde, Otardo (don), 23 1, 232. Otgerius deVillariBenedicto,32 Otine castrum, 224. Otonis, Oto (Bernardus, Gillel- mus, Petrus). Otto = Osto. Otura, 160 Oudunus, episcopus Ebroicen- sis, 87. Oveza, fluvius, 161, 200. Oxa, 78. Oxeneforde , Oxenefordshir , Oxen ford' ,Oxonefordia , i4o, i44, i58, 178, 179, 239, 280. Ojlli = Olleo (de). Oyon, Oion (de), 299, 3oo. P. Arnaldus episcopalis, i4. P. Barravus, 34. P. Cap d'Estopas, 33i. P. da Gamarz, 33i P. de Balaguer ~ Poncius de Balager. P- de Monpestler, 33 1. P. Pelegrini — Petrus Pere- grini . P. Spina, 218. Paba (Petrus). Pabirano (Stephanus de). Pabulvilla, i5. Paciaco (Willelmus de). Paciano , Pacione, Paciono (de) , i63, 335, 336 ; — Pa- ciano (Bernardus de). Paco — Paparo. Pagana, 20. Paganellus de Porcaria, 374. Pagani, de Pagano (Aleman- nus, Godefredus,Guigo, Hugo, Vilelmus). Paganus, 11, 371. — Bellonis, 291, 292, 370. — clericusdeCesterfeld',239. — dapifer, 32. — d'Agona, io3. Paganus de Buris, 19, 44. — de Camiliaco, 9. — de Capag', 121 . — de Disderio Monte (T ),ai, 24, i4o — de Mundesonero, in. — de Unceio (T.), 33 1. — (T.), 16, i5o. Pagesa, Pagesia, 228. — uxor Berengarii Guila- berti, 75, 76. Pai (Petrus). Pajan (don), 347. Paiarensis = Palarensis comes. Paiesa de Pomar, 328, 329. Painis (in), 2i5 Palacin, 337. Palacio (de), 75, 76, 88 ; — Pa- lacii, de Palacio (Ber- trandus, Lope del, Oli- varius, Petrus, Raimun- dus, Vilelmus). Paladinus, 18 Palaianel (Petrus de). . Palaiano (Alegre, Ludovicus, Raimundus de). Palar, 190. Palaranc, Palarenco = Palaiano (de). Palarensis, Paiarensis, de Pala- res,Palars, Paliares,Pal- lars, comes = Arnallus Mironis, Artallus. Palatiolum, 253. Palazin, 73. Palcin in Galur, 333. Paliot (B.). Palude (de), 206, 207, 33o ; — (Petrus de). Palumbario (de), 94 Pampilona, Pampelona, Pam- pilonia, Panpilona,Pan- pulona, 18,52, i46, 216, 246 ; — Pampilonenses canonici, 334 ; — epis- copi == Lupus, Sancius ; — prior = Bernardus ; — reges = Adefonsus, Garcia . Panaz, Panacio, Panat, Panato (Hugo de) Panceio (Boso de). 439 Panem Perditum (Pontius). Pannonias, i3. Paparda, mater Petri Papardi, 85. Papardi, Paparz (Petrus). Paparo, diaconus cardinalis, 387. Papartus, i32. Paracolis, Paracols (Guillel- mus de). Pardus, 3o5. Paretz Tortas (Dalmacius de). Parisius, Paris, Parish*, 137, i52, 199, 247, 280, 281, 290, 362 ; — Parisien- sis decanus = Bartholo- mew. Parra (Sanz). Parvi (Guntrannus, Iohannes, Lambertus, Radulfus, Robertus). Pascal de Lusia, 333. Paschalis , Paschal , Pascual (Fertun, Garsia, Iohan- nes, Xemen). — [II] papa, 373, 375, 385. — presbiter, 266, 3i2. Passarello (Guillelmus de). Passchendala, 375. Passel, altare de, 246, 247. Passerel, terra, 106. Pastoris, Pastor, de illos Pas- tors, dels Pastors (Giral- dus, Iohen, Martin, Rai- mundus). Pastorissa crux, i32, 369, 370. Patau (Bernardus). Patavus, 1 38. Patingis (Radulfus de) , Patri (Per). Patricius, comes de Saresbiria, 3oi . Paulel (Seneronus de). Pauli (Arnallus, Guillelmus). Paulini (Guilelmus, Petrus). Pauliniano, villa de, 4i. Paura (Ramon de). Pavia, rivulus, 190, 191. Peans, Peias, rivulus, 147,282. Pedenaz,Pedanatium, Pedena- cio (de), 42, 63, 200. Gf Pezenaz . 44o TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Pedilano, Pediliano, Pidilano (de), i46, i93, 253 ; — (Petrus de). Pedrez, Pedrazo, Pedre, Pedrig, Pedriz = Petri. Pedrola = Petrola. Peias = Peans, rivulus. Peiracha, i65. Peire, Peiri, Peiro = Petrus. Peiriaco = Piriacho (de) . Peirois, 24. Peirola (Guillelmus de). Gf. Pierola. Peironela, Peronela, 248. Peitavina, fllia Mabilie, 196. Peix Oldege; , 220 Pel = Petrus. Pela Follis (Berengarius de). Pelagius, Pellagio, Pellagius, 17, 74, i47, 209, a5i, 253. — archiepiscopus Bracaren- sis, 233, 24 1. — Garvalio, 232 . — Godiniz, 248. — Goterriz, 8, 17. — Laureu, 227. — Mat', 228. — Menendiz, 179. — Nudiz, alcaiad de Monte- majore, 7, i3. — Pelagii, i3. — Petriz, 226, 227. — Sandiz, 248. — Suarides, 7, 8. — Tructesindiz, 248. — Ventron, 137. — Vermuici, 282. — Xristoforus, 245. Pelagoz (Poncius, Willelmus). Pelaiz, Pelai, Pelait, Pelaz, Pe- leiz, Peliz (Ermesenda, Garcia, Gelvira, Maior- deo, Maria, Martinus, Petrus, Pontius, Salva- dor, Vital). Pelapol, Pela Pol, Pelapulli, Pilapulli,Pillapulli,Pilla Pullum (Arnaldus, Ber- nardus, Gillelmus, Pe- trus) Pelaz = Pelaiz. Pelcort, 108 Pelegri, senior in Alchezar et Napal, 262. Pelegrini. Pellegrini = Pere- grini. Peles, Pelet, 196, 226. — Pelet (R.) Gf. Pelaiz. Pelestortus, Pelestorz = Pilis- tortus. Pelicer = Pelliceri. Pellegrini = Peregrini . Pelliceri, Pelicer, Pellicerii,Pel- liparii, Pelliter (Arnal- dus, Bertrandus, Geral- dus, Gitard, Pere, S., Stephanus) Pena Fidelis, 12. Pena Regine, abbas de = Ro- dericus. Penbroc, Penbrocie, comes de = Gilbertus. Penedo (Petro). Pennart (Pontius). Penna (Bertrandus de) Penniacum, 21, 22 ; — Pen niaco (Guido de) Per, Pere, Perer = Petrus. Per. Barrau, 3i3. Peralada = Petralata. Perceio, Percheio (Herbertus, Vaudricus de). Perdiger, Perdiguero (I)., Do- mingo) . Peregrina, 84, i45. Peregrini, Pelegrini, Pelle- grini (Ioannes, P., Pe- trus, Ripertus). Peregrinus (T.), 288, 346. Peregriz, 329. Perella, 256. Pereta, 224. — uxor Petri Guillelmi de Lobeta, 10 1 . Perolz, 1 84. Perpiniani villa, 52, 73, 129, 159, 284, 349 ; — tem- plum, 336 ; — Perpi- niano (Jacobus de). Perron de Morlans, 328 Perronet, 232. Perrot, 347. — de Freschano, 248. Perticensis comes [Rotrudus], i83, a32, 3i2. Perticus, foresta, 71. Perucia, 39 Pescator (Domingo). Petgerii (Petrus). Petra (Arbertus de). Petra Alta, 243, 3o6, 334 ; — (Stephanus de). Petra Bruna, 107, i32, 32 5, 326, 37i. Petra Gurvela, 25 1 , Petra Ficada, 359. Petrafonte, Petrefonte (Drogo, Iohannes, Nevelo de). Petra Gora (Dalmacius, Ge- ialdus de). Petra Lata, Petralata, Peralata, Petra Lapta(Bernardus, Bertrandus, Iordanus, Raimundus de). Petraponte (Gila, Godefridus, Hugo de). Petre Rubee (Sancius). Petra Scrip ta, 208. Petrelon, Perrot de Freschano, 248. Petreram (ad), 36 1. Petri, Pedrazo, Pedre, Pedrez, Pedric, Pedriz, Petreg. Petred, Petrez, Petrig, Petriz (Alfonsus, Alva- rus, Arnallus, Berenga- rius, Bernardus, Gaisal, Deodatus , Ennechus , Fernandus, Guilelmus, Kaxal, Martinus, Me- nendus, Nuno, Pela- gius, Petrus, Raimun- dus, Ramiro, Redmir, Rodrigo, Salvador, Ste- phanus). Petrola, Pedrola, 73, 333. Petronilla , abbatissa Fontis Ebraudi, 6. — uxor Petri Bernardi, 234. — uxor Petri Noelli, 355. — uxor Ugonis de Alon, 127. Petronillus Mimus de Aralato, 23l. Petrucia, 39. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Petrus, Peire, Peiri, Peiro, Pel, Per, Pere, Perer. Petrus, 17, 22, 62, 83, 138,147, 191,251,253,256,264,282 — abbas de Vabre, 317. — abbas Riupolli, 28. — abbas S. Benigni Divio- nensis, 19. — abbas S. Egidii, 128. — abbas S. Wlmari, 173. — Abbat (don), 223. — Aicardi, 227. — Aicbrandi, sacrist a, 3 60. — Aicfre, 33 1. — Ailauz, miles, 169. — Aimirici, 273, 320, 32 1. — Alacris, 192. — Alfos, 298. — Alialdi, io4, 118, 125, 161. — Amati, 187, 201. — Amelii, 4i, 42, 60, 108. — Andree, 39, 4o, 87, i4i, 277. — Arberti de Luciano, 55, 168. — archidiaconus Barchino- nensis, 53, 54, 106, 2o5. — archidiaconus episcopi Naytere, 246. — Arditi, 355. — Arnaldi, 2, 4o, 4i, 55, 71,74, 75, 98, io4, 198, 317, 329, 357. — Arnulfi, 117, i25, 211, 212, 2l3 . — Artaldi, 84, 121. — Baez, Beez, 23. — Bahe, 23. — Balduini, 358 . — Barbarini, 85. — Belio, 190. — Berengarii, 68, 159, 187, 224, 266, 279. — Berengarii de S, Eugenia, 76, 77- — Berengarii deTolugas, 1 1 9. — Berengarii, eunucus,209. — Berengarii S. Eugni, 319. — Bermundeg merino, i46. — Bernardi de Casals, 175. — Bernardi de Castro Novo, io3, io4. Petrus Bernardi de Cavalleria, 5o, 61. — Bernardi de Porta, 234. — Bernarz de Vezin,33i. — Bernardi, scriba, 227. — Bernardi (T.), 12, i5, 25, 42, 52, 65, 73, 79, 88, 93, 98, 101, 106, 124, 159, 160, 169, 195, 209, 228, 286, 294, 307, 3o8, 347, 359- — Bernat Rula, 322. — Berni, 28. — Berrias, 267, 272. — Bertrandi, 2, 37, 77, 78, 95, 96, 169, 3o8, 317. — Bertrandi de Bello Loco, 54, 55, 88, 168, 368. — Bertrandi de Monte Pala- cio, 54. — Bonet, 120. — Bonifilii, 224. — Boni Hominis (T.), 23 1, 345. — Boni Mancipii, 52. — Bosonis (T.), 94. — Bruni, 94, 197- — Burlaran, 91, n5, 118, 161. — buticularius, 3o3. — Cachola, 94. — cancellarius, 17. — Capagutus, 267, 354, 355. — capellanus (T.), 255, 3i6, 324, 325, 326, 33o, 35o, 363. — Capiscitus, = Capagutus. — Carbonelli, 356. — Castellazor, 33o. Cf. Cas- telagol (de). — Chais, 327. — Cle mentis, presbiter, i3o, i32, 295. — Clergue, 98. — Clerici, 33o. — clericus, 64- — clericus de Badenxs, 269. — clericus de Mansilia, 269. — comes Bigorritanus, 2o5, 3o9. — consobrinus Gillelmi Ri- chavi, 1 1 5. 44i Petrus Dalmacii, i38. — dapifer, 12, 180. — de Albagnano, 254, 255. — de Alon, 127. — de Altiniaco, 200, 201, 25i, 25i, 252, 259, 260, 277, 278. — de Aquilar, 319, 320. — de Argencs, 296. — de Arhaz, 101. — de Arzag (T.), 186, ^7, 195, 205, 222. — de Astuga, 3 10. — de Aurasica, 1 15. — deAuriacho(T.), 171, 173, 174, 186, 187, 25l, 252, 277. — de Bahaluc(T.), 237, 297. — de Balaniano, 319, 3 20. — de Baniolis, 37, 5o. — de Bee de Vin, 266. — de Bellomonte (T.), 202, 211, 212, 325, 326, 345, 35o, 367. — de Borja, 307. — de Bosco, 120, 121. — de Brana, 142. — de Brolio, 70. — de Bruxiaco, 3o3. — de Cabreriis, 255. — de Cadarossa, 117, i32. — de Calrese, 36 1, 362. — de Canneto, 36o. — de Capelia, scriba, 337. — de Carteia, 346. — de Castelagol, 25o. Cf. Cas- tellazor . — de Castello Duplo, 35o, 367. — de Castilon, i34. — de Castro Rosen, 272. — de Cavallo, 364. — de Chalancho, 92. — de Cirach, 256. — de Clarenciaco, 353. — de Claro Monte, 65, 269 . — de Clausonna, 259. — de Compens, i52. — de Corbons, 162. — de Corneiano (T.), 4i, 5o, 52, 89. de Cortata, 265. 442 TABLE Petrus de Cost, 160. — de Crest, 128, 161. — deDarbocio, i38. — de Dardenaco, 21 5. — de Dosera, 84, xai. — de Dozencho, 284, 285. — de Faro, 78. — deFenoledes,i58, 174,253. — de Fonoiar, 187, 188, 349» 35o. — de Galifa, 55, 96. — de Galnachia, i58. — de Gerborredo, 26. — de Gralal, 245. — de Hedres, 61. — de Laia, 365. — de Lanbisco, 227. — deLaurano, 198. — de Lespig, 78, 242. — de Lizano, 3o4, 34o. — de Luzencione, i44, 359. — de Mairois, 201. — de Malgalacio, 353. — de Margaritis(TJ, i63. — de Melars, 33 1. — de Mirabel, 85, 11 3, 1(7, i3o, 367, 369. — de Mirmanda, 365. — de Monte Irato, 5i. — de Monte Lauro (T.), 266, 277, 323,, 359, 36o. — de Monte Securo, i3i. — de Moracens, 214, 2i5 — de Mota, 296. — de Narbona, 252. — de Oscha, 246, 263. de Oso, 335. — de Palacio, 88. — de Palaianel, textor, 286. — de Palude, 11 5, 345. — de Pedenaz, 42. — de Pedilano, i46, 253. — de Piano, 355. — de Podio, 366. — de Pomar, 100, 366. — de Ponto (T.), i45, 309, 33o. — de Porto, 255, 367. — de Pratis, i33. — de Quasilaco, 366. — de Quinto, 177. — de Radegueria, 193. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Petrus de Rasigeres, 97. — de Reboled, i46. — de Recordana, 27. — de Redas, i4i. — de Remolinis, 234. — de Ripa Alta, 272, 33q, 35o, 355. — del Riu, 322 . — deRoais, i4, 169. — deRoveria(T.),88,93,i33, i35, i38, i4o, i4i, i58, 159, i63, 166, 168, 169, 170, 174, 175, 177, 181, 186, 192, 193, 196, 197, 199, 200, 202, 203, 205, 2IO, 211, 2l8, 219, 221, 23o, 234, 237, 243, 244, 246, 256, 257, 258, 259, 262, 263, 267, 268, 269, 270, 271, 273, 274. 285, 286, 288, 289, 290, 295, 296, 297, 3io, 3n, 3i3, 3l9, 320, 322, 327, 339, 345, 346, 348, 349, 35o, 353, 356, 368. — de Sado, 234- — de San Dorenz, 334. — de Sepiano, 329. — de Serinna, 365. — de Solorivo, 317. — de Suregio, 45. — de S. Gruce, 295. — de S. Eugenia, 55. — de S. Johanne (T.), 12 5, i3o, i3i, 176, 3n . — de S. Laurentio, 62, 294. — de S. Leiro, 3i4. — de S. Maria, 284, 322. — de S. Michaele, 210 — de S. Minato, 92,93, 368. — de S. Quintino, 20. — de S. Urbano, 96. — de Terracia, 81, 199 — de Terrada, 3i3. — de Tullo, 267, 355. — de Turre, 273, 285. — de Turrucella, 54 — d'Unzent, prior Fredela- censis, 237. — de Uuldone, 362. — de Vado, 3o3. — de Valle Aurea, 293. LIEUX Petrus de Vent oir olio, canoni- cus Arelatensis, n5,i25, 192. — de Villa Gelans, 3i3, 368. — de Villari, 112. — de Vindranis, i34- — de Vitraco, 270, 273. — Deusde, 79, 35g — Dodi de Valriacho, 363. — Doi, 160. — Dominici (T.), 177. — dominus Ganapie, 10. — Durani, 97. — Ebrin, 12. — Egareiz, i3. — Eldara, 190. — electus Bracarensis, 233. — Engeluini, 367. — Enguilranni, 363. — episcopus Ausonensis,3i 3, 3i4. — episcopus [Rodensis], 18. — episcopus Secobiensis, 2 58. — Ermengaudi, 1 29, 160,201. — Esteven, 98. — Falcheti, 112. — Fel, 42. — Felgerria, 272. — Fernandi, i3. — Filiolus, 197. — filius Adde, 214. — filius Balduini, 3o2, 3o3. — filius don Raimon, 333. — filius Guarsendis, 263. — filius Raginaudi, princi- pis Graciaci, 240, 241. — filius Udalgarii, viceco- mitis, i58, 174. — Francisc, 128. — Froilaz (T.), U7. — - Frotardi, 359. — Fulco, 227. — Galego, 222 — Galinc, 3i2. — Gallecus, 248. — Gaili, 25o. — Garini, prepositus S. Na zarii, n5. — Garsia, 137. — Gaucbert, 98, 195. — Gaudini, 137. — Gaufredi, 32, 206. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 443 PetrusGauterii de Garpentraz, 161. — Gavaldani, 160, 227. — Geraldi, clericus, 3 18. — Gicardi, canonicus de S. Paulo, 293. — Gilaberti, i4i, 2 5o. — Gilelm, 175. — Giraldi, 168, 2o3. — Gonbert de Esperazano, i4i. — Gordon, 69. — Gouviaz, 2^7. — Gregorii, 28. — Gron, 123, 198, — Guers, u5, 128. — Guillelmi de Balmis, 212, 293, 365, 369. — Guillelmi de Lobera, 10 1. — Guillelmi, de Trenciano, 124. — Guillelmi (don), 223. — Guilelmi, Alius Dulciane, io4- — Guilelmi, Alius Talseinade de Tacione, no. — Guillelmi, presbiter, 28, 4i, 255, 317. — Guillelmi (T.), i4, 28, 32, 46, 56, 67, 78, n3, 1 j5, i3o, i32, 162, 175, 2i3, 228, 327. — Guterris, 209. — helemosinarius Rotensis, 346. — Imberti, i45. — Iohannis, io4, 126, 159, 247, 3o4. 33o. — Irimballi, 335. — Lancani, i63. — Laugerii, i32, 370. — Lautardi, 25 1, 252 — Lauterii, 92, 295. — Leodegarii, 229, — Lespig, 223, 266, 298, 299, 3oo. — Leta, 168. — levita,scriba, 93, 138,217, 218, 238. '■ — Lupus, 2, 3o6. — Luschus, a3. LUZ, 232. Petrus Magalatensis, n 4, 117, 118, 139, i4o, 166, 176, I77, l86, 200, 207, 259, 288. — Magel, 353. — Magreli, 299. — Male doctus, 317. — Marini,io4, 118, 126, 161, 169, 324. — Marofli, 33o. — Martini (T.), 228, 242, 294, 3o8, 309, 366. — Martinus de Escatrone, i83. — Martinus Espellitus, i4. — Medalia, 263. — Micahelis, 323. — Milonis, 118. — monacbus, 37, 222, 273, 274. — monachus et sacerdos, 5o, 52, 83, 23o, 245, 284, 322. — Mondeiro, 16. — Montis Pulcri (T.), 159. — Mozaravi, 242, 3i3. — Murte, 39. — nepos Arnaldi de les Por- tes, 98. — notarius, 228. — Novelli, 355. — Odori, arehidiaconus Bra- charensis, 233, 320. — Olibe, 23o, 263. — Olivarii, 27. — Oto, 4i. — Paba, 177. — Pai, 8, 17. — Papardi (T,),85, 165,194. 202, 211, 212, 2l3. — Patri, 33o. — Paulini, 48 — Pelait, 1 6. — Pelapol, 42, 47, 60, 65, 100. — Pelliter, 3o4. — Penedo, 16. — Peregrini, 21 5, 218. — Petgerii, 363. — Petri, 1 3. — Pictavin, 3o4. — Pomellus> 1 52. Petrus Poncii, 61, 169, 25o. — Poncii de Bruiano, 23o. — Poncii de Falcs, 190. — prepositus, 343. — presbiter, capellanus (T.), 345. — presbiter cardinalis, 378, 38o. — presbiter, scriba, 61 , 62, 74, 76j 77» 88» 9°» 91' 92, 93, 95, 96, 101, io4, 107, in, n3, 119, 124, 126, 127, i44, 177. 179, 187, 188, 190, 193, 25o, 265. — Primicheri, 88, 353. — prior Bracarensis, 233, 320. — prior Dominici Sepulchri, 99, 2l3. — prior S. Martini, 346. — prior S. Michaelis, 259. — prior Vimarensis, 275 . — Provincialis, 363, 367. — puer, 217. — Rabinelli, 118 — Raimundi (T.), 37, 4i,4a, 47. 48? 49, 5i, 73, 83, n3, 196, 222, 258,290, 291, 339, 36o. — Raimundi de Barbaira, 60. — Raimundi de Blumato, 234. — Raimundi de Bruiano, 229, 23o. — Raimundi de Gongingnis, 354. — Raimundi de Milars, 97. — Raimundi de Petred, 54- — Raimundi de Podii Tirici, 234. — Raimundi de Ravad, 60. — Raimundi de Taradello, 3ao. — Raimun de Yilarzello,82. — Raimundi, presbiter, 2 5. — Ramon, senior in Estada, 262, 263. — Rainaldi, 227. — Rainardi, 4a. — Regina, 32 1. — Remusa, 3o8 . 444 TABLE Petrus Rex Tafur, a4a. — Richerii, 160. — Riperti, i45. — Rivipollensis, abbas S.Ma- rie, 2o5. — Rodriguiz, 179. — Rodulfi, 1 55. — Rogerii, no, 124, 206, 207. — Roggerii de Barbairano, 49, 196. — Rollandi, i3o, i32. — Romeu, 68, 69, 219, 283, 3o8. — Rostagni, Alius Beatricis, io4, i45. — Rostagni, scriba, 354, 363. — Rotberti, 284. — Roxius , archidiaconus , 233. — Rufi, 227. — sacerdos = Petrus presbi- ter. sacerdos de S. Genesio, 355. — Sacheti de Dodencs, 166. — sacrista Barchinonensis , 205, — Salamon, 64. — Sancius, 122, 243. — Sandis, 226. — Sartia, 265. — Saurniani, presbiter, 256. — Sebenchi, 207. — Seguini, i34. — Serviente, 355. — Sicardus, 25. — Sicfrez, 45. — Stephani, i3o, i32, 319. — Stephani del Portal, 25. — subdiaconus, 238, 25o. — subprio-rfS.Bartholomei], 238. — S. Adriani, 34o. — S. Genesii, 260, 278. — S. Marie, 322. — Taresa, 3o, 73, 122, i55, 175, 217, 242, 243 245, 271, 291, 295, 298, 366. — Teimundi, 197. — Tizon, 52. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Petrus Tornez, 317. — UgonisdeAvisano,85,io7, 112, n3, 116, 117, 120, 126, i3o, i3i, i33, i65, 210, 211, 2i2, 2i3, a3i, 259, 3o8, 362, 367, 370. — Ugonis de Valriaco, 120, 23i, 292. — Vanella, 118, 192. — Vassal de Gasal Revira^i. — Vei, 168. — Venegas, 253. — Vermel, i5. — Vetulus, 32. -- vicecomes Bearnensis,220. — Vincencii, 245, 284. — Vitalis, i48, 252, 324. — Xristual, 242. — Ylaris de Glaustro, 118, 210, — Ysarn, 97. — Yspaniensis (T.), 106. Pevrei, Peverelli (Vuillermus). Pexez (Rodric). Pezenaz, Pezanazi, Pezana- cium, 63, i48, 25i, 259, 277 ; — Pezenaz, Pezenato (Hugo, Petrus de). Gf. Pedenaz. Pezugie (Stephanus). Philippus, archidiaconus Mori- norum, i56, 180. — cantor, 35. — de Braosia, 149. — de Harecourt, decanus Lincolnie, 149. — de Humeto, 121, 3oi. — de Plairro, 43. — de Querceto, 5, in. — de S. Memio, 36, 59. — episcopus Baiocensis, 188, 332, 337, 338. — Gossot, 279. — puer, 217. — rex Francie, 216. Pictavensis, Pictavin (Pere, Wilelmus). Pictavensis comes, 1 35, 137. Pictavina, 271, 272. Pidilano= Pedilano (de). Pier o la, io5. Gf. Peirola. Piers (Ranaudus de). LIEUX Pigmars, Pigmaus (Gaucel- mus, Giraudus). Pignano, Piniano (Bernardus, Guillelmus de). Pignerii (Arbiricus). Piguene (Remon). Pilapulli, Pillapulli, Pilla Pui- lum = Pelapol. Pileti (Bernardus, Bremundus, Raimundus). Pilistortus, Pelestortus, Peles- torz, Pilestort, Pilestor- tus, i4j 56, 293, 294, 325, 326. Pina, abbas de = Bernardus. Pinas, Pinos (Gaucerandus de). Pinciano = Punciano (de). Pinconio (Girardus de). Pinguis (Herbertus). Piniano = Pignano (de). Pinna, 217. Pinnol (Geraldus). Pinos = Pinas. Pinto (Gondisalvo). Pipard (Willelmus). Piriacho (de), 124 ; — Pei- riaco (Arnaldus de). Pisae, 373 ; — Pisana sinodus, Pitita, 48. PI', canonicusde = Robertus. Plaiotrum, 20 ; — Plaiotro, Plairro, Plaitro, Pleur- ra (Iohannes, Manasses, Marcus , Marsimilla , Phi- lippus de). Planceii (Hugo). Planchere (ad), 3i5, 3 16. Plancis, 2. Plani (de), 228 ; — Piano (Pe- trus de). Plania, locus, 63. Plazen (Willelmus). Plebe (in), 355. Pleit Lubi, 174 Pleurra = Plairro . Poc = Pontius. Podio (de), 25o; — Podienses episcopi = Guillelmus, Humbertus ; — Podio ( Almeradus, Elmeratus, TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 445 Petrus,Raimundus,Ros- tagnus, Vilelmus de). Podio Alto, Poi Alt, Pugalto (Guillermus, Raymun- dus de). Podio Auro (in), 33o. Podius Bisbalis, 48. Podio Calvo, Podio Cavo(G., Willelmus de) Podium Dadmir, 356, 357. Podio Gauterio (de), 3a3. Podio Gofre (de), 33o. Podio Guigone (Bertrandus de) Podioleno, prior de = Ber- trandus de Mornacio. Podiolrig, 319. Podio Lupario (de), 206, 207. Podio Salicone (de), 201 ; — (Guiraldus de). Podio Sibrano, Podio Subrano (Arnaldus , Bernardus de). Podium S. Marie, 3g. Podii Tirici (de), 234. Podio Valleriaco (de), 292. Podjetum, Pojet, i84,i85. Podolas (Bernardus de). Pog (del) = Podio (de). Poi (Alt) = Podio Alto(de). Poial, 112. Poians (Milo de). Poigoaut, 87. Poili (de), 344. Poinare == Pomar, villa. Pojet = Podjetum. Poincardus, monachus, 38. Poma, femina, 28. Pomar, villa de, 4i, 82, 83, 1 14, 228, 329 ; — Pomar (Arnaldus, Bernardus, Paiesa, Petrus, Pontius de). Pomareta (Hugo de). Pomelli (Petrus) . Pomerius, 214. Ponchardus, Ponzardus, pre- positus, 342. Poncia, Pontia, Ponza, — consobrina Raimundi Er- mengaudi, i34. — uxor Ademari d'Auriac, 359. Poncia, uxor Guillelmi, 218. — uxor Petri Vilelmi, 28. Poncii, Pong, Pongi, Pontia, Ponz (Arnald, Beren- garius, Bernardus, Ge- rallus, Petrus, Raimun- dus, Willelmus). Poncius, Poc, Pong, Ponco, Pongono, Pons, Ponsco, Pont, Pontius, Ponz, Ponzo. Poncius, 21, i4i, 328. — A..., 68. — Adalberti de Tagio, 52, i63. — Aicre, 270, 273, 285, 291, — Ainardi, 39, 4o. — Airaldi, 39, 4o, 365. — Amelii, 48. — Andree, 87. — Andreu d'Eleit, 71. — Andree presbiter, 189. — archidiaconus Lingonen- sis, 19. — Archimberz, i65. — Arnaldi, 228, 263, 329. — Arnulfi, 363. — Artimanni, 356. — Bels, 181. — Beraldi, io4, i25, 126, 169. — Berengarii, 42, 161, 193, 194. — Berenguerii (T.), 182, i83. — Bergonno, 365. — Bernardi, 48,98, i54, 286. — Betiani, 63. — Bodici, 86. — Bonus Homo, 229. — Borrelli, presbiter, 161, 162. — Boschet, 98. — Brugaz, 272. — Galvet, 364. — cantor, 36o. — capellanus, 63, i58, 255, 267, 291. — Gavalerii, 159, 2o3. — Ghalveria, 200. — dementis, 36o. — clericus Barchinonensis, 205. Poncius, comes, 258. — Dalmacii, 293. — Damunte, 362. — de Alon (T.), 288, 363. — de Arnai, 216. — de B...es, 55. — de Balager, 297, 346. — de Balaniano, 319, 320. — de Balmis, 260. — de Baranis, 3n. — de Baris, 4i, 42, 60. — de Beriaz, 266. — de Bidono, i38. — de Brugeria, 82. — de Bruiano, 83. — de Burgo, armiger, 325, 326. — de Galvicione, 354. — de Qambella, 355. — de Gasaledas, 355, 36a. — del Gaslar, 322. — de Gavallo, 364. — de Cura, 353 — de Duno, 1 12. — de Faro, 78. — de Filinis, 36o. — de Fonoiar, 187, 188, 190, 349, 35o. — de Fontanis, 214. — de Glavenaz, 39. — de Grilione, episcopus Tri- castrinus, 84, 85, 86, 87. — deloncheres, 35o. — de la Mota, 367. — de Luzencione (Ponzon del Ludenzon) (T.), 186, 219, 288, 322, 359. — de Medenis, 258, 259. — de Momolena, 234. — de Monte, 362. — de Monte Rotundo, 353. — [de Monte Securo], 159. — de Monte Tomes, 353. — de Negano, 255. — Deodati, 189, 200. — de Pomar, 82, 83, 273, 285, 328, 329. — de Pugnadoreza, 107. — de Quoquolibero, 245,349. — de Rivo, prior S. Marie S. Salvatoris, 11 5, 196. 446 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Poncius de Rocha (T.), 5a, 356. — de Roiano, 28 . — de Rovura, 355. — de Rubeda, 362. — de Runel, i38. — de Spinaceria (T.), 197. — de Sruinne, 216. — de S. Guilem, 33 1. — de S. Martino, 11 5. — deUlmo, 325, 326. — de Valle (T.), 174, 186, 253. — deVilar. 273. — de Villa Gelans, 3i3. — de Yillanova, i5. — Duranti, 39. — episcopus [Tricastrinus], 237. Gf. Poncius de Gri- lione. — episcopus Garcassensis , 178, 32i, 328, 366. — Esteven, 220. — Ferrol, 83, in, i33, 175, 181, 182, 196, 268, 269, 274. — filius Gauterii senis, i32. — filius Guarsendis, 263. — frater Bermundi, castel- lani, 295. — frater Leobaudi, 21 5. — Frogerii, 127. — Fulcherii, 94. — Geraldi, 271, 272, 288,308, 309. — Gisbani, sacrista, io4- — Gisberti, sacrista Vasio- nensis, 126. — Gontardi, 293, 29^, 325, 326, 365. — Gramondi, 91. — Guascus, 33. — Guifre de Aquaviva, 124. — Guilelmi, 65, 124, 286. — Guillelmi, capellanus de Mantsilia, 269. — Guilelmi de S. Michaele, 259. — Guilelmi de Valle Gar- nera, i63. — Hugo, comes de Empu- riis seu Impuritanensis, 54, 108. Poncius Ioannis, i45. — Lamberti, 267. — Lautardi, 259. — Leodegarii, 39. — Leonardi, 192. — levita, scriba, 190. — Malbech, 260. — maritus Murie, 256, 257. — Martini, clericus, 33o. — nepos Artalli, 75. — notarius, 55, 64. — Novelli, 1 45. — Panem Perditum, i5. — Pelagoz, 323. — Pelaz, 297 — Pennart, 120. — Petri Amelii, 109. — Petri de Torves, 323. — presbiter, scriba, 81, 196. — prior B. Marie de Campo, 336. — Raimundi, 62. — Regine (Puent de la Rey- na), 69, 254. — Remusati, 127. — Rogerii, 219, 270, 273. — sacerdos(T.), i4o,i68,33i. — scriba, 18, 95, 256. — Stephani, i3o, i32, 206. — Stephani de Gandel, 52. — S. Privati, 267. — Tecelinus, 21. — Tellanus, 189. — Textori, 358. — Trenna, i5. — Trucus, 345, 35o, 363. — Ubaldi, 354. — Ugo, 61, 36i. — Ugonis de Medenis, 259. — Umberti, 84, 85, 120, 181, 207, 208, 3o8, 309, 317 . — Vasco, i4. — Vera, 39. — Viaers, 317. — Vitalis, t5, 201, 260, 277, 278, 324. — Zabatarii, i45. Pont = Poncius. Pontiolus Sicfrez, 45. Pontivorum, Pontini, Ponti- norum, de Pontivo, comes = Wido, Willel- mus. Ponto, Pont, Ponti (Petrus de). Pontreol, 39. Ponts (de), 174 ; — Pontibus (A. de). Ponz, Ponzo = Poncius. Ponzardus = Ponchardus. Ponzilione = Fonzilione. Porcaria (Paganellus de). Porcelli (Willelmus). Porcellus, Porcel, 273. — de Argedas, 276. Porcilon (don), 235. Port = Porto (de). Porta (de), 234. Porta Lama, i3. Porta Mortuorum, i5i. Porta Ventosa (Guiraldus de). Portali (de), 89 ; — (Deoda- tus de). Portellus, 256. Porto, Port (Bernardus, Pe- trus de). Portoles, 217. Portugal, 20, 25 1 ; — Portu- galensium princeps,rex = Alfonsus. Porzeli, 208. Poscheriarum (Rostagnus). Posillacho (de), 259. Postengi (Hursio de). Pracsenul, 227. Pradela (Martin de). Prados, rivulus, 25 1. Prads = Prato (de) . Praeria, 16, 22. Prat, 284. Pratella, 78, 79. Prati Baioni, 309. Prato, Prads, Pratis, Pratro, Prats (Berenguarius, Guillelmus, Guiraldus, Petrus, Raimundus de). Pratum Alibarderium, 24. Pratum Aniani, 157. Preda Mala (Ramundus). Presbiteri via, 172. Presbitero (Spaniol de) . Pretesilis (Albertus). Primicheri (Petrus). TABLE Proer, 181. Provahis (de), 34a. Provincie comes = Raymun- dus Berengarii; — ma- gister = Petrus de Ro- vera. Provincialis, armiger, 2 55, 35o; — Provincialis (Pe- trus). Prugnanes (Gausbertus de). Prulano (Isarnus de) Prunana, villa, 89 . Pruvinus, 6. Pucca, 244. Puella, uxor Simonis Orpha- ni, i5a. Pugallt, 53. Pugalto = Podio Alto (de). Puges (de), 266. Pugnadoreza (Poncius de) Pulcher parvulus, 3o3. Pulcro Loco = Bello Loco (de). Pulechel (Gualterus). Punciano, Pinciano, castellum de, in ; — Punciano (Bernardus, Borrellus, Guillelmus, Udalgerius de). Punicastro (Bertran de). Puppevilla, i33. Purpiriaco (de), 3i5. Puteolis (de), 34i, 343. Puzca, Puzcua, 73. 334. Q Quadrate, campus de, 3a8 . Quart, villa, 102. Quarterpodio (Baronusde). Quasilaco (Petrus de). Querceto (Guillen 11 us, Philip- pus, Radulphus de). Quintanella, i3. Quintini (Willelmus). Quintinus, sacerdos, 3i5. Quinto (Petrus de) . Quiquo (Guilelmus). Quoquolibero, Gocoliberi (Be- rengarius, Poncius de). DES NOMS DE PERSONNES ET DE Ft R., abbas de Sant Guilem, = Raymundus. R. de Boccenic, 297. R de la Rocha, 10 1. R. Pelet, 33 1. R. Vanator, 218. Rabedos, 54. Rabellus, 36 1. Rabinelli (Petrus). Rabit, 339, 34o. Raborville (Vuiardus). Raga = Raza . Racacol, Racezol = Razazol. Racendis pratum, 343. Raculfus de Balchiseo, 23. Rada (de), 333; — Rada, Ra- das (G. da, Garcia de). Radegueria (Petrus de). Rading',Radinge,Reding', i23 ; — abbas et conventus de, i5o. Radulfi, Raulfi, Rodulfi (Ar- naldus, Petrus, Raimun- dus, Willelmus). Radulfus, Radulphus, Randul- fus, Raol, Raolf, Rodul- fus. Radulfus, 36, 38, 249. — Acculei, 293, 309. — archidiaconus, 142. — armiger, 238. — Blavet, 3oi. — Gambitoris (vel cambia- tor), 91, n5. — cancellarius, 87. — canonicus de Waltham, i5o. — canonicus et capellanus comitis Teobaudi, 80. — capicerius, 35 1. — Gaslan (T.), 194. — castellanus Brugensis, 72, 73, 157, 172, 180. — clericus, i4o. — comes Viromandorum, i36, 137, 199, 348, 36i. — conversus (T.)5 3 16. — Grassus, 16, 22. — dapifer, i53. — decanus, 36 1, 371. lieux 447 Radulfus de Baxwol, in. — de Bonavalle, i4o. — de Gam, 3oi. — de Faisnires, 59. — de Mandavilla, i33. — de Monte Moranceio, 36, 59. — de Patingis (T.), 227. — de Querceto, i58. — de Seilla, 239. — de Seneugia, 270. — de S. Gervasio (T.), 159, 211, 212. — de S. Michaele, 21 4. — de Turre, 343. — de Warren, in. — (don), 232. — Alius Berardi Sezannien- sis, 20. — filius Mcholai, castellani, 34i, 344. — filius Peregrine, i45. — filius Yvonis, 3i5. — Guillermi de Trossit, i83, i85, 186. — Guitberti, i55. — Hanrici, 3o3. — Largi, 2i5. — Lautgerii, 369. — miles, 10. — monachus de Curia Dei? 3i5. — Parvus, 26. — patriarcha Antiochenus, 76. — prepositus de Sarreio, 38. — (T.),7,8, 16, 182,183,194, 202, 225, 226, 265, 3i3, 333. — Vel. siaus, 26. Rafart de Gorniliano, 198. Raginaldus, Raginaudus = Re ginaldus. Rahembaldi (Bertrandus). Rahembaldus, Raembaldus, Raiabaldus, Raiambal- lus, Raimbaldus, Raim- baudus , Reiamballus , Reiamballdus, 28. — Alialdi, io4, 125, 169. — de Baselia, 29, 53 . — de Vasione^ 118, ia5. 448 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX — Rahembaldus, Lesduiz, 9 1 . — m agister de Roais (T.), 324, 325, 326, 33o. Raimberti Ulmo, Raimbertus Ulmo,Rambertus Ulmo, Ramberti Ulmus, Raim- berthome villa, 298, 299, 337, 338, 339, 383,384, 386. Raimunda = Raymunda. Raimundi == Raymundi. Raimundus, Raimdus, Rai- mon,Raimonz,Raimun, Raimund, Raimunz = Raymundus. Raina, Rania (Johannes). — uxor Bernardi de Ganeto, 47, 48, 49, 00. Rainaldi = Raynaldi. Rainaldus, Rainal, Rainaudus, Raino = Raynaldus. Rainardi, Reinardi, Renardi ( Guillelmus, Petrus .Rai- mundus) Rainardus, Renardus, 63. — de Beciano, 4a. — de Firmitate, 249. — de Novellis, 187. Rainerius, Rainerus, Rainye- rus = Raynerius. Rainoardi, Renoardi (Willel- mus). Rainois (W.). Ramati (Bertrandus de). Ramberti Ulmus = Raimberti Ulmo. Ramed, Rametum, 63, 64, 67, 69, 70, 177 ; — Ramed, Rameto (S. Maria de, W., Willelmusde). Ramio (Iohannes de). Ramir, Raimir, Ramiro = Ra- ni mi r. Ramires , Ra miris, Remiri( Gun - disalvo, Menendus). Ramis (Reinerus de). Ramoforte (Gaufridus de). Ramundus, Ramon, Ramond, Ramont, Ramun, Ra- mundis,Ramuns = Ray • mundus. Ranconis, Renco (Armannus, Guillelmus). Randulfus = Radulfus. Ranimir, Raimir, Ramir, Ra- miro, Ranimirus, Red- mir, Renimirus. — Garcez, 3o6, 334. — Petriz, i46, 335. — rex Aragonis, 68, 175. — Sanz, 3o6, 335. Ranolphus, 374. Raol, Raolf = Radulfus. Rascaz (Bertrandus, Isnardus, Stephanus). Rasigeres (Petrus de). Raterii (Raimundus, Willel- mus). Raterius de Savaixa, 365. — miles, 365. Ratzon = Razon. Raulfi = Radulfi. Raunaudus = Rainaudus. Raupiano, Rupiano (Gerallus de). Ravad, Ravat, Ravaz, 4i, 4a, 60. Ravennatis ecclesia, 355, 356. Ravinelli, Ravineas (Wido). Raymunda, Raimunda, 160. — filia Raimundi Bermundi, 193. — mater Petri de Villa Ge- lans, 3i3. — soror Raimundi Ermen- gaudi, 1 34. Raymundi, Raimundi (Arnal- dus, B., Berengarius, Bernardus, Bertrandus, G., Garsia, Guillelmus, Guiraldus, Oto, Petrus, Poncius, Rodlandus) . Raymundus, Raimdus, Rai- mon, Raimonz, Rai- mun, Raimund, Rai- munz , Ramon , Ramond, Ramont, Ramun, Ra- mundis , Ramundus , Ramuns, Reigmundus, Reimundus , Remon , Remun, Remundus. Raymundus, 18, 22, 83, 106, n5, 333. — abbas deSant Guilem,33i. i Raymundus, abbas S. Marie Helecti, 4i, 4a, 60. — Acculei, 293, 309. — Adalberti, 48, 67, 68. — Adalberti de Juiano, 67, 68. — Ademari de Rabedos, 54. — Aicre, 291. — Airaudi, 323. — Amelii, 171, 187, 289. — Andree, 39. — archidiaconus Calvicien- sis, 354. — archiepiscopus Toletanus, 258. — Arnalli, i4, 37, 4o, 4i, 74, 75, 98, i4o, 297, 3i4, 357, 358. — Arnaldi Castri Novi, 355. — Arnalli de Bidocio (T.), 168. — Arnalt de S. Cruce, 295. — AstaNova, 118, 125. — Atonis, i34, 324. — Ayanrici de Osta, io5. — Balitran, 128. — Bee, 189. — Bellonis, i32, 292, 370. — Berengarii, comes Bar- chinonensis, 18, 25, 28, 29, 53, 54, 55, 61, 66, 68, 78, 95, 102, io3, 107, 108, 122, 124, i55, 159, 160, 168, 175, 191, 204, 2o5, 217, 218, 219,220, 226, 235, 243, 245, 246, 248, 25o, 255, 256, 258, 261, 262, 263, 265, 271, 279, 283, 291, 297, 298, 299, 3oo, 307, 3 1 2, 328, 33o, 333, 337, 34o5 346, 348, 387, 389. — Berengarii, comes et mar- chio Barbisullunensis, 54. — Berengarii, comes et mar- chio Geritanensis, 54 . — Berengarii de Ager, 2o5. — Bermundi de Lupicato, 188, 190, 192, 193. — Bernardi de Furchis,a59. — Bernardi de Grudia, 256. TABLE Raymundus Bernardi de Gurb, 3i8, 368. — Bernard deLudenzo, 359. — Bernardi de Olost, 62. — Bernardi (T.), 7, 8, 12, 25? 29, i55, 175, i83, 191, 208, 209, 218, 219, 223, 229, 232, 235, 236, 283, 285, 291, 298, 299, 3oo, 3i3, 329. — Berriaz, presbiter, 272. — Bonipar, 3 60. — capellanus de Blumato (T.), 234, 256, 257. — Gasconi de Frescano, 291. — Gasiri Vetuli, 78. — Cavaler, 181. — Cerdani, 4i, 108, 109, no. — Columba, 287 — comesTripolitanus,66,i94 — dapifer, 25. — de Alairaco, 364. — de Albania, 207. — de Alon, 127. — de Artigas, 286. — de Balaniano, 319, 320. — de Balmis, 87, 326. — de Barberano, 48, 49, 55. — de Bassinargues, 218. — de Berneford, 3oi. — de Bestorres,i32, 229,260, 370. — de Blancafort, 112,272. — de Boleia, scriptor, 263. — de Burcafols, 267, 271. — de Buriis, 44. — de Canependuto, preposi- tus S. Nazarii, 5o, 11 5. — de.Carboneriis, 227. — de Casals, 175. — de Gasamont, 3 10. — de Casoles, 55. — de Castro Novo (T.), 262, 263, 285, 3o4, 328^ 34o. — de Chalancho, 92. — des Glanz, 1. — de Clarmont, 274. — de Coirano, 354. — de Contrasto, 197. — de Corniliano, 198. — de Cortes, 73, i54, 223, 235, 246. Gartulaire du Temple DES NOMS DE PERSONNES ET DE Raymundus de Gruceolis (T.), 229,231,260, 293, 294, 365. — de Duno, 112. — de Fabregas, 33 1, 359. — de Gaure (T.), 67, 71, 82, 90, 100, 109, 1 11, 1 12, n3, n4, n5, 116, 124, i33, 1 35, i4i, 3io, 3n. — de Gurgite Petra(T.), 25i, 252, 288. — de Iocundatio, i32, 281, 370. — de Lacho, 234. — de Lautre, episcopus To- losanus, i63, 177, 236, 237. — de Laval (T.), 33o: — de Luna, 261. — de Luzencione, i44. — de Marcel lano, 108, 109, 1 10, in, 176, 189. — de Monte Albano, 293. — de Monte Esquivo, 220. — de Montelz, 260. — de Monte Mirato, 27. — de Mont Long, 169. — de Moray alf 317. — de Murel, 266, 298. — de Narbona, 2 55. — de Palacio, 95. — de Palaiano, in, 175, 176, 307, 328, 329, 333 — de Paura, 63. — de Pfetra Lapta, 365 . — de Podio, 125, 32i, 324. — de Podio Alto, 18, 2o5, 346. — de Prato, i46, i58, 174, 323. — de Rivo, 267, 268. — de Rocha, 53. — de Ruvira, g3, 199, 221. — de Saises, 57 , 69, 70. — del Soler, 322. — de Solorivo, 317. — de Sorezeno,diaconus,i8i, 182. — de Subiradis, ioi, ig8. — de Subripas, i38. — de S. Iohanne, 206, 286, 3i3. LIEUX Raymundus de S. Laurentio, i48. — de S. Mar cello, 206. — de S. Martino (T.), 100, 108, 109, in, 112^ n4, 166, 271, 272. — de Torena, 171, 267, 271. — de Torroja, 54, 2o5, — de Tudeleta, 255. — deTurre, 353. — de Turribus, 293. — ■ de Valle Bona, 221. — de Vila de Muls, 2o5. — de Villa Nova, 108, 112. — de Villa Sicca, canonicus S. Nazarii Garcassone, 32i, 366. — Dormais, 371. — Egiderii, 363. — episcopus Ausonensis, 28, 53, 54, 2o5, 387. — episcopus Garcassensis , 100, 1 1 5, 1 16. — episcopus Lascarensis,2 20. — episcopus Massiliensis, 1. — Ermengaudi, 24, 47, 1 33, i34, i35, 166. — Farauz, 161. — Alius Agalaidis, 5i, 52. — Alius [Alfonsi] comitis To- losani, i65. — Alius Ermengardis, 79,80. — Florencii, 11 3. — Fornerie, 208. — Fulconis, 5o, 54, 55, 227. — Garsie, 17. — Garssie de Leveda, 3 10. — Gascon, 353. — Gauceberti(T.), 74,75, 76, 77, 79, 81, 88, 98, i4o, 168. — Gerini, 229. — Girberti, 124. — Goirandi, 11 5. — Gualterii, 227. — Gui, 322. — Guilaberti, i4, 76. — Guilelmi, 2o4; 353, 36o. — Guilelmi, capellanus, 5o, n3, n5. — Guillelmi de Cane Sus~ penso, 166. 29 45o TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Raymundus Guilelmi de Curia , 245, 349. — Guillermi de Monte Fer- rario, 186. — Guillelmi de Vernoz, i4r. — Guilelmi de Villa Pedila- no, 98. — Guilfres, 317. — Gutmar, 335, 336. — Isarni de Gigundaz, 11 3. — Isnardi, 227, 282. — Lautauz, 317. — Lombardi, 207. — Lupados, 169, 175, 178, 181, 182. — Macota, 176. — magister Hospitalis (T.), 2i3, 214. — Mantillini, 48, 73,74, n3, 116. — Marini, 161, 169. — Matfredi, 324. — Mironis, 78, 88. — Modol, 1 65. — Monachus, scriba, i58, 162, 221. — nepos Bernardi archidia- coni, 2 35. — Niel, 270. — notarius, 96. — Palaranco = Palaiano (de) . — Pastoris (T.), 63. — Petri, 124, 186, 219, 273, 322. — Petri de Far, 68, 78. — Petri de Oronzaco, 234- — Petri de Poscheriis, 354, — Piguene, 329. — Pileti, 27. — Pontii, armiger, 39, 32 5, 326. — Preda Mala, n3, 116. — presbiter, 198, 222, 267. — princepsAntiochenus,i43. — princeps Aragonensis, 1 02 , 255. — prior de Berola, 295. — prior de Coves, 3 10. — prior de Turretis, 120. — prior S. Egidii, 128. — prior S. Marie Deaurate, 70. Raymundus prior S. Salvato- ris, 307. — Radulfi, 82. — Raffard, 319. — Rainaldi, 268, 269, 274. — Raterii, i3, 57. — Renardi, 29, 54, 55, 61, 74, 96, 168. — Renardi de Olivis, 54. — Renardi de Rocha, 198. — Rogerii, 117, 161 . — Romeu, 252, 260, 277, 278. — RostagnuV Betonis, 118. — Ruffi, 363. — sacerdos, i38. — Sachet, 2o3, 206. — Sancii, 237, 3o4- — Sarracenus, i3, i4, 57. — scriba, 74, 219, 234, 260, 262, 277, 278, 333. — Sicfredi de Aquaviva, 124. — Stephani, 12, 25, 52, 129, 160. — S. Martini (T.), 236. — (T.), 22, 80. — Tolsath, 172. — Trenchavelli , vicecomes Biterrensis, 33, 34, 46, 47, 65, 67, 25a, 287, 288, 3o2, 366. — Ugonis, 61, 228, 362. — Ugonis de Fornols, senior, 162. — Vasco, i4. — Vassonis, 176. — Vidal, 1 63. — Vincentii, 284. Raynaldi (Guilelmus, Petrus, Raimundus). Raynaldus, Rainal, Rainaldus, Rainaudus,Raino, Ray- naudus, Reinaldus, Re- naldus, Renallus, Re- nalt, Renaudus. Raynaldus, 255, 346. — archiepiscopus Remensis, 3i,34, 96,373, 374, 385. — Arveu, 309. — canonicus Rothomagen- sis, 338. — comes Burgundie, 278. Raynaldus comes Claromon- tensis, 26. — de Amilavi (d'Ameillau), i85. — de Angervilla, 5. — de Brenordio, 34 1. — de Gastello, 9. — de Guse, 214, ai5. — de Epila, 235. — de Granceio, 44- — de Piers, 3i5. — de Receio, 38. — de Wasno, 3o3. — Emberticurie, 249. — filius Adde, 21 4. — Francesc, 364, 365. — frater Guermundi, 264. — Glabeas, 342 . — magister Gerundensis,2o5. — nepos Alberici li Ungres, 343. — S. Eismundi, 3i5. — Tunica Bura, io3. Raynerius, Rainerius, Raine- rus, Rainyerus, Reine- rus, Renerus. Raynerus, 171 . — archidiaconus, 36, 38. — de Ortiis, 279. — de Ramis, 3 16. — elemosinarius, 188. — nepos Bichardi de Vianna, 358. — presbiter cardinalis, 38o. — prior S. Benigni, 19. — Raza, Raca, 299, 3oo. Razazol, Ragacol, Racezol, 108, 276, 295, 298, 3oo ; — ecclesia de, 18, 307. Razon,Ratzon de Gavera, 128, 172. Rebalta = Bipa Alta (de). Rebehomme, 337. Reboled (Guilelmus, Petrus de). Receium, 59 ; — Receio (Rai- naudus de). Recordana (Petrus de). Bedas (Gillelmus, Petrus de). Reddensis, Redensis comita- tus, 67, 287. Redes (Bernardus de). TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Redmir = Ranimir . Redonensis — Rhedonensis. Regimundus = Raymundus. Regina, 366. Regina, la Regina (Michael, Petrus de). Reginaldus, Raginaldus, Ragi- naudus, Reginaudus — de Orrevilla, 35 1 . — de S. Walerico, 179, 240. — de Windr', i23. — Fraxino, 280. — Fremaudi, 6 . — Gayt, 1 49- — magister, 240, 280. — princes Graciaci, 240, 24i. — sacerdos, 5. Registestis comes =Witherius. Regla == Rigla. Regumir. castrum, 62. Rei, Rex Tafur, nomine Me- lendo, 242. Reigmundus, Reimundus = Raymundus, Reinaldus = Raynaldus. Reinardi = Rainardi Reinerus = Raynerius. Reingerus, 375. Rembodi (Galterius). Remi, 3 1, 385,386; — Remen- sis archiepiscopus = Rainaldus, Sanson. Hemigius de \ idua, 38 . Remiri = Ramires. Remnigis (Terricus de). Remulinis, Remolinis castrum, 387 ; — (Petrus de). Remundus, Remon, Remun = Raymundus. Remusa, Remusati (Peiro, Pon- cius) . Ren. de Saragoce (T.), 329. Renaldus, Renallus, Renau- dus = Raynaldus. Renardi = Rainardi. Renardus = Rainardus. Renco = Ranconis. Renerus = Raynerius. Reneves (Milo de). Renldus == Rainaudus. Renoardi — Rainoardi. Resplendina, i38. Rettro, Alius don Roves, i54. Rezvuidis, filia Sigualdi, 19. Rhedonensis, Redonensis ca- nonicus = Jonas , — episcopi = Alanus, Ha- melinus. Riallaco, Rialach, Rialacha, Riallacho, Riellacho (Guillelmus de). Riard, 49. Ribad (Gaufre). Ribaforata, ecclesia de, 236. Ribalta = Ripa Alta (de). Ribeira (Deusde). Ribes, Ripas (Arnallus de). Ricarda, Ricardis, Ricartz. — soror Petri Sacheti, 166. — uxor Bernardi Bovi, 259 . — uxor Radulfi Guillermi, i85, 186. Ricardi.Richardi (Bernardus). Ricardus, Richard, Richardus (T.), 78. 79> 209, 235, 242, 266, 271, 291, 298, 3oo, 3o7, 343, 346, 353, 383. — abbas Troarnensis, 337, 338, 383, 384, 386. — archidiaconus Ebroicen- sis, 338. — Ghamecensis, 249. — clericus, 214. — dapifer, 3i6. — de Baiocis, 188. — de Gaoyr, 244, 246. — de Gestria, 332. — de Ghanlinto, 2i5. — de Fritis, 21 5, 216. — de Harecourt, 149, 164. — de Lambervilla, 332. — de Lucy, 123, 170, 179, 239, 280, 3oo_, 3oi. — de S. Quintino, 164. — de Vernun?, 333. — de Vianna, 358. — filius Osberti, 3oi. — filius Willelmi, 3oi. — Guillafredi, 309. — Malban (T.), 264. — Pontia, 36o. — presbiter de Galverton, 332, 333. Ricardus Rufi, dapifer, 332. — Sucen, 332. — succentor Baiocensis, 188. Ricarenchis, Ricarencis, Rica- rensis,Richarenchis, Richarencis, domus, ec- clesia B. Marie de, 85, 87, i20, iai, i3x, i32, 139, i55, 161, i64, 182, 193, 194, 202, an, 212, 2i3, 229, 23i, 255, 260, 282, 292, 293, 294, 295, 317, 324, 325, 326, 327, 335, 345, 35o, 36o, 362, 363, 364, 365, 367, 368, 369, 370, 371 ; — magister de = Ugo de Bolbotone. Ricavi, Ricaus, Richavi (Droco, Willelmus) . Ricavus, 229, 370. Richardi — Ricardi. Richardus, Richard = Ricar- dus. Richarenchis, Richarencis — Ricarenchis. Richavi = Ricavi. Richerii (Bernardus, Petrus). Richer us, 21. — Aculeius, 2i. Ricla = Rigla. Ricla, 337. Ricous = Ricavi. Ricsindis, Ricsens, Ricsenz, Rixenda, Rixens, 200. — mater Ymberti, 260. — uxor Petri Laugerii, i32, 370. — uxor Petri Leodegarii, 229. Ricsovendis, uxor Berengarii Poncii, 354. Rictold, i48. Riculfus, prepositus de Hen- nin, 3. Ridefort (Lambertus de). Riera (Bernardus de). Rigaldi, Rigalli, Rigaudi, Ri- gauldi, Riguadi, Ri- gualdi, Rigualli (Hugo, Miro). Rigaldus, Regald, Rigal, Ri- gald, Rigal t. 452 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Rigaldus de Compeire, 186. — Viger, magister in Novel - lis (T.),78, .79, 122,209, 223, 232, 235, 24l,M2, 243, 244, 248, 25o, 266, 271, 279, 283, 285, 294, 295, 298, 299, 3o5, 3o6, 307, 3o8, 3io, 3i2, 3i3, 329, 333, 334, 339, 346, 347, 353, 366. Rigla, Regla, Ricla, 52, 217, 232, 261, 33o. Rihous rivus, 3i5. Rinigels (Lambertus de). Riopullo, 195. Gf. Rivopolli. Ripa Alta,Rebalta,Ribalta(Pe- trus de). Ripa Gurcia, Ripacorza, Ripa- curce, Ripacurra, Ripa curta, Rippa Gurcia, 18, 52, 68, 220, 262,263, 333 ; — Ripacoreensium rex = Adefonsus. Ripafort (Slephanus de). Ripa Migno, 106. Ripas = Ribes (de). Riperti (Petrus, Willelmus). Ripertus, Riperdus, Ritperdus, i38, 255. — Aculei, 363. — de Alon, 127. — de Cadarossa, 210. — de Cerzaz, 208. — de Gharrouolis, 126, 127, 128, i3o, i32, i45, 194. — de Gradignano, 345, 363. — de Grilione, 140,327. — de Solorivo, 23i, 317, 345. — Folradi, 85, 86, 112, 117, i3o, i3i, 345, 35o, 363, 369. — Pellegrini, 292. — Rollandi, i3o, i32. — (T.), 322. Rispa, 249. Riu de Peres, 35o. Riupolli abbas = Rivipollen- sis. Riusech = Rivus Siccus. Riveria, 16. Rivipollensis abbas = Petrus ; — prepositus == Guil- lelmus ; — riera, 187. Rivo (Pontius, Raimundus, Ugo, Xatbertus de). Rivobras, Rivunbras, i34- Rivopolli = Rivipollensis. Rivusfrigidus, 228. Rivus Siccus, Riusech, i32, 212, 371 . Rix (Gosbertus de). Rixenda, Rixens = Ricsindis. Roais, Roaisii, Roaiso, Roaisso, domus Templi de, 125, 126, 160, 161, 162, 169, 192, 200, 324, 325, 326, 33o, 36o ; — Roais (Pe- trus de). Roardus, 343. Robera = Roveria. Roberti, Rotberli (Iohannes, Petrus). Roberlus, Robbertus, Robert, Rodbertus, Rotbertus, Rubertus. Robertus, 335, 336, 34a. — abbas de Dunis, 172. — abbas de Fonteneio, 338. — abbas Vindocinensis, 222. — Anguisel, 34a. — archidiaconus, 99, i33. — Avenel, i23. — Bergoin, [24. — Bertram, 121. — cancellarius, 170, 179. — canonicus de PI', 33a. — comes, 11. — comes de Ferrers, 238, 239. — Grassus, 342, 343. — dapifer, 36. — d'Agnum, 371. — de Alneto, 344- — de Betunia, 11 . — de Boceio, 149. — de Gameriaco, 44. — de Ghaumacho, 343. — de Clere, 333. — de Gompens, i52. — de Frescano, 291, 347. — de Furnis (T.), i43. — de Gigrione, i3o. — de Gilo nio, junior, 127. Robertus de Gray, 333. — de Hannercurt, 280. — de Kalataiu, 235. — deMagno Prato, 22. — de Matalon, 73, 283. — de Monte Acuto, 290, 343. — de Montilio junior (Rot- bertus loves de Monti- lio) (T.), u3, n5, 117, i3o, i32, 139, i4o, 159, 182. — de Novoburgo, i33. — deOlleo, i4o, i48. — d'Orivol, 43. — de Rokefort, 5. — de Roveriaco (T.), 33 1. — de S. Remigio, 188. — de Tiriniaco, 344. — de Torieg, 64, 242. — de Ver, 167, 178, 239. — filius Reinerii, 27. — filius Thochi, 332 — filius Willelmi, 238. — filius Wydon, i4o. — Furnensis (T.), i56, 180. — gramaticus, 195. — Hugo, 3o3. — Insulensis, 72. — lo Frances, 69. — magister Templi, 87, 99, 102, 128, i43, 204, 2o5, 237, 246, 875, 376, 377, 379, 38o, 387. — major Arlebaudus, 214 — Marmion, i23, i5o. — miles, 371 . — monachus Gadomensis , 338. — Mutard, 123. — nepos BalduinideS. Glaro, 36o. — Noelli, 39. — Parvus, 362. — prepositus de Alteri, 216. — sacerdos, 288,256,297,810, 354. — sacrista, 128. — senescallus Templi, 37 , 4o, 44. — Senissimi, 11 3. Robertus (T.), 2, 3, 172, 278. Robinado, i3. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 453 Roboris Grossa, 369. Roca Talada (Willelmus de). Rocca Golumbeira, 228. Roceio (Ermengardis de); — Roceiensis,de Rociacho, comes = Hugo. Rocha (de), 198 ; — (Poncius Raimundus de) . Rocha Gorba (Bernardus de). Rochafort (Bernartz, Rober- tas de). Rocha Rubia, 322. Rochella, i35, 137, 222. Rocol, 59. Rodbertus = Robert us. Rodel (Arnaldus). Rodengue, la maiso de, 359. Rodensis episcopus = Gilelm Petri. Rodergue, maistre de = Ponz de Ludenzo. Roderici, Rodricho, Rodriguiz, Rodrikec(Gonsalvo,Mo- nio, Petrus, Rodrico, Sancius). Rodericus, Roderich, Rodric, Rodrico, Rodricus, Rod- rigo, Rodrigus, Rori- cho, Roricus. — abbas de Pena Regine, 106. — Avarca, 73, 244, 3o6, 335. — comes in Ricla, 217. — comes Gallicianus, 7, 8 — de Fresna, i52. — de Zafra, 73, i54, 244, 246, 3o6, 335. — (don), 366. — Garcez, 244. — Petrez, 18, 73, 106, 160, 217, 223, 242, 335. — Pexez Artalle, 68. — presbiter, 2 53. — Rodrikec, i46. Rodlandus Raimundi, 62. — Guiriberti, io5, 106. Rodulfi = RadulA. Rodulfus = Radulfus. Roera, Roeira, Roeria = Ro- veria . Rogerii, Roggerii (Arnaldus, Guillelmus, Petrus,Pon- tius, Raimundus, Ro- gerius, Signerius, Ugo). Rogeriscurte, Rogiscurte, 34i, 343. Rogerius, Roger, Roger us, Rog- gerius, Rotgerius. Rogerius, 228, 271. — abbas Dervensis, 96. — Adrig, 219. — archidiaconus Baiocensis, 338. — Bacon, 3i5, 3i6, 332. — Bernardi, 175. — buticularius, 34 1. — capellanus, i33. — castellanus de Curtraco, 157. -- castellanus de Insula, 11. — comes Fuxensis, 90, 91, 236. — dapifer, 36, 59. — de Avreio, 188. — de Biterris, vicecomes Bi- terrensis, 33, 34, 4i,42, 45, 46, 47, 60, 65, 66, 67, 100, 1 11, n4, 178, 287, 288, 302. — de Botrin, 276. — de Burcafols, 267. — de Gavanaco, 65, 366. — deGondeyo, 121. — de Durbano, 91 . — de Felicio Monte, 20. — de Fraxino, 3oo, 3oi. — de Gaure, 357, 358. - de Glocester, 164. — de Iovilla, 96. — de Malleis, 36, 38, 58, bg. — de Subranciaco, 49, 196. — - de Vilar, mancip, 272. — [Eldrici], 285. — Alius Ertaudi, 21, 22. — Alius Folcheri, 3i5, 3i6. — filius Hunfredi, 3oi. — filius Isambarti, 36, 59. — Alius Noe, 358. — Hune, 3 16. — infans, 96. — nepos Petri de Laurano, 198. — prepositus Brugensis, 172, 3o3. Rogerius Rogerii, 124. — Salmons, 342. — Verel, 4o. — vicecomes Garcassonensis, 65,7i. Rohardus (T.), 39, 142. Rohesia, comitissa, i5o. Roiano (Poncius de). Roig (Arnal). Roisin (Baldricus de). Rokefort = Rochafort. Rollandi, Bolanni (Bernardus, Petrus, Ripertus). Roma, 107. Romania, tempi um de, 216. Romelia,uxor Ingelranni, 343. Romelio, Rumiliaco, archidia- conus de = Manasses. Romeo, Romeu, Rumeo, Ru- meu (Belascus, Garcia, Pere, Petrus, Raimun- dus, Ximinus). Roqueta, locus, 63. Roricus == Rodericus. Rorritius, i4. Ros, 209 ; — Ros, Rose (G., Gi- lelm). Rosatio, Rossatio (Willelmus de). Roscelinus, 20, 21. Roseto, Rosed, Rosseto (de), 55, 61, 206, 207, 34 2 ; — (Glarembaudus, Godes- calcus de). Rossa (Aidiarda). Rossa, Alia Guarsendis, 263. Rossacio = Rosatio. Rossellone (Guillelmus, Hugo de). Gf. Russilionensis. Rosseto = Roseto (de). Rostagni (Guilelmus, Petrus, Raimundus). Rostagnus, Rostan, Rostang- nus, Rostanz. — abbas Saonis, io4. Amelii de Glausonno,259. — Arlencs, 107. — Bellerirus, 36o. — capellanus de Ricarenchis (T.), 86, 87, 107, n3, n5, 120, i3o, i3i, i45, i56, 159, 161, i65, 169, 454 TABLE 182, i83, ig4, 200,302, 293, 294, 317, 327. RostagnusDalmaz, 1 32 , 1 4o, 2 p3 — de Carboneriis, 227 — de Carpentraz, 161. — de Claustro, 118. — de Crest, 161. — de Gigundaz, 260. — de Montaniaccho, 25g. — de Montaniguis (T.), 12b. — de Montemirato, 229. — de Podio, 162. — de Sabrano, 66, 106, i65, 294, 325, 326. — Alius Gotolendis, i25. — Gimardi, 227. — Milonis, n 5, 118. — Poscheriarum, 354. — scriba, 161. Rosteleu, 27. Rotbaldus de Albania, 207, Rotbaudus (T.), 161. Rotberti = Roberti. Rotbertus = Robertus. Rotenses canonici, 345, 346 ; — episcopus = Guiller- mus; — prior = Boni- ficius. Rotgerius = Rogerius. Rothardus, decanus, 43. Rotomagi (Acelynus). Rothomagus, 280, 339 ; — Rothomagensis archie- piscopus = Hugo ; — canonici, 338 ; — deca- nus = Gaufridus. Rotrocus, Rotrodus, Rotrot, episcopus Ebroicensis, i33, i4o, 337, 384, 385, 386. Rovenago (Bernardus de). Roveria, Ruvira, io5, 221. Roveria, Riuuera, Robera, Roera, Roeira, Roeria, Roveira, Rovera, Rove- ria, Rovira, Rovoria, Ro- vura, la Rovure, Rroera, Rrovera, Ruera, za Ruera, za Rueira, ipsa Rueira, Rueria, Ruira, za Ruira, Ruvira, Ruyra (Berengarius, Geraldus, DES NOMS DE PERSONNES ET DE Petrus, Poncius, Rai- mundus de). Roveriaco (Robertus de). Rovidarec, 92. Rovirugone (de), 254. Rovorio (de), 125, 126. Rovra, Rovura = Roveria (de). Roxii (Petrus). Rubeda (de), 354, 36i ; — (Pontius de). Rubertus = Robertus. Ruellus, terra, 96. Rufi, Ruffl (Albuinus, Bal- duinus, Engermerus, Gaudinus, Girbertus, Guillelmus, Haimo, Iohannes, Petrus, Rai- mundus, Ricardus, Theobaldus, Yitalis). Rufus, 2 1 5. Rula, 322. Rumeis (Wiardus de). Rumeo, Rumeu = Romeo. Rumiliaco (Manasses de). Gf. Romelio (de). Runel (Poncius de). Rupes Montis, 206, 207. Rupiano = Raupiano (de) . Ruseio (Tustinus de). Russilionensis, Rossilionensis comes == Gaufredus ; — comitatus, 5o, 5i, 83, 129, 23o, 356. Rutenensis episcopus = Ade- marus. Ruteni (Rodes), 184. Rutura (Menendus). Ruvira, Ruyra = Roveria. S Sabadel, Sabatelli, collum de, 67, 75, 76, 77. Sabaterii (Bernardus). Sabidici (Osoreus). Sabinensis episcopus = Con- radus. Sableto (de), 324- Sabrano, Sabra, Sabran (Ada- laicia, Berengarius, Erne- LIEUX no, Rostagnus, Willel- mus). Sachet, i34; — Sachet, Sa- cheti (Petrus, Raimun- dus). Saconiaco (Milo de). Sado (Petrus de). Safrum, apud, 332. Sagiensis episcopus = Iohan- nes. Sagitta (Gillebertus). Sagontinus episcopus = Ber- nardus, Saises (Raimundus de). Saixa, uxor Raimundi Ger- dani, 108, 109. Sal, comes de = Guido de Chalanciaco. Salamon = Salomon. Salancha, 98. Salatane, i4o. Salci = Sauci. Saldeto == Sauze (de). Salfores, Salfors, 75, 76, 77 ; — (Bernardus de). Saliceto = Sauze (de). Salis (Galdemarius de). Sallerto, Salleto = Sauze (de). Salmons (Rogerus). Salnes, i3. Salomon, Salamon, Salomo- nis (Bernardus, Guillel- mus, Petrus). Salvador, Salvator, notarius, 245. — Pelait, 16 — Petriz, 227. — Travessu, 226, 227. Salvatus Eriz, 265. Salvi (Bernardus de). Salviniacum, Saviniacum, 347, 348. Salzeti = Sauzeti . Sameno Barba, 69 Sancia, Sanga, Sancja, Sanga, Sania, Sanxa, Sanza, 88, 208. — d'Ast, 366. — de Galur, 223, 248. — ifans, 23o. — muiier de Fortun Ace- narg, 333. TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 455 Sancia mulier de Manx Emi- nones, 265. — [Romea], 283. — uxor Berengarii Raimun- di, comitis Barchino- nensis, 785 124. — uxor Fertunionis Lopec, 3o5. — uxor Iohannis Abinmen- na, 34o. — uxor Petri Bertrandi de Pulcro Loco, 168 Sanciaco (Letericus de). Sancii, Sane, Sangez, Sangiz, Sanz, Sanze (Atto, En- neeo, Fort. Garcia, Gil- leim, Lop, Martin, Pe- trus, Raimundus, Ra- mir, Sancio, Xemen). Sancius, San, Sane, Sane, Sancio, Sancio, Sancius, Sanco, Sanctius, Sang, Sango, Sanio, Santio, Santius, Sanxo, Sanz, 63, 190, 271. — Alic de Sos, 235. — Amelii, 177. — Arcec, 218. — Bachero de Galur, 298. — Blasquo Blaschez, 232. — Calvo, 176. — clericus Tyrasonensis,3io. — Dat merino, 3o5. — de Lusia (T.), 333. — de Medina, 232 . — de Oblitas, 266, 3oo. — de Pomareta, 57 . — de Trist, 346, 347- — diaconus, 2. — Dominkec, i46. — Dorenz, 334 — Enecones, 3o, 79, 261. — episcopus Galagorre, 18, 52. * — episcopus Naiare, 73. — episcopus Pampilonie, 5a, 73, i46, i54. — Fertuniones, 6 4, 73, 279, 3o5, 329. — Alius Adefonsi imperato- ris, 257, 258. — Galinz, 78, i83, 337. Sancius Garcec, 4, 219, 347. — loan, 359. — Iordi, 33 1. — Lopez, 261, 337. — Navarri, 223, 245. — Parra, 220. — Petre Rubee, scrip tor, 3i. — Rodricho, avarcha, 190. — sacrista S. Petri, 307. — Sanz, 208, 223, 261. — Sane, alcade, i83. — Sangiz, senior Avalme- dine, 3o5. — Sanz de Avere, 79, 329. — senior in Andilgon, 262. Sandiz, Sandis (Pelagius, Pe- trus). Sangorsa, Sangossa, i3, 73, i54, 244, 3o6, 334. Sanizh (Helvitu). Sanson, archiepiscopus Re- mensis, 352. Saon,Seon,ecclesia de.3i5,3i6, 332; — Saonis abbas = Rostagnus. Saphis (Steven de). Saragoca,Qaragoca, Qaragosga, Saracuza, Saragoge, Sa- ragocia, Saragoza, Sa- raguza, Saregoce, Sera- goce, Zarachoca, Zara- coza, Zaragoga, Zara- gosa, Zaragoza, Zarra- goza,258, 298, 3o5, 329, 333, 337. Gf. Gesaurau- gusta. Saragoce (Ren. de). Saresbiria, comes de — Patri- cius ; — Sareburiensis episcopus, 239. Sargantanes, 79. Sarraceni, k> 25, 36, 45, 53, 64, 204, 262, 339, 387. Sarracenus (Ramundus, Dai- dis). Sarreio, prepositus de = Ra- dulfus. Sartanganes, i38. Sartia (Petrus) . Sastay ? 333. Sau (Berengarius de). Sauci, Salci (Gualcherius de). Saudetis, Saudeto — Sauze (de). Saura, uxor Bernardi Petri, 37. Saurina, uxor Raimundi Ber- nardi de Gurb, 3 18, 368. Saurium, 7, 8, 17 ; — Sauri territorium, 226. Saurniani (Petrus). Sauz, comes de = Eblo. Sauza (Gunsalvus de). Sauze, Saldeto, Saliceto, Sal- lerto, Salleto, Salzeti, Saudetis, Saudeto, Sau- zeti, Sauzeto (Imbertus, Umbertus, Willelmus de). Savaixa (Raterius de). Savaricus, 281. Savazea, castellum, 365 Saverias, 22. Saveris ( Wannerius de). Saviniacum = Salviniacum Scale Dei abbas — Bernardus. Scales, 188. Scarbotus, 245, 322. Scarle, 264. Sclarmandia, 227. Sclipes, Sclippes, 99, i56, 180, 352 ; — (Galterus, Her- bertus, Ingramnus de). Sconetum, i4o. Scotus, 59. Scriba, Scrivan (Iohannes). Scudia (Guillelmus de). Sebastianus, Sebastian (don), I24j 242. Sebenchi (Petrus). Seccureto (Bocherius de). Secillie rex [Rogerius], 246. Secobiensis episcopus = Pe- trus. Secuneo, Secuneio (Milo, The- gerius de) Sefidino Bufas, 232. Segarii (Berengarius). Segarius de Valle (T.), 253. Segini (Vilelmus). Seguina, uxor Raimundi Dor- mais, 371 Seguini (Petrus). Segur, i84; — (Gaiter de). 456 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LTEUX Segureti, Segurit, castellum, 161, 33o ; — Seguret, abbas de = Herman- nus ; — (Buchers de) . Sehebrandus, abbas S. Marie latine, 2i3, Seilla (Radulphus de). vSelincort, abbas de — Galte- rus. Selvannus (Arnaldus). Selvela, 195. Semen, Sem' = Xemen. Semenones = Xemenes. Senata, 68. Senecourt, 27. Seneronus de Paulel, i4, i5. Seneugia (Bernardus, Radul- fus de)o Senfre, Semofre Ramon, 81, 98. Seniofredi (Guillermus) . Senior, sacrista, 71. Senissimi (Robertus). Senonis (juxta), 3o8 ; — Se- nonenses archidiaconi = Simon ; — archiepis- copus II, 280, =* Hen- ricus. Senoratus, 10. Sensuda, 27 1 . Sent Ernach, 97. Senteies (Bernard de). Seon = Saon. Seotus, 36. Sepiano = Sipiano (de) . Sera (Willelmus de). Serannus de Banno, 27. Serena, femina, 124, 271. Serinano, Serinna (Bertran- dus Petrus de). Serlo, abbas S. Luciani, i53. Sernebroc, 170. Gf. Corna- feroc. Serra, de, de la, 187, 295 ; — bordoria de, 37 1 . Serra Mejana, 359. Serra Partida, 37. Serviente (Petrus). Seuz (Gilo de). Sevei, 207 . Sezanna, Sezannia, Sezena, 6, 20, 21, 23 ; — Sezan- nie preses = Airardus ; — prepositi = Enger- merus. Herardus ; — (Nicholaus). Shepiey, villa de — Heschape- leia. Sibilia, Sibilla, Alia Amellie Castele, 356, 357 — soror Raimundi Raterii, i3. — uxor Ramundi Sarraceni, 57. — uxor Simonis de Vahell, 170, 179. — uxor Therrici , comitis Flandrie, 72. Sicardi (Petrus). Sicardus de Alinano, 28. — de Vedigno, 186. Sicart (en), 33 1 . Sicfredi, Sicfrez (Arnaldus, Ber- nardus, Guillelmus, Pe- trus, Pontiolus, Rai- mundus). Sicfredus, filius Paiesa de Po- mar, 328, 329. Sigerii (Geraldus, Guilelmus). Sigillo (Baldricus de). Signerius Rogerii, 364. Signie, 388. Sigualdus, 19. Silve Gorte nemus, 90. Silverius, Silvio de Cleireu, i64, i65, 365. Simiana (Guinardus de). Similliaco (Wuillermus de). Simon, Symon, nobilis vir, 388. — archidiaconus et cancella- rius [SenonensisJ, 80. — Brecensis, 21. — Gomes, 149. — comes [de Northampton], 170. — de Britoiio, 26. — de Corceio, 5. — de Girardi Molendino (T.), 173, 179, 3oo. — de Oisy, 128, 172. — de S. Sansone, 26. — de Wahellj 170, 179. — dispensator, 12. Simon episcopus Noviomensis, 23, 24, 246. — episcopus Tornacensis, i43. — filius Bonefacii, prepositi, 279- — frater Ernoldi, 239. — frater Frederici, 23, — Gallus de Valle, io3. — Orphanus, i52. — panifex, 332. — Parisiensis, 80. — presbiter, filius de Bona- joia, 283. — sacerdos, 343. — ■ segrestanus [S. Bartholo- rnei], 238. — Ternelli, 217. Sindianes, 228. Sinlon, campus de, 124. Sinuarii (Guillelmus) Sipiano, Sepiano (Arnaldus, Guilelmus, Petrus de). Sireburna (Alfredus de). Sirga (dona), 334. Sirmundi (Bernardus). Sisnandus, notarius, 74. Snulleto (Guillelmus de). Soariz, Soarit, Suarici, Suari- des (Bona, Godina, Pe- lagius). Sobrobs, filia Boneti de Re- das, 3n. Socca (Bertrannus de). Sochovia (Iohann de). Sofia, uxor Sustani de Fenis. io3. Soficia, 20. Soia, i3. Soiherus (T.), 72. Soizet, 3o. Solaned, 92. Solatge (Arnaldus, Raimun- dus de). Soler,Solario, Ssoler(Arnallus, Deodatus, Gillelmus des, Ramon del). Solorivo,Solorino ( Bertrandus, Laugerius, Petrus, Rai- mundus, Ripertus, Wil- lelmus de) . Soloru, castrum, 317. TABLE DBS NOMS DE PERSONNES ET DE lieux 457 Sombernum,332 ; — Sombor- Stephania, Stefania, Stefena, Stephanus de Petra Alta, 3ia. non, Sumbernum (Gui~ *97- — de Ripafort, 168. do, Warnerius de). — mater Rogerii, comitis — de Stella (T.), i94. Sono (Ermengaudus de). Fuxensis, 236. — de S. Albano, i65. Sonorio, i3. uxor Arnaldi de Ainils, — episcopus Exomensis,258. Sopeio(Balduinus, Bliardus de) 321, 322. — episcopus in Oscha, 18. Sopez (in), 366. uxor de Ramun del Soler, — episcopus Prenestinus,38o. Sopiratis (Guilelmus de). 322. — Genesii, 252. Sopradel, Supratel, 220, 3ia. uxor Petri Ugonis, i33. — Guillafredi, 309. Sorden, abbas de, 371 \ — ne- uxor Raimundi Adalberti, — Li Manant, 16. mus de, 37 1 . 67, 68. — Lisiardi, 10. Soreiani (Arnallus). Stephanus, Stefanus, Steffa- — magister, 18. Sorezeno (Raimundus de) . nus, Stephen, Steven, — Matamauros, 2 55. Sorgniano, Soman, Sorniani, io3, 3o2. — monachusS. Petri deMonte Sorniano,Surniano (Ar- — Adalberti, 263. Cathalaunensi, i4a. n all us, Berengarius, — Aldeguarii, 200. — Pellicerii (T.), 255, 293, Guillelmus, Uguo). — archidiaconus, 217. 294, 325, 326, 327, 345, Soria, 52, 257. — archidiaconus Cathalau- 35o, 363, 367. Sos, i54, 217, 235, 333. nensis, 96. — Petriz Arreker, 276. Sosiaco (Hugo de). — Armandi, 84,85, 120,293. — Pezugie, 3q. Soumereus, villa de, 36o. — Babilii, 354. — presbiter, 95. Spaniol de Presbitero, 3o4. — Bertranni, 4o. — puer, 217. Sparnai (Hugo de) . — [Blesensis], 87, i56. — Rascaz, n5. Sparron (Bermundus de). — Canioti, 73. — rex Anglie, 81, 122, ia3, Sperat, Esperai (Dominico). — cantor Rotensis, 346. i44, 166, 167, 170, 178, Speresholt' villa de, 238; — — capellanus, 218. 179, 239, 280, 3oo, 3oi. Speresholt', Sperisholt' — capellanus S. Michaelis, — Strabro, 342. (Fynke de). 259. — Tesaurizatori, 339. Sperleke (Drago de). — Capitis Longi, 11 5. — Vilapeis, 1. Spina (P.). — caput scole de S. Paulo, Stevanello, 319. Spinaceria (Poncius de). 293. Steven = Stephani. Gf. Este- Spinolensis (Gualterus). — Garaborda, i63. ven. Sruinne (Pontius de). — Catalani,252,26o,277,278. Steven de Cortes, 307. Ssaygono, 8. — Glebano, 63. — de Saphis, 235. Ssoler = Soler . comes Boloniensis, 1 43, — (don), 223, 235. Stablet de Iaccha, 34o. T K(\ Stopangan, Stopaia ( Arnal de). Stalun' Maisnil, Estalonmais- comes Moritonii, i44- Stotivilla (Edmundus de). nil (Geroldus de). de Aurasica (T.),229, 23i, Strabo, Strabro (Bovoue, Dro- Stampe, 348 ; — Stampensis 293, 294, 327. go, Laurentius, Stepha- prepositus, 348. de Bane, 266. nus, Theobaldus). Stancius, Statius, presbiter de Bareria, 234. Straheles, decima de, 22. cardinalis, 378, 38o. de Burcafols, 267. Strematura = Extra madura. Stannol (Bertrajidus de). de Gapella, 21 3. Suarici, Suerii (Coterri, Go- Stathes (Ysaac de). de Gasaledas, 362. mizo, Gunsalvus). Stella, villa, 69, a46, 3o6 ; — de Castellone, 293. Suarius, Sudario, Suerius,209, (Iohanns, Tebaldus, de Coma. 357. 233, 282. Willelmus de). de Cortes, 266. — Godiniz, 227. Stenes, i56. de Iohannacio, 363. — Gonsalvit, 232. Stepbani, Stefani, Steven (Ber- de Labreira, 354- — Menendiz, i3, 17,147, 201. nardus, Domingo, Pe- de la Rocha, 3i3. Subiano (de), i83. trus, Poncius, Raimun- de Monte Securo, i32. Subiradis, Subirads (Raimun- dus, Vital). de Pabirano, 323. dus de). Gartulaire du Temple 29* 458 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Subirana, femina, 49, 5o. Subranciaco (Roggerius de). Subripas (Bernardus, Guillel- mus, Raimundus de). Sucen (Ricardus). Sudre (G.). Sue Midiz, 209. Suerii = Suarici. Suerius = Suarius. Suessionensis comes = Ivo ; — domus Templi, 264 ; — episcopi = Goslenus, Lisiardus. Sugerius, abbas S. Dyonisii, 362. S umarii ( Guilel mus) . Sumbeinum = Sombernum. Suparbi, Super Arbe, Super- arbe, Superarbi, Su- praarbe, Suprarbe, Su- prarbi, 18, 52, 68, 220, 262, 263, 265, 3i2, 333. Supratel = Sopradel. Surdus (Hugo). Suregio (Petrus de). Suriana, uxor Geraldi Gastri Gaugii, 355 . Surniano = Sorgniano (de). Sustani prepositus = Girar- dus Obaudi. Sustanus de Fenis, io3 ; — Sustanus (alter), io3. Sutor (Arnallus, Bernardus). Symon = Simon. S. Adriani (Petrus). S. Albano (de), i32, 210, 211, 255 ; — S. Albani eccle- sia, 1 1 3 ; — territorium, 354, 355 ; — S. Aibano (Stephanus de). S. Albino (Gualterus, Guari- nus, Guido, Hugo de). S. Amancii, monachi, 86 ; — ecclesia, 117, 369; — prior, i3i, i3a = Ber- trandus de Mornaz. S. Anastasie altare, 28. S. Andrea (Bernardus de). S. Andree de Bagis, 256. S. Andree de Baniolis, parro- chia, 37, no. S. Andree de Bessa, 67. S. Andree de Gurbo, parro- chia, 187. S. Andree de Palumbario,par- rochia, 94. S. Andree terra, 234- S. Audomarum,apud,n,i8o; S. Audomari castella- nus, 5, = Guillelmus, Walterus ; — S. Audo- maro (de), S. Odmerii (Osto, Willelmus). B. Bartolomeide Mota Palaio- nis ecclesia, 1 ; — S. Bar- tholomei prior = Tho- mas. S. Baudilii parrochia, 198, 353 ; — S. Baudilii (Bertran- dus). S. Benedicte Oreniacensis ec- clesia, 371. S. Benigni Divionensis abbas = Petrus ; — prior = Raynerius. S. Bercharius, 96. S. Bertini abbates — Iohan- nes, Leoniu%. S. Bonito (Gaufridus de). S. Garanni abbas = Theobau- dus ; — canonicus = Albinus. S. Gecilie de Mucons, parro- chia, 79. S. Qelodomo (Fertuniones de). S. Gipriano (Arnaldus de). SS. Giricho et Iulita, 232. S. Glaro (Balduinus de). S. Glemente (Guilelmus de). S. Columba, 319; — (Iofredus de). S. Grux, villa, i5i ; — S. Cruce (Bernard, Bertran, Io- hannes, Michel, Petrus de). S. Grucis Aurelianensis, eccle- sia, 3 1 5. S. Grucis de Tutela, monachi, i83. S. Grucis et S. Eulalie ecclesia, 60. S. Gucuphatis alodium, io5, i4o ; — cenobium, 93, 94- S. Desiderio (Willelmus de). B. Dyonisii abbas = Sugerius; — - ecclesia, 362 . S. Egidio (de), 4o; — S. Egi- dii abbas = Petrus ; — comes = Anfos ; — prior = Raimundus ; — S. Egidii,deS, Egidio (Ber- nardus, Willelmus). S Eismundi (Renaudus). S. Eugenia (Guilelmus de). S. Eugni, 319. S. Eulalie alodium, 256, 257, 356, 359 ; — canonica, 68 ; — canonicus = Ber- nardus de Paciano. S. Felice (de), i95 ; — (Guil- lelmus de). — S. Feli- cis abbas = Berengarius. S. Felice subteriore, villa de, 98 ; — S. Felice Supe- riori, villa de, 195. S. Fidis (Bernardus). S. Filippo (de), 329, 334 S. Firmino (Arnulfus de). S. Florentii Salmurensis eccle- sia, 107. S. Florentinus, locus, 80. S. Florentini Bone Vallis abbas, 3i5. S. Florentini decanus = Boso. S. Fructuosus, 124. S. Fructuosi de Balaniano,pa- rochia, 319. S. Fusciani abbas = Eusta- chius ; — monachi, 72 ; — prepositus = Ingel- rannus ; — prior = He bertus ; — supprior =*= lohannes . S. Genesio (de), 355; — S. Genesii (Petrus). S. Genovefe [Laudunensis] ec- clesia, i5i. S. Genovefe vicus, 34i. S. Georgii ecclesia, i44. S. Georgius de Olerone, 222, S. Germani terminium, 289, 322 ; — S. Germano (Bertrandus de). S. Gervasio (Falco. Radulphus de). TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LTEUX S. Goberto (Arnulfus de). S. Guilelm, abbas de = Rai- mundus. S. Guilem (Pont de). S. Helerii villa, 96. S. Herene, 275. S. Hilarii abbas = Bernardus; — S. Hilario, S. Ilario, S. Hylario, S Ylario (Arnallus, Hugo, Iohan- nes, Wiardus de). $. Hilarii de Calme,parrochia, 81. S. Hilarii la Chaladia, 38. S. Hoe (Iohannes de). S. Iacobi de Frexano, parro- chia, io5 ; — terra, 106. S. Iacobi de Ponte Regine, ecclesia, 56, 69. S. Iacobi de Waldena, monas- terium, i5o. S. Iacobi opera, 224. S Ienesius, 97. S. lohannis castellum, 219; — ecclesia, 279, 33 1 ; — prior = Teardus ; — terra, 270, 273, 285, 290; — S. lohanne (Petrus, Raimundus de). S. lohannis Baptistae ecclesia Avenionensis, 23. S. lohannis de Montesono, ec- clesia, 345, 346, 389. S. lohannis [Tricastrini] eccle- sia, 84. S. lohannis de Valeia, abbas = Garinus. S. lohannis VallisSeguerii, 32 1. S. Iudocum, apud, 247 ; — S. Iudoci abbas = Theo- baldus . B. Iuliani ajacentia, 5o, 32i. S . Iuliani de Altura, parrochia, io5. S. Iulianus de Pomar, 82. B. Iulianus de Villa Mulacha, parrochia, 5i, no, 356. S. Iulianus de Villa Nova, 349. S. Iulianus de Villa Torta, par- rochia, 4o. S. lustus, 22. S. Laurentii terra, 201 ; — S. Laurentio (Petrus, Rai- mundus de). S. Lazari, infirmi, 3 16. S. Leiro (Bernardus, Petrus de). S. Leoncio (a), 33 1 . S. Licerio (Olivarius de). S. Luciani abbas = Serlo. S. Marcello (de), i5i ; — prior de = Ugo de la Balasta ; — (Raimundus de). S. Marchi [Aurelianensis] eccle- sia, 264. S. Maria, 83; — S. Marie bar- rium, 261, 265 ; — ca- nonici, 39 ; — capella- nus = Vilelm ; — claus- trum, 192 ; — ecclesia, 57,152; — prior = Guil- lermus ; — terra, terri- torium, 38, 208. S. Marie Castriduni = S. Mag- dalene, 35 1. S. Marie ci vitas [in Portugali], 147, 244, 25i, 253, 282. S. Marie Galidis parrochia, 2 5o. S. Maria de Agnils, 5i, 3i8. S. MarieDealbateparrochia,i5 S. Marie de Antiqua, parro- chia, 190, 192. S. Maria de Aqualada, 224. S. Marie Deaurate conventus et ecclesia, 70 ; — prior = Raimundus. S. Marie de Barberano, parro- chia, 190. S. Maria de Bethleem, 3o. S. Marie de Bruyano, parro- chia, 37. S. Maria de Gampo, 49, 89, 256, 336. S. Maria de Gividade, 232. S. Marie de Curtes, ecclesia, i33 ; — villa, u5, 116. S. Maria de Forlgeroles, par- rochia, 4o. S. Maria de Frangoliano, 209. S. Maria de Glocester, 164. S. Maria de Marcellano, 108. S. Marie de Mesleu, parrochia, 3i3. B. Maria de Monchiaco, 352. 459 S. Marie de Palacio, parrochia, i4o. S. Maria de Podio, 66. S. Maria de Ramed, 56, 63, 66. S. Marie de Richarenchas ec- clesia, 107. Cf. Richaren- chis. B. Marie de Roais, ecclesia. Gf. Roais. S. Marie de Sorina, parrochia, 162. S. Maria de Uxua, 3o6, 334. S. Maria de Vilasalva, 63. S. Maria Edre, 2o3. B. Marie et B. Andree parro- chia, 98. S. Marie et S. Marsiiii (Mauri- lii) Andegavensis eccle- sia, 2l3. S. Marie Helecti abbas = Rai- mundus ; — monaste- rium, 4i, 42, 60. S. Marie Iherunde ecclesia, 28. S. Marie latine abbas = Sehe- brandus. S. Marie Lincolniensis, cano- ># nici, 264. S. Marie Noviomensis canonici, 23. S. Marie Palaionis ecclesia, 2. S. Marie Riupollensis abbas = Petrus ; — cenobium, 29. S. Marie S. Salvatoris prior = Pontius de Rivo . S. Maria Stagni, 319. B. Marie [Suessionensis] capi- tulum, 43. S. Marsiiii = S. Maurilii. S. Martini oppidum, i45 ; — prior = Petrus ; — vi- nearium, 98. — S. Mar- tini, de S. Martino (Ar- nallus,Guillelmus,Pon- cius, Raimundus). S. Martinus de Bubars, n 3, 116. S. Martini de Gimellis, abbas, 36i. B, Martini de Orre villa, eccle- sia, 35 1. S. Martinus de Speiunka, 191. 460 TABLE S. Martini de Strada, eccle- sia^, 76, 77, 101. S. Martini de Vila Gondal, ec- clesia, 95. S. Martini Latronis terra, 106 . S. Martini Londoniensis eccle- sia, 3oo, 3oi . B. Martini Turonensis capitu- lum, 9. S. Martini Yprensis abbas = Hilmarus ; — canonici, 3i, 373, 375, 385. S. Mathei alodium, 77 . S. Mauricio(Bertrandus,Gaus~ bertus, Hugo de). S. Maurilii Andegavensis, ca- nonici, 2 1 3. S. Memius, 36 ; — S. Memio, S . Menmio( Philippus de) S. Michaele (de), 68, 259 ; — S. Micbaelis prior = Pe- trus ; — terra, i34 ; — S. Michaelis, de S. Mi- chaele (Odo, Petrus). S. Michaelis [Borge] ecclesia, 25o. S. Michaelis Garcassone, su- burbium, 46. S. Michaelis de Castello prior = Bernardus de Gam- piano . S. Michael de Paredes, 74. S. Minati parrochia, 92 ; — S. Minate, S. Minato (Guil- lelmus, Petrus de). S. Nazarii Garcassone canonici, n5. Gf. Bernardus de Tremals, Raimundus de Villa Sicca. S. Nicolao (de), 333. S. Nicholaus de Novo Castello, 342. S. Odmerii = S. Audomari. S. Pant alio, prior de = Ber- trandus de Mornacio. S. Paulo (Berengarius, Cons- tantinus, G., Geraldus, Guillelmus,Guisdus de). S. Pauli Tricastrini, canonici et clerici, 293 ; — epis- copus, 370, = Geraldus ; — villa, 120, 365. DES NOMS DE PERSONNES ET DE S. Pelagius de Vega, 12. S. Perpetue de Mogoda, par- rochia, 74, 93, io5, 190, 192 ; — S. Perpetue opera, 199. S. Petri canonicus = Bernar- dus de Port ; — eccle- sia, 25 1, 259 ; — sacrista = Sancius ; — vallis, 2 1 . S. Petri de Gasello ecclesia,n. S. Petrus de Cervaria, 92 . S. Petri de Monte Cathalau- nensi, abbas = Ludovi- cus ; — monachi, mo- nasterium, 142. S. Petri de Paciono, 335 S. Petri de Rixacho,parrochia, 190, 192. S. Petri de Rodas, ecclesia, 89, 92. S. Petro Farocis, 228. S. Petrus Otine, 224. S. Petri Redonensis ecclesia, 107 . S. Petri Vico, 224, 319. S, Petri Villa Majori parro- chia, 32. S. Petri Vivi abbas = Herber- tus; — ecclesia, 18. S. Philipo,8. S. Privati (Poncius). S. Quinidi abbas, 160 S. Quintini furnus, 36, 59 ; — S. Quintino (Petrus, Ricardus de) . S. Raimundi canonicus ==Ugo. B. Remigii [Senonensis] abbas = Girardus ; — census, 38 ; — ecclesia, i3 ; — parrochia, 80 ; — S. Re- migio (Robertus de) S. Restituto (de), 182. S. Romani parrochia, io3 ; — S. Romano (Jarento, W. de). S. Rufi abbas = Fulcherius. S. Rufine episcopus = Theo- dewinus. S. Salvatoris altare [Gesarau- guste], 100 ; — canonici, 285 ; — prior = Rai- mundus. LIEUX S. Salvatoris (Gabin). S. Sansone (Simon de). S Saturnini alodium, 77 ; — S. Saturnino (Gaufre- dus de) . S. Saturnini decolloSabatelli, parrochia, 67, 75, 76, 77, 101 . S. Saturnini de Planees, par- rochia, 4o. S. Saturnini de Tresserra, par- rochia, no. S. Sepulcrum Domini, 2, 29, 3o, 3i,io2 — S. Sepul- cri prior = Petrus. S. Sequanum, apud, 33 1. S. Sidonio (Helias de). S. Stephanum (ad), 335, 336 ; — S. Stephani cano- nici, 35, 38, 59 ; — cle- rici, 116 ; — terra, 234. B. Stephani Bisuntina ecclesia, 278. S. Stephani de Breda, parro- chia, 168. S. Stephani de Gastellar, par- rochia, 92, 195. S. Stephani de Derc, parro- chia, 97., io3. S. Stephanus de Gaure, 83. S. Stephani de Ripolleto, par- rochia, 190, 192. S. Stephani de Villasetrudis, parrochia, 3i3. S. Stephani Divionensis abbas = Herbertus. S. Stephani Granolers, parro- chia, 3i8. S. Stephanus super Veelam, super Vele, 36. S. Stephani [Tolose] prepositi = Aicardus, Arnaldus, Raimundu s , Warnerius . S. Symphoriani abbas = Gal terus. B. Thome apostoli ecclesia, 89. S. Ulmari = S. Wlmari. S, Urbano (Petrus de). B. Vedasti Atrebatensis, abbas = Galterus. S. Verano (de), 125, 126, 161 ; — ( Amalricus, Maiols de) . TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX S. Victoris Massiliensis mona- chi, 2. S. Vincentio (de), 219 ; — S. Vincentii terra, i34; — S. Vincentio (Berenga- rius de) . S. Vincencii de Ioncheres,par- rochia, 187, 349. S Walerico (Reginaldus de) . S. Wandregisilli abbas =Wal- terus ; — monachi, 338. S . Wlmari abbas = Petrus . S. Xristine prior = Acenar. — S. Xristina (W.,Gilielm de). S. Xristoforo (Gilelmus de), S. Ylarii, S. Ylario = S. Hila- rii, S. Hilario (de). S. Ypoliti parrochia, 61. T Tabaciaco (Bertrandus de), Tacione (Malseinada, Ugo de) Tafalla, 73, 244, 3o6, 334. Tafur (Rei). Tahurane = Morinorum (epis- copus). Talabiux,Talabinx (P),Talaboix (Od, Oto de). Talaferr, 190. Talamancho (Bernardus de). Talavath (Guido). Talegec = Tarechez. Talent, Tolent (Odode). Talesa, vicecomitissa, 220 ; cf. Taresa . Talobres, i32, 370. Tamarit,346; — (Arnallus de). Tanalama, 8. Tapina, 48. Taradello (de), 320. Tarascon (Berenger de) . Tarasia = Taresa. Tarazona = Tirassona. Tarechez, Talegec (Iohen). Tarenteford', 240. Taresa, Tarasia, Tharasia (don- na), 216, 217. — regina, 7, 12, 17, 233, a4i. Taresa (Petrus). Taroca, 52, 261. Tarraconensis archiepiscopus = Bernardus. Tartugarium, 4a. Taulina, Taulinnano(de), 194, an, 212, 2l3. Taulina, Taliliniano, Tauli- gnano, Taulinia, Tauli- niano (Bertran, Willel- ma de). Tauniaco (Ganganus de). Taurocius, 255. Taust, rex, 3oo, 307, 334- Taverna, de Tavernis (Gillel- mus, Imberz). Teardus, prior S. Iohannis, 35i. Tebaldus, Tebalt, Tebaudus = Theobaldus . Teberdus, 39. sacerdos Ravennatis eccle sie, 355, 356, 362. Tecelinus (Poncius). Ted, aqua de, 98. Tegerius, Thegerius, canoni- cus, 21. — de Secuneo, 21 4. Teimundi (Bernardus, Petrus). Teiric, 218. Teissenderii (Arnaldus). Telgo de Gornio, Tello de Cor- nonio, 3o6. Telis (Martinus). Tellanus (Poncius). Tello (don), a5i. Tello de Gornonio = Telgo de Gornio. Templi Domini abbas = Gau- fridus ; — canonicus = Garnerius ; — prior = Gaufridus. Teneromonte (Daniel de). Tenis = Thenis (de). Teobaldias,Teobaudus= Theo- baldus Teodenius = Theodewinus . Teodericus,Teodoricus=Theo- dericus Teracona = Tirassona. Teranuense capitulum, 35. Tercet (Arnaldus de). Termenes (Bernardus de). Terrabuc de Avisano, i65. Terrachonensis archiepiscopus = Ollegarius; — elec- tus = Gregorius Terracia, io5 ; — (Arbertus, Petrus de). Terrada (Petrus de). Terrades, 221. Terrasona = Tirassona. Terrer, Terres (de), 232, 3i3. Terricus, Therricus = Theode- ricus. Tersanum, i63. Tesaurizatori (Stephanus). Tetbalt = Theobaldus. Textori (Pontius). Tezer, 259. Thalebot, 3oi. Tharasia = Tarasia. Thebaudus — Theobaldus. Thegerius = Tegerius. Thenis (Bernardus, Folchar- dus de). Theobaldus, Tebaldus, Tebalt, Tebaudus, Teobaldus. Teobaudus,Tetbalt,The- baudus, Theobaudus, Tibalt, Titbaudus, 3o6, 335. — abbas S. Garauni, 35 1. — abbas S. Iudoci, 246. — archidiaconus Belvacen sis, 26, 43 — archidiaconus [Meldensis] , l52. — comes [Blesensis], 6, 20, 22, 23, 43, 80 — comes Gampanie, 343. — de Gaisoil, 44. — de Stella, 246. — de Tolosa, 91 . — de Wasno, 3o3. — Micherii, 44- — Run, a3. — Strabonis, 21. Theodericus, Teodericus, Teo- doricus, Terricus, Theo- doricus, Therricus. — abbas de Gapella, 173. — archidiaconus Cameracen- sis (ambo), 128. — camerarius, 73, 172. — comes Flandrie, 10, n, 46a TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 12, 72, 73, i43, i56, 172, 180, 278. Theodericus de Belran, 3o3. — de Gontau, 3o3. — de Coreriis, 3. — de Dichesinuta, 5. — de Favernei, 19. — de Fontanis, 214. — de Linge, 128, 172. — deMonteMoranceio,36,5g. — de Remnigis, 1 1 . — episcopus Ambianensis, 36o. — Galeranni, 281. — Noneville, 249. — rusticus, 22. — thesaurarius Noviomen- sis, 24. — Trosels, 342, 343. — Waleran', 280. Theodewinus, episcopus S . Rufine, 378, 387. Therricus = Theodericus, Thochus, 332. Thoenni (de), 342. Thomas, 3o4, 371. — Aversus, 4o. — decanus Furnensis, 35. — de Betencort, 36 1. — de Maresch (T.), 173. — Hernium (T.), 3i6. — presbiter cardinalis, 38o. — prior S. Bartholomei, 238 Thubertus, camerarius, 87. Tibalt = Theobaldus. Tiburgis = Titburgis. Tierriz, 37 1 . Til (de), 344. Tilecastri praturn, 44 ; — Ty- lecastro (Aimo de) . Tilio (Uricus de;. Tirant (Iohannes). Tirassona,Tarazona, Teracona, Terrasona, Tyrasona, Tyrassona, 29, 3o, 217, 218, 246, 262, 263. Ty- rassonensis archidiaco- nus = Lupus ; — cle- rici, 236, 3io; — epis- copus = Michael. Tiriniaco, Tiriniacho (Rodber- tus de). Titbaudus = Theobaldus. Titborga, 259. Titburgis, Tiburgis, domina Aurasicensis, 91, 229, 260, 282, 370 Tiwe = Tywa. Tixedor (Bernard). Tizon (Petrus). Togium, Togis, fluraen, 56, 63, 66, 69. Tol = Tullo (de). Tolent = Talent Toletum, 2 58 ; — Toletanus archiepiscopus = Rai- mundus. Tolosa, 1 3 ; - Tolosanus co- mes = Ildefonsus ; — episcopus = Amelius, Ramundus. — Tolosa (de), Tolosanus (Ber- nardus,Guillelmus, Tit- baudus). Tolosana porta, Garcassone, 46, m. Tolsath (Raimundus). Tolugas, 119. Tomeu d'Asso, 334. Torello (de), i38. Torena, de Torena (Raimun- dus). Torie, Torieg (Robert de). Tornabax, 4i. Tornacensis episcopus = Si- mon. Tornafort, Tornefort (Geral- dus, Nicholaus, Ugo de). Tornez (Petrus) . Torrelas, Torrellas, 4i, 60. Torremelam (ad), 356. Torrenes, 28. Torroga,Torroia ( Berengarius, Raimundus de). Torron (Arnaldus). Tors (Ugo de). Tortardi (Odo). Tortosa, Tortas, Tortossa, Tor- toxa, 3o, 32, 307, 3a8, 33o, 333, 334, 337, 339, 34o, 347. Tortus (Guido, Wido). Torveriis (Bartolomeus de). Torves (de), i48, 323. Tosetus de Tolosa, i3. — monetarius, i4. Tostum, 17. Tota, soror Iohannis Garcec, 248. — uxor Fertunionis, 29 . — uxor Roderich Petrez, 1 60 . Toy, episcopus de, 106. Trabo (Bernardus, Everardus, Hescelinus) . Traci, Trachi, Tracy, ecclesia de, 246, 247 ; — Tracy (Henricus) . Tras Podiurn (ad), 234. Travers, Truvers (Arnald). Travessera, 256. Travessu, Travesu (Salvador). Trebug, 48. Trece, 16, 22 ; — Trecensis episcopus = Hato. Tremals = Tres Mais. Trencavelli , Trench avel li, Trin- cavelli (Bernardus, Rai- mundus) . Trencianum, 124 ; — Tren- ciano (Bernardus de). Trenna (Pontius). Trescis (Guillelmus de) . Tres Mais (de), 268 ; Tres Mais, Tremals (Bernar- dus de). Tressera, no, i63. Treuils, villa de, 259. Treveris, 383, 384, 385. Trevis (de), 35o. Tribuc, 65. Tribucci (Gilelmus). Tribus Fontibus, abbas de = Guido. Tricastrinensis ci vitas, 83, 365. Gf. S. PauliTricastrini. Tricherio (Mascelinus de). Trifoncio (in), 227. Triket (Walterus). Trinalo (de), 97. Trincavelli = Trencavelli. Tripolitan us comes = Raimun- dus ; — Tripolitana co- mitissa — Hodierna. Tritmundus de Garda, i38. Troarnensis abbas, 298, 299, TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX 463 = Ricardus; — eccle- sia, 339 ; — monachus, monasterium, 337, 338. Troliars, i63. Trosel, Trosels, Trossellus (Hu- go, Teodericus). Trossit, Trossito (de), 184, i85. Truci, True (Pontius). Tructesindiz , Tructusendis , Truitisendi (Adosinda, Didagus, Pelagius). Trutgarz, 197. Truvers = Travers . Tudeleta (Raimundus de). Tuguriis (Oliviarus de). Tullo, Tol (Petrus de). Tuluges, a56, 267. Tumbis, 20. Tunica Bura (Renaudus). Turderas (ad), 335, 336. Tureliis (in), 95. Turgisius de Abrincis, 167, 170, 178. Turones, Turonus, 9 ; - ar- chiepiscopus = Ildeber- tus. Turre (de), i4o; — domina de, i63. Turre, Turri (Arnallus, Ber- nardus, Geraldus, Pe- trus, Radulfusde). Turrellis (Aimericus de). Turrensis (Bellotus). Turreta, portus de, 288 Turretis, prior de = Raimun- dus. Turreves (Berengarius de). Turribus (Gurvus, Raimundus de). Turriculis (B. de). Turriliis (Miro de). Turrucella (Petrus de). Tusculanus episcopus = Egi- dius, Ymarus. Tustinus de Ruseio, 188 - (T.). i49. Tutela, Totela, Tudela, Tu- della, Tuetela, 29, 3o, 64, 73, 1 46, i54, 190, 235, 244) 245, 246, 275, 276, 279, 284, 291, 298, 299, 334 ; — clerici. 3 10 ; — Tutela (loan, Willelmus de). Tutillen, 18. Tuxor Gosberti, 21 5. Tyle fluvius, 19. Tylecastro = Tilecastro (de). Tyrasona, Tyrassona = Tiras sona. Tywa, Tiwe (Hugo de). U Ubaldi (Poncius). Ucecie (Bremundus). Ucila Latro, i54. Udalgarius, Udalgerius, Ulge- rius, Uzalgarius. — de Glarmont, 274. — de Punciano, 108, 112. — episcopus Andegavensis, 8, 9, i5, 2i3. — monachus, 29, 65. — vicecomes Fenoleti, 97, i46, i48, i58, i74, 193, 195, 253. Ugo, Uc, Ug, Ugho, Uguo — Hugo. Ugoleni (Bertrandus), Ugolenus, 162, 169, 363. — de Vasione, 294. Ugonis,Ugo,Uguo — Hugonis. Ulgerius = Udalgarius. Ulixbona, 275 ; — Ulixbonen- sis episcopus, 275. Ulmo (de), i5, 91. Ulmo, Ulmom (Rambertus). Ulricus, 39. — canonicus, 27. — gener Guidonis Torti,3o3. Umberti = Humberti. Umbertus = Humbertus. Unceii domus, 33 1, 332. Ungres = Hungres. Uno Castro (de), 3oo. Untignena, 283, 299, 3oo. Unzent (Petrus d'). Upecus de Avisano, 325, 3a6. Urbanus, subdiaconus, 217. Urgellensis comes = Ermen- gaudus; — comitatus, 3i4 ; — episcopus = Bernardus. Urraca, Urracha (dona), 2 23. — Eminones, 265. — sor or lohannis Gar ceg, 2 48 . — uxor de Sanz Fertunio- nes, 279. Urricus, Uricus de Tilio, 249. Ursicampo, abbas de = Gua- lerannus. Urtidez, 212. Urunia = Panpilona. Utalgerii (Bernardus). Uuldone (Petrus de). Uxua, S. Maria de, 3o6. Uzalgarius = Udalgarius. Uzeticensis episcopatus, 27. Uzler, 280. V Vacairaz, Vachairaz, 229 ; — (Bernardus de). Vacca (Bernardus, Letardus). Vacioneguas, Vacionigis, 117. Vadalaril, 98. Vadeia (W. de). Vado (Petrus de). Vairet, Vairez (Glarembaudus). Vaison = Vasione (de). Valatum, 354. Yalbadon (Henricus de). Valcellis, abbas de = Henri- cus. Valencia [in Hispania],4, 248; — prepositus = Willel- mus ; — Valencia, Va- lencza, (Arbert, Bartho- meus, Gigo de). Valencianis (de), 87. Vales, 222. Valle (de), io3, 196 ; — ca~ pellanus — Pontius ; (Poncius, Segarius de). Valle aurea, Vallauria (de), 2i3, 363 ; — (Petrus de) Vallis Aurea de Granolleto, 370. Valle Bona (Raimundus de). Valle Garnera (de), i63. Valle Laureniaca (Burdinus de). Vallense territorium, 74, 75, 464 TABLE 76, 77, 92,93, 187, 192, 35o. Valle Roilli,Rollii (Nigellus de) . Valle Romena (Arbertus de) . Valles, vir, 266. Valli Aspirii, 89. Vallibus (in), 343 ; — (Guido de). Vallis Lucentis abbas de = Nor- paldus ; — monachi, 18, 207. Vallis Orsaria, 319. Vallis Oscelle, i54- Vallis Seguerii, 32 1. Valo Amaseus, 214. Valriaz, Valriacho, Valriaco, (de), 117, 120, i32, 139, 182, 293,363,370, 371 ; — Valriaco (Elsiardus, Geraldus de) . Valterra, i54. Valurre, 38o. Vanator (R.). Vanella, Vannella (Isnardus, Petrus) Vanorio (Guido de). Varich (Arissa). Varnerius, Varnerus — Gar- nerius. Vasco (Pontius, Ramundus). Vasensis episcopus, 370. Vasio, Vasione (de), io4, 118, 126 ; — Vasionenses canonici, 126, 160, 161 ; — clericus = Gil- lelmus Berengarii ; — episcopus = Berenga- rius. Vasione (de), Vaison, Vasso- nis (Raimbaldus, Rai- mundus, Ugolenus, Vi- lelmus). Vaslerus de Barbonia, 20. Vasno = Wasno (de). Vassal (Peire). Vassalus, diaconus cardinalis, Vassam (ad), 169, 256. Vassonia, 342. Vassonis — Vaison. Vastino (Martinus de). Vaudricus dePerceio, 2i5. DES NOMS DE PERSONNES ET DE Vaudricus major, 214. Vautherius — Walterius. Vedascus, archidiaconus Bra- charensis, 320. Vedigno (Sicardus de). Veela, 36. Vei (Petrus). Veireiras (Becco, Bermon de). Velget (Vuillermus). Velsiaus (Radulfus). Veltreganum, castrum, 79. Vendocinensis, Vindocinensis abbas = Fromundus, Gofridus ; — monachi, 7l Vendolio (Hescotus de). Vendolovas (de), 317. Venegas (Aldefonsus, Erme- senda,Ermigio, Inhere, Macellus, Petrus). Venne ripa, 207. Ventoirol, 87 ; — Ventoirolio (Petrus de). Ventron (Pelagius). Ver (Robertus de). Vera (Pontius) . Vercilliis (Wido de). Verel (Rogerus). Veremundus = Vermundus. Veren (Willelmus). Vergeriis (ad), i34. Vergillis (Deusde). Veri ecclesia, 2i3. Vermel (Petrus). Vermuiz, Vermuici (Egas,Me- nendus, Pelagius). Vermundus, Veremundus, Warmundus, 25i. — patriaixha Iherosolimita- nus, 2, 99. — Petriz, 1 3. — presbiter, 147. Verne (del), 33o. Vernola (Arnaldus de). Vernolio (Odo de). Vernoz, i4i, 3n . Vernun ? (Ricardus de) . Veromandorum = Viroman- dorum comes . Verou (Bonardus de). Verte (de), 3o8. Vertelli, 34a. LIEUX Veteris (Willelmus). Vetuli (Galterius). Vezin (de), 33 1. Vezin (Bego, Virgilis de). Viaders, Viaers (Bertrannus, Poncius). Viago, filii de, 266. Vianna (Richardus de). Vico (Odo de) Vico Forti (Losbertus de). Vicus, 342. Vidal (Raimundus). Vidal = Vitalis. Vidianus de Aleniano, 23o. Vido = Guido. Vidua, villa, 59 ; — Vidua (Gipuinus, Remigius, Warinus de). Viger, Beger, Veger, Vicarii, Vigerio (Rigald). Vila Gondal, g5 . Vilade Muls (Raimundus de). Vilalerio, Vilaterio, Villalerio, (de), 219, 270, 273, 285, 290. Vilapeis (Stephanus). Vilar, locus, 1 34. Vilar, Vilare, Viler, Villari, (Albertus, Bernardus, Petrus, Pontius de) . Vilars, maior dal, 359. Vilartinioso (in), 124. Vilarzel, Villarzel, 4^, 09. Viiela, 307. Vilelmi = Guillelmi. Vilelmus, Vilelm— Guillelmus. Vilismo (Wido de). Villa (Hugo de) . Villa Dordiis, 124. Villa Gelans, Villa Gelans (Geraldus, Guillelmus, Petrus, Poncius). Villa Granata (Bertrandus de) Villalerio = Vilalerio (de). Villa Major, 77. Villa Mulacha, i63, 32 1 ; — (Bertrandus , GuLlel- mus de). Villa nova, i3, 21, 349 '» (Arnaldus, Berengarius, Bernardus, Pontius, Raimundus de). TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIETJX 465 Villa Pedilano, 98, Villa Rabiosa, 4o. Villa Sicca, Villasicca, 257 ; — (Raimundus de). Villa sub terra, ecclesia de, 38o. Villa Vetula, 69. Villarder ( Wilelmus de) . Villari = Vilar (de). Villari Benedicto (Otgeriusde). Villari Nenc ? vinea de, 32. Villari Rainerio, condamina de, 32. Villemauro (Bovo de). Vimaranis, 17, 275. Vimarensis prior = Petrus. Vincencii (Petrus, Raimundus) Vincentius, Vincent. 266, 267. — de Iubeluco, 34o. — monachus de Troarno, 338. Vindocinensis = Vendocinen- sis. Vindranis, vallis de, 287 . Vindranis, Vindrano (Amelius, Petrus de). Vinkebroch (Gervasius de). Vinzobrio (Guillelmus de), Virgilis de Vezin, 33o. Viromandorum, Veromando- rum, Viremandorum comes = Radulphus. Virricus Gharves, 2 1 5 . Virtutibus (Gonterus, Vivia- nus de). Vitalis (Petrus, Poncius). Vitalis, Vital (T.), 266, 346. — gabater, 242, 347, 353. — de Iscio, 56, 69, 70. — - de Steven, 220. — Enardus, 56. — Pelai de Ricla, 232. — prior Tyrassonensis, 218, a36, 3io. — Rufus, 177. — scriba, 57, 67, i63, 222. Viterbii, S82, 383. Vitraco ( Autmarius , Petrus de) . Vitrerio (de), 3a 1. Vivariis, Vivario, Viver (Gau- ceilmus,Geraldus,Hugo de). Vivianus, 121. de Virtutibus, 43. Vocor (Aimelina). Volobrega, Volobregua (de), 259. Volpillaco, territorium de, io4. Vuadammontis comes=Hugo. Vuiardus Raborville, 249. Vuillermus = Guillermus. Vuimarca, 3 16. Vulpellares, i3. Vulpis (Archenbaudus). Vultreria (Bernardus de). W W. (Petrus). W. Baldrici, 160. W. Ciriol, i5. W. de Fraisenet, 218. W. de Manso, i4. W. de Montebaseno, 238. W. de S. Romano, 161. W. de Vadeia, i3. W., Alius Belloti, i5. W. Humberti, 120. W. Rainois, 169. Wabertus, Walbertus, 36, 38, 59, 96. — de Wasno, 3o3. Wadeneis (Ada de) . Waheir (Simon,Walterus de). Walcherus de Gastellione, 342. Waledena, ecclesia de, i5o. Waleran' (Theodoricus). Walerannus = Gualerannus, Walo de Laideriis, 26. Walterius, Walter us — Galte- rius. Waltham, canonici de, i5o. Wannerius de Saveris, 23. Warinus = Guarinus. Warmundus = Vermundus. Warnerius = Garnerius. Warren (Radulfus de). Warren, comes de = Willel- mus. Wasno (Alexis, Hanricus, Rai- naldus,Tebaudus, Wal- bertus de). Waude decima, 21. Wazo, nepos Herardi, 23. Wedelee, 279. Welmus = Guillelmus. Werricus, 216. Westmonasterium, 170 ; — abbas = Gervasius, Westona, ecclesia de^ 121. Wgo = Ugo. Wiardus de Monte Acuto,i5i. — de Rumeis, 34 1, 344. — de S. Hilario, 3o3. Wido = Guido. Widricus, miles, 19. Wilfricus Apewrot, i48. Wilgelmus = Guillelmus. Willelm, Wilelmus, Wilhel- mus, Willelmus = Guil- lelmus. Wilier, 22. Windr', Wyndleshor' (Mauri- cius, Reginaldus). Wingines (Lambertus de). Wintoniensis episcopus = Hen- ricus. \ . iscardus = Guiscardus. Witham. manerium de, 3oo, 3oi. Wittherius, Witerus = Guite- rus. Wlgrinus, 99. Wlmat, 332. Wodeweya, 178. Wuilelmus, Wuillermus = Guillelmus . Wydon, i4o. Wyndleshor' = Windr' . IX. Xairic, 234- Xalamera, Xalamnera, cas- trum, 204, 387. Xatberti, Ghabberti (Guillel- mus). Xatbertus de Rivo, 268. Xeborc, 4- Xemenes,Exemenno,Exemino- nes, Semenones, Xeme- nones, Ximinons (Fer- tum, Galin, Garcia, Sem'). Xemen , Examen , Exemen , 466 TABLE DES NOMS DE PERSONNES ET DE LIEUX Exemenno, Exi menus, Eximino, Sem', Semen, Xi minus. — d'At, 298. — Aznarez, 244, 3o6, 334. — de Arrada, 333. — Enneguiz, 254- — Fortuniones, i54. — Garcez, 122, 263, 299, 3oo, 346. — Paschal, 190. — Romeus, 283. — Sanz, 3o5. — Xemenones, 52. Xichus, 190. Xristianus, 371. Xristoforus (Pelagio). Xristual (Petrus). Y Ylaris (Petrus). Ymarus, episcopus Tuscula- nus, 387. Ymberti = Imberti. Ymbertus = Imbertus. Ypo (Gillelm). Ypra = Ipra. Ypuzca = Ipuschua. Ysaac de Harmingni, 171. — de Stathes, 99. Ysarni = Isarni. Ysarnius = Isarnus. Yscio = Iscio (de). Yspania, Yspannia = Hispa- nia. Yspaniensis (Petrus). Yuuanus — Iuuanus. Yvo = Ivo . Zaalama, Zalama, 7, 8. Zabatarii (Poncius). Zabre (Gasco). Zacharias, 21 ; — (Muza). Zacharias, subdiaconus, 3i5. Zafra, A$ahara, Acahra, Aza- cra , Azafra, Azagra , Zagra (Gonzalbo,Rodri- cus de). Zahet Abenzaleme, 347 . — Alhoisem, 347. Zaragoza, Zarachoca,Zaracoza, Zaragoga, Zaragosa,Zar- ragoza^ 29, 73, 79, 216, 220 — cavaleatores de, 68. = Gf. Saragc-ea. Zaspunola, Gespunola (Gillel- mus de). Zavalmedina, 108. Zelebrun (T.), 328. Zigurdus, 375. Zohere (Iohannes de). Zoleima, Zuleima, 7, 8. Zutscote, Zutscoten, 374. ERRATA ET ADDENDA P. ii. La note (e) se rapporte a l'appel 1 . P. i4, ligne 33, Episcopalis = episcopalis. P. 18, ajoutez cette note : (k) Pierre, eveque de Roda (1126-1 135). P. 47, ligne 8, Wuillelmi comitis = Gomitis. P. 79, note (b), Alphonse. . . f ii5i = f 1167. P. 87, ligne 3i, licet = scilicet. P. 90, lignes 1-2, dona toribus. Petrus == donatoribus, Petrus. . . P io3, ligne 22, donum dudit = donum dedit. P. 206, note (a), XXXCIII = GGGXIII. P. 216, note (a), Innocent III = Innocent II. P 221, ligne 6, in valle Bona in Valle Bona. P. 294, ligne 2, Poncius, Gontardus = Poncius Gontardus. P. 3o2, ligne 24, in vice = in vico. P. 3i2, note (a)% Sarragone = Sarragosse. P. 3 1 5, note (a), Mananes = Manasses. P. 319, ligne 9, 2o3 = perg. 2o3. P. 319, ligne 3o, perg. ; 204 = perg. 204 ; P 319, ligne 34, in perdita parroechia = in predicta. P. 3^3, ligne i3, de Ponzilione == de Fonzilione. P. 325, ligne 3i, Raimundus, Poncius = Raimundus Poncius. P. 347, addition suivante : DLXbis 1 149, 25 juillet. Copie du xvme s. d'un translat de date inconnue, jadis conserve a r« Arxin del Temple de Perpinia de la encomanda de Bajolas del plech de attes dels molins », n° 46. Perpignan, Arch, dep. B. 5. Edite : Allart, Cartulaire Roussillonnais, dans la Semaine religieuse da diocese de Perpignan, 1886, p. 367. Manifestum sit cunctis, praesentibus et futuris, de contentionibus quae fuerunt inter Gaufredurn comitem Rossilionensem et Guillermum de Castro Rossilionis, de ipsa aqua, quae discurrit a recho molendinorum quae olim fuerunt Arnaldi Petri negocia- toris et Raymundi Vincentii, qui fuerunt quondam ; et de hoc venerunt ex utraque parte ad bonum finem et concordiam pro consilio et laudamento proborum hominum Perpiniani et Arnaldi fratris Sancti Cipriani militiae Templi Ierosolimitani : scilicet ut omnes homines Perpiniani qui sunt haeredes istorum molendinorum cum fratribus militiae Templi faciant duas partes de resclausis et caput aquis sicut contingit istorum molendinorum, et adjuvent mittere aquam quantum opus sit istis supradictis molen- dinis, et ita ut homines Castri Rossilionis similiter faciant tertiam partem omnis mis- sionis resclausis cum caput aquis istorum molendinorum sicuti contingit, et adjuvent mittere omnem aquam quae opus sit istis molendinis; et si amplius habebant opus 468 ERRATA ET ADDENDA aquae, ut accipiant sine omni damno istorum supradictorum molendinorum, et ita, utsi homines Perpiniani nolebant facere supra scriptam missionem, sicut mos est, et rechum ; ut homines Castri Rossilionis habeant licentiam accipere nadillas istorum molendinorum, et teneant tantum, quod ista missio sit facta : et est manifestum. Qui- cumque hoc disrumpere erit (sic), in dnplo componat, et ultra firmiter permaneat in perpetuum. Actum est hoc octavo calendas augusti, anno ab Tncarnatione Ghristi millesimo centesimo quadragesimo nono, regnante Ludovico rege in Francia. Sig^num Gaufredi, comitis Rossilionensis. Sig^num Guillermi Castri Rossilionis, qui istam cartam fieri jussimus et firmavimus firmareque rogavimus. Sig^num Berengarii Gaucoliberii. Sig^num Pontii, fratris ejus. Sig^num Berengariide Gardia. Sig^num... P. 368, ligne 20, Bernardus et Gurb — Bernardus de Gurb. VALENCE, IMPRIMERIE VALENTINOISE — - I9I0 TABLE DES MATIERES Hommage vn Avertissement ix Liste des Archives et des Bibliotheques xm Liste des Ouvrages cites xvn Gartulaire du Temple i Bullaire du Temple 373 Table generale des Noms de Personnes et de Lieux 391 Errata et Addenda 467 Gartulaire du Temple 30 U impression de ce Gartulaire ne peut se terminer sans quHl soit inscrit an dernier feuillet un nom lie pour jamais a la memoir e du Mis d'Albon, c'est celui de M. Gardere, son fidele et savant arckiviste, qui pendant de longues annees, et sous sa direction, collabora avec une erudition consciencieuse a Venorme tdche entreprise. Les douloureuses cireonstances qui preluderent a Vache- vement de ce premier volume, ont necessite de M. Gar- dere un temoignage supreme de son denouement ; lui seul ayant vecu pres de la pensee intime de Vauteur et en ayant saisi toutes les nuances, pouvait mettre dans toute leur valeur les pages offertes aujourd'hui au public. I/impression de ce volume (tire a deux cents exemplaires numerotes) a ete achevee A l'Imprimerie Valentinoisb, Valenge en Mai 1913. NOTA. — Ge cul-de-lampe est du, ainsi que le fleuron qui orne la couverture, a l'obligeance de M. J. Roman, de la Societe des Antiquaires de France, membre correspondant de l'lnstitut, dont on sait toute la competence en matiere de sigillographie. lis ont ete composes et dessines par lui d'apres les motifs de deux sceaux authentiques de l'ordre du Temple, du xnr9 siecle (n08 9862, 9867, des Arch. Nation.).