Латинский Устав
72 статьи Собора в Труа (1129). Богословское обоснование «нового воинства» см. в трактате Бернарда Клервоского De laude novae militiae; папские привилегии — Omne Datum Optimum, Milites Templi, Militia Dei.
УСТАВ БЕДНЫХ РЫЦАРЕЙ ХРИСТА И ХРАМА СОЛОМОНА
REGULA PAUPERUM COMMILITONUM CHRISTI TEMPLIQUE SALOMONICI
ПРОЛОГPROLOGUS
Omnibus in primis sermo noster dirigitur, quicumque proprias voluntates sequi contemnunt, et summo ac vero regi militare animi puritate cupiunt, ut obedientiae armaturam praeclaram assumere, intentissima cura implendo praeoptent, et perseverando impleant.
Hortamur itaque, qui usque nunc militiam saecularem, in qua Christus non fuit causa, sed solo humano favore amplexati estis, quatenus horum unitati, quos Dominus ex massa perditionis elegit, et ad defensionem sanctae Ecclesiae gratuita pietate composuit, vos sociandos perenniter festinetis.
Ante omnia autem, quicunque es, o Christi miles, tam sanctam conversationem eligens, te circa professionem tuam oportet puram adhibere diligentiam, ac firmam perseverantiam; quae a Deo tam digna, sancta et sublimis esse dignoscitur, ut si pure et perseveranter observetur, inter militantes, qui pro Christo animas suas dederunt, sortem obtinere mereberis.
In ipsa namque refloruit jam et reluxit ordo militaris, qui despecto justitiae zelo, non pauperes aut Ecclesias defensare, quod suum erat, sed rapere, spoliare, interficere contendebant.
Bene igitur nobiscum agitur, quibus Dominus et salvator noster Jesus Christus amicos suos a civitate sancta in continuum Franciae et Burgundiae direxit, qui pro nostra salute veraque fidei propagatione non cessant animas suas hostiam Deo placentem offerre.
Nos ergo cum omni gratulatione ac fraterna pietate, precibusque magistri Hugonis, in quo praedicta militia sumpsit exordium, cum Spiritu sancto intimante, ex diversis Ultramontanae provinciae mansionibus in solemnitate sancti Hilarii anno 1128, ab incarnato Dei Filio, ab inchoatione praedictae militiae nono ad Trecas, Deo duce, in unum convenientes, modum et observantiam equestris ordinis per singula capitula ex ore ipsius magistri Hugonis audire meruimus, ac juxta notitiam exiguitatis nostrae scientiae, quod nobis videbatur absurdum, omneque quod in praesenti concilio nequivit esse nobis memorabiliter relatum ac computatum, non levitate, sed consulte, providentiae et discretioni venerabilis Patris nostri Honorii, ac inclyti patriarchae Hierosolymitani Stephani, fertilitate ac necessitate non ignari orientalis religionis, nec non pauperum commilitonum Christi, consilio communis capituli unanimiter commendavimus.
Sane autem prorsus licet nostri dictaminis auctoritatem permaximus numerus religiosorum Patrum, qui in illo concilio divina admonitione convenerunt, commendat; non debemus silenter transire, quibus videntibus, et veras sententias proferentibus, ego Joannes Machaelensis praesentis paginae, jussu concilii ac venerabilis abbatis Claraevallensis S. Bernardum intellige, cui creditum ac debitum hoc erat, humilis scriba esse divina gratia merui.
Прежде всего наше слово обращено ко всем тем, кто презирает следование собственным желаниям и желает с чистотой души служить высшему и истинному Царю, дабы с величайшим усердием предпочли они принять славные доспехи послушания и, исполняя их, пребыли в этом.
Посему увещеваем вас, кто доныне предавался мирскому воинству, в котором Христос не был причиной, но лишь человеческое тщеславие, дабы вы поспешили навсегда присоединиться к единству тех, кого Господь избрал из массы погибели и по безвозмездной милости собрал для защиты святой Церкви.
Прежде всего же, кто бы ты ни был, о воин Христов, избравший столь святое житие, надлежит тебе с чистой душой прилежать к своему обету и твердому постоянству; ибо это от Бога считается столь достойным, святым и возвышенным, что если чисто и постоянно соблюдать это, то среди воинов, отдавших души свои за Христа, ты удостоишься получить жребий.
Ибо в нем уже расцвел и воссиял воинский орден, который, презрев ревность о справедливости, не защищал бедных и церкви, что было его долгом, но стремился грабить, разорять, убивать.
Хорошо же поступает с нами Господь и Спаситель наш Иисус Христос, Который направил друзей Своих от святого города к пределам Франции и Бургундии, которые ради нашего спасения и распространения истинной веры непрестанно приносят души свои как угодную Богу жертву.
Мы же со всяким ликованием и братским милосердием, по молитвам магистра Гуго, с которого началось указанное воинство, по внушению Святого Духа, собравшись из различных обителей Заморской провинции в праздник святого Илария, в 1128 году от воплощения Сына Божия, в девятом году от начала указанного воинства, в Труа, под водительством Божиим, воедино сойдясь, удостоились из уст самого магистра Гуго услышать устав и наблюдение конного ордена по отдельным главам, и что нам казалось несообразным, и все, что на настоящем соборе не могло быть нам достойно изложено и обдумано, не по легкомыслию, но по совету, единодушно вверили провидению и рассудительности досточтимого Отца нашего Гонория и славного патриарха Иерусалимского Стефана, сведущих в восточной религии и необходимости бедных воинов Христа, по совету общего капитула.
Хотя авторитет нашего решения восхваляет величайшее число религиозных Отцов, которые по божественному внушению сошлись на том соборе, не должны мы молчанием пройти то, что при их видении и вынесении истинных приговоров я, Иоанн Михельский, по повелению собора и досточтимого аббата Клерво, которому это было вверено и должествовало, по благодати Божией удостоился быть смиренным писцом.
ИМЕНА ОТЦОВ, ПРИСУТСТВОВАВШИХ НА ТРУАСКОМ СОБОРЕNOMINA PATRUM RESIDENTIUM IN CONCILIO TRECENSI
Primus quidem resedit Matthaeus Albanensis episcopus, Dei gratia sanctae Romanae Ecclesiae legatus, deinde Rainaldus archiepiscopus Remensis, tertius Henricus archiepiscopus Senonensis, dehinc coepiscopi eorum, Ranckedus Carnotensis episcopus, Goflenus Suessionum episcopus, episcopus Parisiensis, episcopus Trecensis, praesul Aurelianensis, episcopus Antisiodorensis, episcopus Meldensis, episcopus Catalaunensis, episcopus Laudunensis, episcopus Belvacensis, abbas Vezeliacensis, qui non multo post factus est Lugdunensis archiepiscopus, ac sanctae Romanae Ecclesiae legatus; abbas Cisterciensis, abbas Pontiniacensis, abbas Trium Fontium, abbas sancti Dionysii de Remis, abbas sancti Stephani de Divione, abbas Molesmensis; supra nominatus abbas Bernardus Claraevallensis non defuit, cujus sententiam prescripti libera voce collaudabant.
Fuerunt autem et magister Albericus Remensis, et magister Fulgerius, ac complures alii, quos longum esset enumerare.
Caeterum vero de non litteratis idoneum nobis videtur ut testes amatores veritatis adducantur in medium.
Comes Theobaudus, comesque Nivernensis, ac Andreas de Bandinento, intentissima cura quod erat optimum scrutantes, quod eis videbatur absurdum temperantes, in concilio sic assistebant.
Ipse vero magister militiae, Hugo nomine, revera non defuit, et quosdam de fratribus suis secum habuit, verbi gratia, fratrem Godefridum, fratrem Rorallum, fratrem Gaufridum Bisol, fratrem Paganum de Monte Desiderii, Archembaudum de Sancto Amano.
Iste vero magister Hugo cum suis discipulis modum et observantiam exiguae inchoationis sui militaris ordinis, qui ab illo qui dicit: Ego principium, qui et loquor vobis(Joan. VIII), sumpsit exordium, juxta memoriae suae notitiam supra nominatis Patribus intimavit.
Placuit itaque concilio, ut consilium ibi lima et consideratione divinarum Scripturarum diligenter examinatum, tamen cum providentia papae Romanorum ac patriarchae Hierosolymitarum, nec non etiam assensu capituli pauperum commilitonum Templi, quod est in Jerusalem, scripto commendaretur, ne oblivioni traderetur, et inenodabiliter servaretur ut recto cursu ad suum conditorem, cujus dulcedo tam mel superat, ut ei comparatum velut absynthium sit amarissimum, pervenire digne mereantur, praestante cui militant, et militare queant per infinita saeculorum saecula.
Amen.
Первым же восседал Матфей, епископ Албанский, по благодати Божией легат святой Римской Церкви, затем Ринальд, архиепископ Реймсский, третьим Генрих, архиепископ Санский, далее их сослужители: Ранхед, епископ Шартрский, Гослен, епископ Суассонский, епископ Парижский, епископ Труаский, пресвитер Орлеанский, епископ Осерский, епископ Мо, епископ Шалонский, епископ Ланский, епископ Бовезийский, аббат Везелейский, который вскоре стал архиепископом Лионским и легатом святой Римской Церкви; аббат Цистерцианский, аббат Понтиньякский, аббат Тре-Фонтан, аббат святого Дионисия Реймсского, аббат святого Стефана Дижонского, аббат Молесмский; не отсутствовал и вышеназванный аббат Бернард Клервоский, чье мнение вышеназванные свободно восхваляли.
Были также магистр Альберик Реймсский и магистр Фульгерий, и многие другие, которых долго перечислять.
Впрочем, о неграмотных нам кажется уместным привести в качестве свидетелей любителей истины.
Граф Тибо и граф Нивернский, а также Андрей де Бандимент, с величайшим усердием исследуя, что было наилучшим, и смягчая то, что им казалось несообразным, так присутствовали на соборе.
Сам же магистр воинства, именем Гуго, действительно не отсутствовал, и привел с собой некоторых из своих братьев, например, брата Годфрида, брата Роралла, брата Готфрида Бисоля, брата Пагана де Мон-Дезире, Аршамбо де Сен-Аман.
Этот же магистр Гуго со своими учениками сообщил вышеназванным Отцам по памяти своей устав и наблюдение малого начала своего воинского ордена, который от Того, Кто говорит: "Я начало, которое и говорю вам" (Ин. 8), взял свое начало.
Посему собору угодно было, чтобы решение, тщательно исследованное там с рассмотрением божественных Писаний, однако с провидением папы Римского и патриарха Иерусалимского, а также с согласия капитула бедных воинов Храма, который в Иерусалиме, было вверено письму, дабы не было предано забвению и неразрывно сохранялось, дабы прямым путем достойно удостоились достичь своего Создателя, чья сладость столь превосходит мед, что сравненное с ней кажется горьким как полынь, дабы могли служить и воинствовать Тому, Кому служат, во веки веков.
Аминь.
НАЧИНАЕТСЯ УСТАВ БЕДНЫХ ВОИНОВ СВЯТОГО ГОРОДАINCIPIT REGULA PAUPERUM COMMILITONUM SANCTAE CIVITATIS
I. КАК СЛЕДУЕТ СЛУШАТЬ БОЖЕСТВЕННУЮ СЛУЖБУI. — Qualiter divinum officium audiant.
Vos quidem propriis voluntatibus abrenuntiantes, atque alii pro animarum salute vobiscum ad terminum cum equis et armis summo regi militantes, matutinas, et omne servitium integrum, secundum canonicam iustitutionem, ac regularium doctorum sanctae civitatis consuetudinem, pio ac puro affectu audire universaliter studeatis. Idcirco vobis, venerabiles fratres, maxime debetur, quia praesentis vitae luce despecta, contemptoque vestrorum corporum cruciatu, saevientem mundum pro Dei amore vilescere perenniter promisistis; divino cibo refecti ac satiati, et dominicis praeceptis eruditi et firmati, post mysterii divini consummationem nullus pavescat ad pugnam, sed paratus sit ad coronam.
Вы же, отрекшиеся от собственных желаний, и другие, сражающиеся вместе с вами до конца ради спасения душ с конями и оружием высшему Царю, старайтесь всемерно слушать заутреню и всю службу целиком по каноническому установлению и обычаю учителей устава святого города с благочестивым и чистым чувством. Посему вам, досточтимые братья, надлежит прежде всего, поскольку, презрев свет настоящей жизни и презрев мучения ваших тел, вы обещали навсегда презреть свирепствующий мир ради любви к Богу; напитавшись и насытившись божественной пищей, и научившись и укрепившись господними заповедями, после совершения божественного таинства никто да не страшится битвы, но будет готов к венцу.
II. СКОЛЬКО МОЛИТВ ГОСПОДНИХ ЧИТАТЬ, ЕСЛИ НЕ МОГУТ СЛУШАТЬ БОЖЕСТВЕННУЮ СЛУЖБУII. — Quot orationes Dominicas, si Dei servitium audire nequiverint, dicant.
Caeterum, si aliquis frater negotio orientalis Christianitatis forte remotus (quod saepius evenisse non dubitamus) pro tali absentia Dei servitium non audierit: pro matutinis, tredecim orationes Dominicas; ac pro singulis horis, septem; sed pro vesperis, novem dicere collaudamus, ac libera voce unanimiter affirmamus. Isti etenim in salutifero labore ita directi, non possunt accurrere hora competenti ad divinum officium. Sed, si fieri potest, horae constitutae non praetereant ante institutum debitum.
Впрочем, если какой-либо брат по делам восточного христианства окажется удален (что, мы не сомневаемся, часто случалось), и по причине такого отсутствия не услышит божественной службы: вместо заутрени пусть читает тринадцать молитв Господних, а за каждый час — семь, но за вечерню — девять, мы одобряем и единодушно утверждаем свободным голосом. Ибо эти братья, направленные на спасительный труд, не могут прибыть в надлежащий час к божественной службе. Но если возможно, пусть не пропускают установленные часы до должного исполнения.
III. ЧТО СЛЕДУЕТ ДЕЛАТЬ ЗА УСОПШИХ БРАТЬЕВIII. — Quid agendum pro fratribus defunctis.
Quando vero quilibet fratrum remanentium, morti, quae nulli parcit, impendit quod est impossibile auferri: capellanis ac clericis vobiscum ad terminum charitative summo sacerdoti servientibus, creditum officium et missam solemniter pro ejus anima Christo animi puritate jubemus offerre, fratres autem ibi astantes, et in orationibus pro fratris defuncti salute pernoctantes, centum orationes Dominicas usque ad diem septimum pro fratre defuncto persolvant; ab illo die quo eis obitus fratris denuntiatus fuerit, usque ad praedictum diem, centenarius numerus perfectionis integritatem cum fraterna observatione habeat. Adhuc nempe divina ac misericordi charitate deprecamur, atque pastorali auctoritate jubemus, ut quotidie, sicuti fratri in vicibus dabatur et debetur, ita quod est necessarium sustentationi hujus vitae, in cibo et potu tantum, cuidam pauperi donec ad quadragesimum diem impendatur. Omnes enim alias oblationes, quas in morte fratrum, et in Paschali solemnitate, caeterisque solennitatibus, Domino, pauperum commilitonum Christi spontanea paupertas indiscrete reddere consueverat, omnino prohibemus.
Когда же кому-либо из пребывающих братьев угрожает смерть, которая никого не щадит, и невозможно ее избежать: капелланам и клирикам, служащим с вами до срока с милосердием высшему священнику, мы повелеваем торжественно и с чистотой души принести должную службу и мессу за его душу Христу. Братья же, присутствующие там и бодрствующие в молитвах за спасение усопшего брата, пусть возносят сто молитв Господних до седьмого дня за усопшего брата; с того дня, когда им будет возвещена кончина брата, до указанного дня пусть число сто молитв будет исполнено с полнотой совершенства и братским наблюдением. Еще же с божественным и милосердным милосердием умоляем и пастырской властью повелеваем, чтобы ежедневно, как давалось и должно даваться брату по очереди, столько, сколько необходимо для поддержания этой жизни, только в пище и питии, уделялось какому-либо бедняку до сорокового дня. Ибо все прочие приношения, которые в смерти братьев, и в Пасхальное торжество, и в прочие торжества, Господу, добровольная нищета бедных воинов Христа привыкла без разбора отдавать, мы полностью запрещаем.
IV. ЧТО КАПЕЛЛАНЫ ИМЕЮТ ТОЛЬКО ПИЩУ И ОДЕЖДУIV. — Capellani victum et vestitum tantum habeant.
Alias vero oblationes, et omnia eleemosynarum genera, quoquo modo fiant, capellanis, vel aliis ad tempus manentibus, unitati communis capituli reddere pervigili cura praecipimus. Servitores itaque ecclesiae victum et amictum, secundum auctoritatem tantum habeant, et nihil amplius habere praesumant, nisi magistri sponte charitative dederint.
Прочие же приношения и все виды милостыни, каким бы образом они ни были сделаны, капелланам или другим, пребывающим временно, мы повелеваем с неусыпной заботой возвращать единству общего капитула. Служители же церкви пусть имеют только пищу и одежду по своему положению, и пусть не дерзают иметь ничего сверх того, если только магистр по доброй воле и милосердию не даст.
V. ОБ УСОПШИХ ВОИНАХ, КОТОРЫЕ БЫЛИ НА СЛУЖБЕ ДО СРОКАV. — De militibus defunctis qui sunt ad terminum.
Sunt namque milites in domo Dei, templique Salomonis, ad terminum misericorditer nobiscum degentes. Unde ineffabili miseratione vos rogamus, deprecamur, et ad ultimum obnixe jubemus, ut si interim tremenda potestas ad ultimum diem aliquem perduxerit, divino amore, ac fraterna pietate, septem dies sustentationis, pro anima ejus, quidam pauper habeat.
Ибо есть воины в доме Божием и Храма Соломона, милосердно пребывающие с нами до срока. Посему с несказанным состраданием просим, умоляем и, наконец, настоятельно повелеваем, чтобы, если между тем грозная власть приведет кого-либо к последнему дню, ради божественной любви и братского милосердия, какой-либо бедняк имел пропитание семь дней ради его души.
VI. ЧТОБЫ НИ ОДИН ИЗ ПРЕБЫВАЮЩИХ БРАТЬЕВ НЕ ДЕЛАЛ ПРИНОШЕНИЯVI. — Ut nullus frater remanens oblationem faciat.
Decrevimus, ut superius dictum est, quod nullus fratrum remanentium aliam oblationem agere praesumat: sed die noctuque mundo corde in sua professione maneat, ut sapientissimo prophetarum in hoc se aequipollere valeat: Calicem salutaris accipiam(Psal. CXV), et in morte mea mortem Domini imitabor: quia sicut Christus pro me animam suam posuit, ita et ego pro fratribus animam ponere sum paratus. Ecce competentem oblationem: ecce hostiam viventem Deoque placentem.
Мы постановили, как сказано выше, чтобы ни один из пребывающих братьев не дерзал делать иное приношение: но день и ночь с чистым сердцем пребыл в своем обете, дабы мог в этом сравняться с мудрейшим из пророков: Чашу спасения приму (Пс. 115), и в смерти моей подражаю смерти Господа: ибо как Христос положил душу свою за меня, так и я готов положить душу за братьев. Вот достойное приношение: вот жертва живая и Богу угодная.
VII. О НЕУМЕРЕННОМ СТОЯНИИVII. — De immoderata statione.
Quod autem auribus nostris verissimus testis insonuit, videlicet immoderata statione et sine mensura stando divinum officium vos audire: ita fieri non praecipimus, imo vituperamus: sed finito psalmo Venite exsultemus Domino, cum invitatorio et hymno, omnes sedere tam fortes quam debiles, propter scandalum evitandum, nos jubemus. Vobis vero residentibus, unoquoque psalmo finito, in recitatione Gloria Patri, de sedibus vestris ad altaria supplicando, ob reverentiam sanctae Trinitatis ibi nominatae, surgere, et debilibus inclinare demonstramus. Sic etiam in recitatione evangelii, et ad Te Deum laudamus, et per totas laudes, donec finito Benedicamus Domino, stare ascribimus, et eamdem regulam in matutinis sanctae Mariae teneri jubemus.
Что же до того, что достигло наших ушей от вернейшего свидетеля, а именно, что вы слушаете божественную службу в неумеренном стоянии и без меры стоя: мы не повелеваем так делать, но скорее порицаем: но по окончании псалма "Придите, возрадуемся Господу" с антифоном и гимном, мы повелеваем всем сидеть — и сильным, и немощным, во избежание соблазна. Вам же сидящим, по окончании каждого псалма, при возглашении "Слава Отцу", вставать с мест ваших к алтарям с мольбой, ради почтения к святой Троице, там поминаемой, и немощным кланяться, мы показываем. Также и при чтении Евангелия, и при "Тебя, Бога, хвалим", и на всех Хвалитех, пока не кончится "Благословим Господа", стоять мы предписываем, и то же правило соблюдать на утрени святой Марии повелеваем.
VIII. О ТРАПЕЗЕ СОБРАНИЯVIII. — De refectione conventus.
In uno quidem palatio, sed melius dicitur refectorio, communiter vos cibum accipere credimus, ubi, quando aliquid necessarium fuerit, pro signorum ignorantia, leniter ac privatim quaerere oportet. Sic omni tempore quae vobis necessaria sunt cum omni humilitate et subjectione reverentiae petite ad mensam, cum Apostolus dicat: Panem tuum cum silentio manduca(II Thess. III). Et Psalmista vos animare debet, dicens: Posui ori meo custodiam, id est apud me deliberavi, ut non delinquerem in lingua(Psal. XXXVIII), id est, custodiebam os meum ne male loquerer.
В одном же здании, но лучше сказать в трапезной, мы полагаем, что вы будете вместе принимать пищу, где, когда что-либо будет необходимо, по незнанию знаков, следует тихо и частным образом просить. Так во всякое время то, что вам необходимо, просите со всяким смирением и покорным почтением за столом, как говорит Апостол: Хлеб твой в молчании ешь (2 Фес. 3). И Псалмопевец должен вас воодушевлять, говоря: Положил я охрану устам моим, то есть я решил в себе, чтобы не согрешить языком (Пс. 38), то есть охранял уста мои, чтобы не говорить худо.
IX. О ЧТЕНИИIX. — De lectione.
In prandio et coena semper sit sancta lectio recitata. Si Dominum diligimus, salutifera ejus verba atque praecepta intentissima aure desiderare debemus. Lector autem lectionum vobis indicat silentium.
За обедом и ужином всегда пусть читается святое чтение. Если мы любим Господа, мы должны с величайшим вниманием желать его спасительные слова и заповеди. Чтец же чтений указывает вам на молчание.
X. ОБ УПОТРЕБЛЕНИИ МЯСАX. — De carnis refectione.
In hebdomada namque, nisi Natalis dies Domini, vel Pascha, vel festum sanctae Mariae, aut Omnium Sanctorum evenerit, vobis ter refectio carnis sufficiat: quia assueta carnis comestio intelligitur honorosa [f. onerosa] corruptio corporum. Si vero in die Martis tale jejunium evenerit, ut esus carnium retrahatur, in crastino abundanter vobis impendatur. Die autem Dominico omnibus militibus remanentibus, nec non capellanis, duo fercula in honorem sanctae resurrectionis bonum et idoneum indubitanter videtur. Alii autem, videlicet armigeri et clientes, uno contenti, cum gratiarum actione permaneant.
В неделю же, если не случится день Рождества Господня, или Пасха, или праздник святой Марии, или Всех Святых, вам достаточно трижды вкушать мясо: ибо частое употребление мяса считается тяжким повреждением тел. Если же во вторник случится такой пост, что употребление мяса возбраняется, на следующий день пусть вам будет дано его в изобилии. В воскресенье же всем пребывающим воинам, а также капелланам, два блюда в честь святого воскресения благо и достойно без сомнения кажется. Прочие же, а именно оруженосцы и слуги, довольствуясь одним, пусть пребывают с благодарением.
XI. КАК ВОИНАМ СЛЕДУЕТ ЕСТЬXI. — Qualiter manducare milites debeant.
Duos et duos manducare generaliter oportet, ut solerter unus de altero provideat, ne asperitas vitae, vel furtiva abstinentia in omni prandio intermisceatur. Hoc autem juste judicamus, ut unusquisque miles aut frater aequalem et aequipollentem vini mensuram per se solus habeat.
Вообще надлежит есть по двое, чтобы один заботливо попечался о другом, дабы суровость жизни или тайное воздержание не примешивались ко всякому обеду. Это же мы справедливо судим, чтобы каждый воин или брат имел для себя одного равную и равноценную меру вина.
XII. ЧТОБЫ В ПРОЧИЕ ДНИ БЫЛО ДОСТАТОЧНО ДВУХ ИЛИ ТРЕХ БЛЮД ИЗ БОБОВXII. — Ut aliis diebus duo aut tria leguminum fercula sufficiant.
Aliis nam diebus, videlicet secunda et quarta feria, necnon et Sabbato, duo aut tria leguminum vel aliorum ciborum fercula, aut, ut ita dicam, cocta pulmentaria, omnibus sufficere credimus; et ita teneri jubemus, ut forte qui ex uno non potuerit edere, ex alio reficiatur.
В прочие же дни, а именно во второй и четвертый день недели, а также в субботу, два или три блюда из бобов или иной пищи, или, как сказать, вареные похлебки, мы полагаем, всем достаточно; и так повелеваем соблюдать, чтобы тот, кто не сможет есть одно, насытился другим.
XIII. КАКОЙ ПИЩЕЙ СЛЕДУЕТ ПИТАТЬСЯ В ПЯТНИЦУXIII. — Quo cibo sexta feria reficere oportet.
Sexta autem feria cibum quadragesimalem ob reverentiam passionis omni congregationi, remota infirmorum imbecillitate, semel sufficere a festo Omnium Sanctorum usque in Pascha, nisi natalis dies Domini vel festum sanctae Mariae aut apostolorum evenerit, collaudamus. Alio vero tempore, nisi generale jejunium evenerit, bis reficiantur.
В пятницу же постную пищу ради почтения к страстям всей конгрегации, за исключением немощи больных, один раз достаточно от праздника Всех Святых до Пасхи, если не случится день Рождества Господня или праздник святой Марии или апостолов, мы одобряем. В прочее же время, если не случится общий пост, пусть питаются дважды.
XIV. ЧТОБЫ ПОСЛЕ ТРАПЕЗЫ ВСЕГДА ВОЗНОСИЛИ БЛАГОДАРНОСТИXIV. — Post refectionem semper gratias referant.
Post prandium vero et coenam semper in ecclesiae, si prope est, vel si ita non est, in eodem loco, summo procuratori nostro, qui est Christus, gratias, ut decet, cum humiliato corde referre inenodabiliter praecipimus; famulis aut pauperibus fragmenta, panibus tamen integris reservatis, distribuere fraterna charitate debent et jubentur.
После обеда же и ужина всегда в церкви, если она близко, или если нет, то в том же месте, нашему высшему правителю, который есть Христос, благодарения, как подобает, со смиренным сердцем возносить неразрывно повелеваем; слугам же или беднякам остатки, однако с сохранением целых хлебов, по братской любви должны и повелеваются распределять.
XV. ЧТОБЫ ДЕСЯТАЯ ЧАСТЬ ХЛЕБА ВСЕГДА УДЕЛЯЛАСЬ МИЛОСТЫНЕXV. — Ut decimus panis semper eleemosynario detur.
Licet paupertatis praemium, quod est regnum coelorum, pauperibus procul dubio debeatur, vobis tamen, quos Christiana fides de illis indubitanter fatetur, decimum totius panis quotidie eleemosynario vestro dare jubemus.
Хотя награда нищеты, которая есть Царство Небесное, беднякам без сомнения должествовала, вам же, которых христианская вера о них несомненно исповедует, десятую часть всего хлеба ежедневно давать вашему милостыннику повелеваем.
XVI. ЧТОБЫ СБОР БЫЛ НА УСМОТРЕНИЕ МАГИСТРАXVI. — Ut collatio sit in arbitrio magistri.
Cum vero sol orientalem regionem deserit, et ad Ibernam [f. Iberiam] descendit, audito signo, ut est ejusdem regionis consuetudo, omnes ad completas oportet incedere vos, ac prius generalem collationem sumere peroptamus. Hanc autem collationem in dispositione et arbitrio magistri ponimus, ut quando voluerit de aqua, et quando jubebit misericorditer ex vino temperato competenter recipiatur. Verum hoc non ad nimiam satietatem oportet et in luxu fieri, sed parcius, quia apostatare etiam sapientes videmus.
Когда же солнце покидает восточную область и спускается к Иберии, услышав знак, как есть обычай той области, все должны идти к повечерию, и прежде мы весьма желаем принять общий сбор. Этот же сбор мы полагаем в распоряжении и усмотрении магистра, чтобы, когда он захочет, из воды, и когда милостиво повелит, из разбавленного вина надлежаще принимался. Истинно это не должно делаться до чрезмерного пресыщения и в роскоши, но умереннее, ибо мы видим, что и мудрые отпадают.
XVII. ЧТОБЫ ПО ОКОНЧАНИИ ПОВЕЧЕРИЯ СОБЛЮДАЛАСЬ ТИШИНАXVII. — Ut finitis completis silentium teneatur.
Finitis itaque completis ad stratum ire oportet. Fratribus igitur a completoriis exeuntibus nulla sit denuo licentia loqui in publico, nisi necessitate cogente; armigero autem suo quae dicturus est, leniter dicat. Est vero forsitan ut in tali intervallo vobis de completorio exeuntibus, maxima necessitate cogente, de militari negotio, aut de statu domus nostrae, quia dies ad hoc vobis sufficere non creditur, cum quadam fratrum parte ipsum magistrum, vel illum cui domus dominium post magistrum est debitum, oporteat loqui. Hoc autem ita fieri jubemus, et ideo quia scriptum est: In multiloquio non effugies peccatum(Prov. X), et alibi: Mors et vita in manibus linguae(Prov. XVIII). In illo colloquio scurrilitates et verba otiosa ac risum moventia omnino prohibemus, et vobis ad lectulum euntibus Dominicam orationem, si aliquis quid stultum est locutus, cum humilitate et puritatis devotione dicere jubemus.
Итак, по окончании повечерия надлежит идти ко сну. Братьям же, выходящим с повечерия, вновь не будет позволения говорить публично, если только не понуждает необходимость; своему же оруженосцу то, что скажет, пусть говорит тихо. Может быть однако, что в таком промежутке, когда вы выходите с повечерия, величайшей необходимостью понуждаемые, о воинском деле, или о состоянии нашего дома, поскольку дня для этого вам не хватает, с некоторой частью братьев самому магистру, или тому, кому после магистра вверено господство над домом, надлежит говорить. Это же мы повелеваем так делать, и поэтому, потому что написано: Во многословии не избежишь греха (Притч. 10), и в другом месте: Смерть и жизнь в руках языка (Притч. 18). В том разговоре шутовство и праздные слова, и вызывающие смех, полностью запрещаем, и вам, идущим ко сну, Господню молитву, если кто-нибудь сказал что-либо глупое, со смирением и благочестием чистоты говорить повелеваем.
XVIII. ЧТОБЫ УСТАВШИЕ НЕ ВСТАВАЛИ К УТРЕНЕXVIII. — Ut fatigati ad matutinas non surgant.
Fatigatos nempe milites non ita, ut vobis est manifestum, surgere ad matutinas collaudamus; sed assensu magistri, vel illius cui creditum fuerit a magistro, eos quiescere, et tredecim orationes constitutas sic cantare, ut mens ipsorum voci concordet, juxta illud Prophetae; Psallite Domino sapienter(Psal. XLVIII); et illud: In conspectu angelorum, psallam tibi(Psalm. CXXXVII): vos unanimes collaudamus. Hoc autem in arbitrio magistri semper consistere debet.
Уставших же воинов не так, как вам очевидно, вставать к утрени мы одобряем; но с согласия магистра, или того, кому будет вверено магистром, им отдыхать, и тринадцать установленных молитв так петь, чтобы разум их согласовался с голосом, согласно тому слову Пророка: Пойте Господу разумно (Пс. 47); и тому: Пред ангелами воспою Тебе (Пс. 137): вас единодушных одобряем. Это же всегда должно состоять в усмотрении магистра.
XIX. ЧТОБЫ СРЕДИ БРАТЬЕВ СОХРАНЯЛАСЬ ОБЩНОСТЬ ЖИЗНИXIX. — Ut communitas victus inter fratres servetur.
Legitur in divina pagina: Dividebatur singulis, prout cuique opus erat(Act. II). Ideo non dicimus, ut sit personarum acceptio sed infirmitatem debet esse consideratio. Ubi autem qui minus indiget, agat Deo gratias, et non contristetur; qui vero indiget humiliet se pro infirmitate, non extollatur pro misericordia, et ita omnia membra erunt in pace. Hoc autem prohibemus, ut nulli immoderatam abstinentiam amplecti liceat, sed communem vitam instanter teneant.
Читается на божественной странице: Разделялось каждому, сколько кому было нужно (Деян. 2). Поэтому мы не говорим, чтобы было лицеприятие лиц, но должно быть рассмотрение немощей. Где же тот, кто менее нуждается, пусть воздает Богу благодарение и не печалится; кто же нуждается, пусть смиряется ради немощи, не возносится ради милосердия, и так все члены будут в мире. Это же запрещаем, чтобы никому не было позволено предаваться неумеренному воздержанию, но пусть настойчиво соблюдают общую жизнь.
XX. О КАЧЕСТВЕ И ВИДЕ ОДЕЖДЫXX. — De qualitate et modo vestimenti.
Vestimenta autem unius coloris semper esse jubemus, verbi gratia alba, vel nigra, vel, ut ita dicam, burella. Omnibus autem militibus professis in hieme et in aestate, si fieri potest, alba vestimenta concedimus, ut qui tenebrosam vitam postposuerint, per liquidam et albam suo conditori se reconciliari agnoscant. Quid albedo, nisi integra castitas? Castitas securitas mentis, sanitas corporis est. Nisi enim unusquisque miles castus perseveraverit, ad perpetuam requiem venire, et Deum videre non poterit; testante apostolo Paulo: Pacem sectamini cum omnibus et castimoniam, sine qua nemo videbit Dominum(Hebr. XII). Sed quia hujusmodi indumentum, arrogantiae ac superfluitatis aestimatione carere debet: talia habere omnibus jubemus, ut solus leniter per se vestire et exuere, et calceare ac discalceare valeat. Procurator hujus ministerii pervigili cura hoc vitare praesumat, ne nimis longa aut nimis curta, sed mensurata ipsis utentibus, secundum uniuscujusque quantitatem, suis fratribus tribuat. Accipientes itaque nova, vetera semper reddant in praesenti, reponenda in camera, vel ubi frater, cujus est ministerium, decreverit, propter armigeros et clientes, et quandoque pro pauperibus.
Одежды же всегда быть одного цвета повелеваем, например, белого, или черного, или, как сказать, бурого. Всем же воинам, принесшим обет, зимой и летом, если возможно, белые одежды даем, чтобы те, кто презрел темную жизнь, через светлую и белую признали себя примиренными со своим Создателем. Что есть белизна, если не целостная чистота? Чистота есть безопасность ума, здоровье тела. Ибо если каждый воин не пребудет чистым, к вечному покою прийти и Бога увидеть не сможет; свидетельствует апостол Павел: Мир имейте со всеми и чистоту, без которой никто не увидит Господа (Евр. 12). Но поскольку такого рода одеяние должно быть лишено оценки надменности и излишества: такие иметь всем повелеваем, чтобы каждый один мог спокойно одеваться и раздеваться, обуваться и разуваться. Попечитель этого служения с неусыпной заботой да избегает этого, чтобы не слишком длинные или не слишком короткие, но соразмерные пользующимся, по количеству каждого, своим братьям раздавал. Принимающие же новые, старые всегда пусть возвращают сразу, помещаемые в хранилище, или где брат, чье это служение, решит, ради оруженосцев и слуг, и иногда ради бедных.
XXI. ЧТО СЛУГИ НЕ ИМЕЮТ БЕЛЫХ, ТО ЕСТЬ СВЕТЛЫХ, ОДЕЯНИЙXXI. — Quod famuli vestimenta alba, hoc est pallia, non habeant.
Hoc nempe, quod erat in domo Dei ac suorum militum Templi, sine discretione ac consilio communis capituli, obnixe contradicimus, et funditus quasi quoddam vitium peculiare amputare praecipimus. Habebant enim olim famuli et armigeri alba vestimenta, unde veniebant damna importabilia. Surrexerunt namque in ultramontanis partibus quidam pseudofratres, conjugati et alii, dicentes se esse de Templo, cum sint de mundo. Hi nempe tantas contumelias totque damna militari ordini acquisierunt, et clientes remanentes plurima scandala oriri inde superbiendo fecerunt. Habeant igitur assidue nigra: sed si talia non possint invenire, habeant qualia inveniri possunt in illa provincia qua degunt, aut quod vilius unius coloris comparari potest, videlicet burella.
Это же, что было в доме Божием и воинов Его Храма, без рассуждения и совета общего капитула, настоятельно отвергаем, и полностью как некий особый порок искоренить повелеваем. Ибо некогда слуги и оруженосцы имели белые одежды, откуда происходили непереносимые убытки. Восстали же в заморских частях некоторые лжебратья, женатые и другие, говорящие, что они от Храма, тогда как они от мира. Эти же столько бесчестий и столько убытков воинскому ордену приобрели, и пребывающие слуги многие скандалы отсюда возбудили из-за своей гордыни. Посему пусть они постоянно носят черное: но если таковые одежды они не смогут найти, пусть носят то, что можно найти в той провинции, где они проживают, или то, что дешевле всего можно купить одного цвета, а именно бурое (burella).
XXII. О ТОМ, ЧТО ТОЛЬКО ПОСТОЯННЫЕ ВОИНЫ ИМЕЮТ БЕЛОЕXXII. — Quod milites remanentes tantum alba habeant.
Nulli ergo concessum est candidas chlamydes deferre, aut alba palla habere, nisi nominatis militibus Christi.
Никому, следовательно, не дозволено носить сияющие плащи или иметь белые одежды, кроме тех, кто официально признан воинами Христа.
XXIII. О ТОМ, ЧТОБЫ ПОЛЬЗОВАЛИСЬ ШКУРАМИ АГНЦЕВXXIII. — Ut pellibus agnorum utantur.
Decrevimus communi consilio, ut nullus frater remanens, pelles perenniter, aut pelliciam, vel aliquid tale, quod ad usum corporis pertineat, etiamque coopertorium, nisi agnorum vel arietum, habeat.
Мы постановили общим советом, чтобы ни один пребывающий брат не имел постоянно мехов, или меховой подкладки, или чего-либо подобного, что относится к убранству тела, а также покрывала, кроме как из шкур агнцев или баранов.
XXIV. О ТОМ, ЧТОБЫ СТАРОЕ РАЗДАВАЛОСЬ ОРУЖЕНОСЦАМXXIV. — Ut vetusta armigeris dividantur.
Procurator vel dator pannorum omni observantia veteres semper armigeris et clientibus, et quandoque pauperibus, fideliter aequaliterque erogare intendat.
Попечитель или раздающий одежды со всей тщательностью должен намереваться всегда верно и поровну раздавать старое оруженосцам и слугам, а иногда и бедным.
XXV. ЖЕЛАЮЩИЙ ЛУЧШЕГО ПОЛУЧИТ ХУДШЕЕXXV. — Cupiens optima, deteriora habeat.
Si aliquis frater remanens, ex debito, aut ex motu superbiae, pulchra vel optima habere voluerit, ex tali praesumptione procul dubio vilissima merebitur.
Если какой-либо пребывающий брат по долгу службы или из побуждения гордыни пожелает иметь красивое или лучшее, он за такую самонадеянность, вне всякого сомнения, заслужит самое дешевое и худшее.
XXVI. О СОХРАНЕНИИ КОЛИЧЕСТВА И КАЧЕСТВА ОДЕЖДXXVI. — Ut quantitas et qualitas vestimentorum servetur.
Quantitatem secundum corporum magnitudinem largitatemque vestimentorum observare oportet: dator pannorum sit in hoc curiosus.
Необходимо соблюдать количество и ширину одежд в соответствии с величиной тел: раздающий одежды пусть будет в этом внимателен.
XXVII. ЧТОБЫ РАЗДАЮЩИЙ ОДЕЖДЫ ПРЕЖДЕ ВСЕГО СОБЛЮДАЛ РАВЕНСТВОXXVII. — Ut dator pannorum in primis aequalitatem servet.
Longitudinem, ut superius dictum est, cum aequali mensura, ne vel susurronum vel comminatorum aliquid oculos notare praesumat, procurator fraterno intuitu consideret, et in omnibus supradictis, Dei retributionem humiliter cogitet.
Длину, как сказано выше, с равной мерой, чтобы ни глаз завистников, ни глаз клеветников не дерзнул ничего заметить, попечитель должен рассматривать с братским вниманием, и во всем вышеупомянутом смиренно помышлять о Божием воздаянии.
XXVIII. ОБ ИЗЛИШЕСТВЕ ВОЛОСXXVIII. — De superfluitate capillorum.
Omnes fratres, remanentes principaliter, ita tonsos habere capillos oportet, ut regulariter ante et retro, et ordinate, considerare possint; et in barba, et in grennionibus eadem regula indeclinabiliter observetur, ne superfluitas, aut facetiae vitium denotetur.
Все братья, и прежде всего пребывающие, должны иметь волосы подстриженными так, чтобы их можно было регулярно и упорядоченно видеть спереди и сзади; и то же правило неукоснительно должно соблюдаться в отношении бороды и бакенбард (grennionibus), чтобы не было замечено излишества или порока жеманства.
XXIX. ОБ ОСТРОНОСЫХ БАШМАКАХ И ШНУРКАХXXIX. — De rostris et laqueis.
De rostris et laqueis manifestum est esse gentilitium. Et cum abominabile hoc omnibus agnoscatur, prohibemus et contradicimus, ut aliquis ea non habeat, imo prorsus careat. Aliis autem ad tempus famulantibus, rostra, et laquea, et capillorum superfluitatem, et vestium immoderatam longitudinem, habere non permittimus, sed omnino contradicimus. Servientibus enim summo conditori munditia interius exteriusque valde necessaria, eo ipso attestante, qui ait: Estote mundi, quia ego mundus sum.
Об остроносых башмаках (rostris) и шнурках/лентах (laqueis) известно, что это языческое. И поскольку это всеми признается мерзким, мы запрещаем и отвергаем, чтобы кто-либо имел их, но скорее полностью был их лишен. Прочим же, служащим временно, мы не позволяем иметь остроносые башмаки, шнурки, излишние волосы и неумеренную длину одежд, но полностью это запрещаем. Ибо служащим высшему Создателю чистота внутренняя и внешняя весьма необходима, как свидетельствует Тот, Кто сказал: «Будьте чисты, ибо Я чист».
XXX. О ЧИСЛЕ КОНЕЙ И ОРУЖЕНОСЦЕВXXX. — De numero equorum et armigerorum.
Unicuique vestrorum militum tres equos licet habere, quia domus Dei templique Salomonis eximia paupertas amplius non permittit impraesentiarum augere, nisi cum magistri licentia.
Каждому из ваших воинов дозволено иметь трех коней, ибо исключительная бедность дома Божия и Храма Соломона в настоящее время не позволяет иметь больше, если только не с позволения магистра.
XXXI. НИКТО ДА НЕ БЬЕТ БЕЗВОЗМЕЗДНО СЛУЖАЩЕГО ОРУЖЕНОСЦАXXXI. — Nullus armigerum gratis servientem feriat.
Solum autem armigerum singulis militibus eadem causa concedimus. Sed si gratis et charitative ille armiger cuiquam militi fuerit, non licet ei cum verberare, nec etiam qualibet culpa pereutere.
Только одного оруженосца каждому воину по той же причине мы дозволяем. Но если этот оруженосец служит какому-либо воину бесплатно и по милосердию, последнему не дозволено его бить, и даже ни за какую вину наносить удары.
XXXII. КАК ПРИНИМАЮТСЯ ПРЕБЫВАЮЩИЕ НА ВРЕМЯXXXII. — Qualiter ad tempus remanentes recipiantur.
Omnibus militibus servire Jesu Christo animi puritate in eadem domo ad terminum cupientibus, equos in tali negotio quotidiano idoneos, et arma, et quidquid ei necessarium fuerit, emere fideliter jubemus. Deinde vero, ex utraque parte aequaliter servata, bonum et utile appreciari equos judicavimus. Habeatur itaque pretium in scripto, ne tradatur oblivioni: et quidquid militi, vel ejus equis, vel armigero, erit necessarium, adjunctis et ferris equorum secundum facultatem domus, ex eadem domo fraterna charitate impendatur. Si vero interim equos suos miles aliquo eventu in hoc servitio amiserit, magister, prout facultas domus hoc exigit, alios administrabit. Adveniente autem termino repatriandi, medietatem pretii ipse miles divino amore concedat, alteram ex communi fratrum, si ei placet, recipiat.
Всем воинам, желающим с чистотой души служить Иисусу Христу в том же доме до определенного срока, мы повелеваем честно покупать коней, пригодных для ежедневных трудов, и оружие, и все, что им будет необходимо. Затем, при равном соблюдении интересов обеих сторон, мы рассудили, что кони должны быть оценены хорошо и справедливо. Итак, пусть цена будет записана, чтобы не предать ее забвению; и все, что будет необходимо воину, или его коням, или его оруженосцу, включая подковы для коней, согласно возможностям дома, должно быть предоставлено из того же дома по братской любви. Если же между тем воин по какой-либо случайности потеряет своих коней на этой службе, магистр, насколько позволяют возможности дома, предоставит других. По наступлении же срока возвращения на родину, пусть воин по божественной любви уступит половину стоимости, а другую половину, если пожелает, получит из общей казны братьев.
XXXIII. ЧТО НИКТО ДА НЕ ХОДИТ ПО СОБСТВЕННОЙ ВОЛЕXXXIII. — Quod nullus juxta propriam voluntatem incedat.
Convenit his nempe militibus, qui nihil sibi Christo charius existimant, propter servitium, secundum quod professi, et propter gloriam summae beatitudinis, vel metum gehennae, ut obedientiam indesinenter magistro teneant. Tenenda est itaque, ut mox, ubi aliquid imperatum a magistro fuerit, vel ab illo cui magister mandatum dederit, sine mora, ac si divinitus imperetur, moram pati nesciant in faciendo. De talibus enim ipsa Veritas dicit: Ab auditu auris obedivit mihi(Psal. XVII).
Ибо подобает тем воинам, которые не считают для себя ничего дороже Христа, ради службы, согласно их обету, и ради славы высшего блаженства, или страха перед геенной, чтобы они непрестанно сохраняли послушание магистру. Оно должно соблюдаться так, чтобы тотчас, как только что-либо будет приказано магистром или тем, кому магистр дал поручение, без промедления, как если бы это было приказано свыше, они не знали задержки в исполнении. Ибо о таковых сама Истина говорит: «От слуха уха он послушался Меня» (Пс. 17).
XXXIV. ПОЗВОЛЕНО ЛИ ИДТИ ЧЕРЕЗ СЕЛЕНИЕ БЕЗ ПРИКАЗА МАГИСТРАXXXIV. — Si licet ire per villam sine jussu magistri.
Ergo hospitales milites propriam voluntatem relinquentes, et alios ad terminum servientes, deprecamur, et firmiter eis jubemus, ut sine magistri licentia, vel cui creditum hoc fuerit, in villam ire non praesumant, praeterquam noctu ad sepulcrum, et ad stationes quae intra muros sanctae civitatis continentur.
Посему мы умоляем и твердо повелеваем гостевым воинам, оставившим собственную волю, и другим, служащим до срока, чтобы без позволения магистра или того, кому это вверено, они не дерзали идти в селение, кроме как ночью ко Гробу Господню и к стоянкам, которые находятся внутри стен святого города.
XXXV. ПОЗВОЛЕНО ЛИ ЕМУ ХОДИТЬ ОДНОМУXXXV. — Si licet eum ambulare solum.
Hi vero ita ambulantes, non sine custode, id est milite aut fratre remanente, nec in die nec in nocte iter inchoare audeant. In exercitu namque postquam hospitati fuerint, nullus miles, vel armiger, aut alius, per atria aliorum militum causa videndi, vel cum aliquo loquendi, sine jussu, ut dictum est superius, incedat. Itaque consilio affirmamus, ut in tali domo ordinata a Deo, nullus secundum proprietatem militet aut quiescat: sed secundum magistri imperium totus sic incumbat, ut, illam Domini sententiam imitari valeat, qua dicit: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui me misit(Joan. V).
Те же, кто так путешествует, не без охранника, то есть воина или пребывающего брата, ни днем, ни ночью не да дерзают начинать путь. Ибо в войске, после того как они расположились на постой, ни один воин, или оруженосец, или иной кто, не да ходит по дворам других воинов ради любопытства или чтобы с кем-либо поговорить, без приказа, как сказано выше. Посему мы утверждаем решением, чтобы в таком доме, устроенном Богом, никто не воевал и не отдыхал по собственному произволу: но согласно повелению магистра пусть весь так устремляется, чтобы суметь подражать тому слову Господа, которое гласит: «Я пришел не для того, чтобы творить волю Мою, но волю пославшего Меня» (Ин. 5).
XXXVI. ЧТОБЫ НИКТО НЕ ТРЕБОВАЛ ОТКРЫТО ТОГО, ЧТО ЕМУ НЕОБХОДИМОXXXVI. — Ut nullus nominatim quod ei necessarium erit quaerat.
Hanc proprie consuetudinem inter caetera ascribere jubemus, et cum omni consideratione ob quaerendi vitium teneri praecipimus. Nullus igitur frater remanens, assignanter et nominatim equum aut equitaturam, vel arma quaerere debet. Quomodo ergo? Si vero ejus infirmitas, aut equorum suorum debilitas, vel armorum suorum gravitas, tali esse agnoscitur, ut sic incedere sit damnum commune, veniat magistro, vel cui est debitum ministerium post magistrum, et causam vera fide et pura ei demonstret; inde namque in dispositione magistri, vel post eum procuratoris, res se habeat.
Этот особый обычай мы повелеваем записать среди прочих и со всяческим рассмотрением предписываем соблюдать его ради избежания порока попрошайничества. Итак, ни один пребывающий брат не должен открыто и поименно требовать коня, или верховую лошадь, или оружие. Как же тогда? Если же его немощь, или слабость его коней, или тяжесть его оружия будут признаны такими, что движение в таком виде наносит общий ущерб, пусть он придет к магистру или к тому, кому вверено служение после магистра, и с истинной и чистой верой изложит ему причину; ибо тогда дело будет решено по усмотрению магистра или, после него, попечителя.
XXXVII. ОБ УЗДЕЧКАХ И ШПОРАХXXXVII. — De frenis et calcaribus.
Nolumus ut omnino aurum vel argentum, quae sunt divitiae peculiares, in frenis et pectoralibus, nec calcaribus, vel in strevis, unquam appareant, nec alicui fratri remanenti emere liceat. Si vero charitative talia vetera instrumenta data fuerint, aurum vel argentum taliter coloretur, ne splendidus color vel decor caeteris arrogantia videatur. Si nova data fuerint, magister de talibus quod voluerit faciat.
Мы не хотим, чтобы золото или серебро, которые являются частным богатством, когда-либо появлялись на уздечках и нагрудниках, а также на шпорах или стременах (strevis), и ни одному пребывающему брату не дозволено их покупать. Если же по милосердию будут подарены такие старые снасти, золото или серебро на них должно быть так закрашено, чтобы блестящий цвет или украшение не казались другим проявлением надменности. Если же будут даны новые, магистр пусть делает с ними то, что пожелает.
XXXVIII. ДА НЕ БУДЕТ ПОКРОВА НА КОПЬЯХ И ЩИТАХXXXVIII. — Tegimen in hastis et clypeis non habeatur.
Tegimen autem in clypeis et hastis, et furellis in lanceis, non habeatur, quia hoc non proficuum, imo damnum nobis intelligitur.
Покров на щитах и копьях, а также упоры (вилки) на древках копий не да имеются, ибо мы понимаем, что это не только не полезно, но даже и вредно для нас.
XXXIX. О ПОЗВОЛЕНИИ МАГИСТРАXXXIX. — De licentia magistri.
Licet magistro cuiquam dare equos, vel arma, vel quamlibet rem cuilibet dare.
Магистру дозволено давать кому угодно коней, или оружие, или любую вещь кому угодно.
XL. О СУМКЕ И МЕШКЕXL. — De mala et sacco.
Sacculus et mala cum firmatura non conceduntur; sic exponentur, ne habeant absque magistri licentia, vel cui creduntur domus post eum negotia. In hoc praesenti capitulo procuratores et per diversas provincias degentes non continentur, nec ipse magister intelligitur.
Мешочек и сумка с застежкой (замком) не дозволяются; так да будет истолковано, чтобы они не имели их без позволения магистра или того, кому после него вверены дела дома. В эту настоящую главу не включаются попечители и те, кто живет в различных провинциях, и сам магистр также не подразумевается.
XLI. О ПОЛУЧЕНИИ И ОТПРАВКЕ ПИСЕМXLI. — De legatione litterarum.
Nullatenus cuiquam fratrum liceat a parentibus suis, neque a quoquam hominum, nec sibi invicem, accipere vel dare, sine jussu magistri vel procuratoris. Postquam licentiam frater habuerit, in praesentia magistri, si ei placet, legantur. Si vero et a parentibus ei quidquam directum fuerit, non praesumat suscipere illud, nisi prius indicatum fuerit magistro. In hoc autem capitulo magister et domus procuratores non continentur.
Никоим образом ни одному из братьев не дозволяется от родителей своих, ни от кого-либо из людей, ни друг другу, получать или давать что-либо без приказа магистра или попечителя. После того как брат получит позволение, пусть письма будут прочитаны в присутствии магистра, если тому будет угодно. Если же от родителей ему будет что-либо прислано, пусть не дерзает принимать это, пока прежде об этом не будет сообщено магистру. В эту же главу магистр и попечители дома не включаются.
XLII. О РАССКАЗЫВАНИИ О СОБСТВЕННЫХ ГРЕХАХXLII. — De fabulatione propriarum culparum.
Cum omne verbum otiosum generare agnoscatur peccatum, quid ipsi jactantes de propriis culpis ante districtum judicem dicturi sunt? Ostendit certe propheta, si a bonis eloquiis propter taciturnitatem debet interdum faceri, quanto magis a malis verbis propter poenam peccati debet cessari. Vetamus igitur et audacter contradicimus, ne aliquis frater remanens, ut melius dicam, stultitias, quas in saeculo in militari negotio tam enormiter egit, et carnis delectationes miserrimarum mulierum, cum fratre suo, vel alio aliquo, vel de alio commemorare audeat; et, si forte referentem aliquem talia audierit, obmutescere faciat, vel quantocius poterit cito pede obedientiae inde discedat, et olei venditori aurem cordis non praebeat.
Поскольку признается, что всякое праздное слово рождает грех, что сами они, хвастаясь о собственных грехах, скажут перед суровым Судией? Пророк, конечно, показывает: если от добрых речей иногда следует воздерживаться ради молчания, то тем более от дурных слов ради наказания за грех должно прекращаться. Посему мы запрещаем и смело отвергаем, чтобы какой-либо пребывающий брат, чтобы сказать лучше, дерзал вспоминать со своим братом или с кем-либо иным те глупости, которые он в миру в воинском деле столь безмерно совершал, и плотские услаждения с несчастными женщинами; и если он случайно услышит, что кто-то рассказывает о подобном, пусть заставит его замолчать, или как можно скорее быстрой стопой послушания удалится оттуда, и не будет предавать ухо своего сердца продавцу масла (т.е. льстецу).
XLIII. О ПРИОБРЕТЕНИИ И ПРИНЯТИИ ДАРОВXLIII. — De quaestu et acceptione.
Verum enimvero si aliqua res sine quaestu cuilibet fratri data gratis fuerit, deferat magistro vel dapifero; si vero aliter suus amicus vel parens dare nisi ad opus suum noluerit, hoc prorsus non recipiat, donec licentiam a magistro suo habeat. At cui res data fuerit, non pigeat illi, si alteri datur, imo pro certo sciat, quia si inde irascitur contra Deum agit. In hac autem praedicta regula ministratores non continentur, quibus specialiter hoc ministerium debetur et conceditur de mala et sacco.
Истинно же, если какая-либо вещь без всякой просьбы будет подарена какому-либо брату бесплатно, пусть он отнесет ее магистру или трапезничему; если же иначе его друг или родитель не захочет дать, кроме как для его личного пользования, он совершенно не должен принимать это, пока не получит позволения от своего магистра. Тому же, кому вещь была дана, да не будет досадно, если она будет передана другому; скорее, пусть он твердо знает, что если он из-за этого гневается, он действует против Бога. В этом вышеизложенном правиле служители не подразумеваются, которым специально это служение должно и дозволено в отношении сумки и мешка.
XLIV. О КОРМУШКАХ ДЛЯ КОНЕЙXLIV. — De manducariis equorum.
Utilis res est cunctis, hoc praeceptum a nobis constitutum ut indeclinabiliter amodo teneatur. Nullus autem frater facere praesumat manducaria linea vel lanea, idcirco principaliter facta; nec habeat ulla, excepto profinello.
Полезно для всех это предписание, нами установленное, чтобы отныне оно неукоснительно соблюдалось. Ни один брат не да дерзает делать кормушки (торбы для коней) из льна или шерсти, специально для этого сделанные; и не да имеет никаких, кроме парусиновой (или пеньковой) торбы (profinello).
XLV. ЧТОБЫ НИКТО НЕ ДЕРЗАЛ ОБМЕНИВАТЬ ИЛИ ТРЕБОВАТЬXLV. — Ut cambiare vel quaerere nullus audeat.
Nunc aliquid restat, ut nullus praesumat cambiare sua, frater cum fratre, sine licentia magistri; et aliquid quaerere, nisi frater fratri, et sit res parva, vilis, non magna.
Теперь остается добавить, чтобы никто не дерзал обменивать свое, брат с братом, без позволения магистра; и что-либо требовать, если только не брат у брата, и пусть это будет вещь малая, дешевая, а не большая.
XLVI. ЧТОБЫ НИКТО НЕ ЛОВИЛ ПТИЦУ С ПТИЦЕЙ И НЕ ХОДИЛ С ЛОВЯЩИМXLVI. — Ut nullus avem cum ave capiat, nec cum capiente incedat.
Quod nullus hactenus avem cum ave accipere audeat nos communiter judicamus. Non convenit enim religioni sic cum mundanis delectationibus inhaerere, sed Domini praecepta libenter audire, orationibus frequenter incumbere, mala sua cum lacrymis vel gemitu quotidie in oratione Deo confiteri. Cum homine quidem talia operante cum accipitre, vel alia ave, nullus frater remanens hac principali causa ire praesumat.
Мы единодушно рассудили, что никто отныне не да дерзает охотиться на птицу с ловчей птицей. Ибо не подобает религиозному человеку так привязываться к мирским удовольствиям, но подобает охотно слушать заповеди Господа, часто предаваться молитвам, ежедневно со слезами или стенанием исповедовать Богу в молитве свои грехи. С человеком же, занимающимся таким делом с ястребом или иной птицей, ни один пребывающий брат не да дерзает идти уже по одной этой главной причине.
XLVII. ЧТОБЫ НИКТО НЕ ПОРАЖАЛ ЗВЕРЯ ЛУКОМ ИЛИ АРБАЛЕТОМXLVII. — Ut nullus feram arcu vel balista percutiat.
Cum omni religione ire decet, simpliciter, et sine risu, humiliter, et non multa verba, sed rationabilia loqui, et non sic clamosa in voce. Specialiter injungimus et praecipimus omni fratri professo, ne in bosco cum arcu aut balista aut jaculari audeat: nec cum illo qui hoc fecerit ideo pergat, nisi gratia eum custodiendi a perfido gentili, nec cum cane sit ausus clamare vel garrulare; nec equum suum, cupiditate accipiendi feram, pungat.
Подобает идти со всяким благочестием, просто, без смеха, смиренно и говорить не много слов, но разумные, и не кричать громким голосом. Особо мы вменяем и предписываем каждому брату, принесшему обет, чтобы он не дерзал в лесу стрелять из лука или арбалета; и пусть он не идет с тем, кто это делает, разве что ради защиты его от неверного язычника, и пусть не дерзает кричать или гавкать с собакой; и не да колит своего коня шпорами из желания поймать дикого зверя.
XLVIII. ЧТОБЫ ЛЕВ ВСЕГДА ПОРАЖАЛСЯXLVIII. — Ut leo semper feriatur.
Nam est certum, quod vobis specialiter creditum est et debitum, pro fratribus vestris animas ponere, atque incredulos, qui semper Virginis Filio minitantur, de terra delere. De leone enim hoc legimus quia ipse circuit, quaerens quem devoret(I Petr. V); et manus ejus contra omnes, omniumque manus contra eum(Gen. XVI).
Ибо верно то, что вам особо вверено и должествовано: полагать души за братьев ваших и стирать с лица земли неверных, которые всегда грозят Сыну Девы. О льве же мы читаем, что он ходит, рыская, кого бы пожрать (1 Пет. 5); и рука его против всех, и руки всех против него (Быт. 16).
XLIX. О ВЫСЛУШИВАНИИ СУДА ПО ВСЯКОМУ ДЕЛУ, КАСАЮЩЕМУСЯ ВАСXLIX. — De omni re super vos quaesita judicium audite.
Novimus quidem persecutores sanctae Ecclesiae innumerabiles esse, et hos, qui contentionem non amant, incessanter crudeliusque inquietare festinant. In hoc igitur concilii sententia serena consideratione pendeat, ut si aliquis in partibus orientalis regionis, aut in quocunque alio loco, super vos rem aliquam quaesierit vobis per fideles et veri amatores judices audire judicium praecipimus; et quod justum fuerit, indeclinabiliter vobis facere praecipimus.
Мы знаем, что преследователей святой Церкви бесчисленное множество, и они непрестанно и с жестокой ревностью спешат беспокоить тех, кто не любит судебных тяжб. Посему в этом пусть решение собора будет вынесено со спокойным рассмотрением, чтобы, если кто-либо в странах восточного региона или в каком-либо другом месте заведет на вас какое-либо дело, мы предписываем вам выслушать решение через верных и любящих истину судей; и то, что будет признано справедливым, неукоснительно исполнять мы вам предписываем.
L. ЧТОБЫ ЭТОТ УСТАВ СОБЛЮДАЛСЯ ВО ВСЕМL. — Ut haec regula in omnibus teneatur.
Haec eadem regula, in omnibus rebus vobis immerito ablatis, perenniter jubemus ut teneatur.
Этот же самый устав мы повелеваем неукоснительно соблюдать во всех обстоятельствах, даже если у вас несправедливо что-либо отнято.
LI. ЧТО ВСЕМ ВОИНАМ, ПРИНЕСШИМ ОБЕТ, ПОЗВОЛЕНО ИМЕТЬ ЗЕМЛЮ И ЛЮДЕЙLI. — Quod licet omnibus militibus professis terram et homines habere.
Divina, ut credimus, providentia a vobis in sanctis locis sumpsit exordium hoc genus novum religionis, ut videlicet religioni militiam admisceretis, et sic religio per militiam armata procedat, hostem sine culpa feriat. Jure igitur judicamus, cum milites Templi dicamini, vos ipsos, ob insigne meritum et speciale probitatis, domum, terram et homines habere, et agricolas possidere, et juste eos regere, et institutum debitum vobis specialiter debetur impendi.
Божественным, как мы верим, промыслом получил начало в святых местах этот новый род религиозной жизни, чтобы вы, а именно, присоединили воинство к религии, и так религия, вооруженная воинством, шла вперед и поражала врага, будучи невинной. Посему мы законным порядком рассудили, что раз вы называетесь воинами Храма, вы сами, ради выдающейся заслуги и особой честности, имеете право владеть домом, землей и людьми, обладать крестьянами, справедливо ими управлять, и чтобы установленное должное вам особо воздавалось.
LII. ЧТОБЫ О БОЛЬНЫХ БЫЛА НЕУСЫПНАЯ ЗАБОТАLII. — Ut de male habentibus cura pervigil habeatur.
Male habentibus fratribus supra omnia adhibenda est cura pervigil, ut quasi Christo eis serviatur: ut illud Evangelicum: Infirmus fui, et visitastis me, memoriter teneatur. Hi etenim diligenter ac patienter portandi sunt, quia de talibus superna retributio indubitanter acquiritur.
К больным братьям сверх всего должна быть проявляема неусыпная забота, чтобы им служили как Христу: чтобы евангельское слово «Я был немощен, и вы посетили Меня» хранилось в памяти. Ибо их надлежит носить с тщанием и терпением, потому что за таких несомненно обретается небесное воздаяние.
LIII. ЧТОБЫ БОЛЬНЫМ ВСЕГДА ДАВАЛОСЬ НЕОБХОДИМОЕLIII. — Ut infirmis necessaria semper dentur.
Procuratoribus vero infirmantium omni observantia atque pervigili cura praecipimus, ut quaecunque sustentationi diversarum infirmitatum sunt necessaria, fideliter ac diligenter juxta domus facultatem eis administrent, verbi gratia, carnem et volatilia, et caetera, donec sanitati restituantur.
Попечителям же больных мы предписываем со всяческим вниманием и неусыпной заботой, чтобы все, что необходимо для поддержания при различных немощах, они верно и усердно, согласно возможностям дома, им предоставляли, например, мясо и птицу, и прочее, пока они не будут возвращены к здоровью.
LIV. ЧТОБЫ ОДИН ДРУГОГО НЕ ПРОВОЦИРОВАЛ НА ГНЕВLIV. — Ut alter alterum ad iram non provocet.
Praecavendum nempe non modicum est, ne aliquis aliquem commovere ad iram praesumat: quia propinquitatis et divinae fraternitatis tam pauperes quam potentes, summa clementia aequaliter astrinxit.
Весьма следует остерегаться, чтобы кто-либо не дерзнул подвигнуть другого на гнев: ибо высшее милосердие близости и божественного братства одинаково связало как нищих, так и могущественных.
LV. КАК СЛЕДУЕТ ОБХОДИТЬСЯ С ЖЕНАТЫМИ БРАТЬЯМИLV. — Quomodo fratres conjugati habeantur.
Fratres autem conjugatos hoc modo habere vobis permittimus: ut, si fraternitatis vestrae beneficium et participationem petunt, uterque suae substantiae portionem, et quidquid amplius acquisierint, unitati communis capituli post mortem concedant, et interim honestam vitam exerceant, et bonum agere fratribus studeant, sed veste candida, et chlamyde alba non incedant. Si vero maritus ante obierit, partem suam fratribus relinquat: et conjux de altera, vitae sustentamentum habeat. Hoc enim injustum consideramus, ut cum fratribus Deo castitatem promittentibus fratres hujusmodi in una eademque domo maneant.
Женатых братьев мы позволяем вам иметь таким образом: если они просят благодеяния и участия в вашем братстве, пусть каждый из них свою часть имущества и все, что они дополнительно приобретут, после смерти передадут единству общего капитула, а тем временем пусть ведут честную жизнь и стараются делать добро братьям, но пусть не ходят в светлой одежде и белом плаще. Если же муж умрет раньше, пусть он оставит свою часть братьям, а супруга пусть имеет пропитание из другой части. Ибо мы считаем это несправедливым, чтобы братья такого рода пребывали в одном и том же доме с братьями, давшими Богу обет целомудрия.
LVI. ЧТОБЫ ВПРЕДЬ НЕ БЫЛО СЕСТЕРLVI. — Ut amplius sorores non habeantur.
Sorores quidem amplius periculosum est coadunare, quia antiquus hostis femineo consortio complures expulit a recto tramite paradisi. Itaque, fratres charissimi, ut integritatis flos inter vos semper appareat, hac consuetudine amodo uti non licet.
Действительно, собирать впредь сестер опасно, потому что древний враг женским обществом многих изгнал с праведного пути в рай. Посему, дражайшие братья, чтобы цветок невинности всегда являлся среди вас, отныне не дозволено пользоваться этим обычаем.
LVII. ЧТОБЫ БРАТЬЯ ХРАМА НЕ ОБЩАЛИСЬ С ОТЛУЧЕННЫМИLVII. — Ut fratres Templi cum excommunicatis non participent.
Hoc, fratres, valde cavendum atque timendum est, ne aliquis ex Christi militibus homini excommunicato nominatim ac publice, aliquo modo se jungere, aut res suas accipere praesumat, ne anathema maranatha similiter fiat. Si vero interdictus tantum fuerit, cum eo participationem habere, et rem suam caritative accipere, non immerito licebit.
Этого, братья, следует весьма остерегаться и опасаться, чтобы никто из воинов Христа не дерзнул каким-либо образом соединяться с человеком, отлученным от церкви поименно и публично, или принимать от него его вещи, дабы не стать подобно ему проклятым (анафема маранафа). Если же он подвергнут лишь интердикту (частичному запрету), то иметь с ним общение и милостиво принимать от него его вещи дозволяется вполне справедливо.
LVIII. КАК ПРИНИМАЮТСЯ МИРСКИЕ ВОИНЫLVIII. — Qualiter milites saeculares recipiantur.
Si quis miles ex massa perditionis, vel alter saecularis, saeculo volens renuntiare, vestram communionem et vitam velit eligere, non ei statim assentiantur, sed juxta illud Pauli, probate spiritus si ex Deo sunt, et sic ei ingressus concedatur. Legatur igitur regula in ejus praesentia: et si ipse praeceptis expositae Regulae diligenter obtemperaverit, tunc si magistro et fratribus eum recipere placuerit, convocatis fratribus desiderium et petitionem suam cunctis animi puritate patefaciat. Deinde vero terminus probationis in consideratione et providentia magistri, secundum honestatem vitae potentis, omnino pendeat.
Если какой-либо воин из массы погибели или иной мирянин, желая отречься от мира, захочет избрать ваше общение и вашу жизнь, не да соглашаются на это немедленно, но согласно слову Павла: «Испытывайте духов, от Бога ли они», и лишь так да будет ему дозволен вход. Посему пусть в его присутствии будет прочитан устав; и если он сам охотно подчинится предписаниям изложенного устава, тогда, если магистру и братьям будет угодно его принять, пусть он, при созванных братьях, с чистотой души откроет всем свое желание и просьбу. Затем же срок испытания полностью да зависит от рассмотрения и провидения магистра, согласно честности жизни просящего.
LIX. ЧТОБЫ НЕ ВСЕ БРАТЬЯ ПРИЗЫВАЛИСЬ НА ТАЙНЫЙ СОВЕТLIX. — Ut omnes fratres ad secretum consilium non vocentur.
Non semper omnes fratres ad consilium convocare jubemus: sed quos idoneos et consilio providos magister cognoverit. Cum autem de majoribus tractare voluerit, ut est dare communem terram, vel de ipso ordine disceptare, aut fratrem recipere; tunc omnem congregationem, si magistro placet, convocare est competens; auditoque communis capituli consilio, quod melius et utilius magister consideraverit, illud agatur.
Мы не повелеваем всегда созывать всех братьев на совет, но лишь тех, кого магистр сочтет подходящими и предусмотрительными в совете. Когда же он захочет обсуждать дела более важные, такие как передача общей земли, или обсуждение самого ордена, или принятие брата, тогда, если магистру будет угодно, уместно созвать все собрание; и после того как будет выслушан совет общего капитула, пусть будет сделано то, что магистр сочтет лучшим и более полезным.
LX. ЧТО МОЛИТЬСЯ ОНИ ДОЛЖНЫ В ТИШИНЕLX. — Quod cum silentio orare debeant.
Orare fratres, prout animi et corporis affectus postulaverit, stando vel sedendo, tamen summa cum reverentia, simpliciter, et non clamose, ut unus alium non conturbet, communi consilio jubemus.
Мы повелеваем общим советом, чтобы братья молились, как того потребует расположение души и тела, стоя или сидя, однако с величайшим благоговением, просто и не громко, чтобы один не беспокоил другого.
LXI. ЧТОБЫ ПРИНИМАЛИ КЛЯТВУ ВЕРНОСТИ ОТ СЛУГLXI. — Ut fidem servientium accipiant.
Agnovimus nempe complures ex diversis provinciis, tam clientes, quam armigeros, pro animarum salute animo ferventi ad terminum cupientes in domo nostra mancipari. Utile est autem, ut fidem eorum accipiatis, ne forte veteranus hostis in Dei servitio aliquid furtive vel indecenter eis intimet, vel a bono proposito repente exterminet.
Ибо мы узнали, что очень многие из различных провинций, как слуги, так и оруженосцы, с пылающим духом ради спасения душ желают до конца оставаться в нашем доме. Полезно же, чтобы вы принимали от них клятву верности, дабы древний враг во время служения Богу не посеял в них чего-либо тайным или неподобающим образом, или внезапно не отвратил их от благого намерения.
LXII. ЧТОБЫ МАЛЬЧИКИ, ПОКА ОНИ МАЛЫ, НЕ ПРИНИМАЛИСЬ В ЧИСЛО БРАТЬЕВ ХРАМАLXII. — Ut pueri, quandiu sunt parvi, non accipiantur inter fratres Templi.
Quamvis regula sanctorum Patrum pueros in congregatione permittat habere, nos de talibus non collaudamus vos unquam onerare. Qui vero filium suum, vel propinquum, in militari religione perenniter dare voluerit, usque ad annos, quibus viriliter armata manu possit inimicos Christi de terra sancta delere, eum nutriat; dehinc secundum regulam in medio fratrum pater vel parentes eum statuant, et suam petitionem cunctis patefaciant. Melius est enim in pueritia non vovere, quam, posteaquam vir factus fuerit, enormiter retrahere.
Хотя правило святых отцов и позволяет иметь мальчиков в общине, мы не одобряем, чтобы вы когда-либо обременяли себя таковыми. Кто же захочет навсегда посвятить своего сына или родственника воинской религиозной жизни, пусть воспитывает его до тех лет, когда он мужественно, с оружием в руке, сможет стирать врагов Христа со святой земли; затем, согласно уставу, пусть отец или родители поставят его среди братьев и откроют всем свою просьбу. Ибо лучше в детстве не давать обета, чем, после того как он станет мужем, с великим позором его отзывать.
LXIII. ЧТОБЫ СТАРИКИ ВСЕГДА ПОЧИТАЛИСЬLXIII. — Ut senes semper venerentur.
Senes autem pia consideratione secundum virium imbecillitatem supportare ac diligenter honorare oportet: et nullatenus in his quae corporis sunt necessaria districte teneantur, salva tamen auctoritate Regulae.
Стариков же следует с благочестивым рассмотрением, согласно немощи их сил, поддерживать и тщательно почитать; и ни в коем случае они не да будут сурово лишены того, что необходимо для тела, однако при сохранении авторитета Устава.
LXIV. О БРАТЬЯХ, ОТПРАВЛЯЮЩИХСЯ В РАЗЛИЧНЫЕ ПРОВИНЦИИLXIV. — De fratribus qui per diversas provincias proficiscuntur.
Fratres vero qui per diversas provincias diriguntur, Regulam, in quantum vires expetunt, servare in cibo et potu et caeteris studeant, et irreprehensibiliter vivant, ut ab his qui foris sunt bonum testimonium habeant, religionis propositum nec verbo nec actu polluant, sed maxime omnibus, quibus se conjunxerint, sapientiae et bonorum operum exemplum et condimentum praebeant. Apud quem hospitari decreverint, fama optima sit decoratus: et, si fieri potest, domus hospitis in illa nocte non careat lumine, ne tenebrosus hostis occisionem, quod absit! inferat. Ubi autem milites non excommunicatos congregari audierint, illuc pergere, non considerantes tam temporalem utilitatem quam aeternam animarum illorum salutem, dicimus. Illis autem fratribus in ultramarinis partibus spe subvectionis ita directis, hac conventione eos qui militari ordini se jungere perenniter voluerint recipere collaudamus: ut in praesentia episcopi illius provinciae uterque conveniat, et voluntatem petentis praesul audiat. Audita itaque petitione, mittat eum frater ad magistrum et ad fratres qui sunt in Templo quod est in Jerusalem, et si vita ejus est honesta talique consortio digna, misericorditer suscipiatur, si magistro et fratribus bonum videtur. Si vero interim obierit, pro labore et fatigatione, quasi uni ex fratribus, totum beneficium et fraternitas pauperum et commilitonum Christi ei impendatur.
Братья же, которые направляются в различные провинции, пусть стараются соблюдать Устав, насколько позволяют силы, в пище, питии и прочем, и пусть живут безупречно, чтобы иметь доброе свидетельство от внешних, и не оскверняли намерение религиозной жизни ни словом, ни делом, но прежде всего всем, к кому они присоединятся, подавали пример мудрости и добрых дел как соль. Пусть тот, у кого они решат остановиться, будет украшен доброй славой; и, если возможно, пусть дом хозяина в ту ночь не будет лишен света, чтобы темный враг не учинил убийства, чего да не будет! Когда же они услышат, что где-то собираются не отлученные воины, мы говорим, что им следует идти туда, заботясь не столько о временной пользе, сколько о вечном спасении тех душ. Тем же братьям, направленным в заморские края в надежде на поддержку, мы на этом соборе одобряем принимать тех, кто захочет навсегда присоединиться к воинскому ордену, на следующих условиях: пусть оба предстанут перед епископом той провинции, и пусть прелат выслушает волю просящего. Выслушав же просьбу, пусть брат направит его к магистру и к братьям, которые находятся в Храме, что в Иерусалиме; и если жизнь его честна и достойна такого общения, пусть он будет милостиво принят, если это покажется добрым магистру и братьям. Если же он между тем умрет, то ради его труда и усталости, как одному из братьев, пусть будет оказано все благодеяние и братская любовь бедных воинов Христа.
LXV. ЧТОБЫ ПРОПИТАНИЕ РАВНОМЕРНО РАСПРЕДЕЛЯЛОСЬ МЕЖДУ ВСЕМИLXV. — Ut victus aequaliter omnibus distribuatur.
Illud quoque congrue et rationabiliter manutenendum censemus, ut omnibus fratribus remanentibus victus secundum loci facultatem aequaliter tribuatur: non enim est utilis personarum acceptio, sed infirmitatum necessaria est consideratio.
Мы также считаем, что целесообразно и разумно поддерживать следующее: чтобы всем пребывающим братьям пропитание распределялось поровну согласно возможностям места; ибо лицеприятие лиц не полезно, но необходимо рассмотрение немощей.
LXVI. ЧТОБЫ ВОИНЫ ХРАМА ИМЕЛИ ДЕСЯТИНЫLXVI. — Ut milites Templi decimas habeant.
Credimus namque relictis affluentibus divitiis vos spontaneae paupertati esse subjectos, unde decimas vobis communi vita viventibus juste habere hoc modo demonstravimus. Si Episcopus Ecclesiae, cui decima juste debetur, vobis charitative eam dare voluerit, assensu communis capituli de illis decimis quas tunc Ecclesia possidere videtur vobis tribuere debet. Si autem laicus quilibet adhuc illam vel ex patrimonio suo damnabiliter amplectitur, et seipsum in hoc valde redarguens, vobis eamdem reliquerit, ad nutum ejus qui praeest tantum, sine consensu capituli id agere potest.
Ибо мы верим, что, оставив обильные богатства, вы подвергли себя добровольной бедности, откуда мы показали, что вам, живущим общей жизнью, справедливо иметь десятины следующим образом. Если епископ церкви, которому по справедливости должна десятина, захочет милостиво дать ее вам, он должен с согласия общего капитула уступить вам те десятины, которыми, как кажется, церковь в то время владеет. Если же какой-либо мирянин все еще порочно удерживает ее из своего наследства и, сильно обличая в этом самого себя, оставит ее вам, он может сделать это лишь по воле того, кто начальствует, без согласия капитула.
LXVII. О ЛЕГКИХ И ТЯЖЕЛЫХ ПРОСТУПКАХLXVII. — De levibus et gravibus culpis.
Si aliquis frater loquendo, vel militando, aut aliter, aliquid leve deliquerit, ipse ultro delictum suum satisfaciendo magistro ostendat. De levibus, si consuetudinem non habeant, levem poenitentiam habeat. Si vero eo tacente per aliquem alium culpa cognita fuerit, majori et evidentiori subjaceat disciplinae et emendationi. Si autem grave erit delictum, retrahatur a familiaritate fratrum, nec cum illis simul in eadem mensa edat, sed solus refectionem sumat. Dispensationi et judicio magistri totum incumbat, ut salvus in judicii die permaneat.
Если какой-либо брат в разговоре, или в бою, или иным образом совершит какой-либо легкий проступок, пусть он сам добровольно, принеся удовлетворение, покажет свой проступок магистру. За легкие проступки, если они не вошли в привычку, пусть он получит легкое наказание. Если же, пока он молчит, вина будет узнана через кого-либо другого, пусть он подвергнется большему и более очевидному наказанию и исправлению. Если же проступок будет тяжелым, пусть он будет отстранен от общения с братьями и не да ест с ними за одним столом, но пусть принимает пищу в одиночестве. Все да зависит от распоряжения и суда магистра, чтобы он остался спасенным в день суда.
LXVIII. ЗА КАКУЮ ВИНУ БРАТ БОЛЕЕ НЕ ПРИНИМАЕТСЯLXVIII. — Qua culpa frater non amplius recipiatur.
Ante omnia providendum est ne quis frater potens aut impotens, fortis aut debilis, volens se exaltare et paulatim superbire, ac culpam suam defendere indisciplinatus maneat: sed, si emendare noluerit, ei districtior correptio accedat. Quod si piis admonitionibus, et fusis pro eo orationibus, emendare noluerit, sed in superbia magis ac magis se erexerit, tunc, secundum Apostolum, de pio eradicetur grege: Auferte malum ex vobis(I Cor. V); necesse est ut a societate fratrum fidelium ovis morbida removeatur. Caeterum magister, qui baculum et virgam manu tenere debet (baculum videlicet, quo aliorum virium imbecillitates sustentet, virgam quoque qua vitia delinquentium zelo rectitudinis feriat), consilio patriarchae et spiritali consideratione id agere studeat, ne, ut ait beatus Maximus, aut solutior lenitas cohibentiam peccantis, aut immoderata severitas a lapsu non revocet delinquentem.
Прежде всего следует позаботиться о том, чтобы ни один брат, могущественный или бессильный, сильный или слабый, желая возвыситься и постепенно впасть в гордыню, и защищая свою вину, не оставался недисциплинированным: но если он не захочет исправиться, пусть к нему будет применено более строгое взыскание. Если же, несмотря на благочестивые увещевания и возносимые за него молитвы, он не захочет исправиться, но будет все больше и больше возноситься в своей гордыне, тогда, согласно Апостолу, пусть он будет исторгнут из благочестивого стада: «Истребите зло из среды себя» (1 Кор. 5); необходимо, чтобы из общества верных братьев была удалена больная овца. Впрочем, магистр, который должен держать в руке посох и жезл (посох, которым он поддерживает немощь сил других, и жезл, которым он с ревностью о праведности поражает пороки провинившихся), пусть по совету патриарха и с духовным рассмотрением старается поступать так, чтобы, как говорит блаженный Максим, ни излишняя мягкость не удерживала согрешившего, ни неумеренная суровость не отвращала провинившегося от падения.
LXIX. ЧТО ОТ ПАСХАЛЬНОГО ТОРЖЕСТВА ДО ПРАЗДНИКА ВСЕХ СВЯТЫХ МОЖНО НОСИТЬ ТОЛЬКО ОДНУ ЛЬНЯНУЮ РУБАХУLXIX. — Ut a Paschali solemnitate usque ad festum Omnium Sanctorum unam camisiam lineam tantum sumere habeat.
Interea, pro nimio ardore orientalis regionis, misericorditer consideramus, ut a Paschali festivitate usque ad Omnium Sanctorum solemnitatem unicuique una camisia linea tantum, non ex debito, sed sola gratia detur, illi dico qui ea uti voluerit: alio autem tempore generaliter omnes camisias laneas habeant.
Между тем, из-за чрезмерной жары восточного региона, мы милостиво рассматриваем, чтобы от Пасхального торжества до праздника Всех Святых каждому давалась только одна льняная рубаха, не как должное, а лишь по милости, тому, я имею в виду, кто захочет ею пользоваться; в прочее же время пусть все вообще носят шерстяные рубахи.
LXX. СКОЛЬКО И КАКИЕ ТКАНИ НЕОБХОДИМЫ ДЛЯ ЛОЖАLXX. — Quot et quales panni in lecto sint necessarii.
Singulorum quidem, non aliter, per singula lecta dormientium dormire, nisi permaxima causa vel necessitas evenerit, communi consilio collaudamus. Lectualia vel lectisternia moderata dispensatione magistri unusquisque habeat: credimus enim potius saccum, culcitram, et coopertorium unicuique sufficere. Qui vero ex his uno carebit, carpitam habeat, et in omni tempore tegmine lineo, id est veluso, frui bene licebit: vestiti autem camisiis dormiant, et cum femoralibus semper dormiant. Dormientibus itaque fratribus, jugiter usque mane nunquam desit lucerna.
Мы общим советом одобряем, чтобы каждый спал в своей отдельной кровати, и не иначе, если только не возникнет величайшая причина или необходимость. Пусть каждый имеет постельные принадлежности по умеренному распоряжению магистра; ибо мы верим, что каждому скорее всего достаточно мешка (тюфяка), подушки и одеяла. Кто же будет лишен одного из этого, пусть имеет рогожу (carpitam), и ему будет позволено в любое время пользоваться льняным покровом, то есть покрывалом (veluso); одетые же пусть спят в рубахах и пусть всегда спят в штанах (нижнем белье). Итак, пусть у спящих братьев непрерывно до самого утра не гаснет светильник.
LXXI. О ТОМ, ЧТО СЛЕДУЕТ ИЗБЕГАТЬ РОПОТАLXXI. — De vitanda murmuratione.
Aemulationes, invidias, livorem, murmur, susurrationes, detractiones, divina admonitione, vitare, et quasi quamdam pestem fugere, vobis praecipimus. Studeat igitur unusquisque vigilante animo, ne fratrem suum culpet aut reprehendat, sed illud Apostoli studiose secum animadvertat: Ne sis criminator, nec susurro in populo(Levit. XIX). Cum autem fratrem liquido aliquid peccasse agnoverit, pacifice et fraterna pietate, juxta Domini praeceptum, inter se et illum solum corripiat: et, si eum non audierit, alium fratrem adhibeat: sed si utrumque contempserit, in conventu publice objurgetur coram omnibus. Magnae enim caecitatis sunt, qui aliis detrahunt; et nimiae infelicitatis sunt, qui se a livore minime custodiunt: unde in antiquam versuti hostis nequitiam demerguntur.
Мы божественным увещеванием предписываем вам избегать соперничества, зависти, злобы, ропота, сплетен, злословия и бежать от них как от некой чумы. Пусть же каждый с бдительным духом старается не обвинять и не порицать своего брата, но усердно размышляет в себе о словах Апостола: «Не будь ябедником и наушником в народе» (Лев. 19). Когда же он ясно узнает, что брат в чем-либо согрешил, пусть мирно и с братским милосердием, согласно заповеди Господа, побранит его наедине с ним одним; и если тот его не послушает, пусть привлечет другого брата; но если тот презрит обоих, пусть в собрании он будет публично уличен перед всеми. Ибо велика слепота тех, кто злословит других, и чрезмерно несчастливы те, кто нисколько не остерегается злобы: оттого они погружаются в древнюю коварную злобу врага.
LXXII. ЧТОБЫ ИЗБЕГАЛИСЬ ПОЦЕЛУИ ВСЕХ ЖЕНЩИНLXXII. — Ut omnium mulierum fugiantur oscula.
Periculosum esse credimus omni religioso vultum mulierum nimis attendere, et ideo nec viduam, nec virginem, nec matrem, nec sororem, nec amitam, nec ullam aliam feminam aliquis frater osculari praesumat. Fugiat ergo feminea oscula Christi militia, per quae solent homines saepe periclitari; ut pura conscientia et secura vita in conspectu Domini perenniter valeat conversari.
Мы считаем опасным для всякого религиозного человека слишком пристально смотреть на лицо женщины, и поэтому ни вдову, ни девицу, ни мать, ни сестру, ни тетку, ни какую-либо другую женщину ни один брат не да дерзает целовать. Пусть же воинство Христово избегает женских поцелуев, через которые люди часто подвергаются опасности; чтобы с чистой совестью и безопасной жизнью оно могло вечно пребывать пред очами Господа.
Конец устава Explicit regula